CubaTips: VS en Cuba, fastfoodtenten, ongesteld, hipster, armoede en erfgoedbescherming

De ingrijpende koerswijziging met betrekking tot Cuba, die USA-president Obama dinsdag jongstleden aankondigde, heeft tot heel veel reacties geleid. Merendeels positief, maar er zijn ook verschillende vragen die de komende maanden nog beantwoord moeten worden.

Dan wordt ook duidelijk of de dialoog die op het hoogste niveau wordt gevoerd, in Cuba zelf positieve gevolgen zal hebben voor de vreedzame mensenrechtenbeweging.

Aldus de redactie van de CubaTips in het nieuwste nummer van vandaag. Het is de laatste nieuwsbrief van dit jaar en u vindt er uiteraard heel veel achtergrondinformatie over deze recente koerswijziging.

logo van cubatips ontwerp stijn

IN DEZE NIEUWSBRIEF
De volledige inhoudsopgave van dit extra dikke kerst- en nieuwjaarsnummer:

  1. Van de redactie
  2. Cuba koerswijziging op de radio
  3. Cuba: op zoek naar het aardse paradijs
  4. Wie krijgt nu de schuld van de schending van mensenrechten in Cuba?
  5. Komen er fastfoodtenten in Havana?
  6. Cubaanse hervormingen lossen armoede niet op
  7. Ongesteld in Cuba
  8. Che als hipster
  9. Erfgoedbescherming in Santiago de Cuba
  10. Culturele Cuba Agenda
  11. Het laatste nieuws

Nieuwe nummers vanaf nu
Wilt u alle nieuwe nummers vanaf volgend jaar (18 januari 2015) in uw mailbox ontvangen? Geef u hier op voor een gratis abonnement! Ruim 900 geïnteresseerden gingen u al voor!

Identiteit vrijgelaten VS-spion in Cuba bekend

De spion die Cuba deze week vrijliet in ruil voor de nog drie overgebleven Cubaanse spionnen van de Groep van Vijf, die in 2001 werden veroordeeld, heet Rolando Sarraff Trujillo. Newsweek publiceerde de eerste gegevens over de identiteit van deze spion die in Cuba geboren werd en die als cryptograaf werkzaam was voor de Cubaanse geheime dienst en tegelijkertijd voor de CIA. In 1995 werd hij in Havana gearresteerd. Door zijn werkzaamheden zouden tussen 1998 en 2009 in totaal 8 Cubaanse spionnen zijn gearresteerd. Washington noch Havana, wilden na zijn vrijlating dinsdag zijn identiteit onthullen.

Rolando Sarraff Trujillo

Rolando Sarraff Trujillo

De vrijlating van Sarraff Trujillo, die bijna 20 jaar in een Cubaanse gevangenis zat, was een cruciale prioriteit in de gesprekken tussen Cuba en de VS. Hij werd door de top van de geheime dienst omschreven als ‘de hoogst gewaardeerde inlichtingenman op Cubaans grondgebied in de Amerikaanse historie’. Hij zou een doorslaggevende rol hebben gespeeld in de identificatie van diverse Cubaanse spionnen op Amerikaans grondgebied en ook bijgedragen hebben aan de aanhouding van de Cuban Five, die in 1998 in de VS werden gearresteerd. Ramón Labañino, Antonio Guerrero, René González en Fernando González maakten deel uit van het Cubaanse spionagenetwerk Avispa, dat opereerde in Florida en in dat jaar ontmanteld werd. De vijf Cubanen bekenden ‘agenten’ van Havana te zijn, maar slechts ‘terroristische Cubaanse ballingengroepen’ in het oog te willen houden die het gemunt zouden hebben op het leven van Fidel Castro. Sarraff (51 jaar) zat al 3 jaar gevangen toen de arrestatie van de Cubaanse Vijf plaatsvond. National Intelligence directeur Clapper noemt Sarraff een hoogopgeleide informatiespecialist, die weliswaar niet de namen van de Vijf heeft doorgegeven, maar met zijn geleverde informatie kon men wel codes ontmaskeren waardoor de CIA de berichten van Havana aan hun mannen in de VS kon lezen, ook oudere berichten. ‘Maar zoiets kost tijd. Het duurde drie jaar voor we een doorbraak hadden in de Montes-zaak,’ aldus Clapper. Ana Belen Montes, een senior analiste bij Defense Intelligence Agency, bekende in 2002 jarenlang voor Cuba te hebben gespionneerd en werd tot levenslang veroordeeld. Haar uiteindelijke ontmaskering werd mede mogelijk vanwege de informatie van Sarraff.’

Sarraff op jongere leeftijd

Sarraff op jongere leeftijd

Ontmaskerd
Sarraff studeerde journalistiek aan de Universiteit van Havana voor hij ging werken bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken waaronder de geheime dienst valt. Hij was 29 jaar en eerste luitenant toen hij ‘op een dag naar zijn werk ging en nooit meer terugkeerde,’ aldus zijn zus, die nu in Spanje woont. Volgens inlichtingenkringen in de VS zou hij toen juist één jaar met hen samenwerken, samen met nog twee Cubanen en leverden de drie geheimen over Cubaanse coderingstechnieken aan de CIA. De drie vreesden ontmaskerd te worden en twee van hen konden Cuba tijdig verlaten; Sarraff lukte dat niet. Een van de twee mannen is nooit geïdentificeerd; de tweede is José Cohen, nu een zakenman in Florida, maar hij wil niet met de media spreken om de situatie van de achtergebleven familie van Sarraff in de Cuba niet te bemoeilijken.

Geen informatie
De familie van de Cubaan woont in Havana en werd niet geïnformeerd over de vlucht van Rolando naar de VS. ‘Wij zijn wanhopig want er is geen officiële informatie’, zegt een overspannen Odessa Trujillo in gesprekken vanuit Havana met de Amerikaanse pers. ‘We weten niet of hij in de VS is aangekomen. De onzekerheid is groot en wij zijn oudere mensen.’ Maandag had zij nog telefonisch contact met haar zoon maar toen zij woensdag naar het detentiecentrum Villa Marista in Havana kwam voor een regulier bezoek, was hij verdwenen.

Bronnen
* El Pais, Miami Herald, New York Times

Wat gebeurt er op straat in Havana?

Het dagblad Trouw meldt vandaag dat ‘nergens de reactie op het herstel van de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Cuba zo opgetogen was als op het eiland van de gebroeders Castro zelf’. Maar María Matienzo Puerto, medewerker van de website Diario de Cuba die op 17 december – de dag van Obama’s toespraak – de straat op ging, constateert: ‘Als er al iemand gisteren danste op straat, dan was dat vanwege het feest van de Heilige Lazarus, of Babalú Ayé in de santeriareligie. De mensen op straat wekken niet indruk het gevoel te hebben aan de vooravond van grote veranderingen te staan.‘ Het beeld is kortom nogal divers. Bovendien is het gros van de Cubanen slecht en maar gedeeltelijk geïnformeerd. President Raul Castro sprak met geen woord over de internetafspraken met het Witte Huis en de toespraak van Obama was via de officiële televisiekanalen niet integraal te zien. Hier volgt het verslag van María Matienzo Puerto.

cuentapropista-kappers-met-vlag‘Als de regeringen spionnen uitwisselen, wat betekent dat?,’ zegt een buurman in Alamar. ‘Wat zal het argument nu weer zijn?’. Voor veel Cubanen is de blokkade of embargo niet meer dan een extra argument van de Cubaanse regering om de armoede waaronder de bevolking ruim 50 jaar gebukt gaat en de schuld van de VS hieraan, te accentueren. Voor anderen is het embargo het bewijs ‘hoe slecht de Amerikanen zijn.’ Op sommige plekken in Oud-Havana lijkt de communicatie van de beide presidenten via televisie nog het meest op een vals spelende band want de akoestiek is zeer slecht. Veel mensen begrijpen ook niet precies wat er gebeurt. Dat maakt een jongeman duidelijk die in de deur van een winkel staat, taxi’s roept en sigaren verkoopt: ‘Wat gebeurt er verdomme? Ik snap er niets van’. Om één uur laten de officiële televisiekanalen van Cuba nog een documentaire zien over de resultaten van de suikeroogst terwijl Telesur de toespraak van Obama wel volledig uitzendt. (Telesur is een televisiezender opgezet door de landen van de ALBA-groep, een initiatief van de overleden Venezolaanse president Hugo Chávez).

In Camaguey gingen vrouwen met foto's van de Cuban Five de straat op

In Camaguey gingen vrouwen met foto’s van de Cuban Five de straat op

Veel vragen
‘Betekent dit nu dat er meer voedsel komt? Kunnen we naar de VS reizen? Is er dan nu volop internet?’, vraagt een vriendin mij die het ook niet begrijpt en belt omdat ze denkt dat ik beter geïnformeerd zal zijn. Een ander stuurt me een ironisch getint sms-bericht: ‘Wij zijn gered. Nu kopen de VS al onze tabak en nikkel’. De enige spontane uiting is een met kinderlijk letters getekend bord aan de ingang van een lagere school in de straat Teniente Rey in Havana. Ook in de wijk Reparto Eléctrico, noch in La Víbora, noch in Vedado gebeurt niks. ‘Ik weet niet waar het vuur van de revolutie is gebleven’, zegt een oudje dat kranten verkoopt. ‘Ja, er is veel politie op straat die de identiteitsbewijzen vraagt van zwarten op straat en lanterfanters’, en ze wijst naar de overkant van straat Obispo waar de politie enkele Cubanen aanhoudt omdat zij geld vragen aan buitenlanders. Op de hoek van de bioscoop Yara loopt een cameraploeg van Telesur en vraagt – aan hen die dat willen – hoe ze denken over ‘de teruggave van de drie’, zonder te zeggen welke drie ze bedoelen. ‘Tot nu toe ontbreekt elke politieke opwinding. Nergens wordt geschreeuwd:  ‘Ze hebben hen ons teruggegeven, want ze moesten hen aan ons teruggeven’, zoals de leus luidde toen Fidel Castro nog aan de leiding van het land stond,’ aldus een voorbijganger die meer van politiek lijkt te begrijpen.

Weer als vanouds
Om half 5 ’s middags passeert een stoet geblindeerde wagens Pabellón Cuba met daarin de teruggekeerde spionnen uit de VS. ‘Kijk, ze reizen met Bluetooth’, roept een jongere onder de voorbijgangers. ‘Het enige dat ze me niet moeten afnemen is de Cuban Adjustment Act**  Ik stap in een boot en vertrek morgen,’ roept een ander die zich uit nieuwsgierigheid bij de rest heeft gevoegd. ‘Ik ben blij, meisje’, zegt een vrouw die zegt te weten wat het betekent ‘als moeder kinderen in de gevangenis te hebben. Maar ik ben ook blij voor de Amerikaan die meer moet hebben doorstaan hier dan de onzen daar in de Amerikaanse gevangenis’. Na enige tijd is deze buurt weer net als voorheen: een goedkope aanbieding, hopen op een bus, de rij voor de ijszaak Coppelia en een verlaten gebouw van de provinciale PCC, de communistische partij. Misschien dat men op de computeropleiding Universidad de Ciencias Informáticas (UCI) veel gejuicht heeft, maar om vier uur ’s middags heeft men hier in de straten niet de dagorder gegeven om de straat op te gaan en feest te vieren.

Bron
* María Matienzo Puerto, medewerker van de website Diario de Cuba

EEn anti-tankwapen in Havana tijdens de Cubacrisis van 1961

Een anti-tankwapen in Havana tijdens de Cubacrisis van 1961

Linken
* Opinie-artikel van Anna van den Breemer en Chris Rutenfrans in de Volkskrant (18 december 2014) ‘Dit is een overwinning voor alle regeringen die zich schuldig maken aan onderdrukking’.
NOS: De VS en Cuba 50 jaar slechte buren
NRC: Cuba vraagt Nederlandse bedrijven om investeringen, 19 december 2014
BNR-Nieuws: Nederlandse ambassadeur Braakhuis in Havana: Nederland behoudt vooralsnog sterke handelspositie in Cuba, 19 december 2014 
* Elsevier-redacteur Liesbeth Wytzes: Cuba, een vreemd restant van de Koude Oorlog, 18 december 2014
* BBC World over de tegenstellingen onder de Cubaanse-Amerikanen in de VS

Noot
** Cuban Adjustment Act: in 1966 vaardigde de VS deze wet uit, legaliseerde alle Cubaanse immigranten van het eerste uur en garandeert elke illegale Cubaanse immigrant in de VS een verblijfsvergunning.

Raúl Castro ontvangt Cuban Five

cuban-five-raul-castro-ontvangst17122014Gisteren heeft president Raúl Castro de voormalige Cubaanse spionnen van de Cuban Five ontvangen.
Twee ervan – Fernando González en René González, rechts op de foto – waren al eerder vrijgekomen, maar Gerardo Hernández, Antonio Guerrero en Ramón Labañino zaten tot gisteren in Amerikaanse gevangenissen. Hun vrijlating is onderdeel van de afspraken die de regeringen van de VS en Cuba gisteren bekend maakten.

Cuba en VS herstellen na 53 jaar de diplomatieke betrekkingen

obama-10 december 2014Obama over het embargo
‘Ik geloof niet dat we nog eens vijftig jaar hetzelfde moeten doen en dan een ander resultaat verwachten’. YouTube video

Raúl Castro in zijn televisietoespraak vandaag
‘De beslissing van Obama verdient ons respect en de erkenning van ons volk.’ (Zijn tekst is beschikbaar evenals de beelden van Castro’s televisietoespraak)

Website Diario de Cuba
Castro y Obama acuerdan restablecer relaciones diplomáticas / Castro en Cuba zijn het eens over het herstel van de diplomatieke relaties

AAnkomst van Alan Gross vandaag. Foto Facebook van senator Flake

Aankomst van Alan Gross vandaag. Foto Facebook van senator Flake

New York Times
Obama Announces U.S. and Cuba Will Resume Diplomatic Relations

Cubanismo
De met Castro sympathsierende Vlaamse website Cubanismo
De Cuban Five komen straks thuis

Cubaanse-Amerikanen in Miami gaan uit protest tegen Obama's besluit de straat op

Cubaanse-Amerikanen in Miami gaan uit protest tegen Obama’s besluit de straat op

Miami Herald
History-maker: President Barack Obama, Raúl Castro open talks to thaw U.S.-Cuba relations

NPO-Radio
Tijd voor een nieuwe relatie met Cuba

Witte Huis
Un nuevo rumbo para Cuba/Een nieuwe koers voor Cuba
Brief Witte Huis over de veranderingen

De Telegraaf
Koenders: goede stappen van Cuba en VS

Website Cubadebate
Deze officiele Cubaanse site zette de hoogtepunten van vandaag vanaf 12 uur Cubaanse en Amerikaanse tijd op een rij.

BBC World (Engels)
met het laatste nieuws

De 5 zijn vrij

De 5 zijn vrij

Vanavond Radio I, na 23.15 uur bij Met het Oog op Morgen: gesprek met Edwin Koopman die kortgeleden Cuba bezocht.

Morgen Radio 1, omstreeks 7.35 uur: Gesprek met Kees van Kortenhof van Glasnost in Cuba.

Doorbraak relatie Cuba en de VS een feit

Cuba heeft vandaag twee Amerikanen vrijgelaten. Het gaat om Alan Gross, die vijf jaar gevangen zat, en een onbekende Amerikaan die vanwege ‘veiligheidsredenen’ anoniem blijft; de laatste hij zat twintig jaar vast. Dat melden meerdere Amerikaanse media op basis van anonieme overheidsfunctionarissen.

President Obama ontmoette president Raúl Castro vorig jaar bij de begrafenis van Mandela

President Obama ontmoette president Raúl Castro vorig jaar bij de begrafenis van Mandela

In ruil voor de onbekende Amerikaan, naar verluidt een medewerker van het Amerikaanse inlichtingenapparaat, zouden drie Cubaanse spionnen huiswaarts keren. De Amerikanen zouden al op een vliegtuig naar de Verenigde Staten zitten.
Elise Abott, Global Affairs Correspondent bij CNN, meldt:
‘Belangrijke stap in betrekkingen tussen beide landen’.

NRC: belangrijke stap

De  Cubaanse Vijf, vijf Cubaanse spionnen waarvan er al twee eerder naar havana terugkeerden. Nu lijkt het ontslag van de drie nog resterende Cubanen dichtbij.

De Cubaanse Vijf, vijf Cubaanse spionnen zaten in Amerikaanse gevangenschap. Twee van hen waren al eerder naar Havana teruggekeerd. Nu lijkt het ontslag van de drie nog resterende Cubanen dichtbij.

Als alle berichten kloppen wordt er vandaag een belangrijke stap gezet in het verbeteren van de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Cuba, legt NRC-redacteur Latijns-Amerika Ykje Vriesinga uit:
‘Het is een grote stap dat de Cubaanse regering Alan Gross heeft laten gaan. Hij zou het Cubaanse regime hebben willen ondergraven en werd achter de hand gehouden als kostbaar wisselgeld voor een mogelijke uitruil met Cubaanse spionnen die vastzitten in de Verenigde Staten. Vijf jaar lang heeft Cuba geweigerd om Gross vrij te laten, ondanks berichten eerder dit jaar dat zijn gezondheid zeer was verzwakt. Dat Gross nu naar huis mag betekent een belangrijke verbetering in de Amerikaans-Cubaanse betrekkingen en maakt nieuwsgierig wat Washington in ruil heeft geboden voor Gross.’

Fernando González werd op 28 februari na zijn vrijlating in Havana welkom geheten o.a. door president Raul castro en de vice-president

Fernando González werd op 28 februari na zijn vrijlating in Havana welkom geheten door o.a. president Raul Castro en de vice-President

Zaak Cubaanse Five
De Cubaanse Vijf – Gerardo Hernández, Ramon Labanino, Antonio Guerrero en Fernando González en René González – werden in 1998 gearresteerd. De mannen werden in 2001 schuldig verklaard aan infiltratie op militaire installaties in Zuid Florida en werden tot hoge straffen veroordeeld, van 15 jaar tot dubbel levenslang.

Alan Gross, zijn vrouw en twee dochters

Alan Gross, zijn vrouw en twee dochters

Cuba geeft toe dat de vijf werkzaam waren voor de Cubaanse geheime dienst, maar slechts op zoek waren naar voorgenomen gewelddadige acties van Cubaanse ballingen tegen hun vaderland. In mei 2013 kreeg René González toestemming om na een privébezoek vanwege het overlijden van zijn vader, in Cuba te blijven. Fernando González Llort werd in januari van dit jaar vrijgelaten na het uitzitten van zijn straf.

Lees ook ons bericht van 13 december over de mogelijke vrijlating van Alan Gross

Werknemers in buitenlandse bedrijven ontvangen 8,3% van werkelijk salaris

Van elke deviezenpeso of CUC die een Cubaan bij een buitenlandse onderneming verdient, krijgt hij of zij slechts 8,3% in handen. Hij ontvangt dit bedrag van een staatsuitzendbureau naar wie de buitenlandse bedrijven de salarissen overmaken. Dat meldt de partijkrant Granma van dinsdag. De veel geuite wens van buitenlandse ondernemers om voortaan direct personeel in dienst te kunnen nemen, wordt niet gehonoreerd in de nieuwe regelingen.

Functionarissen lichten de nieuwe salarisnorm toe. Van links naa rechts Vladimir Regueiro, Zamira Marín en Deborah Rivas

Functionarissen lichten de nieuwe salarisnormen toe. Van links naar rechts Vladimir Regueiro, Zamira Marín en Deborah Rivas

De Cubaanse werknemer ontvangt 2 nationale peso’s van elke CUC die het buitenlandse bedrijf uitbetaalt. De officiële wisselkoers voor een CUC is 24 nationale peso’s, dat betekent dat een werknemer 8,3% van de waarde van de CUC zelf ontvangt. De nieuwe normen werden afgekondigd door het Ministerie van Arbeid en Sociale Zekerheid (MTSS), dat van Economie en Planning (MEP) en het Ministerie van Financiën en Prijzen (MFP) en bevatten ook nieuwe regelingen over de bijdragen voor de sociale lasten van werknemers en werkgevers. De werknemers zullen met de onderneming in kwestie onderhandelen over de hoogte van het salaris waarbij rekening wordt gehouden met de situatie van de sector en complexe omstandigheden, aldus de regeling. Ook kan gesproken worden over extraatjes, mits die ‘in overeenstemming met de wet zijn.’

Macht staat
Het staatsuitzendbureau neemt 20% van elk salaris in vanwege servicekosten, maar de directeur-generaal voor Buitenlandse Investeringen, Deborah Rivas, zegt dat dit niet ‘ten kost van het salaris van de arbeiders gaat’. Alle onderhandelingen tussen Cubaanse functionarissen en het bedrijf vinden plaats in convertibele peso’s en het is vervolgens de overheid die de salarissen uitbetaalt aan de werknemers. Tot nu toe maakten buitenlandse bedrijven het salarisbedrag over aan de overheid en de staats uitzendbureau’s betaalden de werknemers vervolgens in nationale peso’s uit. Nu worden salarissen – weliswaar een klein deel van 8,3% per CUC – in convertibele peso’s betaald. De staatsuitzendbureaus brengen vervolgens de bijdragen voor de sociale zekerheid bij de buitenlandse bedrijven in rekening ‘op basis van wat in CUC’s is overeengekomen bij de vaststelling van het salaris’. In een resolutie van het Ministerie van Financiën en Prijzen (MFP) wordt verder vastgesteld dat werknemers die gecontracteerd zijn via een staatsuitzendbureau op basis van de nieuwe maatregelen er 200 nationale peso’s bij krijgen, dat is ongeveer 8 CUC per maand.

Link
* De regelingen volgens de partijkrant Granma van 15 december 2014
Vele tientallen reacties verschenen op de website van Granma zoals de volgende:
‘Maak je geen illusies, de Staat blijft het grote geld houden en betaalt uit in nationale peso’s. Meer exploitatie voor het arme volk. Niks nieuws.’ En de reactie van Gómez luidt: ‘Werknemer, in Cuba hebben we een SINDICATO / VAKBOND die belast is met de eerbiediging van de rechten van de arbeiders. Daarom bestaat het gevaar van exploitatie van de arbeider door een buitenlandse ondernemer hier niet.’