Vierhonderd jaar Maagd van El Cobre

Concrete aanleiding tot het tweede bezoek aan Cuba van een paus is de herdenking van de Maria-verschijning in 1612 – 400 jaar geleden – van de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden streden voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Oshún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre,  die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha. 

Het bijna 45 cm hoge houten Mariabeeld rust op een briljante maan en naast Maria staan twee engelen die hun vergulde vleugels uitspreiden. Het kind heft een hand op ter zegening; in de andere hand houdt hij een gouden globe vast. Op geschilderde of getekende afbeeldingen zoals hierboven zijn ook de Tres Juanitos te zien; Juan, Rodrigo en Juan.

Juan en Rodrigo de Hoyos en de 10-jarige Juan Moreno – ook wel omschreven als Los Tres Juanitos / De drie Jantjes – raken bij hun zoektocht naar zout voor het plaatselijke slachthuis in El Cobre in een zware storm verzeild en leiden schipbreuk in de Golf van Nipe. Zij overnachten op een eilandje en varen de volgende dag terug. Op zee drijft iets in het water en dat blijkt een Mariabeeld met een kind op haar rechterarm en een gouden kruis in het linkerhand. Het beeld is bevestigd aan een plank, waarop stond geschreven: Ik ben de Moeder Maria van Barmhartigheid / Yo soy la Virgen de la Caridad.

Slavenopstand
De drie besluiten het beeldje mee te nemen naar hun dorp (El Cobre, waar toen al koper werd gewonnen, en waar zij als slaven werkten voor een Spaanse landeigenaar) en er een Mariakapel te bouwen. Na een aantal merkwaardige verdwijningen van het beeldje, groeide het beeldje uit tot een wonderbaarlijk fenomeen en moest een grotere kerk gebouwd worden. Toen de slaven van El Cobre als eerste in 1800 de vrijheid kregen (na een slavenopstand) groeide het geloof in de kracht van de Maagd van El Cobre nog sterker. Zij werd later een patroonheilige van de Mambises, die streden voor de onafhankelijkheid van Cuba en op hun verzoek riep paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre in 1916 uit tot patroonheilige van heel Cuba. In 1936 werd het beeldje tijdens een plechtigheid gekroond en op 24 januari 1998 schonk paus Johannes Paulus II het tijdens zijn bezoek aan Cuba een nieuwe gouden kroon, de kroon die momenteel het beeldje tooit. In het begin van de 20ste eeuw begon men met de bouw van een nieuwe en grotere kerk voor de verering. Die werd in 1927 ingewijd en in 1977 tot basiliek verklaard.

Santería
Zowel katholieke gelovigen als aanhangers van het Cubaanse santeríageloof zien de Maagd van Cobre als de belangrijkste heilige van het land en patrones van alle Cubanen; men noemt haar in de wandelgangen La Cachita.  En wie niet gelooft, kent wél het oude lied over La Cachita, o.a. gezongen door Los Matamoros met als tekst: ‘Y si vas al Cobre quièro que me traigas una virgencita de La Caridad’ (‘En als je naar El Cobre gaat, wens ik dat je een beeldje van de Barmhartige Maagd voor me meeneemt’). Op de feestdag van Nuestra Sra de la Caridad del Cobre op 8 september komen honderden bedevaartgangers naar El Cobre afgezakt om er de Maagd of Oshún te vereren met een processie rond het dorp.

Blogger Yoani Sánchez voor de basiliek in El Cobre

Ex-voto’s
In de kapel achteraan de kerk staat een massa verzamelde offerandes, van flessen rum, baseballbats of ballen tot afgeknipte vlechten en persoonlijke familiefoto’s. De muren van de kapel hangen vol met ex-voto’s; voorwerpen geplaatst bij een altaar of een heiligenbeeld in een bedevaartsoord, een kerk of een ander gewijd oord, als dank aan God of aan een heilige voor een verkregen gunst.  Men vindt er de medaille die Ernest Hemingway kreeg toen hij in 1954 de Nobelprijs van de Literatuur won voor zijn novelle De oude man en de zee. Er ligt ook een medaille van de moeder van Fidel en Raúl Castro. De kritische blogger Yoani Sánchez  liet er de Ortega Y Gassetprijs achter, die zij in 2008 kreeg voor haar dissidente bloggeractivisme. Yoani: ’… de best denkbare plaats hiervoor. Gelukkig reikt de lange arm van de censoren niet zover, dat ze binnen kunnen komen in haar tempel. Rondom Cachita strekt zich nog altijd, een van de weinige bastions van verscheidenheid en pluralisme uit, die te vinden zijn in dit land van de groene krokodil.’ ( Cuba wordt ook wel de groene krokodil van de Cariben genoemd).

Landelijke tournee
Vorig jaar kreeg de katholieke kerk voor de eerste maal sinds 50 jaar toestemming het beeld van de Maagd van Caridad van Cobre in een processie door heel Cuba te leiden. Het beeld werd toen boven op een auto bevestigd en begeleid door politie op motoren trok het alle provincies door; vlak voor kerstmis 2011 kwam het beeld in Havana aan waar in het havengebied een openbare misviering plaatsvond.

Linken
Officiële website Virgen de Caridad
* Katholieke website o.a. over de Maagd van Cobre
Video
* You Tube: Video met het lied van Los Matamores over de Virgin de Caridad (4 minuten)

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s