De Cubaanse staat als manusje-van-alles

‘Er vond op grote en systematische schaal diefstal van de Staat plaats. Het waren echte criminele bendes die goed waren georganiseerd en die op grote schaal risicovol opereerden. Daar waren managers en bedrijfsleiders bij betrokken die verliezen of schade creëerden terwijl er in werkelijkheid sprake was van het wegsluizen naar een ondergrondse economie. Het was een geaccepteerde praktijk dat in de staatswinkels verkopers en managers de duurste producten apart legden met het doel veel meer geld dan de normale prijs op de legale markt te krijgen.’ Hoewel deze opmerkingen lijken te slaan op de situatie in Cuba, komt dit commentaar uit de Sovjet Unie, kort voor de ineenstorting van dit communistisch systeem. De uitspraken zijn afkomstig van Gregory Grossman, een van de kenners van de ‘tweede economie’ in dit land.

Veel kleine bedrijven in de dienstverlening veranderen van staatsbedrijf in een coöperatie. Dit ontslaat de staat van de plicht nog langer kapsalons, cafés en andere kleine bedrijven te managen.

Veel kleine bedrijven in de dienstverlening veranderen van staatsbedrijf in een coöperatie. Dit ontslaat de staat van de plicht nog langer kapsalons, cafés en andere kleine bedrijven te managen.

Om een idee te krijgen van de betekenis van deze parallelle industrie in een socialistisch land, is het voldoende vast te stellen dat er in 1988 219 miljard roebels aan salarissen werd uitbetaald terwijl de bevolking 718 miljard roebel, drie maal zoveel, uitgaf en spaarde. Net zoals in de Sovjet Unie is de parallelle economie slecht onderzocht ondanks de aanzienlijke economische effecten.En bekend is dat onbekende problemen die niet worden opgelost, in je gezicht kunnen exploderen.

Corruptie
De economische problemen van Cuba hebben diverse oorzaken; de toestand als onderontwikkeld land, het gekozen socialistisch model, de fouten die de regering beging, de blokkade van de VS en de binnenlandse corruptie waar de zwarte markt uitdrukking van is. Er kan niet veel tegen dit soort aspecten worden gedaan omdat ze samenhangen met de historische werkelijkheid van het land of omdat ze samenhangen met de wil van anderen. Maar sommige aspecten liggen binnen de mogelijkheden van de regering en kunnen veranderen zoals de verandering van het model en de strijd tegen de corruptie. De zoektocht naar een nieuw economisch model en de strijd tegen corruptie gaan hand in hand omdat het huidige model juist het gesjoemel aanmoedigt, zoals dat geldt voor elke centralistische Staat, die tevergeefs probeert elke economische mechanisme in het land te controleren. De chaos die daarop volgt is de voedingsbodem voor corrupte functionarissen die middelen van de staat misbruiken ten eigen voordeel. Zij zijn de ‘grossiers’ die de zwarte markt, de tweede economie van het land, bevoorraden.

De controle van de staat was in Cuba zo enorm dat zelfs de straatverkoper onderdeel uitmaakte van genationaliseerde bedrijf

De controle van de staat was in Cuba zo enorm dat zelfs de straatverkoper onderdeel uitmaakte van een genationaliseerde bedrijf

Wie zijn corrupt?
Dankzij het werk van de Cubaanse Rekenkamer, weten we nu dat er verschillende ministers, viceministers, buitenlandse ondernemers, Cubaanse importeurs, voorraad controleurs, administratoren en presidenten van bedrijven corrupt waren. We hebben te maken met een nieuwe sociale klasse die zijn rijkdom steelt van het land en ieder corrumpeert die zaken met hen doet, en hen verandert in medeplichtigen. Het is een parasitaire klasse die de grootse vijand van het land geworden is. En zij vermenigvuldigen zich snel. Ze worden naar de gevangenis gestuurd en drie maanden later doen hun opvolgers hetzelfde. Hun opvolgers lijken alleen te hebben geleerd wat slimmer te opereren en controles van de regering te voorkomen. Net als in de Sovjet Unie zijn deze ‘grossiers’ het resultaat van een economisch model dat alle macht en controle in hun landen legt en het onmogelijk is hun activiteiten rigoureus te controleren. Cuba zou er mee gediend zijn als de regering vaststelde welke productiemiddelen fundamenteel zijn (die moeten blijven voortbestaan als gemeenschapseigendom) zodat andere sectoren geopend worden voor coöperaties, particuliere en zelfs buitenlands management.

Belangrijke sectoren van de Cubaanse economie zoals die van de energie moeten door de Staat geleid worden

Belangrijke sectoren van de Cubaanse economie zoals die van de energie moeten door de Staat geleid worden

Open economie
De stap die eerder werd gezet met het toestaan van ‘eigen bazen’ of coöperaties in sectoren als haarverzorging, transport en recent de eetgelegenheden, wijzen in een richting die ook kan leiden tot opening van andere sectoren van de economie van het land. Waarom moet de Staat leiding blijven geven aan bedrijven die voortdurend door managers en ambtenaren worden geplunderd, waar altijd een tekort aan producten is of waar elke controle van waren ontbreekt? De Staat moet ophouden met dit soort futiliteiten en de aandacht richten op fatsoenlijk management en controles van banken, toerisme, de energiesector, de nikkelproductie, oliewinning, tabaksproductie en belangrijke sectoren als opvoeding en gezondheid.

Kasten van functionarissen
De Sovjets wilden een staat organiseren waar alles werd gecontroleerd door de staat en waar een eigen soort ondernemers ontstond; een kaste die alle productiemiddelen van het land in eigen handen hield. Zeker, zij kenden geen José Marti die hen kon waarschuwen dat ‘met elke nieuwe functie, ook een nieuwe kaste van functionarissen opduikt’ en dat het later erg moeilijk is ‘deze functionarissen zo verbonden met gemeenschappelijk belangen te confronteren met veranderingen’.

Bron
* Bovenstaand artikel verscheen op de website van Fernando Ravsberg, voorheen BBC-correspondent in Havana. De BBC maakte begin dit jaar een einde aan zijn contract en sinds dien opereert hij op dezelfde journalistieke basis maar nu als eigen baas met zijn website Cartas desde Cuba
Cuba Photos by Linda KlippNoot

 * De in Havana woonachtige publicist Fernando Dámaso (1938) publiceerde een analyse op zijn blog Mermelade en komt onder de titel: ‘Is de stagnatie teruggekeerd’? tot vergelijkbare conclusies als in bovenstaand artikel van Ravsberg. Hij noemt dit fenomeen ‘een constante in het Cubaans socialisme, dat evenzeer typerend was voor Oost-Europa.’ Damaso schrijft dat rond 2006 een einde kwam aan de lethargie waarin het land en de bevolking zolang gedompeld waren en men geloofde dat de jaren van mislukte experimenten en permanente improvisatie voorbij waren. Ook leek er hoop te ontstaan op betere salarissen en pensioenen. Na 7 jaar concludeert Damaso dat er maar weinig is veranderd en verre van ingrijpend. Hij geeft een opsomming; de landbouw slaagt er niet in tegen schappelijke prijzen voedsel te produceren voor de meeste burgers, de veefok stagneert, de productie van melk is ver beneden de vraag, gezondheidsdiensten en onderwijs worden met de dag slechter en de hygiëne is ver te zoeken in het publiek domein en bedreigt de gezondheid. Hij concludeert dat de Staat in de afgelopen 56 jaar zijn onvermogen op al deze terreinen heeft bewezen nadat zij eerst in de beginjaren van de revolutie toen deze sectoren functioneerden, alles radicaal nationaliseerde. Zolang de staat ‘in naam van het Volk’ de absolute eigenaar blijft van alles en de gewone Cubaan geen toestemming krijgt particulier ondernemer te worden, zal niets functioneren,’ aldus Damaso.

Link
* Volledige tekst van Damaso in het Engels

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s