Blogger over Goodbye Lenin

‘In november 1989 was ik zeven jaar oud. Ik ging naar mijn school in de buurt met mijn Russische tas onder mijn arm, dezelfde schooltas die alle pioniers in het Sovjetblok gebruikten van Oost-Berlijn tot Vladiwostok. Toen vervolgens de crisis uitbrak had ik zulke tassen niet meer. In feite had ik helemaal niets meer’. Aldus de Cubaanse blogger Salvador Salazar Navarro; hij is geen dissident, noch een blogger in dienst van het regime. Hij maakte nog een stukje mee van het veelbelovende Cuba begin jaren tachtig en het einde van de crisis die ontstond na de ineenstorting van de Sovjet Unie, waar Cuba’s economie afhankelijk van was.

Pedrito Camaguey maakte een collage over Cuba's afhankelijkheid in het verleden en in de toekomst met de vlaggen van de Sovjet-Unie, Venezuela en de VS.

Pedrito Camaguey maakte een collage over Cuba’s afhankelijkheid in het verleden en in de toekomst met de vlaggen van de Sovjet-Unie, Venezuela en de VS.

Navarro was onderdeel van ‘de eerste generatie die sojagehakt / picadillo de soya aten en vaarwel zeiden toen de vlotten in die verschrikkelijke zomer van 1994 Cuba ontsnapten. Ik maak deel uit van een generatie die al 30 jaar een neurose heeft en geconditioneerd lijkt door de eeuwige besluiteloosheid tussen leven (en genieten) van het heden, en die nog die kleine maar onstuitbare drang tot verlossing in zich heeft om (ondanks alles) te strijden. Dit is mijn blog, een ruimte waar ik voor de toekomst een werkelijkheid schep die er gisteren al was.’

Profijt
‘Degenen die van de crisis profiteerden en in de rivier op kreeft visten kochten voor hun kinderen merktassen in de diplomatenwinkel; de grote verliezers namen hun boeken mee naar school in een nylontasje. En mijn familieleden, behorend tot de eeuwige intellectuele middenklasse, die altijd een middenweg zoekt tussen de ‘habitus’ van de ‘decadente bourgeoisie’ en het begrip – meer theoretisch dan praktisch – van de waarden van de nieuwe samenleving, kochten af een toe een rugzakje voor mij. De rest van de tijd verdraaiden we de werkelijkheid, hetgeen een normale praktijk werd in een samenleving die erop gericht was het weinige te behouden wat je hebt; tandpasta en deodorant, hoop en vreugde, olijfolie en stukken kip. Met als doel te overleven – wat niet hetzelfde is als leven – en in de hoop dat de vette jaren nog komen.

Salvador Salazar van de weblog El Muro

Salvador Salazar van de weblog El Muro

Sovjet-film
De film over de Sovjet-Unie, met beelden uit 70 jaar revolutie, eindigde dat historische jaar 1989 met een tekenfilm van de stripfiguur Koniec, en vervolgens begon de aftiteling van de film. Jaar na jaar. Elk jaar opnieuw. Niemand wist met zekerheid wat er daarna zou gebeuren. Zouden we een geactualiseerde versie van het filmjournaal van ICAIC zien of zou het licht aangaan en men ons zou opdragen de zaal te verlaten omdat de bioscoop zou sluiten. In dat jaar 1989 woonde ik voor de eerste keer het pionierskamp van Tarara bij, een ervaring die oudere jongens als een soort proletarisch paradijs beschreven. We verbleven een paar dagen per jaar in dat socialistisch Eden, oostelijk van Havana aan de kust, dat veel Cubanen nog steeds associëren met aardbeienyoghurt en brood met boter. Maar op zekere dag verzamelde de directrice ons op het schoolplein, om ons na het wederom brengen van de groet aan de vlag en het nogmaals zeggen, dat we allemaal moeten zijn zoals Che, te vragen of we bereid zijn ons kamp over te dragen aan kinderen uit de Oekraïne die naar Cuba kwamen om te herstellen van de nucleaire gruwelen van Chernobil. Nu zou ik bevestigend antwoorden met volledige overtuiging en dan zou ik niet alleen mijn kampement, maar ook mijn huis en mijn koninkrijk aan die ongelukkige jongens geven. Maar kinderen van zeven zijn extreem egoïstisch. De val van de Muur betekende het einde van vele dingen, veel meer dan een kind van zeven jaar oud kan bevatten, wiens culturele bagage zich centreert rond de tekenfilm van 6 uur s avonds en de lectuur van het tijdschrift Misha. Er begon een economische crisis die vandaag na al die jaren, nog steeds doorgaat onze hoop te vertroebelen.

Verlies droom
Maar het ergste, het meest trieste, was het verlies van de droom die voor de Cubaanse kinderen de Sovjet-Unie op een of andere manier representeerde. Het lijkt ons nu lachwekkend dat iemand met weemoed probeert zich de gefrustreerde poging om de hemel te bestormen te herinneren. Maar het is waar. Er waren vele en te grote vergissingen, waardoor de trein die met Lenin vertrok van een station in Finland, aan het eind de richting kwijtraakte en in niemandsland terecht kwam. Maar de Sovjet-Unie identificeren met de hoop, of beter, met elke mogelijke hoop, is het ontkennen van de mogelijkheid van een orde, die menselijke gelijkheid en vrijheid garandeert.

goodbye-leninGoodbye Lenin*
Jaren later was ik in de gelegenheid in Cuba aanwezig te zijn bij een Festival in Havana, bij de première van de Duitse speelfilm Goodbye Lenin (2003). Het publiek kwam in grote getale om te zien hoe de Duitsers op een dag ontdekten dat hun wereld radicaal veranderd was. Ik herinner me dat Gabriel Garcia Márquez op de eerste rij applaudisseerde aan het eind van de film en hij leverde commentaar op het enthousiasme waarmee Cubanen de film hadden begroet, dat het Sovjet-socialisme, met zoveel slachtoffers en zo veel bloemen, was vergeten dat het er was om de mens te bevrijden om Mens te zijn, subject en geen object, acteur en geen toeschouwer en om actieve protaganist van de geschiedenis te zijn. Socialisme, dat tegelijkertijd tenminste een minimum aan materiële zekerheid, onderwijs en sociale ondersteuning garandeert; en dat bij het verdwijnen mensen aan de willekeur van de markt overliet, waar je als je geen middelen van bestaan hebt, onderdeel wordt van de vuilnishoop van de geschiedenis. De val van de Muur bracht de wereld niet het gelukkige millennium dat Francis Fukuyama, de grote theoreticus van de globalisering van de supermarkten en het fastfood, voorspelde. Integendeel, andere muren, nog absurder als in Berlijn, worden in rap tempo gebouwd in Palestina en aan de grens van Mexico en de VS. De grote problemen die de opbouw van een alternatief voor het moderne kapitalisme met zich meebrachten, een alternatief dat helaas met de Goelag in de Sovjet-Unie van miljoenen zielen eindigde, zijn nog steeds aanwezig in de hedendaagse wereld. Het geluk, ook als het bij decreet wordt uitgevaardigd, blijft ongrijpbaar. Mensen zullen blijven proberen de hemel te bestormen, en ik, vanuit mijn leunstoel, begin aan mijn tweede portie popcorn.

Bron
* Blog El Muro van David Salazar, 14 november 2014
Noot
* De film ‘Goodbye Lenin’ was een topper op het Filmfestival van Havana van 2003, maar is nooit in Cubaanse bioscopen in roulatie gegaan. Zie bericht op deze Cubaweblog van 13 december 2003.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s