Kan Cuba leren van de DDR?

De transformatie van de DDR of Oost-Duitsland levert belangrijke lessen voor Cuba op als het land zich opent voor toenemende bankactiviteiten, landbouwontwikkeling en informatie-uitwisseling uit de VS, maar er is één verschil: de DDR liberaliseerde eerst zijn politiek systeem en negeerde de angst op een ingrijpen van de troepen van de Sovjet-Unie en de mogelijkheid dat de geheime politie Stasi dissidenten zou opsluiten. Gorbatsjov’s minachting voor de leider van de DDR, Erich Honecker, en zijn politiek van zelfbeschikking leidden tot terughoudendheid bij de Sovjets tegenover de politieke liberalisering in de DDR, Polen en Hongarije. Dat schrijft Diana Villiers Negroponte, Nonresident Senior Fellow, Foreign Policy aan het Brookings Institute in Newsweek.

In april 1989 bezoekt Gorbatsjov Cuba. Samen met zijn vrouw Raisa en Fidel Castro lwegde hij op 4 april een krans in het Lenin Park

In april 1989 bezoekt Gorbatsjov Cuba. Samen met zijn vrouw Raisa en Fidel Castro legde hij op 4 april een krans in het Lenin Park

Vijfentwintig jaar later staat Cuba voor de opgave de economie te liberaliseren en wellicht ook zijn politiek. De beslissing van president Obama de diplomatieke relaties met Cuba te herstellen stelt Amerikaanse instellingen in staat rekeningen te openen bij Cubaanse financiële instellingen, biedt Amerikaanse instellingen in derde landen – zoals de Europese Unie en Canada – in staat transacties met Cuba te verrichten in derde landen, geeft Amerikaanse banken toegang tot Cuba door middel van creditcards en voorziet in de export van telecommunicatieapparatuur, bouwmaterialen en landbouwapparatuur voor particuliere burgers en kleine boeren. Kortom, Cubanen krijgen toegang tot Amerikaanse banken, telecommunicatie en de landbouwsector. Dat is de grens van wat Obama kan ondernemen op basis van zijn zogeheten uitvoerende bevoegdheden. Om de sancties op te heffen zijn wettelijke veranderingen nodig.

1962: Fidel Castro bezoekt zijn collega-president Honecker

Juni 1972: Fidel Castro bezoekt zijn collega-president van de DDR, Honecker

Pijnlijke transformatie
Met de mogelijkheid op Amerikaanse kredieten, zullen Cubanen voordeel kunnen behalen uit het beleid van president Raúl Castro om staatswinkels en restaurants te privatiseren. Maar privatisering en toegankelijkheid van kredieten leidt niet alleen tot de herstructurering van een centraal geleide economie. Een markt gestuurd prijs-  en monetair systeem, in samenhang met een raamwerk van nieuwe regels, moet wel gecreëerd worden. Er zijn voldoende adviseurs uit de voormalige DDR, Polen en Hongarije die Havana kunnen adviseren over de meest aantrekkelijke modellen tot transformatie. Dat proces kan pijnlijk zijn wanneer een einde komt aan allerlei subsidies, maar het perspectief van een markteconomie met mogelijkheden tot meer welvaart verleidde velen in Oost-Europa en zal veel Cubanen veranderen in ondernemers. De economische transformatie in de DDR ging gepaard met een verzwakking van het politieke regime en leidde tot het houden van vrije verkiezingen. De archieven van de verachte Stasi werden geopend en men stelde burgers in staat hun eigen dossiers in te zien en te ontdekken door wie zij werden bespioneerd. Die opening, die bekend staat onder het Russische woord glasnost, veranderde de cultuur van Oost-Europa. Het stelde de burgers in staat hun regering te bekritiseren, te klagen over tekorten en politieke leiders belachelijk te maken. Willen de Castro-broers hetzelfde?

Geen glasnost
Fidel Castro verwierp krachtig het idee van glasnost toen Michael Gorbatsjov in april 1989 Cuba bezocht. Hij verzekerde dat glasnost het communistisch systeem zou ondermijnen en hij had gelijk. Tot hoever wil zijn broer Raúl gaan om de controle te handhaven over onafhankelijke stemmen op het eiland? Zal hij met de groeiende toegankelijkheid tot internet en sociale media doorgaan met de onverholen repressie van dissidenten? De Cubaanse dissidente blogger Yoani Sánchez heeft heel wat volgers op haar blog, maar de meesten komen van buiten Cuba. Twee jaar geleden mocht ze naar Europa en de VS reizen om haar openhartige kijk op het leven op het eiland te laten horen. Eenmaal terug heeft ze herhaaldelijk gepleit voor politieke openingen en begon zij een digitale nieuwskrant 14ymedio. Anderen hebben haar gevolgd, maar nog steeds worden kunstenaars op het politiebureau ontboden om ondervraagd te worden. We kunnen vandaag niet concluderen dat glasnost Cuba bereikt heeft.

Verdwijnen angst
Het verdwijnen van de angst onder burgers om zich te uiten is de belangrijkste factor waardoor de Sovjetregimes in de DDR en elders in Oost-Europa verdwenen. Het besef dat een gevangenisstraf niet langer het gevolg was van kritiek en protesten op straat, maakte dat duizenden burgers in oktober 1989 in de DDR de straat opgingen uit protest tegen het regime. Toen een woordvoerder van de DDR zich onverwacht liet ontvallen dat reizen naar het westen ‘nu’ mogelijk waren, hoorden duizenden Berlijners hem dat zeggen en zij haastten zich naar de Muur. De bewakers hadden geen instructie om te schieten en werden in korte tijd overweldigd door Oost-Duitsers die de Muur omverwierpen. Is in Cuba iets vergelijkbaars mogelijk? Nu niet. Integendeel, zowel de Cubaanse als de Amerikaanse autoriteiten benaderen de opening voorzichtig, en zullen stap-voor-stap nieuwe maatregelen afkondigen. Washington vreest de vlucht van Cubaanse burgers die in boten naar Florida varen en Raúl Castro worstelt met elke nieuwe stap ter liberalisering.

De Venezolaanse president Maduro en Cuba's leider Raúl Castro

De Venezolaanse president Maduro en Cuba’s leider Raúl Castro

Internationale ontwikkelingen
Mondiale gebeurtenissen dwingen zowel Havana als Washington tot een sneller tempo. De beide sponsoren van Cuba Rusland en Venezuela kampen met serieuze economische problemen en moeten de strijd aangaan met een prijsdaling van de olie van 46%. Voor een tweede keer binnen 25 jaar, worden de Castro-broeders geconfronteerd met een serieuze daling van hun energietoevoer en hulp van hun belangrijkste bondgenoten. In 1991 vroegen zij de burgers om in Cuba zorg te dragen voor nieuwe energiebronnen en duurzaam, zelfverbouwd voedsel. Nu bieden zij een nieuw alternatief, namelijk toegang tot Amerikaanse financiële instellingen en de kans de kleine eigen ondernemingen uit te breiden. Als Raúl Castro het politieke systeem stapje voor stapje opent, zullen we een beweging naar liberalisme zien. De vrijlating van 53 politieke gevangenen is een goede start, maar de test komt als Castro zijn critici gelegenheid biedt de grenzen van Cuba’s nieuwe vrijheden te testen. (*) We moeten de wijze waarop Castro omgaat met zijn landgenoten de komende maanden nauwkeurig volgen en de reacties van de Cubaanse bevolking op de openingen uit de VS evalueren.

Bron
* Diana Villiers Negroponte is Nonresident Senior Fellow, Foreign Policy, Latin America Initiative aan het Brookings Institute. Zij schreef dit artikel dat in Newsweek werd gepubliceerd, voordat op 30 december kunstenaars en andere critici werden gearresteerd vanwege een voorgenomen actie op het Plein van de Revolutie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s