Van staatscontrole naar vrije markt

Een jaar geleden publiceerden we een onderzoek naar de voedselprijzen. We beschreven hoe de prijs van een zak pepers 100 dollar was en dat deze prijs door het optreden van tussenhandelaars kon stijgen tot 1000 dollar. Tijdens de zitting van het Cubaans parlement op 29 december jongstleden werd kort naar deze informatie verwezen maar ook weer van de hand gewezen met het argument dat  de prijzen van voedsel enkel kunnen dalen als de productie toeneemt.  Een week geleden riep president Raúl Castro zijn ministers op initiatieven te nemen in deze kwestie. Misschien is men nu gevoeliger voor dit fenomeen want de waarheid dat de productie van voedsel is gestegen maar de prijzen eveneens. Zo luidt de krtiek van journalist Fernando Ravsberg op zijn website Cartas desde Cuba. Her volgt zijn volledige tekst.

rode-peper-grafiek-tussenhandel

Hoeveel kost een zak vol pepers? Ieder zak bevat pepers goed voor gemiddeld 200 blikken. Veel straathandelaren verkopen één blik voor ongeveer 5 peso’s

De verkoopster op de markt voor voedsel en vlees gaf mij in 2014 al het antwoord. ‘De boeren leveren ons hier een doos mango’s voor $ 100 en wij verkopen die voor $ 440. Soms verliezen we een deel van de goederen maar we verlagen de prijs niet want als je dat doet verdien je aan het eind net zoveel en heb je meer werk.’ Het  weggooien van ‘overtollig’ voedsel is sinds 2015 gewoon geworden. Dat vertelt professor Isidoro Bali me die in Oud Havana werkt en zegt dat ‘het beschamend is om het vele rottende voedsel elke dag op straat te zien liggen.’ Het is natuurlijk geen strikt Cubaans fenomeen en het zal een econoom niet verbazen. Het gebeurt overal ter wereld waar een overschot aan producten bestaat. Producenten hebben zelf melk in de oceaan gedumpt om de melkprijs hoog te houden. Een Cubaanse econoom vertelde me eens dat wanneer de staat vrachtwagens zou verkopen aan coöperaties we ook verlost zouden zijn van de tussenhandelaars, boeren meer zouden verdienen en de voedselprijzen zouden dalen.

pasta-winkel

De overheid geeft zelf als tussenhandelaar het slechte voorbeeld. In de deviezen- of staatswinkels zijn enkele essentiële producten van levensonderhoud zoals hier pasta, met 240% gestegen vanwege belastingheffing.

Rol overheid
De overheid is zelf ook een stevige tussenhandelaar. In valutawinkels zijn de voedselprijzen en de  prijzen van de eerste levensbehoeften gestegen ondermeer vanwege een belasting van 240 %. Zonder die belasting zou de olijfolie goedkoper zijn dan varkensvet en zou men de marktprijzen wel moeten doen dalen. Sommigen lijken tegenstander van staatsingrijpen bij dergelijke marktkwesties. Na een halve eeuw staatsinterventie tot in de kleinste details van het leven in leven van het land en de mensen, lijken we nu getuige van een slingerbeweging.

Arbeidsmarkt
Cuba’s  liberaliseringproces ontwikkelt zich zonder een minimum aan regels waardoor de markt er voor de mensen zou zijn. Het particulier vervoer van mensen is een goed voorbeeld; in elk land worden routes en de prijs van het kaartje door de staat vastgesteld. In Cuba kan iedereen nu een vergunning krijgen om passagiers te vervoeren en hij bepaalt zelf de routes en de prijzen die hij in rekening brengt. Reizigers hebben geen bescherming, prijzen schieten de lucht in en in veel buurten ontbreekt het aan transportmogelijkheden.
cuentapropista-mojito

In de particuliere sector worden veel hogere salarissen verdiend maar tegenover onrechtmatig gedrag van de baas kunnen de nieuwe werknemers in het geheel niet rekenen op bescherming.

Arbeidsrechten
Iets soortgelijk gebeurt met de salarissen en de bescherming van werknemersrechten in  nieuwe particuliere ondernemingen of in buitenlandse bedrijven. Er is geen minimumloon of bescherming tegen ongerechtvaardigd ontslag en er bestaat geen werkloosheidsuitkering  voor veel van deze nieuwe beroepen. Een bakker kan 15 dagen achtereen in een bakkerswinkel in Nuevo Vedado op ‘proef’ werken. Opvallend is dat zijn baas, een van Cuba’s zelfstandige ondernemers, het recht heeft nieuwe werknemers uit te proberen zonder hen een salaris uit te betalen. Dat betekent dat deze werknemer de helft van de maand werkt zonder enig salaris en nadien kan de eigenaar alsnog besluiten hem te ontslaan. Bij buitenlandse bedrijven int het uitzendbureau van de Cubaanse staat 750 dollar per maand maar de werknemer krijgt er maar 30 in handen. De werknemers ontvangen extra geld van de werkgever maar dat gaat informeel. Zo’n gift is dus geheel afhankelijk van de goede wil van de eigenaar van het bedrijf.

taxi-particular

Vervoerders werken als particuliere ondernemers ‘a la cubana’. Zij beslissen over de prijs van de rit, de route en veel auto’s komen door de technische keuring met smeergeld, waardoor zeker ongelukken in het verkeer plaats vinden.

Staatsingrijpen
De werknemers in staatsdienst zijn nog verder van huis. Economen waarschuwen dat de salarissen daar niet zullen stijgen tot de productiviteit stijgt maar dat geldt blijkbaar niet voor de artsen. Zij zorgen voor een bedrag van 8 miljard dollar aan inkomsten voor Cuba en verdienen nu minder dan 100 dollar per maand. Het Cubaanse liberalisatieproces is zo ‘open’ dat het zelfs geen instantie kent die voor de consumentenbelangen van de burgers opkomt. Als je wilt klagen moet je dat doen in hetzelfde bedrijf als waar je problemen mee hebt. Je kunt beter een kip verzoeken in debat te gaan met een vos. Een paar maanden geleden besloot men eindelijk de particuliere kinderopvang te regelen en eisen te stellen aan de opleiding van het personeel en de noodzakelijke sanitaire voorzieningen.

* Youtube: enkele impressies (2 minuten) vanaf de markt Agro 19 y B te Vedado in Havana

Dat is een goed voorbeeld van wat er zou moeten gebeuren: zij verbieden de activiteit niet maar stellen normen op waaraan deze instellingen moeten voldoen. Vijftig jaren gingen voorbij met interventies van de Staat tot en met de verkoop van snacks op straat toe. Maar de anti-monopoliewetgeving van de VS en de financiële reddingsoperaties van deden zelfs de sterkste verdedigers van de marktwerking, de beperkingen ervan te erkennen. Manfred Max Neef, een econoom van de universiteit van Chili, herinnert ons er aan dat ‘het eerste uitgangspunt moet zijn de dat economie er is om de mensen te dienen en dat de mensen er niet zijn om de economie van dienst te zijn. Zal dit de norm worden van het hervormingsproces in Cuba?

agro-Agromercado-de-Dolores-y-15-cerrado-por-falta-de-mercancia

Gladys Llinares publiceerde op Cubanet een (Spaanstalig) artikel over de snel stijgende kosten van levensonderhoud en het gebrek aan voedsel op de agromarkten. De markt Dolores y 15 is zelfs helemaal gesloten.

Bron
* Dit artikel van Fernando Ravsberg, die woonachtig is in Havana, verscheen op zijn website Cartas desde Cuba. Het wordt gevolgd door een 40-tal lezenswaardige commentaren van lezers. Zoals deze van Santos die reageert op de zinsnede over buitenlandse bedrijven waar een werknemer met 750 dollar salaris per maand slechts 30 dollar per maand ontvangt uit handen van een staatsuitzendbureau. 
‘Ten eerste zou ik graag daar in dienst zijn. Ik werk in een buitenlands bedrijf, een joint venture en ontvang slechts een maandsalaris. Ten tweede: mijn buitenlands bedrijf betaalt per werknemer maandelijks 800 dollar uit. Ik zie daar slecht 700 nationale peso’s (28 dollar) van terug….de uitbuiting van de arbeidskracht gaat gewoon door…En ten derde, wie bepaalt dit salaris dat conform de Cubaanse economisch politiek is, maar tegelijkertijd eist de werkgever dat wij de normen halen van het buitenlands bedrijf dat onze arbeidskracht inhuurt.’

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s