Fidel’s uitval naar pragmatisme (1)

logo-fidel-90-jaar

Zaterdag 13 augustus wordt Fidel Castro 90 jaar. Hoewel hij nauwelijks nog een publieke rol in Cuba speelt, blijft de vraag veel journalisten en Cuba-kenners intrigeren of hij nog een politieke rol van betekenis speelt. Cuba-specialiste Ann Louise Bardach* schreef op de website Politico een uitvoerig artikel naar aanleiding van het recente bezoek aan Cuba van de Amerikaanse president Obama en de houding van de beide broers Castro. Ann Louise Bardach: ‘Tot ontzetting van Fidel was het bezoek een enorm publiek succes dat net zoveel opwinding en reuring teweeg had gebracht als de komst van de Rolling Stones een paar dagen later. (…)  Ze gaven hem de koosnaam Santo Obama. ‘Hij is populairder dan de paus!’, vertelde een uitgelaten Habanera mij’.

Bardach concludeert dat Fidel Castro niet van plan was dat achteroverleunend te aanvaarden: ‘Het bejubelde optreden van Obama moet voor Fidel Castro, meester van de public relations, die vanuit zijn huis het bezoek nauwlettend volgde, een vernedering zijn geweest.’ In een open brief aan Broeder Obama liet hij enkele dagen later weten: ‘We zitten echt niet te wachten op cadeaus van El Imperio /  Het Imperium!’ Of speelde Fidel hier de rol van de Godfather van de Cubaanse Revolutie die de orthodoxe stroming binnen Cuba’s machthebbers tevreden moest stellen? Was er sprake van ‘crisisdiplomatie van de broers, soms niet meer dan een rollenspel met vaste patronen, een soort ‘good cop – bad cop binnen de familie Castro?’ Bardach komt uiteindelijk tot de conclusie dat Raúl Castro een ‘hervormer’ is, maar per definitie en door persoonlijke loyaliteit ook een ‘historico’. Hij heeft immers sinds 1952 aan de zijde van Fidel gevochten en sinds 1959 aan het hoofd gestaan van het Cubaanse leger, het machtigste politieke orgaan van het land. Zo ontwikkelde hij zich in de afgelopen 25 jaar noodgedwongen tot pragmatist. Hier volgt het eerste deel van deze vierdelige serie. 

fidel-castro-asiste-el-19-de-abril-de-2016-vii-congreso-del-pcc

Fidel Castro, 19 april 2016 bij het partijcongres

Vandaag de dag gaat Fidel Castro niet vaak weg uit zijn comfortabele woning in Siboney, een lommerrijke buitenwijk in het westelijk gedeelte van deze stad. Maar op 19 april dook de 89-jarige Cubaanse leider op met helpers aan zijn zijde, in een koningsblauw Adidas-sportjack over een blauw geruit shirt, en werd hij naar het twee mijl verder gelegen immense Congrespaleis gereden. Daarbinnen werd hij begroet door een duizendtal leden van de Cubaanse Communistische Partij, die al een halve eeuw Cuba’s enige politieke partij is. Ze onderbraken hun vierdaagse bijeenkomst die over het algemeen tweemaal in het jaar gehouden wordt. Fidel is ziek en officieel afgetreden, en hij heeft in de afgelopen 10 jaar in steeds ruimere mate de macht aan zijn broer Raúl overgedragen. Maar hij is niet weg te slaan uit de geschiedenis, een nieuwsjunkie en iemand die nauwgezet met zijn nalatenschap bezig is. En hij was niet blij met wat hij had gehoord.

bezoek-obama-Bay Rays y el equipo nacional de Cuba-22032016

Fidel Castro, 19 april 2016 bij het partijcongres

‘Santo Obama’
President Barack Obama had drie opvallende dagen in Havana doorgebracht op uitnodiging van Raúl. En tot ontzetting van Fidel was het bezoek een enorm publiek succes geweest dat net zoveel opwinding en reuring teweeg had gebracht als de komst van de Rolling Stones met een gratis concert een paar dagen daarna. Terwijl de staatsmedia  op gepaste afstand het bezoek van Obama versloegen was de opwinding van de gewone Cubaan niet mis te verstaan toen de president plaatselijke bezienswaardigheden aandeed, een honkbalwedstrijd bezocht en door Havana reed met zijn gezin met alle toeters en bellen. Ze gaven hem de koosnaam  Santo Obama. ‘Hij is populairder dan de paus!’, vertelde een uitgelaten Habanera mij.

alba_leiders

Leiders van de links-revolutioniare coalitie ALBA in 2000. Tweede van links: Evo Morales, naast hem Raúl Castro, Hugo Chávez. Rechts: de presidenten Lula, Zelaya en Ortega

Verdwenen bondgenoten
Mocht het eerste staatsbezoek in 90 jaar door een zittende president van de VS Fidel al treffen als een onbetamelijke en onverdiende overwinningsronde, dan was er ook nog dat verontrustende nieuws uit het zuidelijk halfrond. Twee van de hechtste bondgenoten vochten voor hun politieke leven. De president van Brazilie Dilma Rousseff zat tegen een impeachment aan en de voormalige president van Argentinië, Cristina Kirchner, stond op het punt te worden aangeklaagd. De hele linkervleugel van Latijns-Amerika, tientallen jaren lang methodisch gekoesterd door Fidel, was bezig uit elkaar te vallen. De dood van de zich als een Midas voordoende beschermheer van Cuba, Hugo Chávez van Venezuela, had een zwakke opvolger nagelaten die het volgend jaar waarschijnlijk niet zal overleven; de linkse president van Ecuador hoorde niet meer bij de top en de kampioen van Castro, Evo Morales van Bolivia, had een referendum voor de termijn van nog een periode als president verloren. Peru en Uruguay waren hun centrum-linkse leiders kwijt. Als het al niet een politieke vloedgolf was dan nog had het zuidelijk halfrond met een soort domino-effect van links naar rechts te maken. Fidel Castro, El Maximo Lider , begreep dat er iets gedaan moest worden.

Partijcongres
Het partijcongres van Cuba stelt de economische en politieke agenda van het eiland vast, en veel mensen, op en buiten het eiland, hadden zich er op ingesteld dat de vergadering van dit jaar de deur naar verdere hervormingen wijder zou openen. Naarmate de VS en Cuba hun toenadering hebben geregeld komt de voortgang daarvan voortdurend in botsing met de tegenstrijdige agenda’s van de twee broers: Fidel, de onverbiddelijke revolutionair en Raúl, de behoedzame hervormer. Obama hoopte dat met het staatsbezoek het Congres een goede zet zou geven aan de hervormingsgezinde, hoe bescheiden ook, toenadering van Raúl. De Cubanen hadden ook het oog op de ontmoeting gericht en velen  verwachtten dat de partij op zijn minst de heersende elite van de tachtig- en negentigjarigen zou gaan vervangen, de historicos die met Fidel en Raúl aan de macht waren gekomen en het eiland sinds die tijd hebben bestuurd. Raúl zelf had die hoop aangewakkerd door al eerder op een leeftijdsgrens van 70 jaar voor oudere partijbonzen aan te dringen. Maar dat gebeurde niet. In plaats daarvan besteedden de partij-oudsten, met de zegen van Fidel, de eerste drie dagen van het partijcongres aan het uitvaardigen van een reeks oekazes die werden teruggedraaid en het bevestigen van hun hegemonie. Met het afwijzen van het aftreden van de oude garde gingen zij verder met het de kop indrukken van hervormingen die bedoeld waren om de wegkwijnende economie van het eiland te redden.

varkensbaai-april1962gevangenhuurlingen (2)

Gevangen huurlingen die deelnamen aan de inval van de Varkensbaai in april 1962

Vechten zonder wapenstilstand
Tot slot sprak Fidel het partijcongres voor het eerst sinds 1997 toe. De datum van 19 april van zijn verschijning was niet toevallig. Die viel samen met de  55e verjaardag van de door de VS-gesteunde en  gedoemde invasie van de Varkensbaai, toen in 1961 het leger van Fidel de slecht opgezette coup van de CIA bedwong en duizenden door de VS gesteunde rebellen gevangen nam en ’s werelds grootste supermacht totaal vernederde. De dagen dat Fidel routineus zes uur lang woedende betogen afstak in olijfgroene militaire uitrusting, zijn al lang voorbij. Nu met haar net zo wit als het zand van het strand van Varadero, probeerde hij zelfs niet rechtop te staan. In plaats daarvan werd hij naar een stoel midden op het podium geholpen. ‘Dit kan een van de laatste keren zijn dat ik in deze ruimte spreek’, sprak Fidel somber tot de menigte.**  Hoewel Castro met een zwaar raspend geluid sprak waren degenen die uitzagen naar verzoenende woorden snel in die hoop teleurgesteld. ‘De ideeën van de Cubaanse communisten zullen als toetssteen op deze planeet voortbestaan’, benadrukte hij, en hun wapenfeiten ‘zullen voortleven’. En toen stookte Fidel het vuur nog eens op en riep de aanwezigen – belast met het opstellen van de agenda van Cuba naar 2030 – op ‘te vechten zonder wapenstilstand’. (…) ‘Binnenkort word ik 90 jaar. Binnenkort ben ik als al die anderen’, intoneerde Castro alsof hij een lofzang op zichzelf uitsprak. ‘Die tijd komt voor ons allemaal.’ Toen brulde de oude leeuw, zij het met rafelige baard en dunne manen, nog een laatste keer: ‘We moeten onze broeders in Latijns-Amerika- en de wereld vertellen dat het Cubaanse volk zal overwinnen.’

raulikgametpensioen

Raúl: ‘Ik ga met pensioen’

Raúl versus Fidel
In de hermetisch gesloten wereld van de Cubaanse politiek markeerde de speech van Castro een draaipunt in wat betwistbaar de meest opmerkelijke drie maanden zijn geweest sinds de rakettencrisis van 1962. Er was de zweepslag van een met veel publiciteit omgeven bezoek van de president van de VS, een partijcongres dat de deur van de hervormingen dichtslaat, een afscheidsoptreden van Fidel en een reeks nieuwe drama’s in de langlopende familiekroniek van de gebroeders Castro. Raúl werd op 3 juni 85 jaar oud, gevolgd door de 90e verjaardag van Fidel op 13 augustus, een paar persoonlijke mijlpalen waarmee de broeders vol overgave hun nalatenschap markeren. ‘De Castro’s zijn krachtig en levendig,’ pochte Raúl op zijn grote dag; hij chatte ook met Vladimir Poetin, die  belde om hem te feliciteren. Daar het nemen van grote risico’s bij de beide Castro’s niet meer aan de orde is, is het waarschijnlijker dat nu de koers van de betrekkingen tussen de VS en Cuba voor de volgende generatie vorm wordt gegeven. In dat opzicht kan men het partijcongres beschouwen als een episode in het langlopend toneelspel tussen de twee broers, die zwaar hechten aan uiterlijk vertoon. Raúl, de internationalist, ging de Obamashow maken. Fidel, de nationalist, kreeg het recht het partijcongres te orkestreren en zijn antwoord aan president Obama te geven op zijn voorstel voor versnelde hervormingen en samenwerking met de VS. En het antwoord van Fidel was klip en klaar: ‘Over mijn lijk!’

Morgen
* Deel twee van het artikel van Ann Louise Bardach op website Politico van 19 juni 2016

cover-cuba-confidentialBron
* The Friday Cover van de website Politico: Ann Louise Bardach, 10 juni 2016

Noot
* Onderzoeksjournaliste Ann Louise Bardach schreef in 2002 Cuba, Confidential; love and vengeance in Miami and Havana. Zij publiceerde artikelen over Cuba voor de New York Times, Vanity Fair en andere media.

Link
**  Toespraak van Fidel aan het eind van het 7° congres van de PCC op 19 april 2016.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s