Fidel’s uitval naar pragmatisme (3)

logo-fidel-90-jaarHet bejubelde optreden van Obama moet voor Fidel Castro, meester van de public relations, die vanuit zijn huis scherp toezicht hield op het bezoek, een vernedering zijn geweest. ‘Verwaarloos de propaganda nooit, nog geen minuut,’ was zijn advies aan zijn landgenoten in een brief in 1954. ‘Het is het hart van onze strijd / la lucha.’ Tegenwoordig staat la lucha, de strijd, voor de hard-liners van Fidels generatie in Cuba nog maar voor twee dingen: de principes van de Revolutie levend houden en zichzelf levend aan de macht houden.

Op zijn minst heeft Obama het script van Fidel’s zorgvuldig geregisseerde toneelstuk, waarin de V.S. de roofzuchtige vijand speelt, herschreven. Ineens leek Amerika veel minder bedreigend. Na het bezoek van Obama beschreef de Cubaanse auteur Wendy Guerra het zo: ‘Sinds je bent vertrokken voelen we ons een beetje meer alleen, want we moeten nu een nieuwe vijand vinden.’ (…) ‘De vijand was altijd de drijvende kracht in het verhaal,’ zegt Marilu Mendez, een Cubaanse bannelinge en merkenexpert die nu in New York woont. ‘Het rechtvaardigde al zijn (Fidel’s) excessen.’

Obama-Negro-tu-eres-sueco-Tribuna-de-la-Habana

Het gewraakte artikel in La Tribuna de la Habana dat eerst op de voorpagina verscheen, na kritiek verdween van de website van het blad, maar later weer te lezen viel.

Reactie hardliners
Nog vóór Obama het eiland had verlaten, liet Fidel al weten dat hij geen hoge dunk had van het bezoek. Slechts enkele dagen na het vertrek van de Air Force One, het presidentiële vliegtuig, verscheen er een stuk in het door de staat gecontroleerde weekblad Tribuna de La Habana dat Obama ervan beschuldigde de baas te zijn van een racistisch land en van ‘aanzetten tot opstand’ in Cuba middels gesprekken met activisten voor de democratie. De kop Negro, ¿tú eres sueco?, die zich grofweg laat vertalen als ‘Zwarte man, ben je doof?’, sloeg in als een bom. De regeringsgetrouwe Elias Argudín schreef: ‘Obama kwam, zag, maar probeerde, onder het mom van een handreiking, jammer genoeg te overwinnen, door kritiek te leveren en subtiel aan te zetten tot verzet en wanorde, zonder zich er iets van aan te trekken dat hij in een ander land was. Obama heeft zijn hand overspeeld, dat lijdt geen twijfel. Ik kan alleen maar zeggen … ‘Zwarte man, ben je niet goed snik?’ Na een golf van negatieve reacties bood Argudín halfhartig excuses aan voor het ‘geven van aanstoot’, waarbij hij erop wees dat hij zelf zwart is. Het leek wel een typische niet te volgen Cubaanse schaakmanoeuvre toen het verhaal eerst voor korte tijd werd verwijderd van de website van de krant en daarna weer werd geplaatst, terwijl het in de gedrukte krant op de voorpagina stond. De column was nog maar het eerste openbare salvo van hard-liners die hun  ontzetting over het bezoek van de Amerikaanse president toonden.

fidel-castro-school-vilam07042016

Fidel Castro bezocht op 7 april 2016 de lagere school vernoemd naar zijn schooonzus Vilma Espin, de overleden echtgenote van zijn broer Raúl

Brief aan broeder Obama
Een paar dagen later liet Fidel zelf een open brief van 1.500 woorden verschijnen, die een uitgesproken afwijzing was van het bezoek en daarmee impliciet van Raúl, de gastheer. Het stuk met de titel Broeder Obama stond op de voorpagina van Granma. Obama’s belangwekkende speech (die begon met een beroemd citaat van de vereerde patriot José Martí) werd door Fidel afgedaan als ‘stroopsmeren’ en hij waarschuwde de Cubanen dat ze alleen al door ernaar te luisteren ‘het risico liepen een hartaanval te krijgen’. Vervolgens deed Fidel er nog een schepje bovenop: ‘We zitten echt niet te wachten op cadeaus van El Imperio, Het Imperium!’ Hoewel de levens van Fidel en Raúl zijn verankerd in tientallen jaren van liefde, samenwerking en twist tussen broers, moet Fidel hebben beseft, of er snel genoeg zijn achtergekomen, dat hij met zijn publieke harpoeneren net wat te ver was gegaan. En dus kwam Fidel op 8 april, een week voor het partijcongres waarnaar zo werd uitgekeken, zijn huis heel ongewoon nog een keer uit. Gestoken in een ruimvallend wit sportjack en met een zwarte wollen sjaal om zijn hals hield hij, leunend op een stok, een korte toespraak in de school die vernoemd is naar wijlen zijn schoonzus, Vilma Espín. Espín was Raúls echtgenote en compañera in de Revolutie sinds de vroege jaren vijftig van de vorige eeuw en zij trad de facto op als de first lady van Cuba. Maar toen ze overleed in 2007 was Fidel niet op haar begrafenis. Zijn eigen zwakke gezondheid vormde een aannemelijk excuus, maar van Fidels gezin was ook niemand aanwezig, zijn kinderen niet en zijn vrouw Dalia evenmin, zoals een voormalige Cubaanse functionaris in Havana me vertelde. Dit affront was een bittere teleurstelling voor de family man Raúl, die ook optreedt als de patriarch van de Castroclan. Volgens de functionaris geeft Raúl sinds die tijd heel symbolisch wekelijks een familie-etentje, niet met het kroost van Fidel maar met zijn schoonfamilie, de Espíns. Dus kon Fidels eerbetoon niet anders worden uitgelegd dan als zoenoffer aan Raúl, voorafgaand aan het partijcongres, waar het zaak was dat de broers één front vormden. Voor de schoolkinderen declameerde Fidel met zijn verzwakte stem: ‘Ik weet zeker dat Vilma blij zou zijn op een dag als vandaag.’ Vicki Huddleston, het voormalig hoofd van de Interests Section, het kantoor van de VS in Havana ter vervanging van de ambassade in Havana, zei dat de broers zich realiseerden dat ze eenheid moesten uitstralen. ‘Ze willen niet dat het lijkt of er twee kampen zijn,’ zei ze. Roberta Jacobs, ervaren onderhandelaar met Cuba en ambassadeur van de VS in Mexico, liet doorschemeren dat de crisisdiplomatie van de broers soms niet meer was dan een rollenspel met vaste patronen, een soort ‘good cop – bad cop binnen de familie Castro.’

embargo-democratie-raul-obama.tombstone- Some believe the embargo will disappear-some sowing the seeds of political change on the island

Sommigen zien het embargo verdwijnen, anderen de Cubaanse revolutie

Dynamiek Castro-broers
De dynamiek tussen de Castro-broers is uiteraard van grote betekenis voor de Cubanen en ze bepaalt ook welke onderwerpen er ter tafel mogen komen met de Amerikaanse onderhandelaars en in welk tempo ze bereid zijn ze aan te pakken. Over veel onderwerpen zijn de broers het roerend eens, zoals over het beëindigen van het Amerikaanse embargo. Terwijl Cuba maar blijft doorgaan over ‘el bloqueo’, de blokkade, de overdreven benaming die het land gebruikt voor het embargo, zijn de verbodsbepalingen tegenwoordig gereduceerd tot een fractie van wat ze eerst waren. Door regelgeving buiten de senaat om, heeft de regering van Obama een scala aan beperkingen voor handel en investeringen opgeheven. Volledig genormaliseerd handels- en bankverkeer is pas mogelijk als het Amerikaanse congres het embargo officieel heeft ingetrokken, maar de Cubanen denken dat Hillary Clinton of Donald Trump, wie er ook wint, de benodigde stemmen in het congres zal hebben om dat te realiseren. Ze verwachten dat er onder aanvoering van de Republikeinse senatoren Jeff Flake en Rand Paul ergens in 2017 over gestemd gaat worden. Tot die tijd blijft het embargo gebruikt worden als handig propagandamiddel tegen het koeionerende Imperium in het noorden. Het embargo kan beschouwd worden als Cuba’s korte-termijn-doel.

Twistpunt Guantánamo
Het lange-termijn-doel is Guantánamo; het territorium, niet de gevangenis. Deze ruim 116 vierkante kilometers van Cuba’s meest oostelijke provincie vormen, meer nog dan het embargo, sinds lang het belangrijkste bewijsstuk van de verpletterende voet van El Imperio. Raúl herinnerde Obama eraan op de tweede dag van zijn bezoek: ‘Het zal ook noodzakelijk zijn dat het gebied wordt teruggegeven dat illegaal bezet wordt gehouden door de marinebasis Guantánamo.’ De kwestie van de gevangenen in Guantánamo trekt wereldwijd de aandacht, maar in Cuba’s strijd om het land terug te krijgen zijn ze gewoon handige propaganda. Amerika heeft daadwerkelijk een huurcontract, een overeenkomst uit 1903 die bepaalt dat Guantánamo en zijn diepzeehavens gebruikt moeten worden als ‘bunkerhaven’.guantanamowachttoren (De huur bedraagt 4.085 dollar per jaar, en de Castro’s gaan er prat op dat ze nooit een cheque hebben geïnd, ook al deden ze dat wel in 1959.) Cuba protesteert nu dat Amerika’s huidige gebruik van de grond in strijd is met de voorwaarden van het contract. ‘Als dit een normaal contract tussen verhuurder en huurder was, zou de verhuurder je er meteen uit schoppen,’ beweert José Pertierra, een jurist van Cubaanse origine die tussen Havana en Washington pendelt. Een voormalige Cubaanse diplomaat zegt te verwachten dat de kruistocht rond Guantánamo luidruchtiger en met meer nadruk zal worden gevoerd. ‘De gevangenis kan ons niet echt schelen, maar (de regering) gaat hem politiek inzetten als schending van de mensenrechten (en) als contractbreuk.’ In Havana vroeg ik Obama’s adviseur Ben Rhodes of de Cubanen Guantánamo bij de onderhandelingen als ruilmiddel hadden gebruikt. ‘Er zijn nooit gesprekken zonder dat er over Guantánamo wordt gesproken,’ antwoordde hij.

Morgen
* Vierde en laatste deel van het artikel van Ann Louise Bardach,  website Politico van 19 juni 2016

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s