Fidel’s uitval naar pragmatisme (4)

logo-fidel-90-jaarDe onderhandelingen tussen Cuba en de VS verlopen met horten en stoten, maar de Cubaanse interne fracties zijn het niet met elkaar eens over binnenlandse economische en politieke kwesties. Met de val van hun Sovjet-weldoener, in de jaren negentig van de vorige eeuw, begon Raúl heel andere ideeën te ontwikkelen over Cuba’s toekomst dan zijn oudere broer. Raúl had China en Viëtnam bestudeerd en bezocht en het beviel hem wat hij zag: economische grootmachten gevoed door kapitalistische concurrentie, maar alles onder de ijzeren controle van de Communistische Partij. Fidel daarentegen wantrouwde elke vorm van kapitalisme, hoezeer ook vermomd als socialistisch ondernemerschap. Hij was tekeergegaan tegen perestrojka en glasnost en had Michail Gorbachov herhaaldelijk gewaarschuwd dat dit het begin van het einde zou zijn. (En het was inderdaad  het einde van de miljarden dollars steun uit de Sovjet Unie aan Cuba.)

Fidel Castro - Mikhail Gorbatsjov - Raisa - Lenin Park Memorial in Havana on April 3, 1989

Fidel Castro (rechts), Michael Gorbachov, zijn vrouw Raisa en de tolk in het Park Lenin in Havana, 3 april 1989

Anders dan zijn broer heeft Raúl erkend dat er scheurtjes zitten in de pijlers van Cuba’s 65 jaar oude politieke systeem, en insiders nemen die niet licht op. Een gepensioneerde regerings-functionaris vertelde: ‘Er is geen discipline meer binnen de traditionele gelederen. Niemand wil lid zijn van het CDR (Comité ter Verdediging van de Revolutie, de organisatie van wijkspionnen). Niemand heeft het gevoel dat hij lid moet zijn van de Cubaanse Communistische Partij.’ Hij voegde eraan toe: ‘Als je vijf jaar geleden geen lid was van het wijkcomité of van de partij kon je een promotie wel vergeten of kon je problemen krijgen. Maar daarvoor is men nu niet meer bang.’ Zo raken ook de bastions van de Revolutie als de  Vrouwenbond FMC, de vakcentrale CTC en de Unie van Jonge Communisten (UJC) leden kwijt, hoorde ik. Al deze organisaties die de Revolutie schraagden, zijn in verval en bloeden dood terwijl het lidmaatschap weglekt. ‘Iedereen is op zoek naar een manier om ondernemer of kapitalist te worden,’ zei een man die van zijn huis een casa particular had gemaakt.

Weg van Cuba
In de afgelopen twee jaar heeft Raúl bondgenoten en handelspartners, Rusland en een groot deel van Europa, dringend verzocht om kwijtschelding van leningen en schulden van tientallen jaren, volgens Emilio Morales van de Havana Consulting Group met een waarde van naar schatting 51,5 miljard dollar. (In dat bedrag zijn de schulden aan Venezuela en Brazilië nog niet eens meegenomen.) En dan is er nog een betrekkelijk nieuw verschijnsel op het eiland: corruptie. ‘Dat gebeurt elke dag,’ zegt Morales. ‘Als je geld hebt, kun je aan alles komen,’ en op fluistertoon ‘zelfs aan een visum om uit Cuba te vertrekken.’ Ook al kiest Fidel ervoor om geen oog te hebben voor de ellende in eigen land, hij heeft heel goed in de gaten dat er grotere en onverbiddelijke krachten aan het werk zijn. Het zuidelijk halfrond drijft duidelijk weg van Cuba. In 2006, toen Fidel ernstig ziek was, kon hij zijn blik richten op Latijns Amerika, met Lula in Brazilië, Evo in Bolivia, de Kirchners in Argentinië en Hugo Chávez, zijn bewonderende leerling en weldoener in Venezuela, en er gerust op zijn dat fidelismo en Cuba’s toekomst veilig waren. Als Fidel dat jaar was gestorven, zoals hij naar eigen zeggen bijna deed, zou hij een tevreden ziel zijn geweest. Maar tien jaar later moet hij een compleet ander beeld onder ogen zien. Behalve de fors afgenomen olieleveranties uit Venezuela is Cuba alle steun kwijtgeraakt. Zowel Rusland als China hebben voor de toekomst grenzen gesteld aan hun vrijgevigheid. Intussen maakt de toenadering door de VS het onontkoombaar duidelijk dat de redding van Cuba’s economie eens te meer ligt in investeringen en toerisme uit Amerika, net zoals in de eerste helft van de twintigste eeuw, en dat betekent steeds nauwere banden met Fidels zwarte schaap voor het leven, de VS.

bandera-vs-straat-havana

Amerikaanse vlag op bici-taxi

Vrienden met Uncle Sam
Ondanks het retorisch wapengekletter en met Raúl of Fidel om beurten in de hoofdrol, gaat Cuba dus door de enige deur die op dit moment open staat: vrienden worden met Uncle Sam. Onlangs hebben onderhandelaars van de VS en Cuba zonder fanfare of verklaringen met elkaar gesproken en een agenda opgesteld voor een aantal bijeenkomsten tot ver in het volgend jaar die gaan over eigendomsclaims, handel, milieuzaken en samenwerking met betrekking tot drugs. Eind mei kondigde de Cubaanse regering aan dat kleine en middelgrote bedrijven gelegaliseerd zouden worden. Het partijcongres heeft verandering dan wel verworpen, maar verandering vindt toch plaats. Cruciaal daarbij is de dagelijkse jackpot aan zich almaar vermenigvuldigende dollars uit het Amerikaans toerisme. In mei twitterde Josefina Vidal, een Cubaanse functionaris die aan het hoofd staat van de Afdeling VS van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, trots: ‘Tussen jan.- apr. 2016 hebben ruim 94.000 Amerikanen Cuba bezocht, een toename van 93% vergeleken met dezelfde periode in 2015.’ Leonardo Padura, de bekendste nog levende schrijver van Cuba, probeerde onlangs de tegenstrijdigheden in zijn land te verklaren. ‘Als je zegt dat Cuba een communistische hel is of een socialistisch paradijs, dan mis je alle nuances,’ zei hij tegenover het Spaanse nieuwsbureau EFE. ‘Cuba is een maatschappij die niet lijkt te zijn veranderd, maar dat wel degelijk is.’

raul-castro-fidel-castro-1993

Fidel en Raúl Castro 1993

Raúl: loyale hervormer
Die inschatting zou ook wel eens van toepassing kunnen zijn op Raúl. Hij is een ‘hervormer’, maar per definitie en door persoonlijke loyaliteit ook een ‘historico’, – hij heeft immers sinds 1952 aan de zijde van Fidel gevochten en sinds 1959 aan het hoofd gestaan van het Cubaanse leger, het machtigste politieke orgaan van het land – die zich in de afgelopen 25 jaar noodgedwongen heeft ontwikkeld tot pragmatist. Tegelijkertijd verdubbelde Fidel zijn vastberadenheid om zich te verzetten tegen hervorming. De relatie tussen de hecht verbonden broers lijkt niet te zijn veranderd, maar is dat wel degelijk, net als Cuba. Vorige week werd Raúl na een Caribische top waarvoor hij als gastheer optrad op zijn verjaardag gelukgewenst door familie en vrienden; er was veel te vieren ondanks de ironie en tegenstrijdigheden van de geschiedenis. Fidel mag dan Cuba hebben gered uit de klauwen van de VS; het is Raúl die Cuba redt van Fidel.

Bron
* The Friday Cover van de website Politico: Ann Louise Bardach, 10 juni 2016

Noot
* Onderzoeksjournaliste Ann Louise Bardach schreef in 2002 Cuba, Confidential; love and vengeance in Miami and Havana. Zij publiceerde artikelen over Cuba voor de New York Times, Vanity Fair en andere media.

Link
** Toespraak in het Nederlands van Fidel aan het eind van het 7° congres van de PCC op 19 april 2016, website Cubanismo.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s