Dood Fidel schiep geen gloednieuwe verwachtingen (deel 2)

Harrison Jacobs, redactielid van de website Business Insider, bezocht Cuba vlak na de dood van Fidel Castro. Taxichauffeur Rafael legt hem de veranderingen in Cuba uit. In  dit tweede deel licht hij zijn standpunt toe aan de hand van het systeem van de casa particular. Cubanen hebben het recht om een of meer kamers in hun woning aan toeristen te verhuren voor 20 tot 35 CUC of Euro per nacht. Dat systeem is rond 1997 ingevoerd en vanaf toen was de verhuur van kamers legaal; zwart gebeurde dat al langer. ‘Ik had het idee dat ik door een verblijf in een casa in plaats van een staatshotel, rechtstreeks de gewone Cubaan steunde,’ aldus Harrison Jacobs, maar volgens Rafael is het niet zo simpel.

toerisme-casa-particular-vinaels

Casa particular in Viñales

‘In de eerste plaats worden de meeste casas particulares gerund door de rijkere Cubanen, vaak voormalige leden van de partij want zij zijn de enigen die het bedrag van de vergunning (tussen de 150 en 220 CUC) kunnen betalen en die een goed onderhouden extra kamer hebben om te verhuren. Een gemiddelde Cubaan heeft deze niet.’ (…) ‘ Op de tweede plaats moeten eigenaren van een casa voor elke gast een flinke belasting betalen aan de staat. In ruil daarvoor krijgen gastheren van casas huishoudelijke artikelen van de staat zoals minikoelkasten, airconditioners of waterkokers. Dat is ongetwijfeld goed voor de verhuurder, maar de grootste verdiensten gaan naar de staat.’ (…) ‘Die maandelijkse lasten worden twaalf maanden per jaar geheven, ongeacht het aantal gasten. In drukke maanden als december en januari is dat redelijk. Maar in stille maanden kan dat een zware last zijn, zeker als je berekent dat een Cubaan een maandsalaris van 20 tot 40 CUC ontvangt’, concludeert Rafael.

Cuba Taxi

Taxi’s collectivo voor meer persoonsvervoer

Verspilling talent
Overal waar we waren – Havana, Viñales, Trinidad en elders in Cuba -hoorden we hetzelfde verhaal. De taxichauffeurs en gidsen die we tegenkwamen waren artsen, ingenieurs en docenten die hun baan vaarwel zeiden uit frustratie over de lage salarissen. Ze kregen werk in de toeristensector en verdienen in een dag nu meer dan vroeger in één maand. Het is ontmoedigend om te zien hoeveel talent en goed opgeleid kader op die manier voor de samenleving verloren gaat. Maar de mensen die deze situatie bekritiseerden, waren vaak dezelfde die in een adem de legitimiteit van de revolutie verdedigden door te wijzen op het onderwijs, voedsel en gezondheidszorg voor de armen. De werkelijkheid is niet simpel.

Lijden en overleven
De laatste dag van ons verblijf, stonden we 15 minuten te wachten aan de rand van Linea Avenue in Vedado om een taxi voor groepsvervoer of collectivo te pakken te krijgen. Een Ford uit het midden van de jaren vijftig stopte voor ons en we sprongen op de voorbank. Alle andere plaatsen waren bezet. Een stijlvol geklede man nam het muntgeld aan en stelde zich voor als Javier. Net als andere Cubanen die we ontmoetten, was hij verrukt van het vooruitzicht met Amerikanen te kunnen praten. Hij sprak uitstekend Engels en hij vertelde ons op de Universiteit nog les te hebben gehad van een van de laatste docenten die al voor de revolutie Engels gaven. Hij vertelde hoe voor de revolutie veel lessen en studieboeken in het Engels waren.

cuentapropista-fruit

Fruitstalletje in woning in Trinidad

Net zo als veel van onze andere taxichauffeurs was hij ooit ingenieur. ‘Ik werkte voor een staatsbedrijf in de IT maar dat leverde maar 20 dollar per maand op. Ik kreeg een auto en een mobiele telefoon, dus zo slecht had ik het niet. Maar ik wilde dit soort geschenken niet. Ik wilde geld voor mij zelf verdienen. En je kunt nergens meer heen als je eenmaal in zo’n bedrijf werkt. Dus stapte ik op.’ Hij vertelde hoe hij daarna in een humanitaire missie naar Equatoriaal Guinee terecht kwam dat de malaria bestreed. Hij werkte er vijf jaar en hij was dol op zijn werk. Het was een van ‘de meest bevrijdende ervaringen’ in zijn leven. Hij kon uiteindelijk ook binnenkomen op de Amerikaanse compounds van grote oliebedrijven die hem deden denken aan mini-Amerika’s. Drie jaar later werd hij geconfronteerd met de dood van zijn vader. Toen was er niemand meer om zijn familie, o.a. zijn twee jonge kinderen, te ondersteunen en keerde hij terug. Hij wilde niet terug naar zijn IT-baan, maar schraapte 1.500 CUC bij elkaar en kocht een Ford en knapte die op: nieuwe motor, nieuwe vloer, nieuwe stoelen en een nieuw dak. Maar dat was het hem waard. De collectivo levert hem per persoon 0,25 tot 0,50 cents in CUC’s op. Dat is veel lucratiever dan zijn oude baan. We spraken met Javier ook over de relatie tussen Obama en Raúl, over het Cuba voor en na de veranderingen en het mogelijke vooruitzicht dat met de komst van de president-elect Donald Trump, alles verloren gaat. Javier lachte: ‘De Cubaanse bevolking heeft al veel geleden en we overleefden ook veel. Wij overleefden Nixon, tweemaal een Bush …  we zullen Donald Trump ook overleven.’ De opening van Cuba, het opkomende zakenleven en de industrie zijn voor Javier onvermijdelijke ontwikkelingen en hij zegt dat veel Cubanen er klaar voor zijn. Zelf zou hij uitstekend kunnen functioneren als een vloeiend Engels-sprekende tolk voor Amerikaanse toeristen. Hij glimlacht en zegt dat hij op zoek is naar een reisoperator die trainen verzorgt.

capitool-plafond

Het plafond van het pas gerestaureerde Capitolio

Inspiratie uit de VS
En om vast in zijn rol te groeien, wijst hij ons op gebouwen aan de Paseo de Marti, het Bacardi kantoor, de Nationale Balletschool, Hotel Inglaterra en het Capitolio, bijna een replica van het gelijknamige gebouw in Washington. ‘Er is zoveel traditie in Cuba die geïnspireerd is door Amerika,’ zegt hij. ‘Veel Cubanen zijn dat vergeten, maar je ziet het aan de gebouwen.’ Voor wij uitstappen bij het Capitolio, ons reisdoel, dankt Javier ons naar Cuba gekomen te zijn en hoopt dat meer Amerikanen zullen volgen. Hij zegt dat wat we nu lezen over Cuba niet ‘het echte Cuba’ is en dat wij en andere Amerikanen dat pas zullen begrijpen als we het land bezoeken. Javier: ‘De werkelijkheid is niet eenvoudig. Er is goed en kwaad hier, net als overal. Het is gecompliceerd.’

Noot
* Alle namen van personen zijn om veiligheidsredenen gewijzigd.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s