Over ‘bandieten’ en ‘huursoldaten’ in de bergen van Escambray (deel 1)

De Cubaanse televisie vertoonde onlangs La otra guerra/ De andere strijd, een serie over de burgeroorlog (1960 – 1966) die het land doormaakte na de communistische ommezwaai van de Revolutie in 1959. Het plot is simpel: de ‘huursoldaten’ van de CIA willen de Revolutie vernietigen. Daartoe ontvangen ze training en financiële ondersteuning in de Verenigde Staten. Ze willen het systeem ontwrichten door middel van een gewapende opstand. De meerderheid van de boeren steunt de militairen (de revolutionairen) en alleen een klein groepje staat aan de kant van de opstandelingen (de bandieten in de officiële lezing). Het is geen toeval dat de makers van de serie zich baseren op documentatie van het Centro de Investigaciónes Históricas de la Seguridad del Estado/ Staatsveiligheidscentrum voor Historisch Onderzoek.

Fidel-Castro-cercanias-Escambray-jarern-zestig

Fidel Castro in de omgeving van Escambray in de jaren zestig

Tussen 1959 en 1965 speelde zich in de bergen van Escambray een rebellie af tegen de groeiende alleenheerschappij van Fidel Castro en de Cubaanse Communistische Partij. De opstandelingengroep bestond uit oud-soldaten van Batista, lokale boeren en vroegere medestrijders van Fidel Castro tegen de vorige dictator Batista. Het eindresultaat was de uitschakeling in 1965 van alle opstandelingen door het Cubaanse leger. De officiële Cubaanse geschiedschrijving spreekt over deze periode als over Lucha contra Bandidos/Strijd tegen de Bandieten.

escambray-dode-osvaldo-martinez-dood-1962

Osvaldo Ramirez, een belangrijke commandant van de opstandelingen, sneuvelde in 1962 in de strijd.

Bevrijding
Enrique G. Encinosa is een Cubaans-Amerikaanse onderzoeker en auteur van Escambray: De vergeten strijd, het eerste boek over de anti-castristische opstandelingen dat in ballingschap is geschreven. Naar zijn oordeel maakt het neerzetten van de rebellen als misdadigers zoals in de televisie-serie gebeurt, deel uit van de ‘agenda van het regime’ om zijn versie van de geschiedenis te laten gelden. ‘Het is gemakkelijker om te zeggen dat het bandieten zijn, of comevacas/stomme boeren zoals ze ook werden genoemd. Het communisme heeft altijd op deze manier zijn oppositie bevochten’, zegt hij. ‘Van 1960 tot 1966 woedde er in de bergen van Escambray een bevrijdingsopstand van boeren en de middenklasse tegen de onteigeningen en tegen de toenadering tot Moskou’, vertelt hij. Het aantal doden aan beide zijden is onbekend, evenals het aantal slachtoffers onder de burgerbevolking. ‘Gedurende deze periode vonden de grootste militaire mobilisaties plaats in de geschiedenis van Cuba in de twintigste eeuw,’ voegt hij toe. Volgens Encinosa erkende de regering tijdens de eerste ‘schoonmaak’ van Escambray 60.000 soldaten uit alle provincies te hebben gemobiliseerd, bovenop de manschappen waarover ze in Las Villas beschikte. In totaal waren het ongeveer 100.000 man. ‘En dat alleen om de 500 guerrillero’s te bestrijden die op dat moment in opstand waren in de heuvels’, zegt hij.

escambray-milicianos-posan-fotografia-Villas-

De Cubaanse regering zette o.a. deze milities in tegen de opstandelingen

Anti-communisme
‘Wat ze moeilijk konden toegeven was dat het de armste mensen waren die het hardste streden tegen de invoering van het communisme in Cuba’. Encinosa legt het accent op het moment in de geschiedenis dat het conflict in ontwikkeling is, midden in de Koude Oorlog. Terwijl de Sovjets Fidel Castro bewapenden en adviseerden, steunde de CIA de opstandelingen. Na de mislukte invasie van de Varkensbaai en de weigering van John F. Kennedy om de troepen ondersteuning te bieden, werden de omstandigheden van de strijd in Escambray bijzonder moeilijk voor de opstandelingen, die de hele legermacht tegenover zich vonden om hen uit te schakelen. Onder voorwaarde van anonimiteit verklaart een communicatiedeskundige van de Cubaanse staatstelevisie tegenover de Cubaanse dissidente nieuwssite 14ymedio dat met de serie De andere strijd en docudrama’s als Uno en Tras la Huella de staatsmedia teruggrijpen naar de bijzonder zware jaren van de Período Especial/Speciale Periode toen de Sovjet Unie de subsidies aan Cuba stopzette en er een lijdensweg  voor de Cubaanse bevolking begon.

Bron
* Mario J. Pentón, Miami, 15 maart 2017 op de website Diario de Cuba

Link
* Op YouTube zijn enkele afleveringen uit de tv-serie La otra guerra terug te zien, zoals het eerste deel, 49 minuten.