Yoani Sánchez: hoe de sociale media gegijzeld werden

Meer dan vijf jaar geleden waren het de sociale media die de Arabische Lente stimuleerden. De duizenden screens van mobiele telefoons verlichtten de gezichten van de jeugdige activisten uit diverse landen. Twitter werd beschouwd als de weg naar de vrijheid, maar kort daarna leerden ook de onderdrukkers in 140 woorden te publiceren, aldus de redacteur van de website 14ymedio en blogger Yoani Sánchez

internet-meisje-achter-schermMet aanvankelijk wat achterdocht, en later met meer opportunisme, ontdekten ook de populisten dat internet de ruimte biedt hun beloften te verspreiden en aanhangers te winnen. Zij gebruiken de enorme loudspeaker van de virtuele wereld om de snaren van hun demagogie te beroeren en bereiken zo duizenden internetgebruikers.
De gereedschappen die stem gaven aan de burgers, zijn veranderd in een kanaal om  hun eigen discussies te lanceren. Zij hebben ervaren dat in deze tijden van de post-waarheid, een tweet die tot misselijk maken toe wordt herhaald, effectiever is dan billboards langs de kant van de weg of betalen voor advertentieruimte.

Tegenaanval
Totalitaire regimes zijn het tegenoffensief gestart op het web. Het kostte hen even tijd voor zij zich realiseerden dat zij dezelfde netwerken kunnen gebruiken als hun opponenten, maar nu werkt de informatiepolitie tegen de critici op volle toeren. En dat doen zij met dezelfde methodische precisie waarmee zij jarenlang dissidenten schaduwden en de civil-society in hun landen controleerden. Van het hacken van digitale sites tot het maken van valse gebruikersprofielen, proberen antidemocratische regeringen alles om een framewerk van goedgezinde opvattingen over hun leiderschap, te verspreiden. Zij gokken op de onverantwoorde naïviteit waarmee in de cyberspace content vaak wordt gedeeld, een factor die in hun voordeel werkt.

twitter-erdogan-censorshipErdogans gedaanteverwisseling
De Turkse president Erdogan heeft op dit gebied een gedaanteverwisseling ondergaan. Tijdens de protesten van 2013 was hij eerste minister en wilde wetten maken om het gebruik van Facebook en Twitter in te perken. Hij omschreef het netwerk met de kleine blauwe vogel als ‘een permanente bron van problemen’ en ‘een bedreiging van de samenleving.’  Maar tijdens de couppoging vorig jaar in Turkije, vertrouwde Erdogan op deze middelen om de mensen op te roepen naar de pleinen te gaan en vertelde hij over zijn persoonlijke situatie. Sinds dat moment wijdt hij zich aan de vergroting van zijn macht door tweets en bevestigt daarmee de dictatoriale drift van zijn regime. In maart moest de leiding van Twitter erkennen dat enkelen van hun accounts, sommigen verbonden met instituten, organisaties en bekende persoonlijkheden gehackt waren en vol liepen met steunbetuigingen aan Erdogan. De sultan maakte zijn cybergasten duidelijk dat er, ook op internet, niet met hem gespot mocht worden.

twitter-hugo-maduroNieuw front
In Latijns Amerika zijn er diverse voorbeelden hoe autoritaire leiders door middel van nieuwe technologieën, dit proces van toe-eigening van sociale media in de praktijk brengen. Nicolás Maduro heeft via Twitter een van de vele fronten geopend van de strijd waardoor hij aan de macht wil blijven en de volksopstanden kan bedwingen die sinds begin april plaatsvinden. Venezolanen hebben niet alleen te maken met economische instabiliteit en het geweld door de politie, maar voor velen is internet vijandig territorium geworden waar de aanhangers van Chávez schreeuwen en straffeloos hun bedreigingen uiten. Zij verstoren bijeenkomsten, veranderen slachtoffers in daders en plakken hun eigen etiketten als zij stompen uitdelen. Het presidentieel paleis Miraflores reageert op de beelden van de Bolivariaanse Nationale Garde met hoaxes (nepmails) over een vermeende internationale samenzwering om het chavisme te vernietigen. En de sociale netwerken hebben zich tegen de openbare aanklager Luisa Ortega Díaz gekeerd, die door Maduro’s aanhangers als een gek werd neergezet. Met zoveel pogingen om trends te manipuleren en bedrieglijke slogans op het web, is het officiële Venezuela zelf met de vingers tussen de deur geraakt. Kortgeleden werden 180 Twitteraccounts die enkel de slagzinnen van het regiem nakwaakten, opgeheven. Er kunnen anderen volgen die even sterk verbonden zijn aan instituten of media van de staat. De Venezolaanse Minister van Communicatie, Ernesto Villegas, noemde de opheffing van deze Twitter-accounts een daad van ‘etnische zuivering’ en Maduro bedreigde de administrateurs van deze microblogs met een stevig citaat vol gedateerd triomfalisme: ’Als zij 1.000 accounts sluiten, zullen wij er 1.000 meer openen.’ De opvolger van Chávez onthulde daarmee ook welke internetstrategie zijn regime in recente jaren heeft gevolgd namelijk volgers inzetten die verwarren, liegen en vooral verdraaien wat er in het land werkelijk gebeurt. Een nabije bondgenoot heeft hen deze strategie onderwezen.

ramiro-valdes-y-hugo-chavez

Vice-president Ramiro Valdez (links) en Hugo Chávez

Het wilde veulen
In Cuba hebben de soldaten in de cyberspace een lange ervaring in het omverschieten van de reputaties van digitale opponenten, het blokkeren van kritische sites en vooral ruimte bieden aan de activiteiten van trolls, die volop reageren op berichten die hun ergernis opwekken. Maar het belangrijkste is het beperken van de toegang tot internet aan hun meest betrouwbare volgelingen en de prijzen voor de meerderheid extreem hoog te houden. ‘We moeten het wilde veulen van de nieuwe technologieën temmen,’ zei vice-president Ramiro Valdés, een van de historische commandanten van de Revolutie, toen de eerste onafhankelijke blogs verschenen en Twitteraccounts opdoken die door politieke opposanten waren gemaakt. Sindsdien is er veel water door de Rijn gestroomd en heeft het regime pogingen gedaan om ruimte op cyberspace terug te winnen, met dezelfde intensiteit waarop ze tijdens internationale fora het hoogste woord voert. Doel is de ruime terug te veroveren die men verloor toen men vol wantrouwen reageerde op de komst en het gebruik van nieuwe technologieën. Doel is de dissidente stemmen tot stilzwijgen te brengen.

TweetYoani2oversatanizarsocialemedia

Twitteraar Yoani Sánchez geeft een voorbeeld van de wijze waarop officieel Cuba de sociale media probeert te demoniseren: het Vrijheidsbeeld met het mobieltje in de vuist.

Rumoer
Zelfs in democratieën die al lang bestaan, worden technologieën gekaapt om instituten dodelijke slagen toe te brengen. In het Witte Huis brengt een man zijn land en de wereld op de rand van de afgrond met elke tweet die hij verzendt. Elke avond wanneer Donald Trump naar bed gaat zonder een tweet gepubliceerd te hebben, slaken miljoenen mensen een zucht van verlichting. Hij heeft in de 140 letters een parallelle weg gevonden om te regeren, één zonder beperkingen. Dit is niet de tijd van dat bevrijdend netwerk dat dissidenten met elkaar verbindt en dient als de infrastructuur voor de rebellie van de burgers. We leven in een tijd waarin populisten en autoritaire leiders leerden dat nieuwe technologieën kunnen veranderen in instrumenten van controle.

Bron
* Deze tekst van Yoani Sánchez verscheen op 24 juni 2017 in de Spaanse krant El País.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s