Urrutia, de enige man die Fidel orders gaf

Manuel Urrutia, Cuba’s eerste president na de overwinning van de Revolutie in 1959, krijgt in de Cubaanse geschiedenisboeken maar weinig aandacht. Toch was hij de enige man die, althans in theorie, orders kon geven aan El Comandante. De website BBC Mundo besteedde op de 59ste verjaardag van de Revolutie op 1 januari jl. aandacht aan deze vergeten president.

manuel_urrutia

Manuel Urrutia

Urrutia, geboren in 1908, was een advocaat werkzaam in het oosten van Cuba. Hij was partijloos en ambieerde geen politieke functies, maar na de vlucht van dictator-president Fulgencio Batista bekleedde hij gedurende de eerste maanden van 1959 de hoogste functie in het land. In 1957 had hij enkele Cubaanse jongeren verdedigd die de landing van Fidel Castro en zijn strijders in 1956 publiekelijk hadden toegejuicht. Historicus Tomás Diez van het Instituto de Historia de Cuba (IHC) zegt hierover tegen BBC Mundo: ‘Urrutia was magistraat aan het gerechtshof van Santiago de Cuba waar deze jongens werden voorgeleid. Met grote moed beklemtoonde Urrutia dat de jongeren niet veroordeeld konden worden, want de grondwet van 1940 bood hen bescherming omdat die zei dat het volk het recht had om in opstand te komen tegen een dictatoriale regering.’ Die woorden hadden gevolgen voor Urrutia want de dictatuur accepteerde dit niet en zij vervolgde hem en men dwong hem het land te verlaten,’ zegt Sergio Guerra Vilaboy, professor aan de Universiteit van Havana. Vilaboy voegt eraan toe dat later ‘toen de strijd in de Sierra Maestra zich consolideerde, de diverse groepen die tegen de dictatuur vochten, op zoek gingen naar een mogelijke kandidaat om Batista te vervangen. Fidel Castro stelde deze magistraat voor vanwege zijn houding tijdens het proces en omdat hij geen binding met een politieke groepering had’.

cardona-jose-miro-time 28041961

Eerste Minister José Miró Cardona op de cover van Times, april 1961

Eerste Minister
Ondanks enige tegenstand van het Directorio Revolucionario / Revolutionair Directoraat – de studentenorganisatie die op 13 maart 1957 het presidentiële paleis had overvallen met de bedoeling Batista te doden, maar deze ontkwam – werd Urrutia, in aanwezigheid van Fidel Castro, midden in de jungle van de Sierra Maestra uitgeroepen tot president van de Republiek die nog geboren moest worden. Urrutia was aangevlogen met een vliegtuig van de voorlopige president van Venezuela, admiraal Wolfgang Larrazábal. Behalve de nieuwe president werden ook wapens door dit toestel aangevoerd. Op 1 januari 1959 vluchtte Batista en werd Urrutia geïnstalleerd. Hij benoemde Fidel Castro als zijn vertegenwoordiger bij de gewapende machten van het land. Fidel werd Comandante en Jefe van de strijdkrachten te land, ter zee en in de lucht. De eerste revolutionaire regering, gevestigd aan de Universiteit van Oriente in Santiago de Cuba, benoemde ook de befaamde advocaat José Miró Cardona tot eerste minister. ‘Het was ongetwijfeld een zeer gematigde, rechtse regering,’ zegt Guerra Vilaboy, waardoor ‘de Verenigde Staten snel besloten tot diplomatieke erkenning. Bovendien was Urrutia een gerespecteerd man en de premier voorzitter van het College van Advocaten, zoon van José Miró Argenter, een vooraanstaand schrijver en militair. Beide vertegenwoordigden de belangen van het kapitaal op het eiland.’ Waarschijnlijk is dat ook tactiek van Fidel Castro geweest. Niet alleen ontstond er zo een regering van nationale consensus die voor alle politieke krachten in het land, maar ook voor de Verenigde Staten en de Cubaanse bourgeoisie acceptabel was,’ aldus de hoogleraar Serge Guerra Vilaboy. Kort daarna nam José Miró Cardona echter ontslag en werd Fidel Castro eerste minister. ‘Toen Fidel Castro het premierschap aannam voerde hij een wijziging van de grondwet van 1940 door. Hij werd daarmee de eerste premier die zowel wetgevende als uitvoerende macht had. Alle verantwoordelijkheid lag nu bij Fidel Castro,’ voegde Guerra Vilaboy eraan toe. ‘In de praktijk zou Urrutia vanaf februari 1959 een figuur van de tweede orde blijven’. Fidel Castro vaardigde ondertussen de zogenaamde revolutionaire wetten uit, waaronder twee hervormingen van de landbouw en de inbeslagname van eigendommen van machtige families.

Urrutia met-pen-Miró Cardona & Castro 1959

President Urrutia met pen, eerste minister Cardona met bril achter Fidel Castro

Aftreden
Urrutia steunde deze wetten aanvankelijk, maar begon later afstand te nemen toen hij meende dat deze wetten het land dichter bij het communisme brachten. Dit leidde tot een crisis in de regering. Fidel Castro trad af en dit dwingt Urrutia op zijn beurt om ook af te treden,’ zegt Guerra. Castro kondigde zijn aftreden aan op de televisie en vervolgens riepen zijn volgelingen op tot een mobilisatie om Urrutia’s aftreden te eisen, herinnert zich de Cubaanse intellectueel Ambrosio Fornet. ‘Het was een enorme manifestatie en het lijdt geen twijfel dat Fidel de held van het moment was en dat Urrutia geen andere keuze had dan af te treden,’ zegt Fornet. Volgens de historicus Tomás Diez liet Urrutia ‘zich verleiden tot propaganda’ en bestempelde de revolutie als ‘communistisch’ en hij sprak van ‘verraad’. De uitgeweken Cubaanse schrijver Norberto Fuentes zegt dat ‘Urrutia liever genoot van zijn salaris, dat 1.200 peso’s was. Hij was een rechtse jurist, maar had geen enkele ervaring met wat hem overkwam en werd uiteindelijk ook een radertje in het  politieke spel van die jaren,’ aldus Fuentes, auteur van een autobiografie van Fidel Castro.

dorticos-fidel-che-februari1959

Dorticos (midden), werd de tweede president van Cuba. Op de foto met Fidel Castro en Che Guevara, februari 1959

Vlucht
In juli 1959, na zijn aftreden, vluchtte de eerste president van revolutionair Cuba naar de Venezolaanse ambassade in Havana. Zijn onenigheid met Castro en zijn verzet tegen de communistische koers van de revolutie maakten zijn positie binnen Cuba onhoudbaar. ‘Hij was de eerste tegenstander binnen de regering van het communisme en vastbesloten daar als eerste een halt aan toe te roepeen,’ zegt Norberto Fuentes, ‘maar hij was geen politicus, een man zonder charisma’. Met een visum kon Urrutia uiteindelijk Cuba te verlaten en zocht hij vervolgens zijn toevlucht in de Verenigde Staten, van waaruit hij zonder veel bevlogenheid probeerde het castrisme te bestrijden. Urrutia stierf in 1981. De post die hij in 1959 verliet, werd bezet door Osvaldo Dorticós, een communist die zich jaren later met een pistoolschot van het leven benam. Uiteindelijk verdween in 1976 de functie van president van de Republiek uit de grondwet en werd alle macht formeel overgedragen aan Fidel Castro.

Bron
* BBC Mundo, 1 januari 2018

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s