Voormalig kerkleider Ortega kritiseert santeriaballet

Kardinaal Jaime Ortega noemt het ‘historisch absurd’ om de santería-god Ochún te laten samenvallen met de door Cubaanse katholieken vereerde Maagd van de Caridad del Cobre. De teruggetreden aartsbisschop van Havana reageert op de balletvoorstelling Afrodita, oh, espejo van de choreograaf Rosario Cardenas, die in de staatsmedia veel aandacht kreeg en op 29 september in Teatro Alonso in Havana in première ging. De leiding van de katholieke kerk in Cuba is een verklaard tegenstander van dit zogeheten syncretisme**, terwijl voor veel katholieke Cubanen de grenzen tussen het katholieke geloof en de Afrocubaanse santeria in de praktijk vaag zijn.

santeria-ochun

De god Ochún draagt geel.

De kardinaal schrijft in het kerkblad Palabra Nueva: ‘Dat de arme slaven zo hun orisha/god laten samenvallen, is begrijpelijk. Dat kan men begrijpen als het geweld van de onderdrukking de mens in onmenselijke omstandigheden van ballingschap en slavernij drijft. Dat deze voorouderlijke overtuigingen zijn verspreid onder het Cubaanse volk in het algemeen, met name in de tweede helft van de vorige eeuw en tot aan de dag van vandaag, is ongelukkig en vaak pijnlijk.’ Ortega noemt het ‘folklore’ van wat men als lo cubano/als typisch Cubaans ziet. Ortega wijst ook op andere sectoren van de Cubaanse samenleving waar het Afro-Cubaanse gedachtengoed van de santería een leidende rol heeft gekregen, bijvoorbeeld in het toerisme. Volgens Ortega is dit fenomeen vooral ingegeven door verkeerde economische belangen. Hij kritiseert de business die er rondom heen ontstaat, variërend van het fokken van de geiten voor rituele offers tot de verkoop van witte paraplu’s.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel waar gebruiksartikelen uit de santería worden verkocht.

Onacceptabel
Voor de kerkleider is het ‘onacceptabel’ dat de auteur, choreograaf en regisseur van het werk ‘voor de televisiecamera’s uiteenzet dat de dans de passie verbeeldt en aanwakkert tussen Changó en onze patrones, de Maagd Maria.’ Ortega noemt dit ‘de legitimatie van het absurde’ op weg naar ‘het primitivisme.’ (….) Noch om redenen die eigen zijn aan het christelijk geloof, noch om niet-bestaande theologische vergelijkingen, noch om historische redenen kan de toewijding aan de Virgin de la Caridad, symbool voor de Maagd Maria en het model van pure liefde van de Maagd en van de Moeder, worden vergeleken met de orisha Ochún, die een godin van seksuele passies is.’

virgin-de-la-caridad-del-cobre
In 1612 verscheen de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre bij Santiago de Cuba aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden vochten voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Ochún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre, die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha.

Patrones
Hij voegt eraan toe dat deze ‘verwarring onder de arme Afrikaanse slaven begrijpelijk is, maar voor een ontwikkelde Cubaan uit de 21ste eeuw niet acceptabel. En het is nog minder aanvaardbaar om dit gedachtengoed te verspreiden met de titel Patrones van Cuba, de titel waarmee ons volk en paus Benedictus XV haar hebben geëerd.’ (…) ‘Het is de beslissing van de auteur om de orisha Ochún te eren uit religieuze sympathie, artistieke motieven of vanwege modieuze folklore, maar verwar dit magisch fenomeen niet met de patroonheilige van Cuba. Dat is naast een historische absurditeit ook een patriottische zonde’, aldus Ortega.

Reacties
Een recensent van de Nationale Raad voor Podiumkunst omschreef het werk in de  officiële krant Granma als ‘een rijke verzameling vol universele patronen waarin Aphrodite en Ochún met elkaar verweven zijn’. Op de website Cartas desde Cuba zijn ook kritische geluiden te lezen over Ortega’s opmerkingen zoals de reactie van Karl: ‘De katholieke kerk moet nog heel wat evolueren. Het is een gebrek aan respect om de namen van Oshún en Changó met een kleine letter te schrijven, alsof het mindere goden zijn dan die zij (de katholieken, redactie) vereren. Ten tweede is er het gebrek aan erkenning (ik ben zeker dat het geen gebrek aan kennis is) dat veel katholieke rituelen sterk beïnvloed zijn geweest dooor heidense geloofsopvattingen. En ten derde hebben kunstenaars in een seculier land als Cuba volkomen het recht om zich vrij te uiten en hun artistieke kracht te mengen met wat hen goeddunkt. De religie, zoals al wat leeft, evolueert. Deze brief is een bewijs van een gebrek aan respect, een voorbeeld van mentaal kolonialisme dat moet worden bekritiseerd als de drager van intolerantie. En dan wil ik niet eens praten over de wijze waarop de katholieke kerk zelf financieel van het geloof heeft geprofiteerd. Hoe schaamteloos moet je zijn om met zo’ n tekstje op de proppen te komen?’

santeria_op-straatBron
* Diario de Cuba, 5 oktober 2017

Linken
Palabra Nueva met het Spaanstalige commentaar van Jaime Ortega
Website (Engelstalig) over santería: De karakteristieken van Ochún, de koningin van de  rivieren
*  De website Mens en Samenleving: over santeria en Cubaans syncretisme.
Deze Cubaweblog (21 maart 2012) over: 400 jaar Maagd van Cobre

Noot:
** Syncretisme is een term die verwijst naar het naar elkaar toegroeien van religies, als een poging om uiteenliggende of tegengestelde geloven en religies met elkaar te combineren. In Cuba wordt de term gebruikt om het naar elkaar groeien van santeria en katholicisme aan te duiden. De leiding van de katholieke kerk is een fervent tegenstander van een dergelijk proces van het in elkaar opgaan van religies.

Balletdanser Carlos Acosta wil eigen gezelschap in Cuba

De Cubaanse balletdanser Carlos Acosta (42) verbonden aan het Koninklijk Ballet in Londen, wil zijn eigen dansgezelschap vormen in Cuba. Op 10 en 11 augustus vinden daarvoor audities in Havana plaats.

Carlos Acosta

Carlos Acosta

De nieuwe balletgroep geleid door Acosta, zal worden ingeschreven bij het Centrum voor Dans / Centro de Danza in Havana en in totaal 12 spelers, 6 mannen en 6 vrouwen tellen, aldus het officiële persbureau Prensa Latina. 

Eigentijdse stijl
Acosta bereidt op dit moment zijn vertrek bij het Koninklijk Ballet in Londen voor. Sinds 1998 was hij aan dit gezelschap verbonden en trad daarnaast incidenteel ook in Cuba op. Hij wil zich helemaal toeleggen op choreografie en verder gaan als directeur van een nieuw gezelschap met eigentijdse dansen. De Kring van Balletcritici in Engeland kende Acosta dit jaar de Nationale Prijs voor de Dans toe en de Amerikaanse kritiek prees uitvoerig zijn opvoering van Don Quichotte. Acosta wil in september nog een nieuwe voorstelling van de opera Carmen lanceren. Daarna zullen de eerste stappen gezet worden met zijn nieuw gezelschap in Cuba.

Bron
* Prensa Latina

Drie Cubaanse balletdansers blijven in de VS achter

Minstens drie balletdansers, namelijk Mónica Gómez, Ignacio Galindez en Rayssel Cruz, hebben na een optreden in Puerto Rico besloten in de VS asiel aan te vragen. Volgens de krant El Nuevo Día van Puerto Rico zouden in totaal zes leden van het ballet een soortgelijk besluit genomen hebben, aldus het televisiekanaal América TeVé, dat aanwezig was bij de aankomst van deze groep. Maar de namen van hen zijn niet genoemd.

an links naar rechts Mónica Gómez, Ignacio Galindez en Rayssel Cruz met de journalist Rolando Nápoles van América TeVé

Van links naar rechts: Mónica Gómez, Ignacio Galindez en Rayssel Cruz met uiterst links een journalist van América TeVé

Rayssel Cruz (25) en lid van het Cubaans Nationaal Ballet, zei bij aankomst dat zij spijt had niet eerder gevlucht te zijn. Zij noemde de situatie van de balletdansers op het eiland ‘precair en frustrerend’. Cruz zei ook dat de bewakers die door Havana waren meegestuurd om de balletgroep in de gaten te houden, bij aankomst in Puerto Rico hun paspoorten hadden ingenomen. De dansers kregen de paspoorten terug omdat zij zeiden dat zij zich bij de bank moesten identificeren om geld van familie uit Miami op te kunnen nemen.

 

Ignacio Galíndez eerder tijdens een galavoorstelling op gedragen aan de 5 Cubaanse spionnen die in de VS gevangen zitten. President Raúl Castro was daar ok aanwezig.

Ignacio Galíndez eerder tijdens een galavoorstelling opgedragen aan de 5 Cubaanse spionnen die in de VS gevangen zitten. President Raúl Castro was daar ook aanwezig.

Alonso aanwezig
Het optreden van het Nationaal Ballet van Cuba vrijdagavond in het Centro de Bellas Artes van San Juan met het ballet Magia de la Danza / Magie van de Dans – een bundeling van wereldberoemde balletthema’s – , was een groot succes. De oprichter en leider van het ballet, de 94-jarige Alicia Alonso, was erbij aanwezig. Alfonso had voor deze gelegenheid een visum gekregen van de Amerikaanse regering en werd in Puerto Rico begroet door een vertegenwoordiger van het Ministerie van Buitenlandse Zaken; zij had 30 jaar lang Puerto Rico niet mogen bezoeken*. De producent van het ballet, José Papo Coss, ontkende aanvankelijk de vlucht van de leden van zijn balletgroep. Hij zei tegen de media dat zijn dansers zaterdag een dag vrij hadden en de stad ingingen om huishoudelijke apparaten en computers te kopen. Op zondag was de terugreis gepland.

Bron
* America TeVe, Diario de Cuba
Noot
mapa-puertorico* Puerto Rico is een onderdeel van de VS met zelfbestuur. De 4 miljoen Portoricanen zijn Amerikaanse staatsburgers, maar hebben geen stemrecht bij de landelijke verkiezingen. Bij een referendum in 2012 sprak een meerderheid van de inwoners van Puerto Rico zich uit voor een status als 51ste staat van de VS en tegen de huidige status. Zes procent wil onafhankelijk worden van de VS.

Balletechtpaar uit Camagüey gevlucht

Twee vooraanstaande leden van het Ballet van Camagüey debuteren vandaag tijdens het Internationaal Balletfestival in Miami en hebben meegedeeld niet naar Cuba terug te gaan. Milena Teresa García Valido en haar partner Julio César Concepción Mederos zullen Don Quichotte dansen.

Het Ballet van Camagüey is, na dat van Havana, het belangrijkste ballet van Cuba. De twee dansers verlieten hun groep tijdens een optreden in Ecuador en zijn via land op 5 september in de VS aangekomen. ‘Wij zoeken grotere artistieke mogelijkheden en persoonlijke vrijheid,’ aldus García. Diverse familieleden van Milena en Julio César woonden al in Miami.

Link
*  Video Milena Teresa García Valido en haar partner Julio César Concepción Mederos in Don Quichotte (10 minuten)