Pensioenen verhoogd met 1½ dollar per maand

Voor de eerste keer in 10 jaar worden de minimumpensioenen in Cuba verhoogd van 200 nationale peso’s of 7½ dollar naar 242 peso’s of 9 dollar per maand. Ook de maatschappelijke bijstand wordt verhoogd tot 70 nationale peso’s of 3 dollar. De maatregel wordt in november van kracht. Een woordvoerder van het Ministerie van Arbeid en Sociale Zekerheid deelde mee dat de regering werkt aan plannen het salarisgebouw te hervormen waarbij niemand ‘in de kou zal staan’ en zal optreden tegen de kloof die er bestaat tussen de geringe koopkracht en de dure producten op markten.

ouderenmanenvrouwopstraatDe verhoging geldt voor 445.748 gepensioneerden en 157.791 personen met een minimaal inkomen. Ze kost de schatkist 313 miljoen nationale peso’s. De sociologe Elaine Acosta wijst erop dat sinds Raúl Castro in 2011 op het 6e partijcongres zijn zogeheten Richtlijnen of Lineamientos bekend maakte, de subsidies speciaal voor kwetsbare groepen zoals gepensioneerden, zijn afgeschaft. Zo is het aantal producten dat Cubanen op basis van hun libreta/bonnenboekje kunnen krijgen, in de loop van de jaren steeds kleiner  geworden. Acosta, geboren in Cuba maar woonachtig in Miami, denkt dat de Staat de zorg voor ouderen wil overdragen aan de gezinnen die ook niet de middelen hebben om dit probleem op te lossen. ‘Aan de ene kant zeggen de autoriteiten dat zij de problemen van de vergrijzing willen aanpakken en aan de andere kant verdwijnen er subsidies en bezuinigen ze op de sociale bijstand. Dat is een probleem,’ zegt zij. Cuba is het meest vergrijsde land van Latijns-Amerika met 20,1% van de bevolking ouder dan 60 jaar. Samen met het lage geboortecijfer ziet de regering zich geplaatst voor de uitdaging dat een steeds kleiner worden groep werkenden een groeiend aantal gepensioneerden moet ondersteunen.

pensionadaReacties
Guillermina Laso, een oud-medewerkster van een textielfabriek in Cienfuegos, noemt de verhoging ‘een slechte grap’. (…) ‘Na zoveel jaren hard werken voor deze Revolutie, verhogen ze ons pensioen met 42 peso’s. Dat betekent helemaal niets’, protesteert zij. Ángela Iglesias, een gepensioneerde uit Sancti Spíritus, merkt op dat de verhoging nauwelijks genoeg is voor ‘een fles olijfolie en een pakje met 10 worstjes.’ Hoe durven ze deze verhoging bekend te maken alsof die iets is waar we dankbaar voor moeten zijn? Wij hebben jarenlang gewerkt en wat we krijgen is nauwelijks voldoende om van te leven.’ De econoom Carmelo Mesa-Lago heeft berekend dat na het verdwijnen van de subsidies uit de Sovjet Unie de koopkracht van gepensioneerden nu nog geen 16% is van hun koopkracht in 1989. En Elaine Acosta merkt op dat ‘de verhoging van de pensioenen plaatsvindt op een moment dat de inkomensverschillen in Cuba groter worden. In Cuba groeit de kloof tussen degenen die meer verdienen en daardoor makkelijker toegang hebben tot consumptieartikelen en dat deel van de bevolking dat niet kan voorzien in de eerste levensbehoeften.’

Bron
* Website 14ymedio, Mario J. Pentón / Luz Escobar, 31 oktober 2018

Economische groei van 1,1% blijft voor Cubanen onopgemerkt

De timide economische groei van 1,1% in de eerste helft van dit jaar, zoals aangekondigd door de Cubaanse regeringsleider Miguel Diaz-Canel, zal in de keukens van de meeste Cubanen onopgemerkt blijven. Ook de koopkracht van de Cubanen zal er niet door verbeteren. Dat zeggen diverse economen die door de onafhankelijke website 14ymedio werden geraadpleegd.

cuentapropista-boniato-varadero.jpg

Kleine zelfstandige in Varadero

Cuba gaat gebukt onder de effecten van de crisis van zijn grootste bondgenoot, Venezuela. Het slaagt er niet in de afnemende toeristenstroom uit de VS te compenseren, de export te doen groeien en de effecten van voorbij tropische wervelstormen te bestrijden. Ook speelt de incompetentie van regeringsfunctionarissen een rol bij de algehele stagnering. De Cubaanse hoogleraar en econoom Elías Amor Bravo uit Valencia, Spanje zegt: ‘De feiten alarmeren me. Ik maak me grote zorgen omdat ik denk dat de Cubaanse economie snel uit de hand loopt. De economische groei van verschillende landen in Latijns-Amerika bedraagt meer dan 4%. Cuba ligt onder het gemiddelde. Het is het gebruikelijke verhaal, maar het geeft aan dat de motor van de economie is vastgelopen.’ Amor Bravo legt uit dat de lage economische groei het gevolg is van de terugval in het toerisme, waarmee bij de voorspellingen geen rekening is gehouden. In de eerste helft van dit jaar daalde het aantal toeristen dat naar Cuba reisde met 5%, in het geval van de Amerikanen was de daling 24% (ongeveer 266.000 mensen) ten opzichte van het voorgaande jaar. Het nieuwe beleid van president Donald Trump om toeristische bedrijven die eigendom zijn van het Cubaanse leger aan te pakken, heeft de economie van het land getroffen. De econoom constateert dat de buitenlandse investeringen laag blijven, zeker tegen de achtergrond van het gegeven dat het land 2,5 miljard dollar per jaar aan buitenlandse investeringen nodig heeft. Dan is er de slechte suikeroogst, met 1,1 miljoen ton de slechtste van de afgelopen eeuw, de schade door de orkaan Irma (13,5 miljard dollar) en de storm Alberto. Het handelstekort bedroeg 7,953 miljard dollar in 2016, het laatste jaar waarover statistieken beschikbaar zijn. ‘Het ongecontroleerde overheidstekort gaat jaar na jaar door en dat betekent een opeenstapeling van steeds groter wordende schulden’, voegt Amor toe, wat hij ‘het onvermogen noemt van overheidsambtenaren om de economie te leiden.’

gorbachovfidelcastro2 (2)

Met de komst van Gorbachov kwam er een einde aan de subsidie-stroom uit de Sovjet Unie.

Rusland
Cuba kreeg in 2014 aanzienlijke schuldverlichting met de kwijtschelding van 90 procent van de 35 miljard dollar, die men schuldig was aan de voormalige Sovjet-Unie, nu de Russische Federatie. In 2015 bereikten de Club van Parijs en Havana een akkoord om 8,5 miljard dollar van de 11,1 miljard dollar die het sinds 1986 aan schulden en rente had opgebouwd, kwijt te schelden. Mexico deed hetzelfde met 70% van de 487 miljoen dollar die het aan Cuba eiland had geleend en Japan vergat bijna een miljard van zijn oude schuld in 2014. ‘Het symptoom van ziekte is koorts, maar ziekte is wat de dokter moet bestuderen. Als je de koorts alleen bestrijdt, los je het probleem niet op. De ziekte in het geval van Cuba is gebrek aan evenwicht door een gebrek aan export en het totale gebrek aan controle van de uitgaven van de staat”, verzekert Amor Bravo.

Koopkracht
Meer stroomuitval, meer schaarste in deviezenwinkels en gerantsoeneerde markten zijn het gevolg van de huidige economische situatie op het eiland en hebben geleid tot aanscherping van de controlemaatregelen ten aanzien van de particuliere sector. Volgens econoom Carmelo Mesa-Lago is de koopkracht van de Cubanen nauwelijks 51% van die van 1989. De verslechtering was ook voelbaar in de farmaceutische sector als gevolg van liquiditeitsproblemen bij de betaling van de leveranciers van de grondstoffen van medicijnen. In een sector waar 85% van de bestanddelen van geneesmiddelen wordt geïmporteerd, betekende dat op de helft van 2018, dat 45 basisgeneesmiddelen ontbraken. Hetzelfde gebeurde met de levering van ijs, frisdranken en bier aan het netwerk van kleine ondernemers; de laatste maande zijn deze sterk gedaald. Moeilijkheden bij de aankoop van verpakkingen en grondstoffen in het buitenland hebben veel industrieën, zoals de bekende ijsfabrikant Copelia, ertoe gebracht hun productie te verminderen en sommige fabrieken tijdelijk te sluiten. ijs-jongentje-meisjeMesa-Lago concludeert in een recente studie dat de gemiddelde groei van de economie tussen 2016-2018 0,6% zal bedragen, een zeer laag cijfer in vergelijking met de andere landen in het gebied. Het Internationaal Monetair Fonds voorspelde dit jaar een groei van 1,6 procent voor Latijns-Amerika. Emilio Morales, directeur van de Havana Consulting Group, stelt het groeicijfer door de Cubaanse overheid ter discussie. ‘De groei van 1,1% van het Bruto Binnenlands Product is twijfelachtig wegens de slechte economische resultaten van dit semester. Op dit moment bevindt het land zich in een gespannen financiële situatie en heeft het een groot gebrek aan liquiditeit, waardoor de betalingen aan een belangrijke groep leveranciers van grondstoffen en producten zijn vertraagd”, zegt Morales.

REFINERIA DE PETROLEO

Hugo Chávez en Raúl Castro

Venezuela
Cuba slaagde erin zijn economie een impuls te geven nadat in Venezuela Hugo Chávez aan de macht kwam en waardoor de effecten van de plotselinge subsidiestop uit de Sovjet Unie enigszins werden verzacht. De ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst met Caracas aan het begin van de eeuw en het sturen van tienduizenden medische beroepsuitoefenaars die met gesubsidieerde olie naar Havana werden betaald, leverde de regering van Fidel Castro enige ademruimte op. De crisis in Venezuela heeft daar echter verandering in gebracht. Volgens de laatste officiële gepubliceerde cijfers, daalde de handel tussen de twee landen tot 2,2 miljard dollar in 2016, een historische dieptepunt sinds het begin van het chavisme. In 2012 was dat nog 8,5 miljard dollar. Venezuela, dat in de beste jaren van de Bolivariaanse revolutie dagelijks zo’n 120.000 vaten (zo’n 4 miljard dollar) olie naar Cuba stuurde, heeft de leveranties teruggebracht tot zo’n 55.000 vaten. Door de duizelingwekkende daling van de olieproductie in het land heeft het land op de internationale markten ruwe olie ingekocht, het vervolgens naar Cuba gestuurd voor een bedrag van ongeveer 1,2 miljard dollar.

Omar-Everleny

Omar Everleny

Onopgemerkt
Volgens econoom Omar Everleny Pérez ‘slaagt de regering er al enkele opeenvolgende jaren niet in de jaarlijkse doelen te bereiken’ (…) ‘Een economie moet tussen de 5 en 7% groeien om een goede start te kunnen maken en de Cubaanse economie staat al vier of vijf jaar op een niveau van 2%’, meldt Pérez de redactie van 14ymedio telefonisch. Pérez, die ooit het Centro de Estudios de la Economía Cubana van de Universiteit van Havana leidde, meent dat er sprake is van een vicieuze cirkel waardoor het onmogelijk wordt naar de weg van groei terug te keren. ‘Economische groei van 1% als die in Cuba stelt niets voor. Die komt niet bij de bevolking terecht en die voelt men niet,’ zegt hij.

Bron
* Mario J. Pentón, 14ymedio, 25 juli 2018

Link
* Miami Herald, 26 juli 2018: Cuba badly needs currency reform, but it won’t happen yet, economists say.

Recepten voor de wederopbouw

De bijna unanieme steun die Miguel Díaz-Canel woensdag jl. in het Cubaanse parlement kreeg, ging niet gepaard met de concrete toezegging om het land dat in puin ligt, na bijna zes decennia van staatscontrole onder leiding van Fidel en Raúl Castro, weer op te bouwen. De website 14ymedio publiceerde een gesprek met de economen Mesa-Lago en Elías Amor en sprak met Emilio Morales van de Havana Consulting Group in Miami. Met een stagnerende economie die afhankelijk is van Venezolaanse olie en een staatsapparaat in Sovjetstijl, dat de schaarse hulpbronnen van de natie verbruikt, staat de nieuwe president voor een monumentale uitdaging: het voortzetten en verdiepen van de economische hervormingen die Raúl Castro heeft doorgevoerd en het voorkomen van de ineenstorting van het politiek systeem.

markt-mercado-humberto-alvarez-varadero

De markt Humberto Alvarez bij Varadero

‘Miguel Diaz-Canel’s grootste uitdaging is om de richting in te slaan van de  economische groei,’ zegt Emilio Morales, voorzitter van de Havana Consulting Group, gevestigd in Miami. Díaz-Canel, die vrijdag 58 jaar werd, nam de macht over van Raúl Castro na een decennium van langzame hervormingen. Hij moet ook ‘de dooi met de Verenigde Staten opnieuw aanwakkeren’, voegt hij er aan toe. Morales ziet als belangrijkste obstakel de ‘schaduw van de generatie van de tachtigers’ die naar zijn mening de Cubaanse Communistische Partij (PCC) blijven controleren. Als hij het einde van zijn ambtstermijn bereikt, zal Raúl Castro tot 2021 de leider van de PCC blijven. Om de ‘dooi van de relaties met de VS opnieuw op gang te brengen’ (het proces dat door president Barack Obama in 2014 is geïnitieerd), zegt Morales dat de nieuwe Cubaanse leider het probleem van de onteigeningen van Amerikaanse bedrijven in het begin van de jaren zestig zou moeten oplossen. Ook zou hij de productiekrachten in Cuba vrij moeten laten door middel van een wet die vrij ondernemerschap toestaat en die privé-investeringen van Cubanen van het eiland en de diaspora zou toestaan. Deze maatregelen zijn een historische eis van de oppositie, maar Havana heeft altijd gereageerd met meer economische centralisatie.

Verloren jaren
‘Het decennium van het presidentschap van Raúl Castro is een verloren decennium geweest,’ zegt Morales, hoewel hij erop wijst dat de openstelling voor kleine particuliere bedrijven een stap voorwaarts was. Meer dan een half miljoen Cubanen werken sinds 2010 buiten de controle van de staat. Vanaf dat jaar stimuleerde Raúl Castro op beperkte schaal het zelfstandig ondernemerschap om de druk op de overheidsfinanciën te verlichten. Morales voegt eraan toe dat de regering de wetten van vraag en aanbod in een vrije markt moet laten gelden. Dat betekent de directe werving van Cubaans personeel door buitenlandse bedrijven zonder dat contracten met de staat nodig zijn, het nieuw leven inblazen van het transportsysteem en grondiger hervormingen in de landbouw. ‘Het is noodzakelijk om het landbouwmonopolie van Acopio – het aankoop- en distributieagentschap van de staat – op te heffen en de boeren die onproductieve grond pachten, zelf te laten beslissen wat ze produceren, aan wie ze verkopen en hun eigen prijzen te laten vaststellen, zonder tussenkomst van de staat, naast de verlenging van de pachtovereenkomsten voor onbepaalde tijd’, zegt hij. Cuba geeft jaarlijks ongeveer twee miljard dollar uit aan het importeren van (voedsel)producten voor de binnenlandse markt die op het eiland geproduceerd zouden kunnen worden. De inefficiëntie van de staat, de eigenaar van alle grote en middelgrote bedrijven op het eiland, wordt door de autoriteiten zelf erkend, maar ze blijven vertrouwen op de ‘socialistische staatsonderneming’ als de ruggengraat van de economie.

manis-pindaverkoperRol van de staat
Elías Amor, een Cubaanse econoom en mensenrechtenactivist die in Spanje woont, is van mening dat het ‘onzin’ is om het huidige economische systeem te handhaven. Onlangs publiceerde hij een lijst van 50 dringende maatregelen die de uitvoerende macht moet nemen om de economie te reactiveren. ‘Cuba moet evolueren naar ‘een socialisme van de markteconomie’, waar de as van de economie de particuliere onderneming is en de staat weer de rol speelt als herverdeler van inkomen, die de middelen toewijst en de economische ontwikkeling bevordert,’ legt Amor uit en hij dringt er bij de regering van het eiland op aan zijn dwingende rol te laten varen. ‘De zogenaamde Lineamientos of Richtlijnen (de plannen van Raúl tot hervorming van de economie, redactie) moeten grondig worden herzien omdat ze binnen het huidige economische systeem niet haalbaar zijn. Ik denk dat het van vitaal belang is dat de overheidsrekeningen in evenwicht zijn en dat de twee bestaande valuta één worden’, voegt de deskundige eraan toe. Het door Amor voorgestelde systeem omvat een privatiseringsbeleid dat landbouwers in staat stelt het land zelf te bezitten en de rol van de overheidsector in de economie te verminderen door het aantal personeelsleden in het leger en het staatsveiligheidsapparaat aanzienlijk te verminderen. ‘In Cuba werkt 85% van de werknemers voor de staat. Dat zou moeten worden teruggebracht tot niet meer dan 15% om het land te laten floreren,’ legt hij uit in een telefoongesprek.

platte-land-los-trenes-de-tablitasUitdagingen
Voor de Cubaanse professor Carmelo Mesa-Lago berust de verkiezing van Diaz-Canel op zijn loyaliteit aan de Cubaanse Communistische Partij. ‘De partij koos hem omdat ze hem zien als een loyale persoon, die niets zal veranderen,’ zegt Mesa-Lago aan Bloomberg Businessweek. Mesa-Lago benadrukt dat op het eiland sprake is van ‘een stagnerende bureaucratie die de particuliere sector als een bedreiging ziet’ en hij wijst op de besluiten van de regering niet langer vergunningen te verstrekken voor een serie beroepen in winstgevende sectoren. Vorig jaar publiceerde Mesa-Lago en andere experts een studie over de particuliere sector in Cuba, getiteld Voices of Change in the Cuban non-state sector. Toen al wilde de particuliere ondernemer grotere mogelijkheden om te kunnen investeren en minder bureaucratische obstakels. Ook vroeg men om de opening van markten voor de groothandel en de vrije invoer van goederen. Maar de leiders van het land bleven doof voor hun vragen. Met betrekking tot de uitdagingen voor de nieuwe president, is Mesa-Lago niet optimistisch. De crisis is niet zo erg als toen de Sovjet-Unie instortte maar de uitdagingen zijn sinds 1990 wel gegroeid.

Bron
* Mario J. Pentón, website 14ymedio, 20 april 2018

CTC: lonen in Cuba zijn ‘ontoereikend’

De secretaris-generaal van de enige erkende vakcentrale in Cuba, de Central de Trabajadores de Cuba (CTC), erkent dat de salarissen op het eiland ‘ontoereikend’ zijn om de behoeften van de arbeiders te dekken. Volgens Ulises Guilarte de Nacimiento leidt dit tot ‘apathie’, ‘desinteresse’ en een ‘aanzienlijke arbeidsmigratie’. De CTC is een van de massaorganisaties van de Cubaanse overheid die de bevolking controleren.

CTC-Ulises Guilarte de Nacimiento, secretario general de la Central de Trabajadores de Cuba3

Ulises Guilarte de Nacimiento, CTC-vakbondsvoorzitter

Guilarte de Nacimiento zegt in de partijkrant Granma: ‘Ik durf te beweren dat de vakbeweging als geen andere organisatie in het spectrum van onze samenleving, borg staat voor een effectieve controle van de bevolking.’ Kritische economen die afgelopen week in Miami bijeenkwamen, onder wie Carmelo Mesa –Lago bespraken ook het thema van de arbeidsmigratie en concludeerden dat veel hooggekwalificeerde Cubanen zich wijden aan activiteiten die minder kwalificatie vragen maar wel meer loon opleveren. Het is niet ongewoon een verpleger tegen te komen die taxichauffeur is, of een advocaat die levend standbeeld speelt op een door toeristen veel bezochte plaats. Mesa-Lago: ‘De staat moet beroepsbeoefenaars de gelegenheid geven hun beroep uit te oefenen. Van de 201 beroepen die de Cubanen vrij mogen uitoefenen als ‘eigen baas of cuentapropista, behoort de meerderheid tot de beroepen waar geen of weinig kwalificatie voor nodig is. Het zijn er niet meer dan tien’.

Salaris
Vakbondsleider Guilarte gaat in de partijkrant ook in op het thema van de salarissen. ‘Rond het salaris speelt zich in de samenleving een polemisch debat af waarbij door een meerderheid wordt erkend dat de ontvangen inkomsten onvoldoende zijn om tegemoet te komen aan de behoeften van de arbeiders, waar de vakbeweging mee samenvalt.’ Volgens officiële cijfers bedroeg het gemiddeld maandsalaris in Cuba in 2016 740 Cubaanse peso’s oftewel 29,6 dollar. In sommige sectoren wordt meer betaald; de best betaalde arbeiders zijn die in de suiker met 1.246 Cubaanse peso’s oftewel 49,8 dollar. In de publieke administratie, de defensie en de sociale zekerheid is het het laagst namelijk 510 Cubaanse peso’s oftewel 20,4 dollar.

Kostenstijging

libretaproducten

Producten op basis van het bonnenboekje

Guilarte, ook lid van het Politburo van de Cubaanse Communistische Partij, zegt dat er vooruitgang is geboekt. In 2009 waren er nog 802 staatsbedrijven die de werknemers salaris uitbetaalden zonder dat er productie tegenover stond. Zij werkten met verlies. In het eerste half jaar van 2017 waren dit er nog maar 67. De lage salarissen die de Cubaanse staat uitbetaalt, staan in schril contrast met de stijging van de kosten van levensonderhoud in Cuba. De lijst met producten die een gezin ontvangt op basis van de libreta of bonnenboekje, wordt steeds korter. Op dit moment ontvangt een Cubaan via de libreta 7 pond rijst, 4 pond suiker, een halve liter sojaolie, een pakje koffie, spaghetti, vijf eieren en kip in kleine hoeveelheden. Kinderen krijgen 1 liter melk per dag tot ze 7 jaar worden. Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie ILO ontving een Cubaanse fabrieksarbeider voor de revolutie in 1958 gemiddeld 120 peso’s per maand (vergelijkbaar met 120 dollar) en een landbouwarbeider 60 peso’s, vergelijkbaar met 60 dollar.

Bron
* Diario de Cuba, 31 juli 2017
Link
* Interview met Ulises Ugarte in Granma, 30 juli 2017

De economische uitdaging voor Cuba in 2017 (deel 2)

Volgens de econoom Carmelo Mesa-Lago is het grootste probleem ‘de centralistische planning die  door de hervormingen van Raúl Castro maar een beetje is gewijzigd’. In 2016 werkten 15% van alle Cubaanse werknemers buiten de staatssector; nu is dat cijfer gestegen tot 30%. Econoom en onderzoeker Omar Everleny Pérez wil dat de interne markt in Cuba wordt versterkt en vrijgelaten. ‘De ontwikkeling van kleine en middelgrote bedrijven is een dwingende noodzaak omdat enkel het scheppen van rijkdom de mogelijkheid biedt meer rijkdom te herverdelen,’ zegt hij.

mariel-zona-especial-de-desarrollo-mariel-a-45-kilometros-de-la-habana

Het Speciale Ontwikkelingsproject Mariel, 45 kilometer van Havana

Carmelo Mesa-Lago: ‘De belangrijkste hervorming die Raúl invoerde in de landbouw was de uitreiking door de staat van grond voor particulier gebruik. De staat beschikt over een enorme hoeveelheid niet in productie gebrachte grond. Zij bleef eigenaar, maar gaf de boeren toestemming die te bewerken. Het probleem is dat de contracten voor korte tijd, tien jaar, werden gesloten en daarmee ontmoedig je nieuwe investeringen in de grond,’ aldus de academicus. Beide economen wijzen op het Chinese en Vietnamese model. Mesa-Lago ziet een mogelijkheid in het Vietnamese model waarbij de grond voor 50-jaar in bruikleen wordt gegeven. ‘Er is geen enkele technische reden die ons verbiedt het model van Vietnam te gebruiken, mits toegepast met de nodige aanpassingen.’ De Cubaanse regering heeft ‘angst de economische controle te verliezen en die is bij de productie reductie van voedsel fundamenteel.’ (…) ‘ Cuba kent het zogeheten acopiosysteem waarbij de staat een verplicht quotum oplegt voor de opbrengst van de oogst. Dat kan oplopen tot meer dan 70% van de totale opbrengt van de oogst, die overgedragen wordt aan de staat die er een prijs voor betaalt lager dan de marktprijs. Dat is ook niet motiverend,’ aldus Mesa. ‘Het is een probleem van voorraadvorming. De regering wil zeker zijn voldoende voedsel te hebben dat via het rantsoeneringsboekje wordt verspreid. Wanneer die producten uit de rantsoenering worden gehaald en vervolgens op de vrije markt worden verkocht, kan de prijs verdriedubbelen. Zonder het acopiosysteem zou er meer geproduceerd worden en hebben de Cubanen meer geld om voedsel op de markt te kopen zoals in China gebeurde’. Hij wijst erop dat de producenten daar zelf besluiten wat ze zaaien en of ze verkopen aan de bevolking of de staat. Ook de prijs stellen zij zelf vast. Voor rijst werd een uitzondering gemaakt omdat het een basisproduct is in China. De concurrentie leidde tot lagere prijzen. Met een hogere productie moet de prijs dalen.’

Economische experimenten
Everlyn: ‘Cuba is wellicht uniek. Men heeft veel geïnvesteerd in menselijk kapitaal maar toch is de economische groei zeer beperkt. Dat is anders bij de economische experimenten in andere landen sinds de jaren zestig zoals Japan, Zuid-Korea, Singapore, Maleisië of de meer recente socialistische experimenten in China en Vietnam.’ De oplossing ligt in de ontwikkeling van een interne markt zoals gebeurde in China. Everleny: ‘De ontwikkeling van een sterke interne markt is meer dan noodzakelijk. Dat deed men in China in tijden van een externe crisis. Men versterkte de interne markt en dat bood zicht op economische groei, maar dit element is afwezig in het economisch beleid van Cuba.’

Cuba Market Reforms

Mangoverkoop op straat

Negatieve factoren
Voor Mesa-Lago ligt de oorzaak van de economische verslechtering in interne economische factoren hoewel hij ook verwijst naar de situatie in Venezuela en de afnemende groei in China, de twee belangrijkste handelspartners van Havana. Een factor van zorg is de suikerrietoogst die nauwelijks de 2 miljoen ton haalt terwijl eerder sprake was van 8,5 miljoen ton. Dan is er de nikkelprijs, een van de belangrijkste exportproducten van Cuba, die op wereldniveau stagneert. En de groei van het toerisme (in 2015 3,5 miljoen personen met de verwachting van een groei naar 4 miljoen in 2016) is onvoldoende om de economie op te stuwen.‘De groei van het toerisme kan de terugval in andere sectoren niet compenseren,’ aldus Mesa-Lago. Verder is het commerciële handelstekort in Cuba gegroeid omdat de export van diensten en professionals (artsen, verplegers en leraren) met landen als Venezuela, Brazilië en Angola daalde.

Linken
Interview met Carmelo Mesa-Lago in Clarín, 9 december 2016  
* Interview met Omar Everleny, persbureau IPS, december 2016  

Noot
* Monreal Gonzalez, Pedro (2016).“ El plan de desarrollo hasta el 2030. ¿Cuadran los plazos y las cuentas?. Website Cuba Posible, Havana 2016.

De economische uitdaging voor Cuba in 2017 (deel 1)

‘De economische crisis die Cuba nu doormaakt, is anders dan in de jaren negentig toen de Sovjet-Unie verdween, maar is de grootste sinds die tijd’, aldus Carmelo Mesa-Lago, econoom en emeritus-hoogleraar aan de Universiteit van Pittsburgh in een interview met de Argentijnse krant Clarin. En de Cubaanse econoom en onderzoeker Omar Everleny Pérez Villanueva zegt in een interview met persbureau IPS in Havana dat met verwachte groeicijfers in 2016 van 0,4% en in 2017 van 2% de noodzakelijke economische groei zal uitblijven.

carmelo-mesa-lago4

Carmelo Mesa-Lago

Mesa-Lago: ‘De verwachtingen op korte termijn zijn niet goed’. De groei van het Bruto Intern Product bedroeg in 2015 4,4%. De geschatte cijfers voor 2016 wijzen op stagnatie of lichte terugval en die zullen in 2017 nog groter zijn.’ Everleny: ‘Cuba moet grote veranderingen in zijn economie doorvoeren om de structurele problemen vanaf 2017 de baas te blijven,’ waarschuwt hij en hij wijst op mogelijke gevolgen wanneer het embargo voortduurt. Hij stelt een onmiddellijke aanpassing voor van de huidige economische planningen. Hij acht het noodzakelijk dat kleine– en middelgrote ondernemingen worden gestimuleerd, dat buitenlandse investeringen worden toegestaan, de salarissen worden verhoogd en de buitenlandse en interne investeringen meer kansen krijgen, bijvoorbeeld door de uitgifte van waardepapieren, bonussen en een variabele rente. Bovendien moeten meer beroepen vrij kunnen worden uitgeoefend en moeten de autoriteiten massief gebruik van internet toestaan.

Afremmen

cuentapropistahorlogemaker

Een Cubaanse horlogemaker, een beroep dat sinds 2006 vrij kan worden uitgeoefend.

‘Niet langer moeten de productiekrachten worden geremd, vaak ingegeven door politieke of ideologische redenen waardoor de groei van de rijkdom van het land wordt vertraagd,’ voegt hij er aan toe. Vier elementen zijn voor Everleny van belang: men kan niet met de rug naar de markt staan, niet alles kan staatseigendom zijn, er moeten autonome bedrijven ontstaan en de mythe moet worden uitgeroeid dat de markt synoniem is aan privé-eigendom. Hij gelooft ook dat de dood van Fidel Castro de mogelijkheid schept ‘na te denken over de noodzaak om over meer financiële bronnen te kunnen beschikken om de bereikte sociale verworvenheden te handhaven.’ Mesa-Lago ziet op zijn beurt mogelijkheden tot economische groei in de dienstensector, de biotechnologie en de export van voedsel.

De hervormingen van Raúl Castro
Mesa-Lago: ‘De hervormingen van Raúl zijn positief. Het probleem is dat ze zeer langzaam, extreem langzaam verlopen. (…) We zijn nu in 2016, negen jaar sinds de hervormingen in 2007 werden ingezet. En nog zijn er geen merkbare effecten te bespeuren in de economie, zoals de regering van Cuba zelf erkent,’ zegt Mesa-Lago in het dagblad Clarín. Everleny valt hem bij. Het is hoogstnoodzakelijk ‘snelle en succesvolle oplossingen te zoeken.’ Men moet ‘het ritme van de belangrijkste veranderingen ingezet door de regering van Raúl Castro opvoeren.’

cuentapropista-kaartlezer-kathedraal

Kaartlezeres in de omgeving van de kathedraal van Havana

Waardevolle beroepen
De ontwikkeling in de sector buiten die van de staat, zoals Raúl Castro die voorstaat, schiet tekort, aldus Mesa-Lago. ‘Men staat slechts kleine zelfstandigen toe in laag gekwalificeerde beroepen. Op de lijst met 201 beroepen als cuentapropista die de regering opstelde, komen vullers van aanstekers, waterverkopers, fietsbewakers, goochelaars en kaartleggers voor. Slechts enkele beroepen op de lijst vragen meer opleiding zoals boekhouders, onroerend goedhandelaren en tolken. Maar over het algemeen zijn het beroepen met geringe kwalificaties en extreem lage productiviteit,’ aldus Mesa-Lago.

omar-everleny2-jpg

Omar Everleny Pérez

Linken
Interview met Carmelo Mesa-Lago in Clarín, 9 december 2016  
* Interview met Omar Everleny, persbureau IPS, december 2016  
Ómar Everleny Pérez, vooraanstaand econoom en pleitbezorger van economische veranderingen in Cuba, werd in april ontslagen bij het Centro de Estudios de la Economía Cubana van de Universiteit van Havana. Hij werd er o.a. van beschuldigd zonder toestemming gesprekken te hebben gevoerd met collega’s uit de VS.

Miljardeneis aan Havana is ‘niet realistisch’

Cuba is niet in staat de miljarden te betalen die de VS eisen vanwege de confiscatie van Amerikaanse eigendommen die plaatsvonden nadat Fidel Castro in 1959 aan de macht kwam. Dat zegt Cubaspecialist en econoom Carmelo Mesa-Lago, die daarbij verwijst naar de slechte economische situatie in het land.

VS Pagina Revolucion 17 de abril de 1959, encuentro con Christian Herter, sustituto legal del Secretario de Estado Foster Dulles quien, enfermo de cáncer

De voorpagina van de Cubaanse krant Revolucion van 17 april 1959 meldt de ontmoeting van Fidel Castro met Christian Herter, een hoge functionaris van het Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. De kop van het artikel luidt: ‘Ik ben niet gekomen om geld te vragen.’

Mesa-Lago, emeritus hoogleraar Economie en Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Pittsburgh, verwijst naar krantenpublicaties in de VS die spreken over een eis van de zijde van de VS van 7 miljard dollar als vergoeding voor de onteigeningen destijds. Het bedrag van 7 miljard dollar is genoemd door de advocaat Mauricio Tamargo, die zegt dat Havana dit bedrag kan betalen uit de opbrengsten van Cubaanse export. Volgens het jaarboek 2013 van het Cubaans Bureau van de Statistiek (ONEI) bedroeg de opbrengst van de export toen 5,2 miljard dollar. Dat was 12% minder dan in 1989 toen de economische crisis begon door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en het wegvallen van miljardensubsidies uit de Sovjet-Unie. Het tekort op de betalingsbalans werd in 2013 geschat op 9,4 miljard dollar. Daarnaast heeft Havana nog een schuld van 15 miljard aan de landen verbonden met de Club van Parijs. Mesa-Lago wijst erop dat behalve de Amerikaanse eis van 7 miljard dollar als compensatie, de regering van Raúl Castro een eis van 180 miljard dollar op tafel legde vanwege de veroorzaakte economische schade van het Amerikaans embargo.

Spaanse eisen
Ook ruim 500 Spaanse families hebben zich gemeld voor een vergoeding vanwege bezittingen die vanaf 1959 verloren zijn gaan. De 1898 Compañía de Recuperaciones Patrimoniales de Cuba, met zetel in Barcelona, behartigt al jaren de belangen van deze Spanjaarden en eist in ruil 30% van het eventueel herwonnen patrimonium. Een woordvoerder van 1898 Compañía zegt in het verleden geconfronteerd te zijn met een grote dosis scepsis onder de Spanjaarden met voormalige bezittingen in Cuba, maar ‘de ziekte van Fidel Castro en het proces van openheid heeft de hoop op compensaties weer dien groeien.’

Bron
* Diario de Cuba

Mesa Lago: de CUC zal in Cuba verdwijnen

Carmelo Mesa Lago is econoom. Hij publiceerde vorig jaar een boek met de titel Cuba en la Era de Raúl Castro: Reformas Económico-Sociales y sus efectos / Cuba ten tijde van van Raúl Castro: sociaal-economische hervormingen en de effecten. Hij wordt beschouwd als een vooraanstaand econoom met grondige kennis van Cuba, zijn economie en de maatschappelijke ontwikkelingen. Hij werd geïnterviewd door Wilfredo Cancio Isla van Diario Las Américas.
Mesa Lago: ‘Als Cubaans burger, zet ik in op de CUP, dat is de munt die in waarde zal stijgen.’ Lago spreekt van een transitie naar een marktsocialisme.

carmelomesalago3Carmela Mesa Lago: Dit is een essentiële maatregel. Van alle economische hervormingen waar de regering Castro mee bezig is, zijn de twee belangrijkste: de monetaire eenwording en de integrale hervorming van de prijzen. Beide maatregelen hebben een maatschappelijk effect. De regering presenteert de verandering als een stapsgewijs proces zonder dat er een shocktherapie plaatsvindt. Men spreekt over de uitvoering van plannen die volgens sommige versies, een periode van 18 maanden kunnen beslaan, maar niemand kan op dit moment voorspellen hoelang dit gaat duren.

Verdwijnen van de CUC
Ik verwacht dat de convertibele CUC zal verdwijnen omdat zijn waarde wordt overschat en dat de nationale peso CUP zal blijven, maar langzaam in waarde zal stijgen. Het beste dat de regering kan doen is de bevolking nu al voorbereiden op een waardedaling van de CUC. Dit proces vraagt een nieuwe infrastructuur, wijzigingen in boekhouding en informatica en scholing van personeel. En aan de andere kant zal men de mensen moeten voorhouden dat men nu met de CUP direct artikelen kan kopen die nu nog enkele worden verkocht tegen convertibele pesos. Het is dan niet meer nodig om te wisselen bij de wisselkantoren van CADECA.

Uitdaging
Ook de regering staat voor een uitdaging. Tot nu toe zijn de toegepaste maatregelen positief zoals het cuentapropismo (eigen baas zijn), de in- en verkoop van huizen en auto’s, het vruchtgebruik van braakliggende gronden, de verstrekking van mobiele telefoons en de toegankelijkheid voor Cubanen van internationale hotels. Maar nu moet de regering zich richten op een veel complexere verandering, die een structureel en sociaal impact heeft, zoals de opheffing van de beide munteenheden, de deregulering van bedrijven en uiteindelijk de aanpassingen van prijzen aan de van de wetten van de markt.

Cartoon: Garrincha FoDe dubbele munt verdwijnt En de dubbele moraal ook?

Cartoon Santana. De dubbele munt verdwijnt
En de dubbele moraal ook?

Minder snel
Er zijn vier factoren die hebben geleid tot deze hervormingen: de onzekerheid over de olieleveringen uit Venezuela, het fiasco van de proefboringen in de Cubaanse territoriale wateren, het feit dat het in bruikleen geven van land aan boeren niet heeft geleid tot een verhoging van de voedselproductie en de inpassing van de cuentapropistas of bazen voor eigen rekening verloopt traag en met veel problemen. Tussen de werkelijkheid in Cuba en de doelen die de regering zich stelt, bevindt zich een grote kloof, zodat het nodig is te zoeken naar andere prikkels.

China en Vietnam
Ondanks veel commentaren en reacties die de relatie leggen met processen in Vietnam en China, is het duidelijk dat de Cubaanse regering de veranderingen die deze landen doormaken niet in hetzelfde tempo wil realiseren. De meest dynamische sectoren zijn de particuliere sector en de buitenlandse investeringen, maar in regeringskringen bestaat de vrees de economische controle te verliezen. Daarom praat ik niet over een transitie naar een markteconomie, maar van een transitie naar een marktsocialisme.

De ontmanteling van het Fidelismo is in volle gang (deel 2)

Publicist Eugenio Yáñez constateert dat de versoepeling van de migratiewetgeving  op verschillende manieren kan worden verklaard. Ze zou door internationale druk tot stand zijn gekomen, het kan een strategie zijn om het imago van het land te verbeteren op zoek naar economische steun of bedoeld zijn om de politieke opposanten internationaal te verzwakken, maar hoe het ook is, veel Cubanen hebben gebruik gemaakt van de versoepeling, inclusief dissidenten en opposanten die tevoren nooit toestemming kregen. In een tijdsbestek van enkele maanden heeft zich een migratie-explosie voorgedaan in beide richtingen. Hoe hoog zou de prijs voor het regime zijn als deze maatregel weer werd ingetrokken?

maleconmetstorm 02Het in bruikleen geven van landbouwpercelen, het toestaan van het werken als eigen baas, het verhuren van lokalen als werkplaats en de ontwikkeling van andere dan landbouwcoöperaties, zijn met alle tekortkomingen, fouten en beperkingen, een stap vooruit vergeleken met de eindeloze inefficiënte van de staatsondernemingen die legendarische vormen aannam en waar zoveel personen en instellingen bij zijn betrokken dat het terugdraaien van deze maatregel zou leiden tot een enorme sociale en economische crisis .

Marcial Flores, cartoonist voor veel Cubaanse officiele media

Marcial Flores, cartoonist voor veel Cubaanse officiele media

Paradepaardjes Fidel verdwijnen
Andere paradepaardjes uit de periode van het Fidelisme zijn langzaam zonder schandaal of misbaar ontmanteld zoals de plattelandsscholen (waar scholieren uit de stad onbetaald mee werkten in de landbouw), de microbrigades, beloningen waarbij de prestaties geen criterium zijn, de familiedokter, de ideeenstrijd (massale propagandacampagnes op straat of via de televisie zoals die voor Elián), de revolutionaire opvoeding, de vrijwillige arbeid, de energetische revolutie, de marsen van het strijdende volk, de onderlinge wedijver (zoals de ‘modelarbeider’ die in bedrijven werden uitgeroepen) en dwaasheden van minder belang.

Complexe problemen
Er blijven nog complexe problemen over zoals de dubbele valuta die men in Cuba gebruikt, de verborgen werkloosheid in staatsbedrijven, de wijdverspreide corruptie, het gebrek aan effectiviteit van allerlei plannen, de functiescheiding tussen regering en administratie in de provincies en de rol die het vrijhavenproject van Mariel in de komende jaren zal gaan spelen. En er zijn thema’s die niet afhankelijk zijn van het regime zoals de mogelijkheid om Amerikaanse toeristen te werven, de mogelijkheden van oliewinning in de territoriale wateren en de productie van nikkel, suiker, de groei van de biotechnologie en de mogelijke uitbreiding van de dienstverlening door doctoren in het buitenland.

In de wijk Playa vestigde zich een nieuwe palladar/patiuclier eethuisje met de naam La Buena Vida/Het goede leven, een vegetarisch restaurant

In de wijk Playa (Havana) vestigde zich een nieuwe palladar/particullier eethuisje met de naam La Buena Vida /Het goede leven, een vegetarisch restaurant.

Tot hoe ver?
Het is moeilijk te voorspellen hoever deze regering zal gaan bij de actualisering en hoe vergaand de middelen zullen zijn die men gebruikt. We hebben immers te maken met een regering die niet wordt gekarakteriseerd door transparantie en die ook te maken heeft met een complexe en moeilijke economische situatie en met moeilijke scenario’s als het gaat om de het aantrekken van externe financiering.

Yánez concludeert dat de veranderingen – welke ook de intentie is geweest waarmee ze werden geïntroduceerd –  enkel kunnen worden teruggedraaid met grote sociale, politieke en economische kosten die de Cubaanse regering zich niet kan veroorloven op dit moment. Carmelo Mesa-Lago noemt ín de Spaanse krant El País de hervormingen die door Raúl Castro zijn ingezet ‘de meest vergaande hervormingen richting markt sinds de revolutie plaats vond, en verdergaand dan die van Fidel Castro in de perioden 1971 – 1986 en 1991 – 1996, die later ook weer werden teruggedraaid. Hij komt tot conclusies die veel lijken op die van Yánez.

De Cubaanse econoom en publicist Carmelo Mesa Lago

De Cubaanse econoom en publicist Carmelo Mesa Lago

Citaat El Pais:
Niettemin zijn er ‘kernzaken die door de regering van Raúl worden gecontinueerd, vooral op politiek terrein zoals de eenheidspartij. Verkiezingen zonder oppositiekandidaten en de controle van de vrije meningsuiting,’ zegt Mesa-Lago, Hij presenteerde op 6 juni zijn boek Cuba en la era de Raúl Castro: Reformas económico-sociales y sus efectos / Cuba in het tijdperk van Raúl Castro: sociaaleconomische hervormingen en zijn effecten. De econoom meent dat Raúl Castro ‘een einde heeft gemaakt aan veel maatregelen van Fidel die irrationeel waren en uitliepen op een mislukking, zoals het streven naar absolute gelijkheid, de overdreven gratis voorzieningen, de zogeheten vrijwillige arbeid en de ongeremde toestroom naar het hoger onderwijs van studenten.’ (…) ‘Ook kwam er een einde aan de overbodige werkzaamheden van circa twee miljoen arbeiders in dienst van de staat, met als gevolg een daling van productiviteit en salaris. Raúl heeft ook bijna alle ministersfuncties en die van hoge ambtenaren benoemd door zijn broer, gewijzigd en heeft op sleutelposten vertegenwoordigers van een nieuwe generatie geplaatst.’

Linken
Gesprek met Mesa-Lago in El Pais
Tekst van Yánez

De ontmanteling van het Fidelismo is in volle gang (deel 1)

Sommigen spreken van cosmetische veranderingen als ze doelen op de veranderingen die onder de regering van Raúl Castro worden ingevoerd. Publicist Eugenio Yanez is van mening dat deze conclusie voorbijgaat aan de essentie van het zogeheten ‘actualiseringsproces’ dat de laatste jaren in Cuba zichtbaar wordt. Yanes voegt er wel aan toe dat ondanks deze veranderingen, substantiële veranderingen in de politiek van het dictatoriale regime in Havana, uitblijven. Het betoog van Yanes dat eerder verscheen op de website Diario de Cuba, volgt hierna. De econoom en Cubakenner Carmelo Mesa-Lago, emeritus-hoogleraar aan de Universiteit van Pittsburgh, presenteerde deze week in Madrid zijn nieuwe boek. Mesa-Lago kwam tot vergelijkbare conclusies als Yánes ,o.a. in een interview met El Pais.

President Raúl Castro werd maandag 82 jaar

President Raúl Castro werd maandag 82 jaar

Zeker, het vrijgeven van de verkoop van computers en mobiele telefoons of de toestemming om toeristenhotels te bezoeken lijken op zich beschouwd vooral symbolische veranderingen, maar ze zijn verre van ‘cosmetisch’ en onomkeerbaar, ongeacht de directe resultaten die nu worden geboekt, aldus Yánes. De vervanging in 2006 van de oude en zieke Fidel Castro door zijn jongere broer, al 47 jaar de tweede man in het land, was meer dan een simpele opvolging binnen de familie. Met Raúl Castro trad een nieuw type dictatuur aan, niet langer gebaseerd op een charismatisch leider zoals Fidel die met een minimum aan effectiviteit en resultaat, zijn bewind rechtvaardigde. Men weet maar al te goed dat de nieuwe leider Raúl het bij zijn ‘onderdanen’ niet van mystiek en charisma moet hebben, aldus Eugenio Yánez.

Fidel Castro probeert de klok terug te draaien, aldus een cartoon van Pedro Molina

Fidel Castro probeert de klok terug te draaien, aldus een cartoon van Pedro Molina

Effectieve maatregelen
Op zoek naar effectiviteit heeft men een pakket van maatregelen afgekondigd, dat tot niet terug te draaien processen heeft geleid en die verschillen van het klassieke ‘castrisme’ uit de jaren 1959 tot 2006, het ‘nieuwe castrisme’ dat door Raúl Castro wordt ontwikkeld. Allereerst en ook het meest zichtbaar is de verandering van het klassieke paradigma dat ‘Fidelisme’ wordt genoemd, gebaseerd op de dominantie van het staatseigendom en de permanente aanwezigheid van Vadertje Staat, belast met de uitvoering van een nivelleringspolitiek opgelegd om allerlei individuele vrijheden te onderdrukken.

EEn 'nieuwe' kleine ondernemer waarschuwt: Wees niet jaloers op mij, kijk liever naar de offers die ik er voor meost brengen'

Een ‘nieuwe’ kleine ondernemer waarschuwt: ‘Wees niet jaloers op mijn vooruitgang,  kijk liever naar de offers die ik er voor moest brengen’

Neo-castrisme
Het model van het Neo-castrisme veronderstelt de ongelijkheid van mensen, waar iedereen verantwoordelijk is voor zichzelf, en de belofte wordt gedaan dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten, ook al bestaat die zorg uit minder dan 10 dollar per maand voor bijvoorbeeld gepensioneerden die daar maar van moeten zien rond te komen. Wie de actuele werkelijkheid in Cuba vanuit dit perspectief analyseert, ziet een pakket van maatregelen die, weliswaar via juridische weg door een simpel decreet zouden kunnen worden teruggedraaid hoewel het regime juist wijst op de positieve effecten van deze maatregelen. De hotels openstellen voor residerende Cubanen is op dit moment financieel een te verwaarlozen inkomstenpost en maakt slechts een klein percentage uit van de inkomsten uit het toerisme. Dat geldt ook voor de mobiele telefoons. Wat levert het het regime op zolang het prijsmonopolie bestaat en er niet massaal gebruik van wordt gebruikt? De inkoop en verkoop van huizen en tweedehands auto’s heeft niet geleid tot een sterke onroerendgoed markt of automarkt. Slechts dromers geloven dat dit onmiddellijk zal gebeuren. Maar voor de eerste maal sinds 50 jaar weten Cubanen wel wat het betekent ‘eigenaar’ van iets te zijn, dat zij iets in geld kunnen omzetten via legale weg en met dit geld heeft men toegang tot diensten of goederen die vroeger ondenkbaar waren. En hoewel het nu nog gaat om markten in potentie en in ontwikkeling leidt de koop- en verkoop van huizen en auto’s tot een daadwerkelijke verandering in het denken over wat binnen de samenleving is toegestaan en verboden. Dat proces is onomkeerbaar.