Nieuwe regels voor kleine zelfstandigen

In een speciale uitgave van het Staatsblad nr. 35 zijn gisteren nieuwe regels gepubliceerd voor de groeiende groep Cubanen die zelfstandig als cuentapropista een beroep willen uitoefen. Het fenomeen kleine zelfstandigen is 7 jaar geleden ontstaan en Cuba telt op dit moment meer dan 600.000 van deze cuentapropistas. De nieuwe reglementen zullen op 7 december van kracht worden. Volgens de autoriteiten waren de veranderingen nodig om deze vorm van arbeid te ‘perfectioneren, tekortkomingen te corrigeren en de ontwikkeling van het zelfstandig ondernemerschap te ordenen.’

grafiek-cuentapropistas-aantallen-2018

Aantal cuentapropistas is 591.456: 28% van hen is jong, 3 van elke 10 is vrouw en in totaal is 13% van de werkende bevolking nu kleine zelfstandige.

Volgens het Ministerie van Arbeid en Sociale Zekerheid (MTSS) zullen er voortaan voor 123 beroepen vergunningen worden afgegeven, terwijl de lijst voorheen 201 beroepen telde. Sommige beroepsactiviteiten zoals die in de sfeer van de schoonheidssalon en uiterlijke verzorging zijn samengevoegd. Op de lijst is toegevoegd de patissier en de verhuurder van transportmiddelen.

Eén beroep
Er komt een einde aan de bevriezing van vergunningen voor 27 activiteiten die verleden jaar augustus werd afgekondigd. Het betrof vooral de verhuur van huizen en kamers, gastronomische dienstverlening in restaurants en beroepen als aannemers, modeontwerpers, naaisters en kleermakers. Vergunninghouders mogen slechts één activiteit tegelijk uitoefenen. ‘Er zijn werknemers die een cafetaria hebben en tegelijkertijd eeen vergunning om auto’s te wassen of schoenen te repareren. Dat is niet langer mogelijk. In de praktijk is dat een eigenaar met veel zaken en dat is niet in de geest van het TCP (Trabajo por Cuenta Propia, zelfstandige arbeid),’ aldus het Ministerie. De aanvraag voor een vergunning moet gepaard gaan met een schriftelijke beschrijving van het op te richten bedrijf, de plaats van vestiging en de financiering van de op te richten onderneming. Er is een pakket van maatregelen aangekondigd die belastingontduiking moet voorkomen evenals de ‘opeenstapeling van rijkdom’. De controle over het cuentapropismo wordt direct uitgevoerd door de Staat.

cuentapropista-huishoudelijke-artikelenVerhuur aan buitenlanders
Er zullen in de toekomst geen vergunningen meer worden afgegeven voor groothandelaren en kleinhandelaren van landbouwproducten, exploitanten van kermissen en andere recreatie-instellingen, verkopers van rolstoelen en cd’s en straatverkoop vanuit de kar van groenten en fruit. Volgens het ministerie zou in deze sectoren wangedrag en criminaliteit zijn voorgekomen. Personen die reeds een vergunning hebben voor deze beroepen, kunnen hun werk voortzetten. Verder mogen de verhuurders van woningen, appartement en kamers ook maaltijden en lunches aanbieden aan hun gasten. Nieuw is dat woningen niet alleen verhuurd mogen worden aan toeristen en Cubaanse burgers, maar ook aan Cubaanse of buitenlandse bedrijven.

hiphopaldo-rodriguez-baquero-integrante-de-los-aldeanos-lfg_halfblock

Rodriguez Baquero, lid van de hiphopformatie Los Aldeanos. De teksten van Los Aldeanos zijn bij de meeste jongeren bekend. Het regime veroordeelt deze muziek.

Nieuw cultuur decreet
Een onderdeel van het pakket maatregelen raakt in het bijzonder het werk van kunstenaars. Decreet 349 voorziet in boetes en inbeslagname van apparatuur van hen die concerten en optredens verzorgen in particuliere bars en clubs of instellingen van de staat zonder toestemming van het Ministerie van Cultuur of agentschappen van de staat. Met name urbanpopmuziek als regueton en hiphop kunnen daarbij worden getroffen; de controversiële teksten van deze  artiesten wekten al eerder de ergernis van de staat. Vaak krijgen dergelijke artiesten geen toestemming om in het openbaar op te treden. Eigenaren van clubs waar deze muziekgroepen optreden, kunnen hun vergunning verliezen. Verder is bepaald dat schilders die hun werk zonder instemming van de staat verkopen, kunnen worden gestraft.
Over boeken wordt vastgesteld dat ‘natuurlijke noch juridische personen’ boeken mogen verkopen die ‘schade toebrengen aan ethische en culturele waarden’.

600.000
De kleine ondernemers met een vergunning krijgen 90 dagen de tijd om hun bedrijf aan te passen aan de nieuwe regelgeving. Van deze speciale uitgave van de Gaceta Oficial / Staatsblad worden 2 miljoen exemplaren verspreid. Cuba telde eind vorig jaar 591.456 zelfstandigen ondernemers, wat neerkomt op 13 procent van de werknemers in het land.

Bronnen
* Nora Gámez Torres, website 14ymedio, 10 juli 2018
* ACN (Cubaans Persbureau), Lissett Izquierdo Ferrer, 10 juli 2018

Linken
* Speciale uitgave Gaceta Oficial, nr.35
* ABC News, 10 juli 2018: Cuba lifting freeze on new private tourism businesses

Eerste groothandel voor voedsel geopend

Sinds maandag kent Cuba een voedselmarkt Mercobal, speciaal bedoeld voor de groothandel. Particuliere ondernemers en coöperaties kunnen er bonen, bier, suiker, zout, frisdranken, hamburgers en worst kopen tegen prijzen die 20 tot 30% lager zijn dan elders, een opmerkelijk fenomeen in een samenleving waar de economie gedomineerd wordt door de staatsbedrijven.

markt-People shop at the El Egido food market in Havana, Cuba, in early December

De voedselmarkt El Egido in Havana

De partijkrant Granma schrijft dat de markt, gelegen bij het Plein van de Revolutie, deel uitmaakt van het bestaande beleid om de handel op dit communistische eiland ‘te reorganiseren.’ Er is veel vraag naar de genoemde producten in restaurants, cafetaria’s en bars in de particuliere sector. Granma wijst er verder op dat de prijs van kip er zelfs 30% lager is en de krant erkent dat de Cubaanse regering met deze groothandel tegemoet komt aan ‘herhaalde eisen van hen die werkzaam zijn in nieuwe vormen van niet-statelijke ondernemingen in het land’. Sinds 2010 kregen 500.000 personen een vergunning om een klein particulier bedrijf op te richten en veel van deze ondernemers zochten naar mogelijkheden om via de legale groothandel de grondstoffen voor hun bedrijf te kunnen inkopen. Meer dan 12.000 zijn leden van coöperaties buiten de landbouwsector. In heel het land zijn 420 coöperaties opgericht voornamelijk in de gastronomie, de commercie, de dienstverlening, de bouw en de industrie.

Geleidelijke uitbreiding
Granma schrijft verder dat de Mercobal enkel toegankelijk is voor 35 in Havana actieve coöperaties; andere particulieren met vergunning krijgen later toegang. Elders in het land zullen dergelijke markten ‘geleidelijk’ verschijnen. Om van deze markt gebruik te kunnen maken moeten de ondernemers beschikken over  een geldige vergunning en een betaalpas en bankrekening bij de staatsbank Banco Metropolitana.

cuentapropista-fruitstalletje

Kleine ondernemer of cuentapropista met fruitstal langs de weg

Bevriezing vergunningen
De uitbreiding van het particulier ondernemerschap sinds 2010 was een van de hervormingen van de regering van Raúl Castro om het socialistisch model te ‘actualiseren’ en de omvangrijke staatssector in te krimpen. Sinds augustus vorig jaar werd een periode van reorganisatie voor de particuliere sector afgekondigd en werd de verstrekking van vergunningen voor particuliere ondernemingen of cuentapropistas tijdelijk gestaakt waarbij vooral particuliere restaurants en casas particulares werden getroffen. De regering sprak over een maatregel om ‘illegale praktijken af te remmen en tekortkomingen te corrigeren’. Hoewel dit een tijdelijke maatregel zou zijn, is de uitgave van vergunningen voor Cubaanse zelfstandige ondernemers niet hervat. Ongeveer 12% van de werkende bevolking valt nu onder deze categorie.

Bronnen
* Associated Press, Diario de Cuba en 14ymedio

Strengere maatregelen tegen kleine zelfstandigen verwacht

Volgens persbureau Reuters zou de Cubaanse regering de controle op de particuliere sector willen aanscherpen. Dat is de kern van een document dat op dit moment in en buiten Cuba circuleert. Het persbureau zegt dat het niet in staat is de echtheid van het document te bevestigen. Het ontwerpdocument suggereert dat er onvrede bestaat onder leiders van de communistische partij over de hervormingen die Raúl Castro acht jaar geleden introduceerde. De columnist Juan Juan Almeida citeert bronnen die strenge sancties verwachten, gericht tegen ‘economische delicten’.

paladar-bediendePresident Castro kondigde in december al beperkingen aan op de groei van de particuliere sector, maar de maatregelen die in dit document worden voorgesteld gaan veel verder. ’Wooneenheden zouden pas vergunning krijgen als zij zich beperken tot de exploitatie van één restaurant, één cafetaria of één bar. Het aantal stoelen per vestiging wordt beperkt tot 50. Veel van de succesvolle restaurants in Havana hebben op dit moment meer vergunningen waardoor ze 100 personen of meer kunnen ontvangen’, zegt Reuters. In het uitgelekte document wordt gesteld dat de sancties die zullen worden opgelegd aan overtreders van de nieuwe regelgeving strenger zullen zijn. De strengere voorschriften die afgelopen december zijn aangekondigd, zijn ook in dit ontwerp opgenomen, maar er worden nu meer details en data voor de uitvoering van de maatregelen gegeven, hoewel Reuters deze niet heeft gespecificeerd. Overheidsvertegenwoordigers hebben de afgelopen maanden forse kritiek geuit op de ‘accumulatie van rijkdommen’ onder zelfstandigen en noemden dit een bron van spanning.

Overleg
De beperkingen die vorig jaar augustus bekend werden, omvatten onder meer de beperking van de bedrijfsvergunningen tot één activiteit per werkgever en de oprichting van een nieuwe afdeling in het Ministerie van Arbeid om zelfstandig ondernemerschap te beheren en te controleren. Behalve het Ministerie van Arbeid nemen politie, de dienst immigratie, de communistische partij, het Ministerie van Gezondheid en de staatsvakbeweging CTC deel aan overleg met zelfstandige ondernemers, vooral uit de toeristensector. Volgens Reuters behoort 12% van de werkende bevolking tot de kleine zelfstandigen en hun aantal steeg van 157.731 werknemers in 2010 naar 567.982 werknemers medio 2017.

juan-juan-almeida2

Juan Juan Almeida is de zoon van de overleden Comandante en vice-voorzitter van de Staatsraad Juan Almeida Bosque. Juan Juan ageerde pubiekelijk tegen het regime en verliet Cuba in 2010

Strenge sancties
Volgens Juan Juan Almeida, columnist in ballingschap van o.a. de website Martí Noticias, willen de autoriteiten de groei van de sector van zelfstandigen afremmen door de herinvoering van strafmaatregelen. Juan Juan Almeida, zoon van de historische Comandante Almeida, noemt o.a. strafmaatregelen tegen ‘acties die schadelijk zijn voor de economische plannen van de staat’. Gedacht kan worden aan werknemers in staatsdienst die vanwege betere salariëring hun baan vaarwel zeggen en als zelfstandige ondernemers beginnen. Vooral het Cubaans onderwijs heeft daarmee te maken. Volgens Almeida wordt ook gedacht aan de actualisering van een oud statuut, Sectie 7 van de Cubaanse Strafwet, aanvankelijk gericht tegen economische criminaliteit in staatsbedrijven. ‘Dit is geen onbeduidende zaak. Zelfs de kleinste overtreding kan leiden tot straffen die variëren van drie tot acht jaar gevangenis. Bij ernstige inbreuken en overtredingen van dit statuut zelfs van acht tot twintig jaar,’ aldus de bron van Almeida. In de wijk Playa (Havana) is al een groep advocaten actief die zich heeft gespecialiseerd in dit soort zaken en die lokaal bekend staat als ‘advocaten van de coöperaties.’

Bron
* Website 14ymedio en Martí Noticias

Link
* Marti Noticias, de column (Spaanstalig) van Juan Juan Almeida, 20 februari 2018

The Economist: verwarring tekent koers Cubaanse economie

Het communistische regime in Havana kan niet langer vertrouwen op de vrijgevigheid van zijn bondgenoten. Volgens een commentaar van The Economist zitten de leiders in Havana met de handen in het haar. De onvermijdelijke bureaucratie schrikt buitenlandse investeerders af en de duale economie zorgt voor een sterk overschatte valutakoers. The Economist verwacht – nu zich het proces van de opvolging van Raúl Castro afspeelt –  geen verregaande besluiten op dit terrein. Dat is slecht nieuws voor de startende groep van jonge particuliere ondernemers.

cuentapropista-fruit2Gabriel en Leo hebben weinig gemeen. Gabriel verdient 576 Cubaanse peso’s ($23) per maand als onderhoudsman in een ziekenhuis. Leo heeft een eigen onderneming met een omzet van $20.000 per maand en 11 voltijdse werknemers. Maar beiden hebben reden tot klagen. Voor Gabriel zijn het de povere middelen van bestaan die zijn salaris oplevert. In een slecht verlichte staatswinkel of bodega laat hij aan de hand van zijn rantsoeneringboekje zien waar hij als één persoon per maand recht op heeft: o.a. een zakje koffie, een halve fles bakolie en vijf kilo rijst. De artikelen kosten bijna niets (rijst is één cent per pond), maar zijn onvoldoende. Cubanen moeten de rest kopen op de vrije markt waar de rijst 20 keer zo duur is. Leo (niet zijn echte naam) heeft verschillende klachten. Cuba produceert niet de producten die hij als ondernemer nodig heeft of geeft geen toestemming deze artikelen te importeren. Hij reist twee of drie keer per maand naar het buitenland om ze toch te krijgen. Hij doet er zes tot acht uur over om zijn koffers zo in te pakken dat douanebeambten de clandestiene goederen niet kunnen spotten. ‘Het voelt alsof je cocaïne vervoert’, zegt hij.

Wantrouwen
Het vergemakkelijken van zaken voor ondernemers als Leo zou uiteindelijk ook mensen als Gabriël helpen. Er worden betere banen door gecreëerd maar de socialistische regering van Cuba ziet het niet zo. In augustus kondigde zij aan dat zij voor 24 beroepen van de lijst van 201 beroepen waarin particuliere ondernemingen zijn toegelaten, geen vergunningen meer zal verlenen. Deze tijdelijke opschorting geldt o.a. het leiden van restaurants, het verhuren van kamers aan toeristen, het repareren van elektronische apparatuur en muziekonderricht. Daardoor is het experiment van Cuba met het kapitalisme niet beëindigd. De meeste van de 600.000 cuentapropistas (zelfstandige ondernemers), waaronder restauranteigenaren, hoteliers en dergelijke, kunnen doorgaan zoals voorheen. Maar de overheid wantrouwt hen. Hun welvaart roept de jaloezie op van armere Cubanen. Hun hang naar onafhankelijkheid kan op een dag leiden tot dissident gedrag. Raúl Castro, de president van het land, is onlangs tegen cuentapropistas in het geweer gekomen en laakte de ‘illegaliteit en andere onregelmatigheden’, waaronder belastingontduiking. Hij zweeg over de dwaze belemmeringen die zulk ongewenst gedrag mogelijk maken. De overheid ‘bestrijdt rijkdom, niet de armoede,’ klaagt een ondernemer.

De mond van Trump, het oog van Irma
De beknotting van het kapitalisme vindt plaats op een gevoelig moment voor Cuba. Raúl Castro zal in februari terugtreden als president. Dan komt er een einde aan het bijna 60 jaar autocratisch regime door hem en zijn oudere broer Fidel, die de revolutie in 1959 leidde. De volgende president zal waarschijnlijk geen eigen herinneringen meer hebben aan die gebeurtenis. De betrekkingen met de Verenigde Staten, die onder Barack Obama het economisch embargo versoepelden en de diplomatieke betrekkingen herstelden, hebben ondertussen een vervelende wending genomen. President Donald Trump is van plan het voor Amerikanen moeilijker te maken het eiland te bezoeken. Berichten over mysterieuze ‘sonische aanvallen’ op Amerikaanse diplomaten in Havana hebben de spanningen nog verder doen toenemen.

Chavez_Fidel_Raul_Castrojuli2011

Juli 2011: Fidel Castro, de Venezolaanse president Hugo Chávez en Raúl Castro

Geen mecenas
De orkaan Irma die Cuba begin september trof, doodde ten minste tien mensen, vernielde enkele van Cuba’s populairste badplaatsen en legde het elektriciteitsnetwerk een korte periode volledig plat. Nu het begrotingstekort dit jaar naar verwachting 12% van het BNP zal bedragen, heeft de regering weinig geld voor de wederopbouw. Dit zijn klappen voor een economie die al in zeer slechte vorm was. Cuba’s favoriete economische strategie – subsidies verwerven van linkse bondgenoten – heeft zijn langste tijd gehad. Venezuela, die de rol van de voormalige mecenas de Sovjet-Unie overnam, is er nog erger aan toe dan Cuba. Hun ruilhandel – Venezolaanse olie in ruil voor de diensten van Cubaanse artsen en andere professionals – krimpt. De handel tussen de twee landen is in waarde gedaald van $8,5 miljard in 2012 tot $2,2 miljard vorig jaar. Cuba heeft op de internationale markt meer brandstof moeten kopen tegen de volle prijs. Ondanks een hausse in het toerisme zijn de inkomsten uit diensten, waaronder de medische dienstverlening, sinds 2013 gedaald.

CUBA-ECONOMY-WHOLESALE-RETAILBureaucratie
Cuba wordt door een socialistisch keurslijf  belemmerd in zijn groei en produceert weinig producten die andere landen of de eigen bevolking willen kopen. De landbouw bijvoorbeeld wordt belemmerd door het ontbreken van markten voor de aankoop van grond, machines en andere productiemiddelen, door de overheid vastgestelde prijzen, die vaak onder de marktprijs liggen, en door slecht vervoer. Cuba importeert 80% van zijn voedsel. Het wordt steeds moeilijker om ervoor te betalen. In juli zei de minister van Economische Zaken, Ricardo Cabrisas, tegen de Nationale Assemblee dat door deze financiële druk in 2017 de invoer met $1,5 miljard zou verminderen. Wat er in winkels ligt, hangt vaak af van de vraag wie van Cuba’s leveranciers bereid zijn op betaling te wachten. Het BNP kromp in 2016 met 0,9%. Vanwege de orkaan Irma en de daling van de invoer wordt ook 2017 in economisch opzicht een nieuw slecht jaar. De overheid weet niet wat ze moet doen. Eén antwoord is het stimuleren van buitenlandse investeringen, maar de regering dwingt investeerders het bad van de bureaucratie te ondergaan. Meerdere ministeries moeten bij elke transactie hun handtekening zetten. Ambtenaren bepalen bijvoorbeeld zaken als het toegestane dieselgebruik voor bestelwagens en investeerders kunnen niet vrijelijk winst naar huis overmaken. Tussen maart 2014 en november 2016 trok Cuba 1,3 miljard dollar aan buitenlandse investeringen, minder dan een kwart van zijn doelstelling.

Gebrek aan durf
Geconfronteerd met een stagnerende economie en de dreiging van tekorten, probeert de regering met kracht investeerders te verleiden. Zij heeft ermee ingestemd dat voedselproducerende ondernemingen een deel van hun winsten kunnen terugboeken naar het land van vestiging. Maar alles wat verder gaat, lijkt een brug te ver voor de Cubaanse leiders. Zelfstandigen of cuentapropistas als Leo wachten vol ongeduld op de eerder toegezegde wet voor kleine en middelgrote ondernemingen. Die zou hen in staat stellen een ander type bedrijf te vormen en af te wijken van de gevestigde staatsondernemingen. Maar dat zal niet snel gebeuren, zegt Omar Everleny, een hervormingsgezinde Cubaanse econoom.

A farmer holds a wad of Cuban money at a vegetable stall at a market in central Cuba

Nationale peso’s

Valuta
Een nog veel verder gaande stap zou de hervorming van het bestaande systeem van dubbele valuta zijn. Daardoor kunnen staatsbedrijven niet concurreren, blijven de salarissen in de staatssector bitter laag en worden de prijzen in de economische sector verstoord. Cubaanse peso’s circuleren naast de convertibele peso (CUC), die ongeveer één dollar waard is. Hoewel de wisselkoers van de peso en de CUC voor individuele personen (inclusief toeristen) 24 op 1 bedraagt, is hij voor staatsbedrijven en andere overheidsinstanties één op één. Voor deze instellingen, die het grootste deel van de economie in Cuba voor hun rekening nemen, wordt de Cubaanse peso dus sterk overgewaardeerd. Dit levert een enorme subsidie op voor importeurs en straft exporteurs. Een devaluatie van de Cubaanse peso voor staatsbedrijven is noodzakelijk om de economie goed te laten functioneren. Maar het zou leiden tot faillissementen, ontslagen en een sterke inflatie. Landen die een dergelijke devaluatie proberen te realiseren, zoeken meestal hulp van buiten. Vanwege Amerikaans verzet kan Cuba echter geen lid worden van het IMF of de Wereldbank, de belangrijkste bronnen voor hulp. Het vastleggen van het valutasysteem is een ‘voorwaarde voor verdere liberalisering’, aldus Emily Morris, econoom aan het University College London.

migueldiazcaneljuli2013

Miguel Díaz-Canel

Opvolging
Het is onwaarschijnlijk dat dit nu zal gebeuren, omdat het land is gericht op de verkiezing van een nieuwe leider, de opvolger van Raúl Castro. Dit proces heeft de strijd tussen hervormers en conservatieven binnen de regering verscherpt. De strijdlust van president Trump heeft die waarschijnlijk versterkt. De meeste Cubaanse waarnemers zagen Miguel Díaz-Canel, de eerste vicepresident en de waarschijnlijke opvolger van Raúl Castro, als een liberaal naar Cubaanse maatstaven. Maar dat was vóórdat in augustus een videoband van hem openbaar werd waarin hij communistische partijleden toesprak. Díaz-Canel beschuldigt de Verenigde Staten daarin ‘de politieke en economische verovering’ van Cuba voor te bereiden en hij viel hard uit tegen de media die kritisch staan tegenover het regime. Misschien heeft hij zich alleen maar tot conservatieven gewend om zijn kansen de opvolger van Raúl Castro te worden, te vergroten. Als dit zijn ware opvattingen zijn, dan is dat slecht nieuws voor Leo en Gabriël.

Bron
* The Economist, 30 september 2017

Link
* Vice-president Díaz-Canel is van de harde lijn, zie bericht van deze Cubaweblog, 3 december 2015

Raúl’s mogelijke opvolger wil meer censuur en minder kleine ondernemers

De mogelijke opvolger van Raúl Castro, eerste vicepresident Miguel Díaz-Canel, is ervan overtuigd dat de VS, ondanks de politieke dooi, voortgaan ‘de revolutie te vernietigen.’ Canel, tevens partijsecretaris, zegt dit in een video die in februari jl. werd getoond voor kaderleden van de Cubaanse Communistische Partij tijdens een speciale conferentie. Sociale media in Cuba verspreidden maandag jongstleden fragmenten van deze video. De vicepresident verdedigde ook de censuur en pleitte voor minder kleine ondernemers.

diaz-canel-raul-castro

Raúl Castro (links) en Díaz-Canel

Hij stelde een aantal maatregelen voor om te strijden tegen ‘het Noord-Amerikaanse plan (…) dat ruimte tot beïnvloeding zoekt, probeert te infiltreren in onze communicatie- middelen, de culturele en symbolische strijd probeert te beïnvloeden en de niet-statelijke sector van de economie wil financieren en versterken en leiders in deze sector wil scholen’. Diaz-Canel ageerde ook tegen media als het Cubaans-Amerikaanse tijdschrift/On Cuba, een kritisch medium dat positief staat tegenover de revolutie maar kritische kanttekeningen plaats bij bepaalde ontwikkelingen. ‘We zullen zulke platforms sluiten en wie daar een schandaal van maakt, moet dat vooral doen. Ze zullen zeggen dat wij censuur uitoefenen maar heel de wereld censureert’. On Cuba wordt geleid door Hugo Cancio, heeft een kantoor in de VS en correspondenten in Cuba. Volgens de opvolger van Raúl Castro staat On Cuba ‘zeer agressief tegenover de Revolutie.’ Volgens Canel verbergen de onafhankelijke en internationale media ‘hun ware bedoelingen’ achter het masker van ‘een kritische houding en de vrijheid van meningsuiting.’ (…) ‘Deze media betalen onze journalisten meer dan wij hen kunnen betalen en er is een groep jonge journalisten de voor deze verleiding valt.’

Kritiek en censuur
De Cubaanse grondwet (1976) staat enkel communicatiemedia toe die in handen van de staat zijn en functioneren op basis van de socialistische staat. In de afgelopen jaren zijn daar diverse onafhankelijke nieuwe media bijgekomen, vaak gemaakt door medewerkers die hun opleiding genoten in de scholen van de Cubaanse staat, maar met een kritische blik kijken naar het proces in de Cubaanse samenleving. De overheid beschouwt deze ontwikkeling als een bedreiging en dergelijke medewerkers worden geconfronteerd met censuur.

Ambassades
Díaz-Canel onderstreepte ook dat Cuba met de VS ‘ niets te onderhandelen’ heeft. ‘In ruil voor niets moeten zij de asymmetrie (tussen beide landen) oplossen als ze relaties willen en deze willen normaliseren. Wij hoeven in ruil daarvoor niets terug te doen.’ Vervolgens beschuldigde hij enkele Europese ambassades van ‘omvangrijke gezagsondermijnende activiteiten tegen Cuba’ en hij noemde met name Duitsland, Noorwegen, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en de VS. ‘Er is een golf van plannen met gezagsondermijnende inhoud, die elke dag wordt geanalyseerd. Daar is de zaak van het Pakker/ Paquete (semi-illegaal videopakket dat in heel Cuba wekelijks tienduizenden gebruikers heeft, redactie), de illegale wifi-netwerken, de kleine ondernemingen die de jaren vijftig aanprijzen….’, aldus Díaz-Canel, die verwees naar een bedrijf dat ‘de periode van Batista verheerlijkt’ met de marketing van foto’s en affiches uit de periode van Havana ten tijde van de Republiek.’ **

click-yoanisanchez

Yoani Sánchez

Loyale oppositie
Volgens Canel, ook lid van het Politburo, zijn er twee soorten oppositiebewegingen in Cuba, namelijk: ‘de contrarevolutie van de confrontatie waaronder hij de journaliste Yoani Sánchez, directeur van de website 14ymedio schaart, opposant Antonio G. Rodiles en de Damas de Blanco. Verder is er de loyale oppositie die projecten ontwikkelt om de groeiende politieke, wetgevende en economische problemen van het land op te lossen. Deze ‘loyale oppositie’ karakteriseerde hij als ‘personen die een betoog hebben en een sociaal –democratisch taalgebruik dat goed gestructureerd is en die ‘niet direct de confrontatie zoeken met de Cubaanse revolutie.’ Hij verwees o.a. naar de websites Cuba Posible en Cuba Emprende waarvan hij zei dat ‘de mensen deze ook niet beschouwen als een project tegen de revolutie’.

cuentapropista-gesloten-wegens-verbouwing

Voorlopig worden geen vergunningen meer voor kleine zelfstandige bedrijven verstrekt. ‘Gesloten vanwege werkzaamheden’

Kleine ondernemers
Vervolgens bekritiseerde de gedoodverfde opvolger van Raúl Castro ook de particuliere ondernemerssector waar de internationale media ‘zoveel ophef over maken’. (….) ’Vandaag houdt iedereen je voor dat de kleine ondernemer of cuentapropista (…) de succesvolle man in Cuba is,’ aldus een klagende Díaz Canel. ‘Het is de bedoeling het succes te bevorderen van de kleine en middelgrote ondernemers want zij willen de niet-statelijke sector veranderen in een sector van oppositie tegen de revolutie,’ merkte hij op. Deze maand kondigde de regering nieuwe regelingen voor de particuliere sector waarbij de uitgave van vergunningen voor particuliere restaurants en de verhuur van woningen aan toeristen tijdelijk werd opgeschort. De particuliere sector reageerde geërgerd op deze maatregel; de sector telt nu een half miljoen arbeiders.

chucho-del-chucho

Chucho del Chucho

Bron
* Diario de Cuba, Mario J. Pentón, 22 augustus 2017
Linken
* Kort Spaanstalig fragment van Diaz-Canel 1 minuut
*Diaz Canel moet maar directeur van de UCI worden’, (opleiding van computer- en internetdeskundigen in Havana waar o.a. de sociale media worden gedetecteerd). Collage (Spaanstalig) van Chucho del Chucho, 6 minuten.
* Opposant Antonio Rodiles reageert (Spaanstalig) op het ‘neo-castrisme’ van Diaz-Canel inclusief veel meer citaten van Canel. Een product van de oppositiebeweging Estado del Sats, 14 minuten.
** Op 21 juli 2017 publiceerde deze Cubaweblog een artikel getiteld ‘Havana, de hoofdstad van de nostalgie’. In deze tekst meldt de onafhankelijke journaliste Miriam Celaya de verkoop uit nostalgische motieven van oude ansichtkaarten van Cuba, zonder overigens maar eenmaal de naam van Batista te noemen.

Nieuwe maatregelen voeden pessimisme toekomst

Volgens de journalist Fernando Ravsberg – kritisch maar loyaal aan de Revolutie – draagt het nieuws dat voorlopig geen nieuwe vergunningen worden verstrekt voor 30 werksoorten, bepaald niet bij aan het optimisme onder Cubanen. Hij citeert de Griekse oud-minister Varoufakis die vaststelt dat pessimisme in de economie noodlottige gevolgen heeft want ‘als we menen dat iets heel moeilijk te bereiken valt, doen we niet alles wat nodig is om dat te bereiken en worden de pessimistische vooruitzichten bewaarheid’. Wij vatten de tekst samen die Ravsberg plaatste op zijn website Cartas desde Cuba.

cuentapropista-souveniers

Schoenmakers, kappers, kamerverhuurders en  verkopers van artesania vonden in hun zelfstandig ondernemerschap een manier om voldoende inkomsten te verwerven. Foto: Raquel Pérez Díaz

Ondanks het feit dat de Minister van Arbeid, Margarita González, verzekerde dat het stopzetten van vergunningen een tijdelijke maatregel is tot dat de werkzaamheden voor-eigen-rekening geperfectioneerd zijn, bestaan er twijfels. Bij het toestaan van particuliere arbeid in bijna 200 beroepen, zou de overheid hebben moeten weten dat daarvoor investeringen nodig zijn. ‘Zeker, toen de particuliere sector van start ging, is er weinig aan gedacht dat een smid ijzer nodig heeft om een hek te smeden, een timmerman hout om deuren en meubels te maken en een plaatwerker een uitdeukset.’ Onderzoekers van het Ministerie van Arbeid Zaken en Sociale Zekerheid onthulden recent dan ook dat de zelfstandige werknemers ‘grondstoffen, materialen en apparatuur van twijfelachtige herkomst gebruiken.’

Groothandel

Ravsberg wijst er op dat Cubaanse economen (‘niet die van de Universiteit van Florida, maar die van de Universiteit van Havana’) eindeloos hebben duidelijk gemaakt dat er groothandelaren nodig zijn om investeringen in productiemiddelen en gereedschappen aan de nieuwe klasse van zelfstandige ondernemers te kunnen aanbieden. De pessimistische Cubaan zegt volgens Ravsberg: ‘Nu gebeurt wat altijd al gebeurde en worden de veranderingen teruggedraaid.’ Bovendien is het verontrustend dat geen einddatum van de perfectionering van het systeem wordt genoemd en er weer vergunningen zullen worden verstrekt. De Cubanen die hij sprak kennen veel historische voorbeelden zoals de sluiting van de boerenmarkten, de verwijdering van de handwerkslieden bij de kathedraal en de arbeiders por cuenta propia uit de jaren negentig.  Iedere keer werd de vernieuwing weer teruggedraaid.

Jongeren trekken weg

cuentapropista-karretje-fruit

De fruitverkopers werden al langer in de gaten gehouden; nu worden er voorlopig geen vergunningen meer aan hen verstrekt. Foto: Raquel Pérez Díaz

De onzekerheid over de nieuwe maatregelen zal veel mensen treffen, in het bijzonder jongeren die eerder besloten om naar Cuba terug te keren of juist het eiland niet wilden verlaten vanwege de mogelijkheden van zelfstandig ondernemerschap. Moeten die wachten tot de perfectionering van het systeem voltooid is? De berichten in de Staatscourant zijn voor velen een koude douche omdat de burgers rekenden op de stimulering van het midden- en kleinbedrijf zoals door Raúl Castro was aangekondigd en goedgekeurd tijdens vergaderingen met de bevolking. Ravsberg: ‘Cubanen leven al in heel onzekere tijden bijvoorbeeld door externe factoren als de instabiele situatie in Venezuela en de terugkeer van de confrontatiepolitiek van Washington. Voeg daar nog deze verrassende interne veranderingen bij en de maatschappelijke stress neemt slechts toe.’ Misschien is het daarom dat in de rest van de wereld de perfectionering van controles en het opleggen van nieuw beleid en regulering van de economische activiteit al gaandeweg worden ingevoerd zonder dat nieuwe barrières worden opgeworpen niet voordat er beslissingen zijn genomen over nieuw beleid.

Bron
* Cartas desde Cuba, Fernando Ravsberg, 3 augustus 2017
Linken
* ABC News, 1 augustus 2017: Cuba stops issuing permits of some private enterprises
Miami Herald, 2 augustus 2017: Fear is driving Raúl Castro to punish Cuba’s new entrepreneurial class, experts say.

Cuba: socialisme, privé-eigendom en rijkdom

Het Cubaanse parlement heeft uiteindelijk een van de fundamenten uit de hervormingen van president Raúl Castro en zijn regering, met enige aarzeling goedgekeurd. De officiële erkenning van het particulier eigendom en de mogelijke opeenhoping van rijkdom leiden bij veel volksvertegenwoordigers tot wantrouwen. Zij vrezen de accumulatie van rijkdom die zou kunnen leiden tot de sociale ongelijkheid, die de rest van Latijns-Amerika kent, aldus de journalist Fernando Ravsberg op de website Cartas desde Cuba.

congreso7-7mo Congreso del PCC, 2016 Baliño, Mella y Fidel

Er bestaat veel wantrouwen in het parlement, de partij en in de samenleving als geheel over de erkenning van het particulier eigendom als productiemiddel.

Maar economen overtuigen hen dat zonder de accumulatie van kapitaal, particuliere ondernemingen zich niet op grote schaal kunnen ontwikkelen. Zakenlieden moeten kunnen herinvesteren, zij moeten kunnen rekenen op fondsen en bij verliezen een beroep kunnen doen op belastingvoordelen en persoonlijke financiële stimulansen. Dan bereiken we een punt waarop de sociale ongelijkheid onvermijdelijk groter wordt maar de nationale economie kan niet langer gereguleerd worden door socialistische leuzen als ‘ieder naar zijn vermogen, en ieder naar zijn behoeften.’ Dat gaat niet meer op en dit beginsel speelt in Cuba in de dagelijkse praktijk geen rol meer. Sinds in de jaren negentig de werkelijke waarde van het maandsalaris verloren ging, lijkt het meer op het beginsel ‘ieder naar gelang zijn of haar sluwheid en ieders slimheid’.

Ongelijkheid sinds jaren 90
Ook de meritocratie (waarbij de sociaaleconomische positie van elk individu is gebaseerd op zijn of haar verdiensten) en waarbij zij die buitensporig voldeden aan hun revolutionaire plichten een beter leven hadden dan de rest van de Cubanen, wordt onder de bevolking minder geaccepteerd. Het probleem is dat dit een erfelijk verschijnsel is geworden en vandaag genieten hun kinderen van deze privileges, hoewel zij er zelf politiek niet aan bijdroegen. Ongelijkheid is niet het resultaat van ‘de actualisering van het model’, zoals Raúl Castro de hervormingen noemt die hij invoerde. De ongelijkheid nam al toe in de jaren negentig onder invloed van diverse factoren zoals de dollartransacties uit de VS, de dollarisatie, de opening van de nationale economie voor buitenlandse investeerders, toerisme en de kinderen van de elite die volwassen zijn geworden.
straat-veel-mensenOnder- en bovenwereld
De hervormingen trachten op de een of andere manier ‘een land te legaliseren’ dat al bestaat. Een land met zelfstandige ondernemers, onzichtbare zakenlieden van kleine en middelgrote bedrijven of de zogenaamde Cubaanse managers van buitenlandse bedrijven, die in feite de eigenlijke eigenaren van het bedrijf zijn. Met deze veranderingen (de erkenning door het parlement van het particulier eigendom, redactie) zal deze semi-illegale wereld geïntegreerd worden in de nationale economie en komt er een einde aan het sinds vele jaren opereren aan de zijlijn. Dit fundament kan leiden tot een betere verdeling van de rijkdom omdat de overheid in staat wordt gesteld belasting te heffen aan mensen die nooit belasting betaalden.

Nieuwe dilemma’s
Natuurlijk ontstaan er nieuwe dilemma’s. Dat gebeurt altijd wanneer je de stagnatie achter je laat en vooruit begint te komen. Er zijn economen die menen dat wanneer je de kleine zelfstandige ondernemers niet in de gelegenheid stelt een zekere rijkdom te verwerven, zij nooit in staat zullen zijn ondernemers worden. Zonder het verwerven van kapitaal, zijn de enigen die eigenaren van kleine en middelgrote ondernemers kunnen worden, zij die geld uit het buitenland krijgen of er in zijn geslaagd kapitaal te verzamelen gedurende de periode van het socialisme. Een beduidend deel van hen is corrupt en/of misdadiger. Hoe dan ook, de concentratie van rijkdom zal leiden tot grotere sociale verschillen tussen Cubanen en in een arm land kan dat er toe leiden dat een kleine groep mensen het grootste deel van de taart voor zichzelf houden en anderen er niet eens van kunnen proeven.

paladar-en-varadero2

Paladar in Varadero: De kleine zelfstandigen zullen nooit echte ondernemers worden als zij belemmerd worden in de verwerving van kapitaal.

Meer details nodig
De waarheid is dat er veel geregeld moet worden. Hoeveel medewerkers kan een gemiddeld bedrijf in dienst nemen? Wat zijn de grenzen aan het verzamelen van rijkdom? Welke mechanismes gebruikt de regering om de rijkdom te herverdelen? Hoe garandeert de regering dat er gelijke kansen voor Cubanen zijn in deze maatschappij? De termen ‘particulier bedrijfsleven’ of ‘accumulatie van rijkdom’ kunnen enkele mensen schrik aanjagen en anderen juist aanmoedigen, maar zolang de details ontbreken, hebben we het over abstracties. En het zijn de details die het toekomstig sociaaleconomisch model van het land bepalen.

Bron
* Fernando Ravsberg, website Cartas desde Cuba, 8 juni 2017
Met ruim 60 reacties in het Spaans.

Particulier ondernemerschap groeit ondanks obstakels

Op de hoek van de kruising Galiano en Zanja in Havana is het in de middag een drukte van belang. In de particuliere cafetaria’s wordt van alles verkocht; van brood met kroket tot lasagne met vlees. In de locatie van de staat heeft men enkel sigaretten. Eén derde van de gastronomische instellingen en diensten is op dit moment in handen van particulieren of wordt geleid door een coöperatie. Maar hun groei wordt gefrustreerd door regels, gebrek aan grondstoffen en huizenhoge belastingtarieven.

paladar-herradura

Paladar La Herradura in Havana

32% van de gastronomische instellingen die Cuba telt, is nu overgegaan ‘in handen van niet-statelijke organisaties,’ zei de Minister van Binnenlandse Handel, Mari Blanca Ortega, maandag jl. in de officiële pers. Dat moet, aldus de functionaris, leiden tot ‘meer kwaliteit en efficiëntie.’ De afgelopen 20 jaar is het beeld op straat ingrijpend veranderd met het verschijnen van kiosken, verkoopbalies in deuropeningen en restaurants met een breed aanbood aan Cubaans of internationaal voedsel. ’Maar de belastingen zijn zeer hoog’, vertelt Darío, die een stalletje heeft waar hij broodjes en fruitdrank verkoopt, vlak bij het Militair Ziekenhuis van Havana. ‘Veel brengt het niet op vanwege de prijsstijgingen van de producten. Daarnaast moet ik bijna de helft van mijn jaarinkomen betalen aan de Belastingdienst/Oficina de la Administración Tributaria (ONAT),’ klaagt hij. In deze dagen moeten meer dan 200.000 werknemers van wie ruim 170.000 kleine zelfstandigen / cuentapropistas, hun inkomsten opgeven. Wie meer dan 50.000 Cubaanse peso’s (2.000 dollar) aan inkomsten heeft moet bijna de helft ervan inleveren bij de fiscus. Darío zegt dat in zijn buurt ‘veel kleine ondernemingen hun zaak sloten omdat ze geen stabiel aanbod konden bieden.’ Nationaal is het aantal cuentapropistas de laatste jaren gestegen. Eind 2016 telde het land volgens het Ministerie van Arbeid 535.000 kleine zelfstandigen. De meesten van hen werken in de voedselsector, in het goederen- en personenvervoer of de verhuur van woningen en kamers.

broodpan-cubano

Steeds warm Cubaans brood verkrijgbaar

Belastingontduiking
Belastingontduiking is gewoon geworden. Kortgeleden stonden 223 ondernemers voor de rechter die door de belastingdienst / ONAT werden beschuldigd van ontduiking. Eenmaal schuldig bevonden, kunnen zij op gevangenisstraffen van maximaal 8 jaar rekenen, aldus een directeur van ONAT, Sonia Fernández. In de straat Carlos III wachten voor de ingang van een broodbakkerij diverse cuentapropistas op hun leveranties. ‘Ik kom elke dag en koop steeds 30 stokbroden maar soms moet ik twee uur wachten voordat ik de handel in ontvangst kan nemen,’ zegt Migdalia, werkzaam in een cafetaria dicht bij Calle Reina. De broodbakkerij behoort tot een keten van kleine broodbakkers en in de rij wachtenden staan consumenten voor particuliere consumptie en kleine ondernemers door elkaar. ‘Als iemand veel inkoopt, blijft er voor mij niks over’, zegt een gepensioneerde man die zegt dat ‘de normale consument wordt geschaad’ als hij met kleine ondernemers in dezelfde rij moet wachten.

paladar-oreilly304

Schotel bij eethuisje/paladar O’Reilly 304

Gebrek basisproducten
Vanwege tekorten op de nationale markt, moeten veel producten uit het buitenland worden ingevoerd. ’Al de olijfolie en de Parmezaanse kaas die we gebruiken komt van buiten’, zegt een administrateur van een lokaal met Italiaans voedsel in de Chinese wijk van Havana. Hij wil anoniem blijven. In september 2014 kondigde de douane in Cuba nieuwe maatregelen aan om de import van goederen voor commerciële doeleinden via de lucht, het water of de post te beperken. Maar de stroom van goederen naar de particuliere ondernemers is niet verminderd. ‘Ik kan een klant niet vertellen dat we een bepaalde schotel niet kunnen aanbieden omdat er in het land geen nootmuskaat of sesamzout is,’ klaagt de administrateur van het Italiaanse restaurant. ‘Mensen die hier komen moeten zeker weten dat alles van de menukaart leverbaar is en om daar zeker van te zijn moet ik wel ingrediënten invoeren’, zegt hij. In een verslag van het Economisch en Commercieel Bureau van Spanje in Cuba, dat enkele dagen geleden werd gepubliceerd wordt geconstateerd dat ‘het gebrek aan primaire producten en voorraden die nodig zijn voor hun werkzaamheden’ een van de grootste moeilijkheden is waar coöperaties en zelfstandige ondernemers op dit moment mee kampen. Ook het ontbreken van de erkenning van de juridische status in de sector blijft een grote hindernis. Ondanks de snelle cijfermatige groei en de bijdrage aan het Intern Bruto Product van deze ondernemers en de coöperaties, worden deze vormen van bedrijfsvoering gehinderd door de strakke regelgeving en de legale obstakels waarmee ze worden geconfronteerd,’ aldus het rapport.

Bron
* Marcelo Hernández, website 14ymedio, 1 maart 2017

Groei kleine zelfstandigen verloopt met slakkegang

Het aantal kleine zelfstandigen of cuentapropistas in Cuba is gestegen tot 535.000. Als deze trage groei doorzet, zal het nog 20 jaar duren tot het aantal van 1 miljoen zelfstandigen is bereikt. Dat aantal van 1 miljoen is nodig om de leegloop en ontslagen bij de staatsondernemingen op te vangen en de salarissen te verbeteren van hen die blijven.

bandera-cuba-tortuga-schildpad

De auteur Ravsberg spreekt niet over een slakkegang, maar over de snelheid van een schildpad

Uit de cijfers blijkt dat het aantal zelfstandigen groeit, maar dat de versoepeling van niet met de staat verbonden productievormen (coöperaties, kleine en middelgrote bedrijven) uitblijft. Bovenal blijft de uitbreiding van de lijst (zie hieronder) met beroepen waar mensen zich als zelfstandige aan kunnen wijden, uit.

Bovendien jaagt men, met de uitsluiting voor particuliere arbeid van 1 miljoen universitair afgestudeerden, deze sector in de emigratie als enige mogelijkheid om de inkomsten te verbeteren. Zo besteedt het land enorme middelen aan de vorming van professionals, die met hun kennis vervolgens naar andere landen gaan.

Zonder groei van de werkgelegenheid in sectoren die niet met de staat zijn verbonden, kan men de onproductieve bedrijven niet sluiten, het bureaucratisch staatsapparaat niet verkleinen, de salarissen in sleutelsectoren niet verbeteren en de geringe middelen niet investeren in sectoren die bijdragen aan de nationale economie.

Bron
* Fernando Ravsberg op de website Cartas desde Cuba, 10 januari 2017

Link
* Lijst (januari 2016) met 180 toegestane beroepen die zelfstandig mogen worden uitgeoefend.