Ongewone campagne van evangelische christenen in Cuba

De evangelische kerken in Cuba zamelen handtekeningen in tegen het voorstel om het homohuwelijk via de nieuwe grondwet te in te voeren. Volgens het persbureau Reuters is een dergelijke omvangrijke campagne in Cuba ongewoon. Het is opvallend dat de afgelopen tijd met veel openheid in de media en op straat wordt gedebatteerd over de legalisering van het homohuwelijk omdat je stem laten horen in het streng communistische land meestal niet wordt gewaardeerd. In Cuba vinden debatten plaats over de hervorming van de grondwet van 1976. In artikel 68 van de ontwerptekst wordt het huwelijk omschreven als een verbintenis tussen twee personen zonder de sekse verder te preciseren. Kerken in Cuba hebben meer autonomie en invloed dan de meeste groepen in de civil society die klein en verdeeld zijn.

gay-pastor asistente Henry Nurse lidera las oraciones con sus feligreses en contra del “matrimonio gay” durante servicio iglesia metodista en La Habana, 04102018

Voorganger Henry Nurse leidt een dienst tegen het homohuwelijk in een methodistenkerk in Havana

‘Wij zullen in geen geval artikel 68 accepteren. En weet u waarom? (…) Omdat de Bijbel dit verbiedt,’ aldus dominee Lester Fernández (39) die een gehoor van ongeveer 500 gelovigen toespreekt in een methodistenkerk in Havana. De Methodistenkerk is een van de 21 kerkelijke groeperingen die deelnemen aan een handtekeningenactie tegen de mogelijke introductie van het homohuwelijk. De kerkgangers hebben posters en pamfletten in de hand waarbij ‘het originele ontwerp van het gezin zoals God dit heeft gewild’ wordt gesteund. Het is een ongewoon beeld voor veel Cubanen die gewend zijn dat op openbare plekken de staat en de partij publieke uitingen controleert. De aandacht voor het homohuwelijk lijkt de aandacht af te leiden van andere delicate thema’s uit de nieuwe grondwet bijvoorbeeld over de ‘onomkeerbaarheid’ van het socialistisch eenpartijsysteem in Cuba of de rechtstreekse verkiezing van de president van het land. Volgens Isbel Díaz Torrres, LGBTI-activiste, ‘functioneert het homohuwelijk als ‘een rookgordijn’ om andere werkelijkheden te verbergen. Zij is echter gelukkig als ze uiteindelijk met haar vriendin met wie ze al 14 jaar samen is, kan trouwen.

Discriminatie
Sinds het begin van de revolutie in 1959 werden homoseksuelen in Cuba gediscrimineerd en werden, evenals priesters en kunstenaars naar strafkampen gevoerd. Fidel Castro omschreef hen als ‘contrarevolutionairen’. Op het terrein van de emancipatie van LGBTI’ers werd de laatste jaren vooruitgang geboekt o.a. door de werkzaamheden van Mariela Castro, directeur van het Centro Nacional de Educación Sexual (Cenesex). Als artikel 68 uiteindelijk in februari 2019 per referendum wordt aangenomen zal Cuba samen met Argentinië, Brazilië, Colombia en Uruguay, behoren tot de landen in Latijns-Amerika waar het homohuwelijk mogelijk is.

gay-affiche-tegen-homohuwelijk

Affiche tegen homohuwelijk

Kerken
De voorzitter van de Evangelische Liga van Cuba / Liga Evangélica de Cuba, Alida León Báez, verwacht 500.000 handtekeningen te verzamelen. Meer dan 60% van de 11,2 miljoen Cubanen zijn katholiek gedoopt. De katholieke kerk van Cuba heeft zich niet officieel uitgesproken tegen het homohuwelijk; de aartsbisschop van Santiago Dionisio García Ibáñez, deed dit wel. Bisschop Wilfredo Pino van Camagüey publiceerde een eigen brief Mi modesta opinión / Mijn bescheiden mening. Hij suggereert het woord huwelijk bij relaties tussen personen van hetzelfde geslacht achterwege te laten. Pino wijst op de situatie in sommige Europese landen waar de wettige gelijkberechtiging van homostellen juridisch is vastgelegd zonder het woord huwelijk te gebruiken.

Voor en tegen
‘Als dit concept van het huwelijk in het nieuwe ontwerp voor de nieuwe grondwet terechtkomt, zullen wij tegenstemmen,’ aldus voorganger León Báez. ‘Als dat wordt geaccepteerd, is onze natie op weg naar de complete vernietiging,’ voegt hij er aan toe. LGBTI-activisten die weinig op hebben met de autoritaire aanpak van Mariela Castro en CENESEX, voeren actie tegen de evangelische kerken vooral via sociale media, maar zij krijgen weinig ruimte omdat het regime niets van onafhankelijke gaygroepen moet weten. ‘CENESEX voert veel actie maar we moeten niet vergeten dat dit een wetenschappelijk en educatief instituut is,’ aldus de LGTBI-activist, Ulises Padrón.

Bron
* Diverse persbureaus, 18 oktober 2018

Linken

* Brief bisschop Dionisio García González 29 augustus 2018, aartsbisschop van Santiago 
Brief Mi modesta opinion, 24 september 2018, van bisschop Wilfredo Pino van Camagüey

Aartsbisschop bezoekt politieke gevangene en hongerstaker

Dionisio García Ibáñez, de aartsbisschop van Santiago de Cuba, heeft een bezoek  gebracht aan de hongerstakende politieke gevangene Tomás Núñez Magdariaga. Magdariaga werd veroordeeld tot één jaar gevangenisstraf voor een vermeende ‘bedreiging.’ Maar de openbare aanklager Aldo Rosales Montoya liet de rechtbank in Palma Soriano weten dat hij onder druk van de geheime dienst een valse verklaring had afgelegd. Magdariaga is vanwege zijn hongerstaking opgenomen in het ziekenhuis Dr. Juan Bruno Zayas. Vandaag is hij 57 dagen in hongerstaking, aldus José Daniel Ferrer García, algemeen coördinator van de Patriottische Unie van Cuba (UNPACU). Sinds 24 september wordt hij geisoleerd en kan zijn familie hem niet bezoeken.

Tomás-Núñez-Magdariaga-

Tomás Núñez Magdariaga.

Dissidentenvoorman José Daniel Ferrer betwist de waarneming van de aartsbisschop, die zei dat Magdariaga ‘nog steeds sterk en helder is’. (…) ‘Iemand die 55 dagen niet eet is niet sterk,’ aldus Ferrer. Hij herinnert aan zijn eigen gevangenschap tijdens de Zwarte Lente van 2003. ‘Ik zag gevangenen in hongerstaking, die na 27 dagen krankzinnig werden, alle begrip van realiteit en tijd verloren en onzin spraken omdat de lange tijd vasten hun hersenen had beïnvloed.’ In een interview met Martí Noticias zei de aartsbisschop dat hij alleen met Magdariaga sprak, die op zijn bed zat, maar onduidelijk is of de politieke gevangene geboeid was aan zijn bed of stoel zoals eerder. Bisschop Dionisio García zei: ‘Hij maakte een heldere indruk en is stabiel, wellicht ook door het intraveneus voedsel dat hij krijgt toegediend’. Hij voegde er aan toe dat de kwestie binnen enkele dagen zal zijn opgelost omdat de autoriteiten met wie hij sprak, hem dat zeiden. Ook wees hij er op dat de openbare aanklager de klacht tegen Magdariaga had ingetrokken, maar de autoriteiten zeiden dat er nog onderzoek nodig is.

raul-castro-da-la-mano-al-arzobispo-dionisio-garcia-junto-a-ellos-el-cardenal-jaime-ortega-highlighted

Aartsbisschop Dionisio García (midden) begroet Raúl Castro

Waardering bisschop
De UNPACU laat weten dat de oppositiebeweging de inspanningen van de aartsbisschop waardeert en wijst erop dat ‘Jezus Christus in de Bijbel na 40 dagen vasten ook steun van engelen nodig had om hem te helpen’ en dat dit ook geldt voor een sterveling als Tomas Magdariaga, die op zijn leeftijd en met de gezondheidsproblemen die hij heeft, al veel kritieke en moeilijke situaties doormaakte. Zo werd hij fysiek en psychologisch gemarteld in de politiebureaus van Versailles en Palma Soriano en werd hij met geweld bedreigd toen hij een hongerstaking hield in de Boniato-gevangenis in Havana. Ferrier: ‘Men wilde hem dwingen de hongerstaking te beëindigen, maar dat lukte hen niet. Hij bleef standvastig’.

boniatogevangenis (2)

De Boniato-gevangenis

Isolement
Sinds 24 september van dit jaar heeft geen enkel familielid Tomás Núñez Magdariaga kunnen zien. Zijn nicht Nurvia Núñez Jaime zegt: ‘Ik heb geprobeerd hem in het ziekenhuis te bezoeken, maar ze laten me niet naar het zaaltje gaan waar hij in isolement wordt gehouden, door twee politieagenten wordt bewaakt en geboeid aan zijn bed vast zit,’ zegt zij met tranen in zijn ogen. Zij vreest hem niet meer levend te zien. Een recente poging om hem toch te bezoeken mislukte omdat een verpleegster haar wegjoeg toen zij de afdeling waar hij lag, wilde binnengaan.

Bron
* Yosmany Mayeta Labrada, Cubanet, 8 oktober 2018

Katholieke kerk in Cuba tegen homohuwelijk

De katholieke kerk in Cuba verzet zich tegen plannen om in paragraaf 68 van nieuwe grondwet de definitie van het huwelijk te wijzigen om de legalisering van homorelaties mogelijk te maken. De aartsbisschop van Santiago de Cuba, Dionisio García, spreekt in dit verband van ‘ideologische kolonialisme’. In de brief waarschuwt de aartsbisschop voor de mogelijke gevolgen en noemt met name de adoptie van kinderen door homostellen als een kwalijk gevolg. Het is de eerste keer dat de katholieke kerk van Cuba zich in het debat mengt. Enkele kleinere evangelische groepen deden dat al eerder.

gay-Marcha-homofobia-transfobia-Cuba

Mars in Havana tegen homofobie

‘Negeren wat ons van nature is gegeven of ingaan tegen wetten en processen die vastliggen, zelfs genetisch, in ons wezen, levert altijd betreurenswaardige gevolgen op, hetzij onmiddellijk, hetzij door de jaren heen,’ aldus de brief van de aartsbisschop. De brief benadrukt dat ‘het instituut van het huwelijk zo oud is als de mensheid, aan de oorsprong ligt van de mens en al aanwezig was bij primitieve vormen van sociale organisaties’(…) ‘gebaseerd op de twee bestaande geslachten, man en vrouw.‘ Kritiek op het homohuwelijk komt, aldus de aartsbisschop, niet alleen van christenen maar wordt ondersteund door de ervaring, geschiedenis en wetenschappen die de mens en zijn gedrag bestuderen. Garcia waarschuwt dat ’als gevolg van de herdefiniëring van het huwelijk in de grondwet, ook de inhoud van de opvoeding en het onderwijs, de cultuur en de media kan worden aangepast’ en hij noemt dit ‘’een onnodige culturele verandering’. (…) ‘Het is onjuist te beweren dat het typisch is voor een revolutie om dergelijke veranderingen aan te brengen en met tradities te breken. De manier om een ​​huwelijk te vieren kan als een traditie worden beschouwd, maar niet het huwelijk zelf’, stelt hij. In de nieuwe grondwet zou niet langer worden gesproken over het huwelijk als een verbintenis tussen een man en een vrouw maar over een vrijwillige verbintenis tussen twee personen.

Alternatief
Als alternatief stelt de aartsbisschop van Santiago voor om ‘op zoek te gaan naar de juridische middelen om degenen te beschermen die in zo’n situatie verkeren.’ Volgens de bisschop mag de situatie niet misbruikt worden ‘als argument de definitie van een natuurlijke orde zoals het huwelijk te veranderen, een orde die de continuïteit van de mensheid door de eeuwen heen heeft beschermd. De prelaat is verder van mening dat ‘zo’n buitenaards idee’ voor de Cubaanse cultuur als het toestaan ​​van een homoseksueel huwelijk’, afkomstig is ‘uit landen met machtige groepen met een grote economische macht en invloed.’ Hij is ervan overtuigd dat internationale organisaties maar ook de regeringen van rijke landen, met economische en financiële hulp groepen steunen die deze opvattingen steunen en regeringen dwingen in veel gevallen met economische steun, hun beleid met betrekking tot het homohuwelijk aan te passen.

gay-kerken-tegen-homohuwelijk

Kerkgangers tegen het homohuwelijk. ‘Ik ben voor het oorspronkelijke ontwerp’

Kerken tegen
De katholieke kerk sluit zich met deze kritiek aan bij enkele andere kerkgenootschappen in Cuba, die zich de afgelopen weken hebben uitgesproken tegen de verandering in de grondwet van de definitie van het huwelijk en die deze instelling willen reserveren voor huwelijkse relaties tussen man en vrouw. Verschillende christelijke kerken op het eiland riepen hun gelovigen op om te ‘vechten’ tegen artikel 68, hielden vastenakties en verspreidden pamfletten met illustraties van een man en vrouw, ter verdediging van ‘het oorspronkelijke ontwerp van het gezin’. De LGBTI-gemeenschap reageerde met pamfletten en campagnes ten gunsten van ‘interessantere modellen.’ Tot november wordt in Cuba gedebatteerd over het concept van de nieuwe grondwet. Daarna zal een commissie geleid door oud-president Raúl Castro, de discussiebijdragen beoordelen en al dan niet toevoegen aan de concepttekst. Vervolgens buigt het parlement zich over het resultaat en zal de nieuwe grondwet in februari 2019 in een referendum aan de bevolking worden voorgelegd.

Bron
* Persbureau EFE, 31 augustus 2018
Link
* Brief van de Cubaanse bisschoppenconferentie, 29 augustus 2018

Ambassadeur Vaticaan doet harde uitspraken over situatie in Cuba

De vertegenwoordiger van het Vaticaan in Cuba, monseigneur Bruno Musaró, heeft tijdens een preek die hij hield in de Italiaanse plaats Vignacastrisi, harde uitspraken gedaan over de situatie in Cuba en over de alomtegenwoordige controle van de Cubaanse staat. De uitspraken van Musaró staan in schril contrast met de verzoenende woorden die kardinaal Ortega van Havana tegenover het regime bezigt.

Bruno Masuró

Bruno Musaró

‘De economische situatie in Cuba is heel moeilijk,’ zei Musaró, volgens het Italiaanse blad Lecce News. Na de mis zou Musaró in gesprekken dieper zijn ingegaan op ‘de extreme armoede en verpaupering’ op het eiland. ‘Italianen die klagen over veel zaken, moeten weten dat een arts in Cuba 25 euro per maand verdient en om rond te komen moet hij soms ’s nachts als ober werken,’ zei de ambassadeur. En hij voegde er aan toe dat in Cuba ‘alles gecontroleerd wordt door de staat, tot en met de melk en het vlees.’ (…) ’Het vlees van een koe eten is een luxe en iemand die een koe slacht voor consumptie wordt gearresteerd en naar de cel gestuurd.‘ (…)

Een delegatie van Cubaanse bisschoppen zal donderdag in de tuinen van het Vaticaan aanwezig zijn wanneer daar een replica van het beeld van Maria, Barmhartige Maagd van Cobre zal worden geplaatst. De groep van 7 bisschoppen wordt geleid door de aartsbisschop van Santiago de Cuba, Dionisio García Ibañez. Deze wordt wel genoemd als de mogelijke opvolger van kardinaal Ortega, aartsbisschop van Havana. Ortega zelf is niet in Rome en ook is onbekend of ambassadeur Musaró bij de plechtigheid aanwezig is. Aanwezig is wel kardinaal Bertone, de toenmalige tweede man van het Vaticaan die in 2008 Cuba bezocht en daar besprekingen voerde met de Cubaanse machthebbers. Bertone is vervangen toen de huidige paus Franciscus aantrad.

Een delegatie van Cubaanse bisschoppen zal donderdag in de tuinen van het Vaticaan aanwezig zijn wanneer daar een replica van het beeld van Maria, Barmhartige Maagd van Cobre zal worden geplaatst. Het originele, wonderbaarlijke beeld werd in 1612 door drie vissers ontdekt. In 1916 werd Onze-Lieve-Vrouw van Barmhartigheid van El Cobre uitgeroepen tot nationale patrones van Cuba. In 1998 werd het Mariabeeld gekroond tijdens het historische bezoek van Johannes Paulus II aan Cuba. De groep van 7 bezoekende bisschoppen wordt geleid door de aartsbisschop van Santiago de Cuba, Dionisio García Ibañez. Deze wordt wel genoemd als de mogelijke opvolger van kardinaal Ortega, aartsbisschop van Havana. Ortega zelf is niet in Rome en ook is onbekend of ambassadeur Musaró bij de plechtigheid aanwezig is. Aanwezig is wel kardinaal Bertone, de toenmalige tweede man van het Vaticaan die in 2008 Cuba bezocht en daar besprekingen voerde met de Cubaanse machthebbers. Bertone is vervangen toen de huidige paus Franciscus aantrad.

Trots en honger

‘Al een halve eeuw spreekt men over revolutie, men is er trots op, maar de mensen hebben geen werk en weten niet hoe ze hun kinderen te eten moeten geven.’ Een woordvoerder van de ambassade van het Vaticaan in Cuba liet de redactie van de website Diario de Cuba weten de uitspraken niet te kennen en zei dat Musaró, die juist drie jaar in Havana werkzaam is, zijn werk op het eiland zal voortzetten.

Link
* Het oorspronkelijke interview in het Italiaans in Lecce News

Kardinaal Jaime Ortega vervangen als vicevoorzitter bisschoppenconferentie

Cuba’s kardinaal Jaime Ortega is niet langer de vicevoorzitter van de Cubaanse Bisschoppenconferentie. Verwacht wordt dat paus Franciscus op korte termijn zijn opvolger als aartsbisschop van Havana zal aanwijzen. De speculaties over zijn opvolging doen nu de ronde.

Jaime Ortega tijdens de misviering

Jaime Ortega tijdens de misviering

Jaime Ortega, kardinaal en aartsbisschop, is 77 jaar oud en vroeg al eerder om zijn ontslag toen hij 75 jaar werd. Paus Benedictus XVI vroeg hem toen aan te blijven tot na diens bezoek aan Cuba en de 400ste verjaardag van de patroonheilige van het eiland, beiden vorig jaar. Paus Franciscus vroeg hem in maart opnieuw aan te blijven, maar het lijkt er op dat de vervanging van Ortega nu door het Vaticaan is geregeld. Ortega die in 1994 tot kardinaal werd benoemd, kreeg zowel kritiek als lof te horen als leider van de Cubaanse katholieke kerk. Sommigen verweten hem kritiek op het regime te vermijden en botsingen te voorkomen. Hij slaagde er in 2010 wel in de vrijlating van meer dan 125 politieke gevangenen te bewerkstelligen na gesprekken met de nieuw aangetreden president Raúl Castro. Het grootste deel van deze groep werd rechtstreeks uit de gevangenis naar de internationale luchthaven van Havana gebracht en ging in Spanje in ballingschap.

Raúl Castro in gesprek met Dionisio Garcia (midden) en Ortega (rechts)

Raúl Castro in gesprek met bisschop Dionisio Garcia (midden) en kardinaal Ortega (rechts)

Opvolger
Over Ortega’s opvolger wordt druk gespeculeerd. Dionisio García Ibañez, aartsbisschop van Santiago de Cuba, de tweede grootste stad van het eiland, is vorige week herverkozen als voorzitter van de bisschoppenconferentie. Hij is 67 jaar oud en heeft eerder kritiek geuit op de leiding van het land. Ook nam hij afstand van de kritische parochiepriester José Conrado Rodriguez. De laatste onderhoudt nauwe banden met dissidenten en bloggers. Ibañez  maakte een einde aan zijn parochiële arbeid in Santiago de Cuba en vroeg hem de geschiedenis te schrijven van de ontdekking in 1612 van het beeld van de Maagd van Cobre, Cuba’s patroonheilige. Ook werd hij overgeplaatst naar een andere diocees.

Meer namen
Ook de naam van Marcelo Arturo González Amador, bisschop van Santa Clara, wordt genoemd; hij is met 56 jaar de jongste bisschop op het eiland en wordt alom gewaardeerd om zijn pastorale activiteiten. Maar de speculaties betreffen ook de bisschoppen Emilio Aranguren (56) van Holguín, Manuel Hilario de Cespedes (69) van Matanzas, Jorge Serpa (71) van Pinar del Rio; Juan Garcia in Camaguey (65) en Juan de Dios Hernández (65), hulpbisschop in Havana. Het is niet bekend wat Ortega na zijn pensionering gaat doen. Hij is in goede gezondheid en zou nog kunnen worden benoemd voor een functie in het Vaticaan.

Cubaanse bisschop kritiseert ‘politiek project’ van Damas de Blanco

Berta Soler, vertegenwoordiger van de mensenrechtengroepering Damas de Blanco ‘Laura Pollán’, zei na afloop van een gesprek met de kanselier van het aartsbisdom Raúl Suárez Polcari, dat deze zich ‘niet bepaald ontvankelijk’ tegenover de Damas de Blanco opstelde. Een dag eerder hadden de Damas de Blanco met de voorzitter van het Cubaans bisschoppencollege en bisschop van Santiago, Dionisio García, gesproken. Dit gesprek werd door de mensenrechtenvertegenwoordigers als positief omschreven.

Kanselier Polcari van het aartsbidsom Havana tijdens de kruisweg Goede Vrijdag 2008

‘De dialoog met bisschop Polcari was stevig en opgewonden en hij stelde zich niet open tegenover ons op,’ aldus Berta Soler. De bisschop trok het bestaansrecht van de vrouwengroepering in twijfel als een groep ter verdediging van de mensenrechten en verweet de vrouwen ‘een politiek project’ te vormen. ‘Hij zei dat we niet alleen een beweging vormden die om vrijheid vroeg voor politieke gevangenen, maar dat wij ook een politiek doel nastreefden.’ Hij wees daarbij naar uitspraken van de Damas de Blanco over de niet gewenste aanwezigheid van Cuba bij de Top van de Amerika’s. De vrouwen hebben geprobeerd de kanselier van het aartsbisdom ervan te overtuigen dat dat geen politiek is.‘ Wij zijn verdedigers van de mensenrechten en mensenrechten zijn geen politieke zaak,’ aldus Berta Soler.

Gesprek met paus
Tijdens de bijeenkomst hebben de Damas de Blanco de bemiddeling gevraagd van kardinaal Ortega voor een ontmoeting tussen hen en de paus in het Vaticaan. Soler zei dat de Damas de Blanco al sinds september om een ontmoeting vragen met kardinaal Jaime Ortega, maar ‘blijkbaar is zijn agenda erg vol want er is geen ruimte voor een ontmoeting.’ Zij benadrukte opnieuw bisschop Polcari te hebben uitgelegd waarom de Damas de Blanco ontstonden en waarom ze voortgaan. ‘Wij hebben uitgelegd dat we vreedzame en geweldloze vrouwen zijn die de vrijlating van politieke gevangenen nastreven, de verbetering van de omstandigheden in de gevangenis en die willen dat men de vereiste aandacht schenkt aan de mannen die daar zitten opgesloten en dat de mensenrechten worden gerespecteerd.’ De vrouwen hebben de kanselier van het bisdom ook gewezen op het feit dat de geheime dienst en de politie hen nog steeds belemmert zondagsmissen bij te wonen. ‘Wij worden geslagen, naar gevangenissen gesleept en ze sturen de honden op ons af,’ aldus Berta Soler.

Open houding voorzitter bisschoppenconferentie
De bisschop van Santiago de Cuba, Dionisio García had een dag eerder ook een delegatie van de Damas de Blanco ontvangen. Naast Berta Soler waren daar ook Magalys Norvis, Laura María Labrada Pollán en Odalis Sanabria bij aanwezig, die de bisschop vroegen te bemiddelen bij de vrijlating van meer dan 50 politieke gevangenen. Ook werd hem een lijst overhandigd met de namen van 60 leden van de Damas de Blanco die tijdens het bezoek van de paus waren gearresteerd. Volgens de Damas de Blanco zou deze bisschop zich open hebben opgesteld tegenover de mensenrechtengroep.

Twisten in katholieke kerk
De gesprekken tussen de mensenrechtengroep en de Cubaanse bisschoppen vonden plaats op een moment dat de tegenstellingen binnen de kerkleiding lijken te groeien. Concrete aanleiding was de uitspraak van kardinaal Jaime Ortega die een kleine groep van kerkbezetters omschreef als ‘delinquenten.’ De bezetting van een kerk in Havana vond plaats vlak voor het bezoek van de paus aan Cuba. De kardinaal deed deze uitspraken tijdens een bezoek aan de VS en haalde daarmee de woedde van de Cubaans- Amerikaanse gemeenschap op de hals. Ook in Cuba zelf leidde dit tot scherpe kritiek uit dissidentenkringen. Zij verwijten de kardinaal de hervormingen van Raul Castro zonder voorbehoud te steunen en te zwijgen over de voortgaande schendingen van mensenrechten. De dissidente leider Oswaldo Paya noemde de samensteller van het katholieke lekentijdschrift Espacio Laical,  Roberto Veiga González ‘een meeloper’. Het blad schreef vorige week dat bepaalde groeperingen in en buiten Cuba uit zouden zijn op de uitschakeling van kardinaal Jaime Ortega. Het kreeg bijval van de voorzitter van het Cubaanse parlement Alarcón, die de kardinaal ook in bescherming nam tegen ‘smerige insinuaties.’ Espacio Laical kan rekenen op de steun van de kardinaal. Binnenkort  wordt het blad onttrokken aan het katholieke lekenpastoraat en zal worden uitgegeven door het Cultureel Centrum Felix Varela, een kritisch kerkelijk centrum in Havana. De leiding komt in handen van de priester Yosvany Carvajal Sureda, tevens rector van dit centrum. Een woordvoerster van Convivencia, een tijdschrift dat volledig onafhankelijk van het kerkelijk instituut opereert, hoopt dat er door deze veranderingen weer meer ruimte komt in Espacio Lacial voor maatschappelijke problemen in Cuba boven binnenkerkelijke kwesties. Zij zet echter vraagtekens bij de benoeming van een priester tot uitgever van het blad ‘omdat dit ook meer invloed kan betekenen van de kerkleiding.’

Bezoek paus richt schijnwerper op Cubaanse kerkleider Ortega (1)

Toen een jonge parochiepriester, Jaime Ortega genaamd, in de lente van 1967 een Cubaans strafkamp verliet, op het hoogtepunt van pogingen van het communistisch regime de godsdienst in Cuba uit te bannen, kreeg hij van zijn vader een vliegbiljet voor Spanje en de goede raad niet terug te keren. Maar Ortega weigerde.

Kardinaal Ortega probeert de kloof tussen de Cubaanse staat en de kerk te overbruggen. Cartoon van Garrincha

Vijf-en-veertig jaar later leidt de huidige kardinaal Ortega de rooms katholieke kerk van het eiland die vanuit het niets geworden is tot een van de invloedrijkste onafhankelijke instituten van het land. In de afgelopen jaren heeft de 75-jarige kerkleider onderhandeld met president Raúl Castro over de vrijlating van politieke gevangenen, de regering adviezen verstrekt over het economisch beleid en de ruimte geschonken aan kerkbladen om steeds vaker kritische artikelen te publiceren waarin de noodzaak van veranderingen in Cuba centraal staat. En met het komende bezoek van paus Benedictus XVI aan Cuba is Ortega erin geslaagd opnieuw de spotlights te richten op een van de meest geseculariseerde landen in Latijns Amerika.

De juiste man
‘Ik denk dat Jaime Ortega precies de juiste man op de juiste plek is geweest in de afgelopen jaren,’ zegt Tom Quigley, een voormalige adviseur Latijns Amerika voor de Amerikaanse bisschoppenconferentie. Volgens mij hebben de gebeurtenissen van de afgelopen jaren de effectiviteit van zijn overwogen leiderschap bewezen en de kerk is nu in een veel betere positie dan hij ooit was sinds 1960.’ Ortega heeft zijn preekstoel gebruikt om het marxistisch politieke systeem te bekritiseren en opgeroepen tot een grotere economische en politieke vrijheid, maar evenzeer de Cubaanse jongeren proberen af te houden van wat hij in 1998 ‘een typisch Amerikaanse subcultuur die overal binnendringt,’ noemde.

Een kleine maar geharnast deel van de Cubaanse ballingengemeenschap in de VS ziet Jaime Ortega als een bondgenoot van de communisten in Havana.

Controversiële kardinaal
Maar Ortega’s beleid is niet vrij van controverses. Dissidenten, Amerikaanse diplomaten en zelfs Vaticaanse beleidsmakers kritiseren de voorzichtige koers van de kardinaal en zeggen dat hij vaker bezorgd is over de renovatie van kerkgebouwen dan over de politieke en mensenrechten. Sommigen zien hem zelfs als een pleitbezorger voor de regering die hem ooit gevangen zette. (…)

Achterdocht
‘Hij heeft een zware taak,’ zegt aartsbisschop Thomas G. Wenski van Miami, die sympathiseert met Ortega, maar erkent dat veel Cubaanse ballingen de kardinaal met enige achterdocht beschouwen. ‘Zij die al decennia in Miami wonen en weinig ervaring in Cuba zelf, hebben meer tijd nodig om hun opvatting over hem te wijzigen.’ Ortega, een stevige jonge man die vaak in de straten van Oud-Havana te zien is met slechts een priesterboord om, werd in 1981 aartsbisschop van de hoofdstad en kardinaal in 1994 juist op het moment dat de communistische regering wat soepeler omging met godsdienst. Men had de laatste verwijzingen naar het atheïsme uit de wetten en regelingen verwijderd en het verbod opgeheven voor leden van de partij om een godsdienst te praktiseren. Na het historische bezoek van Johannes Paulus II aan Cuba dat Ortega mede organiseerde, verklaarde Fidel  Castro dat Kerstmis weer een  nationale feestdag zou zijn. In 1959 had hij die afgeschaft.

Zwak religieus
Maar het eiland is nog steeds het land in Latijns Amerika, waar de religie het minst aanwezig is met minder dan 10% van de bevolking, die het katholieke geloof praktiseert. Ondanks jaren van lobbyen, heeft de kerk nog geen zichtbare toegang tot de door de staat beheerde radio- en televisie, kan niet zelf scholen bouwen en krijgt niet zonder meer toestemming nieuwe gebouwen voor de eredienst te bouwen. Het eiland met 11,2 miljoen inwoner telt 300 priesters; voor de revolutie waren dat er in 1959 700 op een bevolking van 6 miljoen mensen.

Castro met de voorzitter van de Cubaanse bisschoppenconferentie Dionisio García Ibáñez en Jaime Ortega (rechts)

Betere band met Raúl
Jaren geleden sprak Ortega zich zelden uit tegen de regering en gaf niet zijn mening over de politiek. Aan diplomaten en anderen vertelde hij vertrouwelijk hoe tumultueus zijn relatie met Fidel Castro verliep en hij stelde vast dat de twee niet on speaking terms waren.Volgens vele betrokkenen verlopen zijn contacten met Raúl, Fidel’s minder doctrinaire broer die in 2006 de macht overnam, soepeler. Ortega zegt dat hij de jongere Castro regelmatig ontmoet, hem soms adviseert in economische zaken en hem aanzet tot verdere veranderingen. En zelfs als de kerkbanken niet gevuld raken, bieden deze contacten de kerk een unieke positie om op het hoogste niveau een rol te spelen in een land waar geen legale oppositie of onafhankelijke pers is.