Cubaanse militairen en de dollartransacties: een goed bewaakt geheim

Begin juli deelde de toenmalige Minister van Economische Zaken, Marino Murillo Jorge, het Cubaans parlement mee dat de groei van de Cubaanse economie in het eerste half jaar slechts 1% bedroeg. Murillo weet dit aan de dalende wereldolieprijzen en de tegenvallende exporten. Onafhankelijk journalist Osmar Laffita Rojas vraagt zich af waarom in deze betogen van Cubaanse autoriteiten nooit wordt gesproken over de inkomsten uit deviezen voor artsen en verplegers die Cuba ‘verhuurt’ aan Venezuela, Brazilië of Ecuador, noch over de opbrengsten ingebracht door de 3,6 miljoen toeristen die Cuba in 2015 bezochten of de dollaroverboekingen van Cubaanse-Amerikanen naar Cuba.

westernunion.calle.obispo

Het kantoor van Western Union in Calle Obispo in Oud-Havana

Het dramatisch economische perspectief dat de regering schildert, staat in schril contrast met de cijfers van de Havana Consulting Group (THCG). Afgelopen juni meldde dit onderzoeksinstituut dat er voor een bedrag van 3,3 miljard dollar aan dollartransacties uit de VS had plaatsgevonden. En president Emilio Morales van THGC meldde toen dat deze dollaroverboekingen tussen 2008 en 2015 met 1,9 miljard dollar (een gemiddelde van 238 miljoen dollar per jaar) waren gestegen. THCG wees als reden voor deze onstuimige groei naar de stijging van de emigratie, het opheffen van beperkingen op de omvang van bedragen die mogen worden overgemaakt, de reizen van Cubaanse-Amerikanen en het ontstaan van een private sector in de economie.

Cubaans leger
De stroom aan deviezen die op deze wijze het land binnenkomt wordt gecontroleerd door het Cubaanse leger. Western Union heeft vestigingen in de meeste dollarwinkels (Tiendas Recaudadora de Divisas, TRD) in de 15 provincies en op het Eiland van de Jeugd. Ze worden allemaal geleid door het conglomeraat Grupo Administración Empresarial S.A. (GAESA) van de Cubaanse strijdkrachten. FINCIMEX, een financiële eenheid behorende bij de ondernemersgroep Corporación CIMEX, ook geleid door GAESA, verstrekt pasjes aan Cubaanse gebruikers (van Caribbean Transfers, Ocean Card, Trascard en American International Service, S.A) om geld te kunnen opnemen, afkomstig uit Europa, de VS, Angola en andere delen van de wereld. Daarnaast heeft de leiding van het Cubaanse postbedrijf, Dirección de Correos in de belangrijkste steden in Cuba kantoren geopend waar vooral geld afkomstig uit Europa kan worden opgenomen. Veel mensen maken daar gebruik van en de dienstverlening is concurrerend met die van Western Union. Op deze wijze controleert de Cubaanse regering het grootste deel van de dollars die Cubanen in het buitenland naar hun familieleden in Cuba overmaken. Er is één uitzondering, dat zijn de zogeheten mulas of muilezels die geld in Cuba binnenbrengen zonder het aan te geven en tegen betaling dit geld bij Cubaanse particulieren bezorgen.

Ensayo General por el Desfile Militar del 2 Diciembre

29 november 2006: Cubaanse legereenheid EJT op het Plein van de Revolutie in Havana vanwege 50ste verjaardag van de strijdkrachten en de 80ste verjaardag van Fidel Castro

Geheim
De Cubaanse overheid informeert echter nooit over de dollaroverboekingen, noch over de opbrengsten van deze transacties door Cubaanse-Amerikanen. In het verslag Toerisme, aankomsten van internationale bezoekers in de periode tussen januari en december 2015  uitgegeven door het Cubaans bureau voor de Statistiek / Oficina Nacional de Estadística e Información (ONEI), onder de alinea: Overigen staan de Cubaanse-Amerikanen en Amerikaanse burgers vermeld die dat jaar Cuba bezochten: 943.157 bezoekers die voor het merendeel verblijven in hotels en casas particulares. Zowel het Ministerie van Toerisme als de Cubaanse belastingdienst controleren de uitgaven van deze bezoekende personen rigoreus, maar publiceren er zelden over.

Presidente

De machtige man binnen GAESA is Raúl Castro’s schoonzoon, Luis Alberto Rodríguez López-Callejas. Hij is president-directeur van de Grupo de Administración de Empresas (GAESA), een onderdeel van het Cubaanse leger FAR. Luis Alberto Rodríguez López-Callejas was getrouwd met Raúl’s oudste dochter Deborah, maar het paar lijkt nu gescheiden. Hij speelde een belangrijke rol bij de constructie van de vrijhaven en het containerpark in Mariel. Op de foto is hij in gezelschap van president Dos Santos van Angola die Mariel bezocht.

Dollars
De Havana Consulting Group (THCG) vermeldt wel het bedrag van 3,3 miljard dollar dat in 2015 door dollartransacties het land binnenkwam maar noemt hiervoor geen bronnen. Alleen de Cubaanse overheid kent de exacte cijfers maar houdt deze geheim omdat men deze inkomsten aan deviezen niet beschouwt als een deel van het Bruto Intern Product. Wel is zeker dat de inkomsten die via deze dollartransacties het land binnenkwamen in 2015 hoger waren dan de inkomsten uit de export van nikkel, suiker en tabak, de bruto-inkomsten uit het toerisme (2,8 miljard dollar) en de verkoop van medicamenten. Meer dan 60% van de Cubaanse bevolking ontvangt geld van familieleden uit het buitenland, met name de VS. Meer Cubanen ervaren de indirecte positieve effecten ervan omdat de dollars een stimulans zijn voor hun beginnende ondernemersactiviteiten. Een groot deel van de dollars komen uiteindelijk terecht bij een van de 2000 filialen van de TRD-deviezenzaken die Cuba telt. Zo kunnen Cubanen een deel van hun voedsel (in CUC’s), artikelen voor de persoonlijke hygiëne en elektrische apparaten aanschaffen. Vorig jaar werd voor een bedrag van ongeveer 5 miljard dollar in deze zaken omgezet. De dollaroverboekingen zijn ook cruciaal voor de opbouw, uitbreiding en expansie van de kleine particuliere bedrijven. Het afgelopen jaar ging het volgens het Ministerie van Arbeid en Sociale Zaken om 510.558 personen die werkzaam zijn bij een particuliere onderneming. Alleen al in Havana zijn er 2.000 huizenbezitters die 4.700 kamers verhuren, zijn er 400 particulier restaurants waarvan velen een contract hebben met reisorganisaties en afspraken maken over de overnachtingen van toeristen. Maar de Cubaanse staat onthoudt deze kleine particuliere ondernemers tot nu toe een juridische erkenning. We hebben geen exacte cijfers over de mate waarin buitenlandse deviezen hebben bijgedragen tot de groei van de kleine midden- en kleinbedrijven.

Bron
* Diario de Cuba, Osmar Laffita Rojas, 27 juli 2016

Link
* Amerikaanse Cubanen maken recordbedrag van 3,3 miljard dollar over. Op deze Cubaweblog van 25 juni 2016

De Cubaanse economie in 2013 en de perspectieven voor 2014 (1)

Toen de Cubaanse ministerraad op 19 en 20 december jl. bijeenkwam, viel dit samen met de bijeenkomst van de Nationale Assemblee. De leden werden geïnformeerd over de stand van  zaken rond de uitvoering van het Plan de la Economía in 2013 en namen de plannen voor 2014 aan, evenals de conceptbegroting. Ook werden zij geïnformeerd over de uitvoering van de zogeheten Economische en Sociale Richtlijnen voor de partij en de revolutie. Deze richtlijnen vormen de basis van de hervormingsplannen, die president Raúl Castro sinds 2008 uitvoert. De kritische econome Miriam Leiva gaat op de website Cubaencuentro in op de uitkomsten van deze bijeenkomsten en constateert dat veel cijfers en verwachtingen verborgen blijven. Wel is duidelijk dat ondanks de geringere deviezeninkomsten van Cuba, de dollartransacties uit de VS (meestal van familieleden van Cubanen) groeien. En daarover werd gezwegen tijdens deze officiele gebeurtenissen in Havana.

President Raúl Castro en vie-president Diaz Canel tijdens de assemblee op 21 december 2013

President Raúl Castro en vie-president Diaz Canel tijdens de assemblee op 21 december 2013

Over 2013 meldt de vice-voorzitter van de Raad van Ministers, Adel Yzquierdo, dat de groei van het Bruto Intern Product niet 3,6% betrof zoals eerder voorspeld, maar 2,7%, vanwege de gedaalde deviezeninkomsten en het tekort schieten van de industrie-  en de bouwsector. Maar hij constateert ook dat in de meeste sectoren sprake was van groei alhoewel hij geen verdere cijfers verstrekt over de groei in deze sectoren waardoor een analyse van de economische processen moeilijk wordt.

Daling deviezeninkomsten
Een verklaring voor de geringere inkomsten aan buitenlandse deviezen kan niet gezocht worden in de dollartransacties uit de VS (in totaal worden die voor 2013 geschat op meer dan 2 miljard dollar), noch in de groeiende stroom van bezoekende Cubanen, Cubaanse-Amerikanen en Noord-Amerikanen. Ook niet in de nieuwe zending van ongeveer 7.000 artsen naar Brazilië en andere landen en het handhaven van eenzelfde aantal artsen in Venezuela. Deze artsen en verpleegsters vormen een enorme inkomstenbron aan deviezen. Wellicht hangen de geringere inkomsten samen met de problemen rond de olie en bijproducten die Havana in Venezuela aankoopt en doorverkoopt op de wereldmarkt.

Miriam Leiva en Oscar Chepe waren bijna 40 jaar samen

Miriam Leiva en Oscar Chepe waren bijna 40 jaar samen

Productiviteit
Wat 2014 betreft wordt de groei van het Bruto Intern Product van 2,2% toegeschreven aan de toename van de doelmatigheid in de economie en het lokaliseren van productiemiddelen naar sectoren die meer export opleveren en de mogelijkheid investeringen te financieren. De onvoorziene daling van de prijzen voor nikkel en suiker worden van kanttekeningen voorzien. In het geval van de suikersector is er sprake van een lichte verbetering in de laatste 2 jaar; voor de suikeroogst 2013-2014 verwacht men een groei van 17,5% vergeleken met de vorige. Die stijging komt neer op 1,8 miljoen ton waarvan 1 miljoen voor de export is bestemd. Het is alarmerend dat de industriële sector verder geen prioriteit lijkt te zijn hoewel deze in staat zou kunnen zijn de export te doen groeien en de dure import te compenseren. Ondanks het feit dat het productieniveau van deze sector 50% lager ligt dan in 1989, wordt voor 2014 een minimale groei voorzien vanwege beperkte financiële middelen. Dit is nogal een contrast met de pleidooien van president Raúl Castro tijdens dezelfde bijeenkomst voor diversificatie van de productie voor de interne consumptie en de export.

Noot
* Miriam Leiva is journaliste en woonachtig in Havana. Zij is de echtgenote van de dit jaar overleden Oscar Chepe. Chepe was een bekende dissidente econoom en ook lid van de groep van politieke gevangenen Groep van 75. Op de website van Cubanet staat een interview over Miriam’s  leven (‘de psychische martelingen  waren intens en permanent, men wilde onze hersenen uitwissen’) als mensenrechtenactivist. Oscar Chepe overleed op 23 september 2013 in een ziekenhuis in Madrid. Miriam keerde op 1 december met de as van haar man naar Havana terug.
Op 30 december publiceerde Miriam Leiva een nieuwe bijdrage over de Cubaanse economie op de website Cubanet getiteld: Dollartransacties  familieleden houden Cubaanse economie gaande.