De hopeloze guerrilla van Che in Bolivia

Het leven van drie Boliviaanse journalisten is getekend door de herinneringen die zij hebben aan de guerrillastrijd, die vijftig jaar geleden onder leiding van Ernesto ‘Che’ Guevara, in hun geboorteland Bolivia, woedde. Juan Carlos Salazar, Humberto Vacaflor en José Luis Alcázar hebben hun herinneringen uit de vergetelheid gehaald en een boek geschreven vol anekdotes en humor. In 1966 werden de drie naar de streek in Bolivia gezonden waar de strijd plaatsvond. Hun boek is getiteld: La Guerrilla que contamos: Historia íntima de una cobertura emblemática en werd in juli jl. gepresenteerd.

cover-la guerrilla que contamosHet is een tamelijk onbekend verhaal tussen de vele publikaties, die over Guevara en de guerrilla zijn geschreven, sinds sergeant Mario Terán hem 50 jaar geleden op 9 oktober 1967 executeerde in een schooltje in het dorpje La Higuera in het zuidoosten van Bolivia. De auteurs vertellen hoe dit afgelegen gebied tot centrum werd van het wereldnieuws en hoe zij erin slaagden ondanks de militaire en politieke censuur, verslag te doen van de gebeurtenissen zoals de gevechten, de uitwijzingen en de spionage door vrouwen die zich voordeden als leraren of verpleegkundigen. Alcazar, die voor het lokale agentschap Fides, het tijdschrift Presencia en Inter Press Service werkte, had op zondagavond 8 oktober 1967 de wereldprimeur van de gevangenneming van Che Guevara. Hij had de plek bereikt van de gevechtszone om Che te interviewen, maar merkte bij toeval de hinderlaag en de aanhouding van de communistische strijder op. De informatie kreeg hij van een telegrafist. De volgende dag raakte hij de hand van het lijk van Guevara aan toen deze op een brancard, bevestigd aan de sleeën van een helikopter, aankwam in Vallegrande. ‘Er ging een rilling door mij heen, een sensationele ervaring’, schrijft Alcázar, als hij zich die ervaring herinnert.

regis-debray-camiri-bolivia-arrestatie
Régis Debray (met sigaret) werd op 20 april 1967 in het Boliviaanse dorp Muyupampa gearresteerd. Hij had besloten zich bij de strijders van Guevara aan te sluiten. Op 17 november 1967 werd hij door een Boliviaanse rechtbank tot 30 jaar gevangenisstraf veroordeeld. In 1970 is hij vrijgelaten na een wereldwijde campagne en persoonlijke inspanningen om zijn vrijlating van Jean-Paul Sartre, André Malraux, generaal Charles de Gaulle en paus Paulus VI.

Fotorolletjes
Vacaflor werd tweemaal verbannen uit de militaire zone. Eén keer werd hij bedreigd met een proces en werd hij ervan beschuldigd deel uit te maken van een samenzwering om de Franse intellectueel Regis Debray vrij te krijgen. Een van de anekdotes verwijst naar een verhaal dat bijdroeg aan het redden van het leven van deze Franse intellectueel. Het leger had al aangekondigd dat Debray en twee andere buitenlanders waren gestorven. Vacaflor’s collega van Presencia Hugo Delgadillo, tevens tandarts en gevestigd in een dorpsstraat van Muyupampan, werd verrast door het passeren van drie buitenlandse gevangenen, begeleid door soldaten. Vacaflor vertelt, dat de foto’s die Delgadillo van de gevangenen waaronder Debray nam, tien dagen onderweg waren en leken te zijn verdwenen, voordat ze uiteindelijk toch La Paz bereikten en konden worden gepubliceerd. De fotorolletjes werden vervoerd door chauffeurs van militaire trucks en bereikten zo uiteindelijk EL Diario Presencia. Onbedoeld droegen ze bij aan de redding van Debray en de publicatie ervan zorgde wereldwijd voor opschudding. Volgens Salazar redde de foto het leven van Debray, maar veroordeelde het Che ter dood, want vanaf dat moment besloot het leger dat het een oorlog zonder gevangenen zou worden.

che-guevara-valle-grande-10 de octubre de 1967 por el periodista AFP- Marc Hutten

Che Guevara in Valle Grande, 10 oktober 1967. Foto van Marc Hutten (AFP)

Vijfhonderd dollar
Het was voor het locale agentschap FIDES erg moeilijk en kostbaar om iemand naar het gebied te sturen. De directeur, de Spaanse jezuïet José Gramunt, had afspraken gemaakt met het Spaanse persbureau EFE en het Duitse DPA om de reis voor Salazar te financieren. Salazar herinnert zich dat de Europese persbureaus elk het plan, om een paar dagen naar het gebied te gaan, met 500 dollar ondersteunden. Uiteindelijk bleven ze bijna een jaar. De verslaggever schreef de verhalen voor FIDES en DPA, terwijl Gramunt dat deed voor EFE. De onthullende reportages voedden de carrières van de drie redacteuren die daarna, vanwege de militaire dictatuur, bij media buiten Bolivia gingen werken.

ernesto-guevara-eerbetoon-bolivia02102017

Eerbetoon afgelopen week in Bolivia

Vragen
Vijftig jaar na de dood van Che Guevara zegt Salazar dat, ondanks dat er al veel is gepubliceerd over de legendarische guerrilla, er nog veel onduidelijkheden zijn. Wie heeft Che Guevara bijvoorbeeld verraden? Wie beval  zijn executie? Welke rol speelde de Sovjet-Unie? Welke rol speelden Fidel Castro en Cuba? Al deze vragen zullen pas worden beantwoord als alle archieven worden geopend, aldus Salazar. Het boek werd onlangs in La Paz gepresenteerd door Salazar en Vacaflor, Alcázar kon niet aanwezig zijn. De schrijver Robert Brockmann gaf commentaar en zei het boek te beschouwen is als ‘een handleiding om een ​​hopeloze guerrillastrijd te ontleden.’

Bron
* Diario de Cuba, 29 juli 2017

Kleinzoon van Che: ‘Cuba is een grammofoonplaat met een grote kras’

Canek Sánchez Guevara, de kleinzoon van Ernesto Che Guevara, stierf vorig jaar op 40-jarige leeftijd in Mexico. Zowel in Frankrijk als Spanje kwam postuum een boek van hem uit met de titel 33 revoluciónes. Volgens Che’s kleinzoon is Cuba als ‘een grammofoonplaat met een grote kras.’ Het boek klaagt de Cubaanse revolutie en de dagelijkse gang van zaken op het eiland in heldere bewoordingen aan. Guevara werd er in onder gedompeld nadat hij zijn jeugd afwisselend in Italië, Spanje en Mexico doorbracht.

canek-sanchez-guevara-ernesto

Canek Sánchez Guevara

Amper 12 jaar oud kwam de kleinzoon van Ernesto Che Guevara en zoon van Che’s oudste dochter Hilda, terug in zijn geboorteland en werd er geconfronteerd met een werkelijkheid die sterk verschilde van de voorstellingen die er bestonden in het hart van de linkse familie waar hij uit voortkwam. ‘Elke dag is een herhaling van de vorige, elke week, elke maand en elk jaar en elke geluid herhaalt het vorige geluid tot er nog maar een vage en onherkenbare gelijkenis is met de originele grammofoonplaat,’ schrijft hij. Canek kon zich niet indenken toen hij op het eiland landde, dat hij een werkelijkheid binnentrad die op het punt stond abrupt te veranderen. In de verre Sovjet Unie, voerde Michael Gorbachov de perestrojka in, terwijl Fidel Castro opriep tot een bekering waarbij ‘de fouten en negatieve tendensen zouden worden gerectificeerd’ en waarbij hij de boerenmarkten demoniseerde en opriep ‘het socialisme niet op te bouwen met kapitalistische middelen’.

canek-guevara-1976

De vierjarige Canek in 1977

Papa’s zoontjes
De kleinzoon van de guerrillero was in een land terechtgekomen waar ‘niets functioneerde maar alles hetzelfde bleef’, zoals hij beschrijft in 33 revoluciónes. Deze botsing tussen de propaganda en het leven op straat is de kern van zijn boek waar hij 10 jaar aan werkte. Het verscheen pas na zijn onverwachte overlijden vanwege complicaties bij een hartoperatie. Als vriend van ontwerpers, bewonderaar van enkele bekende zangers verscheen hij in lokalen van de staat en hield zich ’s nachts op in de diepste krochten van Havana. Hij was een vreemde ‘hijo de papa’ of vader’s kindje.* Want in de clans van commandanten, generaals en hoge functionarissen waar iedereen strijd voert om luizenbaantjes, gaf de telg van Che’s dochter de voorkeur aan een leven in de schaduw en deed hij zijn best onopgemerkt te blijven.

hilda-guevara-met-vader-che-1960

De jeugdige Hilda Guevara, moeder van Canek, met haar vader Che Guevara (1960)

Geen land voor rebellen
Canek werd in 1974 in Havana geboren uit het huwelijk van Hilda Guevara Gadea en de Mexicaan Alberto Sánchez Hernández, een jonge man uit Monterrey, die actief betrokken was bij de Liga de los Comunistas Armados / Liga van Bewapende Communisten en die naar Cuba kwam nadat hij een vliegtuig had gekaapt. Vrienden van Canek grapten later dat de rebellie al in zijn genen zat….maar Cuba is geen land voor rebellen. Hij weigerde zich aan te sluiten bij de officiële lofzangen en deed zijn naam eer aan (in de taal van de Maya’s’ betekent Canek zwarte slang), en bewoog zich zonder pretenties door de samenleving in een land als Cuba, waar alleen een verwijzing naar zijn  grootvader deuren zou hebben geopend. De machtigen moesten niets hebben van de fascinatie voor de zelfkant van deze jongeman, voor de gewone man in de straat zonder militaire rangen of vermeldingen in een biografie.

Speciale periode
In de verhalen die in 33 revoluciónes zijn opgenomen, sijpelt veel door van de bekentenis die de auteur in een autobiografische tekst** in 2006 deed:  ‘Ik hield van Cuba en ik haatte het zoals je alleen maar iets dat waardevol is, kan liefhebben én haten, iets dat  fundamenteel deel uitmaakt van iemands persoonlijkheid’. Hij woonde tijdens de moeilijkste periode op het eiland; de Speciale Periode, de crisis van de vlotvluchtelingen of balseros en in 1996 besloot hij zich in Oaxaca in Mexico te vestigen, waar een groot deel van zijn werk als schrijver, ontwerper en cultuurpromotor gestalte zou krijgen. Jaren later legt hij uit dat zijn vertrek uit Cuba voor een groot deel samenhing met ‘de criminalisering van het anders zijn’, die zich in zijn geboorteland voordeed en hij noemde ‘de vervolging van homoseksuelen, hippies, vrijdenkers, vakbondsmensen en dichters’ en het aan de macht komen van een ‘socialistische hogere burgerij’ die voorwendt ‘proletarisch te zijn’. Daar wilde hij niet toe behoren en ook niet aan bijdragen.

cover-33-revoluciones-canek-sanchez-guevara

Omslag van ‘33 revoluciones’ van Canek Sánchez Guevara, uitgegeven door Alfaguara

Mislukking van de utopie
De verschijning van dit boek bij een Spaanse uitgeverij, valt samen met de huichelachtige officiële eerbewijzen in Cuba voor zijn grootvader bij gelegenheid van diens dood op 9 oktober 1967. De koppen van de officiele media herhaalden, zij het kleiner dan anders vanwege de orkaan Matthew, de oude toverformules over de ‘heroïsche guerrillero’ en ‘paladijn van de vrijheid’ die wij Guevara de la Serna toedichten. Maar je hoeft maar door de straten van Oud-Havana te lopen om de zien hoe de grootvader van Canek, een goedkope toeristische fetisj is geworden, afgedrukt op een willekeurig T-shirt, asbak of voorwerp van primitieve kunst, bedoeld om herinneringen en illusies te slijten. In elk bar vol met Amerikanen, klinkt de zinsnede uit het lied over Che ‘aquí se queda la clara, la entrañable transparencia, de tu querida presencia Comandante Che Guevara’ ( hier wordt zichtbaar de diepe genegenheid voor uw geliefde aanwezigheid, Comandante Che Guevara)  en dat levert applaus en fooien op. (zie lied op YouTube)

che-guevara-cafe-con-leche-seattle-washingtonVeel fooien
Het is de muzikale vertolking van de mislukking van de utopie. De akkoorden die keer op keer worden herhaald en die de kleinzoon van de omstreden guerrillero zo raak in zijn boek verzamelt, waar het leven in het Cuba van Fidel Castro nooit verder kwam dan ‘een kras op een vervuilde grammofoonplaat. Miljoenen krassen op vuile platen. Keer op keer weer die kras op de grammofoonplaat van de tijd.’

Bron
* Reinaldo Escobar op de website 14ymedio, 29 oktober 2016
Linken
** Tekst ‘Quién es el nieto de Ernesto Che Guevara?’ van Canek Sánchez Guevara op de weblog El Veraz (2006) waarin hij zijn leven beschrijft.
YouTube: het lied opgedragen aan Che: La entrañable transparencia…el che, 3.50 minuten
* The Independent, 25 januari 2015: Canek Sanchez Guevara: The grandson of Che Guevara who became an anti-Castro dissident

Noot
* ‘Hijo de papa’ of vader’s kindjes. Zo worden de zonen en dochters genoemd van vooraanstaande Cubanen die zich materieel meer kunnen permitteren en gerekend worden tot de jetset van Havana.

Hezbollahdelegatie bezoekt Cuba

Een delegatie van de Hezbollah uit Libanon bezocht afgelopen week Cuba en Venezuela. Er vonden, aldus de Daily Star in Beirut, ontmoetingen plaats met regeringsfunctionarissen en leden van de Nationale Assemblee van de Poder Popular. Hezbollah (Partij van God) is een gewelddadige politieke beweging van sjiitische moslims met antiwesterse sentimenten.

Het persbureau van Hezbollah zegt dat het bezoek een reactie was op een officiële uitnodiging van José Ramón Balaguer, lid van het secretariaat van het Centraal Comité van de Cubaanse Communistische Partij. De Cubaanse media hebben het bezoek van Hezbollah aan Cuba nergens gemeld. De delegatie bestond uit het hoofd van het Departement voor Internationale Relaties van Hezbollah, Ammar Musawi, die ook het mausoleum van Ernesto Che Guevara in Santa Clara bezocht. Het persbureau zegt verder dat Musawi ‘het  Cubaanse experiment prees omdat het de Amerikaanse hegemonie weerstond’, en zegt dat ‘Cuba een model is voor alle landen en volkeren om te leren wat te doen tegen de politiek van de hegemonie, de arrogantie en de uitbuiting.’

CubaTips over: Che Guevara: 44 jaar geleden vermoord, top 10 bezienswaardigheden Cuba, Dissidenten: Cuba uit Mensenrechtencommissie VN en vele andere boeiende artikelen

Vandaag, 9 oktober 2011, is het 44 jaar geleden, dat Ernesto ‘Che’ Guevara in Bolivia werd vermoord. Zijn ster fonkelde lange tijd aan de hemel van vele idealisten, mede dankzij de eenzijdige propaganda vanuit Cuba. Maar zijn ster is al weer geruime tijd flink geleden gedaald, toen steeds meer bekend werd over de meer duistere kanten van zijn persoonlijk handelen. In het nieuwste nummer van CubaTips, dat vandaag verschijnt, wordt extra aandacht besteed aan de persoonlijkheidscultus rond Che en aan de verkoop van een originele afdruk van een foto van Korda (zie hiernaast). Ook de verdere inhoud van CubaTips is weer boeiend en veelzijdig.

Volledige inhoud
De volledige inhoud van dit nieuwste nummer is als volgt:
1. Che Guevara 44 jaar geleden vermoord
2. Onze nieuwsberichten op uw site/blog!?
3. Persoonlijkheidscultus rond Che
4. Top 10 bezienswaardigheden Cuba
5. Dissidenten: Cuba uit Mensenrechtencommissie VN
6. Guardalavaca: concurrent van Varadero
7. Opticool ontvangt eerste grapefruit van Cubanita
8. Veiling originele afdruk foto Che Guevara
9. Culturele Cuba-Agenda
10. Laatste nieuws uit Cuba

Wekelijks
CubaTips verschijnt wekelijks. U kunt zich gratis inschrijven voor toezending per e-mail. Klik hier.
Wilt U dit nummer inzien? Klik hier.