Hoe de Europese Unie alsmaar belangrijker wordt voor Cuba

De Cubaanse regering start het nieuwe jaar met stevige steun van de EU. Europa is nu zelfs een belangrijker partner geworden voor Cuba dan Venezuela. Havana en Brussel beginnen aan een nieuw hoofdstuk in hun onderlinge relaties en dat is het resultaat van het Akkoord voor Politieke Dialoog en Samenwerking (PDCA), dat eind december 2016 werd ondertekend.

mogherini-bruno-rodriguez - januari2018
Buitenlandchef van de EU, Mogherini in gesprek met Bruno Rodriguez, Minister van Buitenlandse Zaken van Cuba

Relaties met VS bekoeld
De uitvoering van het akkoord ging vorige week officieel van start met het bezoek van Federica Mogherini, de Europese hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken, aan Havana. Voor Cuba komt de nauwere samenwerking met Europa zeer gelegen nu de relaties met de VS weer sterk bekoeld zijn en het Amerikaanse handelsembargo werd verscherpt. Mogherini noemde dat embargo achterhaald en illegaal en de oorzaak van een slechtere levenskwaliteit voor de Cubanen. ‘We betreuren dat de huidige Amerikaanse regering zijn houding ten aanzien van Cuba blijkbaar heeft veranderd’, zei Mogherini donderdag op een persconferentie aan het slot van haar bezoek.

Zolang Trump aan de macht is
Dat de Amerikaanse president Donald Trump het Cubabeleid van zijn voorganger Barack Obama terugschroefde, vergrootte ‘de marge voor onderhandelingen met de EU’, zegt Christian Khmers, voorzitter van het (Belgische) Interuniversitair Instituut voor de Relaties tussen Europa, Latijns-Amerika en de Caraïben. ‘Europa kan een centrale rol gaan spelen in de relaties met Cuba zolang Trump aan de macht is’, zegt de Belgische onderzoeker, die ook voorzitter is van de Belgisch-Chileense Kamer van Koophandel. ‘Het kan het Caraïbische land ook beter voorbereiden op een nieuwe regering die in het belang van de Verenigde Staten bestuurt. Daarom vind ik het positief dat Cuba nu de banden met de EU aanhaalt.’

maduro-raul-castro-alba-havana-14122017

De Venezolaanse president Maduro (links) in gesprek met Raúl Castro, vorige maand tijdens de Alba-conferentie in Havana

Belangrijker dan Venezuela
‘De EU biedt een toegevoegde waarde omdat ze een solide bondgenoot is, sterk en betrouwbaar”, zei Mogherini donderdag. ‘We zijn consistent in ons beleid ook al bestaan er verschillen. Er zijn geen onvoorziene elementen of plotse veranderingen in ons buitenlands beleid.’ Voor Cuba komt de nauwere samenwerking met Europa zeer gelegen nu de relaties met de VS weer sterk bekoeld zijn. De inwerkingtreding van het samenwerkingsakkoord zal de relaties tussen Cuba en de EU naar een hoger plan tillen, aldus de EU-buitenlandcoördinator. ‘De EU is al de belangrijkste partner op het vlak van handel, investeringen en ontwikkelingssamenwerking’, ook al ‘kan de perceptie bestaan dat anderen bovenaan op deze lijst staan.’ Daarmee verwees ze naar Venezuela, jarenlang de belangrijkste handelspartner van Cuba, maar nu van die eerste plaats verdreven door Europa.

Chronische economische crisis
Cuba kent sinds 2016 een nieuwe terugval in de bijna chronische economische crisis die in 1991 ontstond als gevolg van interne problemen en het terugschroeven van goedkope olieleveringen door Venezuela. Venezuela kampt nu zelf met zware interne politieke problemen en een duizelingwekkende economische achteruitgang. Analisten zijn het erover eens dat de Europese steun de verzwakte Cubaanse economie zuurstof zal geven. Na een bescheiden groei van 1,6 procent in 2017 verwacht het land voor dit jaar een bbp-toename van 2 procent, onvoldoende voor de ontwikkelingsbehoeften van het land. Cuba heeft jaarlijks 2 miljard euro investeringen nodig om zijn economie eindelijk weer aan de praat te krijgen.

eu-vlagEuropese investeringen
Zonder totaalbedragen te noemen voorspelde Mogherini een toename van de Europese investeringen de komende jaren. Mogherini kondigde ook de ondertekening aan van een nieuw gemeenschappelijk programma voor hernieuwbare energie, goed voor 18 miljoen euro, en een voor duurzame landbouw, goed voor 21 miljoen euro, en de uitbreiding van culturele en wetenschappelijke uitwisselingen, goed voor nog eens 10 miljoen euro. Ook voor de heropbouw na de doortocht van orkaan Irma in september vorig jaar zullen er meer Europese middelen komen.

Eerste Gezamenlijke Raad in Brussel
Een delegatie van de Europese Investeringsbank brengt eind deze maand een bezoek aan Havana om de mogelijkheden voor samenwerking te verkennen. Ondertussen gaan bilaterale teams concrete domeinen en thema’s voor nauwere samenwerking analyseren met het oog op de eerste vergadering van de Gezamenlijke Raad Cuba-EU, op 28 februari in Brussel. Die Gezamenlijke Raad, die uit Europese en Cubaanse ministers bestaat, moet toezien op de uitvoering van het PDCA en komt minstens om de twee jaar bijeen.

CUBA-CONFERENCIA DEL PCC

Raúl Castro spreekt de nationale conferentie van de Cubaanse Communistische Partij toe

Machtswissel in april
‘De laatste jaren heeft de EU met Cuba gepraat over hoe ze de modernisering van de Cubaanse economie kan begeleiden’, zei Mogherini. ‘Gezien de politieke gebeurtenissen en de overgang die in Cuba zal plaatsvinden, zie ik dit (raamakkoord) als een historische stap en zullen we deze gebeurtenissen met aandacht volgen.’ Met dat laatste verwees ze naar de machtswissel die er in april aankomt. Cuba krijgt dan een nieuwe president, in opvolging van Raúl Castro. Tijdens haar bezoek, het derde in bijna twee jaar en het eerste in het kader van het PDCA, had Mogherini ontmoetingen met president Raúl Castro en de ministers Bruno Rodríguez (Buitenlandse Zaken), Rodrigo Malmierca (buitenlandse handel en investeringen) en Abel Prieto (cultuur). Ze gaf ook een lezing aan de universiteit van Havana en werd ontvangen door parlements-voorzitter Esteban Lazo en kardinaal Jaime Ortega, die gedurende 35 jaar aartsbisschop van Havana was en in 2016 met pensioen ging.

Ratificatie door EU-lidstaten
Het Akkoord voor Politieke Dialoog en Samenwerking (PDCA), dat meer dan dertig domeinen van samenwerking bestrijkt, biedt Cuba bijkomende mogelijkheden om zijn duurzame ontwikkeling, democratie, mensenrechten en sociaaleconomische modernisering te versterken en gemeenschappelijke oplossingen te zoeken voor wereldwijde uitdagingen. De participatie van de Cubaanse en Europese burgersamenleving en de uitwisseling van personen moeten deel uitmaken van dat proces, benadrukt de EU. Het PDCA kan pas echt van start gaan als de parlementen van alle EU-lidstaten het akkoord hebben geratificeerd. Tot nog toe deden slechts zeven parlementen dat. De gesprekken tussen Brussel en Havana begonnen op 29 april 2014 en eindigden na zeven bilaterale werkrondes in maart 2016. Het proces kreeg zijn grootste impuls in 2015 toen ook de onderhandelingen tussen Cuba en VS naar een hogere versnelling schakelden. In december 2014 had toenmalig president Barack Obama aangekondigd dat hij na meer dan vijftig jaar de diplomatieke betrekkingen met Cuba wilde herstellen.

Bron
* Ivet González, Knack, 8 januari 2018

EU weigert politieke ruimte in te zetten voor mensenrechten in Cuba

Erik Jennische, directeur Latijns-Amerika van Civil Rights Defenders, zei afgelopen vrijdag tijdens een bijeenkomst in Brussel dat de EU ‘afstand heeft gedaan van zijn politieke invloed om een positieve verandering in Cuba te bereiken’. Hij reageert op een uitspraak van Christian Leffler, directeur van De Amerika’s van de EU, die recent zei dat de dialoog met het regime niet gericht is op het verkrijgen van politieke concessies.

Erick Jennische

Erick Jennische

Volgens Jennische heeft dit niet enkel gevolgen voor de zaak Cuba, maar ‘ook voor onderhandelingen met andere landen.’ Hij voegt er aan toe dat de EU met deze houding ‘de mogelijkheid opent dat veel meer landen die de mensenrechten schenden een akkoord kunnen sluiten waardoor hun macht wordt gelegitimeerd’. Jennische bekritiseert de persconferenties die in Havana plaatsvinden na onderhandelingsronden tussen de EU en Cuba. Enkel de officiële media, gecontroleerd door de Cubaanse overheid, mogen die bijwonen en de onafhankelijke media worden geweerd. Ook kritiseert hij het feit dat de bijeenkomsten die in Brussel plaatsvinden met de civil society ‘niet open zijn voor allen’ en ook niet publiekelijk worden aangekondigd. ‘Op de manier sluit de onderhandelingsdelegatie die vertegenwoordigers van de civil society uit die een open en transparante dialoog over de onderhandelingen willen’ , aldus Jennische.

Christian Leffler

Christian Leffler

Zwaktebod
De directeur van Civil Rights Defenders zegt dat ‘dit waarschijnlijk op verzoek van de Cubaanse regering gebeurt. Het feit dat de EU deze voorwaarden accepteert is een teken van zwakte.’ Jennische noemt de verzekering van Leffler dat ‘respect voor de mensenrechten en de bevordering van de democratie met een rol voor de civil society’ onderdeel zullen uitmaken van het uiteindelijke akkoord ‘positief’. Maar hoe dat gebeurt blijft onduidelijk. En hij vraagt zich af: ‘Welke ruimten en instituten zullen worden ontwikkeld en welke rol zal de civil society daarbij spelen. Is het de Cubaanse regering die beslist wie daarin kunnen participeren?’. Jennische concludeert dat op deze wijze ‘de onderhandelingsdelegatie een constructieve insluiting van de civil society in het onderhandelingsproces onmogelijk maakt’. Hij stelt zich de vraag ‘als de EU de civil society nu niet wil insluiten, welke garanties er dan zijn voor de civil society om een rol te spelen in de uitwerking en toepassing van het akkoord.’

Link
* Open Brief, gericht aan de Europese Unie en ondertekend door 23 organisaties waaronder Glasnost in Cuba, over mensenrechten en de onderhandelingen met Cuba, 16 september 2015

Cuba en de EU opnieuw rond de tafel

Cuba heeft besloten gesprekken met de Europese Unie (EU) over een samenwerkingsovereenkomst voort te zetten, naast de onderhandelingen met de VS over de normalisering van de diplomatieke betrekkingen. De diplomatieke gesprekken tussen Cuba en de EU worden in maart voortgezet. Cuba is het enige Latijns-Amerikaanse land dat geen samenwerkingsovereenkomst heeft met de EU. De EU is de tweede handelspartner van Cuba.

de Cubaanse dissident Guillermo Fariñas vijf jaar geleden nog de Sakharovprijs voor de vrijheid van het denken in ontvangst mocht nemen in het Europees Parlement.

De Cubaanse dissident Guillermo Fariñas ontving vijf jaar geleden de Sakharovprijs voor de vrijheid van het denken in het Europees Parlement.

Deze week begonnen de besprekingen over het aanhalen van de banden tussen de VS en Cuba. De relatie tussen beide landen was meer dan een halve eeuw vijandig. Brussel en Havana hebben op 4 en 5 maart een derde ronde gepland van de onderhandelingen die vorig jaar april begonnen in de Cubaanse hoofdstad. ‘Aanvankelijk dachten we dat de EU gedaald was op de lijst met prioriteiten’, zegt de Europese ambassadeur in Havana, Herman Portocarero. ‘Nu blijkt dat dat niet zo is en dat Cuba beide processen gelijktijdig wil aangaan. Dat is goed nieuws.’ Delegaties uit Cuba en de VS ontmoetten elkaar op 21 en 22 januari in Havana. Het was de eerste bijeenkomst na de aankondiging van beide regeringen dat de diplomatieke betrekkingen hersteld zullen worden en Washington op 15 januari nieuwe maatregelen aankondigde om handel en reizen tussen de landen te vergemakkelijken.

Portocarero en zijn vrouw

Portocarero en zijn vrouw

Geen samenwerkingsverband met EU
Cuba is het enige Latijns-Amerikaanse land dat geen samenwerkingsovereenkomst heeft met de EU. In 2008 werden de eerste stappen gezet in de richting van zo’n overeenkomst, eind april 2014 volgde een eerste ronde gesprekken over een toekomstig akkoord, zegt Portocarero. Die overeenkomst moet volgens hem onder meer betrekking hebben op de rol van maatschappelijke organisaties en de belangrijkste kwesties op het gebied van langdurige samenwerking. Een tweede bijeenkomst werd in augustus in Brussel gehouden en op 8 en 9 januari had een derde moeten volgen. Die werd begin december echter door de Cubaanse autoriteiten uitgesteld zonder nieuwe datum af te spreken, kennelijk vanwege een overvolle agenda.

Venezuela
Het belangrijkste doel van de Cubaanse diplomatie is het bevorderen van de handel en het aantrekken van kapitaal. In 2014 versterkte Cuba de relaties met de rest van Latijns-Amerika, het Caraïbische gebied en traditionele bondgenoten als China en Rusland. Het jaar eindigde met de historische aankondiging van toenadering tot de VS. Daardoor bevindt Havana zich nu in een andere positie in de onderhandelingen met Brussel. Het belangrijkste doel van de Cubaanse diplomatie is het bevorderen van de handel en het aantrekken van kapitaal onder een nieuwe wet voor buitenlandse investeringen. De Europese Unie is momenteel de tweede handelspartner van Cuba, na Venezuela. Economische problemen in dat land doen twijfel rijzen over de vraag hoe de sterke handelsbanden met Cuba zich zullen ontwikkelen. Volgens de laatst beschikbare cijfers uit 2013, bedroeg de Cubaanse import uit de EU in dat jaar 1,83 miljard dollar. De export bedroeg 838 miljoen dollar.

Groei
De regering van Raúl Castro hoopt dat een samenwerkingsovereenkomst met de EU leidt tot groei van de handel, maar ook tot diversificatie van economische banden, gezien de mogelijkheid van normalisering van de relatie met de VS en een daaraan gekoppelde opheffing van het Amerikaanse handelsembargo, zeggen analisten.

De vlaggen van de Europese Unie

De vlaggen van de Europese Unie

Rivaliteit VS en Europa
Portocarero denkt dat de nieuwe relatie van Cuba met de VS alle processen zal versnellen. ‘Als de Cubaanse autoriteiten de balans willen bewaren, zodat niet alles nu de door de VS gemonopoliseerd wordt, zullen ze ons de aandacht moeten geven die we verdienen’, zegt hij. Europa krijgt nog steeds hoge boetes vanuit de VS opgelegd vanwege de Wet Helms-Burton. Die Amerikaanse wet legt sancties op aan niet-Amerikaanse bedrijven die handel drijven met Cuba. ‘Hier zullen we het over moeten hebben met onze vrienden in de VS’, zegt Portocarero. ‘Het is niet acceptabel voor ons dat we het doelwit blijven van sancties en boetes voor de Europese financiële sector, terwijl in de VS de restricties worden versoepeld.’

Gevoelige thema’s
Cuba heeft aangegeven voor normale groei van de economie zo’n 2,2 miljard euro per jaar aan investeringen nodig te hebben. De speciale economische zone Mariel, die 465 vierkante kilometer beslaat ten westen van Havana, heeft een moderne haven die gebouwd is met geld uit Brazilië, en ruimte voor productieactiviteiten gefinancierd door buitenlandse investeerders. Tijdens de derde ronde van de besprekingen met de EU staan onder meer mensenrechten, de rol van maatschappelijke organisaties en goed bestuur op de agenda. Dit zijn gevoelige onderwerpen voor de Cubaanse regering, die geen internationale kritiek hierop accepteert.

Bron
* Patricia Grogg, IPS

EU kan onderhandelingen met Cuba beginnen

EU-kantoor in Havana

EU-kantoor in Havana

De permanente ambassadeurs van de 27 EU-landen hebben gisteren het mandaat goedgekeurd dat de onderhandelingen over een bilateraal akkoord tussen de EU en Cuba, mogelijk maakt. De definitieve goedkeuring zal plaatsvinden op maandag 10 februari wanneer de ministers van de EU-landen in Brussel bijeenkomen. Tot de totstandkoming van een akkoord tussen beide landen, blijft de zogeheten  Common Position, die contacten met Cuba koppelt aan de verbetering van de mensenrechten, van kracht.

EU en Cuba spreken over ‘mogelijke samenwerking’

Vrijdag werd in Havana een tweedaags seminar afgesloten over mogelijke samenwerking tussen de Europese Unie en Havana. Vanuit Europa namen experts van het Directoraat-generaal voor Ontwikkeling en Samenwerking EuropeAid deel en vertegenwoordigers uit Cuba van overheid en niet-gouvernementele organisaties, aldus een persbericht van de vertegenwoordiging van de EU in Havana.*

logoeuropeseuniecubaTijdens dit seminar werd gesproken over mogelijke deelname aan toekomstige regionale en themaprogramma’s van de EU voor de periode 2014-2020 zoals, aldus de EU thema’s als milieu, klimaatveranderingen, investeringen, hoger onderwijs, civil society en mensenrechten. Aan het seminar namen ook niet-gouvernementele organisaties en hulporganisaties uit andere landen deel, die werkzaam zijn op het eiland. Deze projecten werden in 2008 hervat en sinds dat jaar werden door 28 Europese partners voor meer dan 86 miljoen euro’s in Cuba geïnvesteerd. Prioriteit hadden voedselveiligheid, milieu, klimaatsverandering, energie, exportuitwisseling. Ook culturele en erfgoedprojecten kunnen deelnemen.

Onderhandelen
Op dit moment zijn er 40 projecten die lopen of spoedig beginnen ter waarde van 53 miljoen euro. Het seminar gaat vooraf aan de Europese ministerraad op 16 december in Brussel waar de EU voornemens is in te stemmen met een mandaat waardoor de onderhandelingen met Cuba kunnen beginnen of een bilateraal akkoord gericht op normalisering van de relaties. Op dat moment zou er een einde komen aan de zogeheten Common Position van de EU tegenover Cuba. In 1996 werd daar toe besloten en werd de verbetering van de relaties tussen de EU en Cuba afhankelijk gemaakt van de democratisering en de situatie van de mensenrechten op het eiland.

europeseuniecubavlaggenBron
* Diario de Cuba, 29 november 2013
* Het persbericht van de EU- Havana over het seminar
Noot
* Het persbericht van de EU noemt geen namen van deze Cubaanse ngo’s. Cuba kent een lijst met zogeheten ngo’s die echter allen afhankelijk zijn van het regime of de partij. Zo worden o.a. de officiële organisatie van kleine boeren (ANAP) , het Centrum Félix Varela, het Herdenkingscentrum Martin Luther King en de communistische vrouwenorganisatie FMC als ngo of niet-gouvernementele organisaties opgevoerd.

Nederland en EU bezorgd over Cuba

Op 20 september heeft PvdA-Kamerlid Frans Timmermans vragen gesteld aan Minister van Buitenlandse Zaken, Uri Rosenthal, over de arrestatie van 30 dissidenten in Cuba. Vandaag kwamen de antwoorden, waauit bezorgdheid blijkt van zowel de kant van Nederland als van de EU. Binnen afzienbare tijd zal de ‘common position’ van de EU worden geëvalueerd. ‘Dan zal ook worden bezien of er reden is de betrekkingen met Cuba verder te beperken.’

Volledige vragen en antwoorden

Vraag 1: Heeft het Cubaanse regime dertig dissidenten gearresteerd omdat deze van plan waren een demonstratie te organiseren?

Antwoord: De afgelopen periode hebben verschillende kortstondige arrestaties van vreedzame activisten plaatsgevonden. Gevangenen worden vaak na enkele uren of dagen weer vrijgelaten.

Vraag 2:  Zo ja, bent u bereid hiertegen bilateraal en in EU verband onverwijld en duidelijk protest aan te tekenen bij de Cubaanse autoriteiten en de vrijlating van de dissidenten te bepleiten? Zo nee, waarom niet?

Antwoord:  Ik heb de EU verzocht om in Havana te demarcheren, om de zorg van de EU over te brengen en op te roepen tot onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van alle politieke gevangenen.

Vraag 3: Bent u bereid de aanscherping van EU-sancties te bepleiten indien Cuba geen gehoor wil geven aan dit pleidooi en de dissidenten niet vrijlaat? Zo nee, waarom niet?

Antwoord: De EU zal binnen afzienbare tijd haar gemeenschappelijke positie ten aanzien van Cuba evalueren. Daarbij zullen alle relevante ontwikkelingen, ook deze, worden meegenomen. Dan zal ook worden bezien of er reden is de betrekkingen met Cuba verder te beperken.