José Conrado: ‘Obama stelde geen eisen aan Havana’

José Conrado is pastoor van de kerk van San Francisco de Paula in Trinidad. Conrado is een van de weinige priesters die openlijk kritiek uiten op het regime. Hij kwam daarbij niet alleen in botsing met het Castroregime maar ook met de leiding van de katholieke kerk in Cuba. Hij was recent in Miami voor de presentatie van zijn boek Sueños y pesadillas de un cura en Cuba / Dromen en schrikbeelden van een pastoor in Cuba. Volgens José Conrado heeft de kerk in Cuba ‘niet veel mogelijkheden om hulp te bieden omdat de ruimtes die de regering ter beschikking stelt heel klein zijn en omdat de Cubaanse kerk arm is’. Ook is hij van mening dat de katholieke kerk in Cuba ‘meer lef moet tonen’ in het spreken over mensenrechten.

jose-conrado-trinidad-2017

José Conrado Rodríguez

Hoe ziet u de Cubaanse realiteit?
‘Cuba verkeert in een immense crisis, materieel, economisch, politiek en wat betreft leiderschap. Het is de crisis van een model dat niet meer voldoet en dat niet in staat is de problemen van het land op te lossen, maar onder deze realiteit gaat een diepe geestelijke en morele crisis schuil. Dat is de wortel van die andere crisis. Wat we nu meemaken is niet plotseling ontstaan, maar is het resultaat van ingrijpende beleids- en gedragslijnen die het land naar deze impasse hebben geleid. De onderdrukking in Cuba van de vrijheid en van het godsdienstig bewustzijn gedurende vele jaren heeft de crisis uitgelokt waarin het land is ondergedompeld. Die is het gevolg van de angst die gezaaid is, en die in de botten van de mensen is gaan zitten, in hun intiemste en meest persoonlijke wezen.’

Als u uw stem blijft verheffen binnen Cuba, waarom denkt u dan dat de Cubaanse regering u toestaat te komen en te gaan, missen op te dragen en u zelfs vrij door het land te bewegen?
‘Als je eenmaal een bepaalde publieke en internationale bekendheid hebt, zijn de maatregelen die de repressieve instellingen treffen, anders van aard. Vanwege het feit dat ik pastoor ben, trouw aan mijn overtuigingen en aan mijn pastoraal werk zorgen ze ervoor dat ze van mij geen probleem met de kerk maken. Ik doe niets verkeerds. In geen enkel land ter wereld is het verboden om mensen te bezoeken, bruggen te slaan en de dialoog te bevorderen. Ook is het de realiteit dat iedereen altijd uit Cuba kan vertrekken die het geld voor een paspoort heeft en een visum voor het ontvangende land.’

Voelt u dat u onder toezicht staat van of gevolgd wordt door de Staatsveiligheid?
‘Zeker. In Trinidad is mijn voordeur het grootste openbaar urinoir, bijvoorbeeld. Ik heb dat al vaak aan de kaak gesteld, ook in preken, maar niemand doet er iets aan. Mannen maken hun gulp open en voor het oog van de hele wereld urineren ze tegen de deur van de kerk. Er zijn ook vrouwen die dat doen. Dat is beschamend. Het is geen toeval dat we het al zo vaak aan de kaak hebben gesteld en dat het blijft gebeuren.’

Trinidad is een toeristische trekpleister, maar u kent ook haar armere kant. Hoe is dat deel van die stad die niet voorkomt in de reisgidsen en wat heeft de kerk gedaan om de armoede te verlichten?
‘De kerk heeft niet veel mogelijkheden om hulp te bieden omdat de ruimtes die de regering ter beschikking stelt heel klein zijn en omdat de Cubaanse kerk arm is. De mensen vergissen zich in de kerk omdat ze geeft, maar de realiteit is dat ze geeft van haar armoede. Wanneer de kerk helpt, is dat omdat iemand van buiten het land iets heeft gedoneerd of omdat de gelovigen in Cuba zelf in staat zijn te delen van hun armoede. Het is een grootse prestatie van de Cubaanse kerk dat ze zo veel mensen helpt met zo weinig middelen.’

‘De programma’s van de parochie worden onderhouden dankzij mijn salaris en de donaties van gelovigen. De armoede in de steden is groot, maar die op het platteland nog groter. In de parochie geven we maaltijden aan een groep van ongeveer twintig kinderen die op hun schooltje geen middageten krijgen, maar orkaan Irma heeft het dak van de kerk eraf geblazen. Een deel van het geld uit de verkoop van het boek Sueños y pesadillas de un cura en Cuba is bestemd om deze ruimte te herstellen en een ander deel is voor de slachtoffers van de orkaan in Ciego de Ávila.’

‘We doen wat we kunnen om de mensen te helpen, maar de dienst van het geloof bij een volk zonder hoop is de belangrijkste dienst die we kunnen bieden. Dat is de missie van de kerk.’

Conrado-Rodriguez-Americano-Diaspora-november-2017

Foto: José Conrado Rodríguez (midden) bij de presentatie van zijn boek in het Museo Americano de la Diáspora Cubana/ Amerikaans Museum van de Cubaanse Diaspora vergezeld door Manuel Salvat en Myriam Márquez. (14ymedio)

U hebt vanuit de kerk de diplomatieke dooi tussen Cuba en de VS meegemaakt. Vindt u dat er door de kerkelijke leiders te veel bemoeienis was met dit onderwerp? Hoe ziet u de actuele de relatie tussen Cuba en de VS?

‘De kerk deed wat zij moest doen – ik verwijs naar paus Franciscus. Zonder twijfel bespeur ik een belangrijke breuklijn: het was een akkoord tussen de top van de Cubaanse regering, de kerk en de VS, maar de oplossingen die Cuba nodig heeft, zijn fundamenteler. Als wij als natie een heling tot stand moeten brengen, moeten we dat doen met alle Cubanen, niet alleen de machthebbers. Om die reden is elk akkoord dat alleen de hogere kringen betreft een ontoereikend akkoord.’

‘In Cuba was iedereen enthousiast en hoopvol gestemd over de weg die president Obama insloeg, maar de regering van de VS zwichtte en zwichtte zonder eisen te stellen. Dat is niet de goede manier van onderhandelen. Mensenrechten gaan ieder mens aan en het is niet een onderwerp om aan voorbij te gaan in onderhandelingen met Cuba. Dit verdrag tussen Cuba en de VS bereikte niet wat het moest bereiken.’

cover-Suenos-pesadillas-cura-Cuba-portada-conradoVeel mensen hebben kritiek op het stilzwijgen van de Cubaanse kerktop ten aanzien van onderwerpen als de schending van mensenrechten op het eiland.
‘Ik heb zelf bij diverse gelegenheden gezegd dat stilzwijgen geïnterpreteerd kan worden als medeplichtig zwijgen, maar het zou erg onrechtvaardig zijn om niet te herinneren aan de vele keren dat de katholieke kerk haar stem heeft verheven om te waarschuwen voor gevaar. Als we denken aan het pastoraal schrijven El amor todo lo espera/De liefde waarop iedereen hoopt, of de brieven van de bisschoppen bij het begin van de Revolutie en de documenten van de Encuentro Nacional Eclesial Cubano/Nationale Cubaanse Kerkelijke Ontmoeting, in 1986 kunnen we een veel objectievere afweging maken van de rol van de kerk in de geschiedenis van het land.’

‘Normaal gesproken doet niemand verslag van de preken door priesters en bisschoppen, waarin er ook kritiek is, maar dat blijft niet bij woorden. We hebben meer engagement met de daad dan met het woord. Ik geloof dat er veel onrecht is, maar vooral ook onwetendheid onder hen die zeggen dat de kerk zwijgt.’

Hoeveel is er nog te doen voor de Cubaanse kerk in de begeleiding van de mensen?
‘We zijn in stilte onze weg gegaan, dag na dag, in het vertrouwen van de christelijke bevolking die zij aan zij leefde met het Cubaanse volk en zijn leed ondervond, zijn behoeften deelde en getuigde van de aanwezigheid van God te midden van het volk. De kerk moet vooruit kijken en dat moet het legaat zijn van de Cubaanse kerk.’

‘De kerk loopt het risico van de zelfgenoegzaamheid  waarover paus Franciscus veel spreekt, van een doel op zich te worden. Alsof het alleen maar nodig is dat de kerken steeds machtiger en talrijker worden, maar wij beseffen heel goed dat het niet dát is waardoor we de roeping van de kerk kunnen realiseren.’

‘In deze zin heeft de Cubaanse kerk een voorsprong: ze bevindt zich al langs de zijlijn, maar ze moet meer lef tonen. God roept ons met een bepaald doel en de kerk is geroepen om te dienen, dat is haar roeping: de behoeftigen dienen, hen die zich vervolgd voelen en hen die vermorzeld zijn.’

cobre-kerk-straatbeeld-renek

Conrado presenteerde zijn boek in de kerk van de Ermita de la Caridad/Kapel van de Barmhartigheid in Miami. Hij droeg er zijn boek op aan de Virgen de la Caridad del Cobre/Maagd van Barmhartigheid van El Cobre. Dit bedevaartsoord bij Santiago de Cuba trekt vele duizenden pelgrims per jaar. Foto: René Kerkhoven

Welk leiderschap heeft Cuba nodig om uit de crisis te geraken?
‘Leiderschapstijlen heb je in soorten en maten, bijvoorbeeld die van Fidel Castro, die alle macht in één hand hield en hem weghaalde bij individuen. Er zijn andere leiderschapstijlen, zoals die van Mandela, die geen scheidslijnen trok onder de bevolking, omdat hij begreep dat de ware vrijheid en de beste manier van leider zijn ligt in vergeving en erkenning van de ander.’

‘Ik geloof dat het leiderschap dat Cuba nodig heeft er een is waarin de leider zijn macht ontkent zodat de mensen leren vrij te zijn en met zijn allen en in dienst van allen een vaderland op te bouwen dat voortkomt uit participatie en verantwoordelijkheid ten aanzien van het gezamenlijk welzijn.’

Hoe ziet u de vervanging van Jaime Ortega als kerkelijk leider van het aartsbisdom Havana?
‘Het is nog erg vroeg om die vraag te beantwoorden, maar zoals ik de nieuwe aartsbisschop van Havana ken, namelijk als een diepgelovig man met een heel grote betrokkenheid bij het evangelie, ben ik ervan overtuigd dat zijn aanwezigheid in het aartsbisdom de bevolking van de hoofdstad zeer ten goede zal komen.’

Wat vindt u ervan dat de evangelische kerken steeds meer terrein winnen in Cuba?
‘Als Christus terrein wint in Cuba, winnen we allemaal. Als iemand zich werkelijk tot christen bekeert, verheugt ons dat, of hij nou katholiek of protestant is. Zij die zich geen christen voelen zijn mensen die vanwege hun overtuigingen de weg van de barmhartigheid verlaten. Ik zie in Cuba vooral veel begrip en liefde tussen katholieken en protestanten. Maar zelden reageren mensen agressief tegen een ander geloof.’

Bron
* Mario J. Pentón, website 14ymedio, 4 november 2017

Advertenties

Voormalig kerkleider Ortega kritiseert santeriaballet

Kardinaal Jaime Ortega noemt het ‘historisch absurd’ om de santería-god Ochún te laten samenvallen met de door Cubaanse katholieken vereerde Maagd van de Caridad del Cobre. De teruggetreden aartsbisschop van Havana reageert op de balletvoorstelling Afrodita, oh, espejo van de choreograaf Rosario Cardenas, die in de staatsmedia veel aandacht kreeg en op 29 september in Teatro Alonso in Havana in première ging. De leiding van de katholieke kerk in Cuba is een verklaard tegenstander van dit zogeheten syncretisme**, terwijl voor veel katholieke Cubanen de grenzen tussen het katholieke geloof en de Afrocubaanse santeria in de praktijk vaag zijn.

santeria-ochun

De god Ochún draagt geel.

De kardinaal schrijft in het kerkblad Palabra Nueva: ‘Dat de arme slaven zo hun orisha/god laten samenvallen, is begrijpelijk. Dat kan men begrijpen als het geweld van de onderdrukking de mens in onmenselijke omstandigheden van ballingschap en slavernij drijft. Dat deze voorouderlijke overtuigingen zijn verspreid onder het Cubaanse volk in het algemeen, met name in de tweede helft van de vorige eeuw en tot aan de dag van vandaag, is ongelukkig en vaak pijnlijk.’ Ortega noemt het ‘folklore’ van wat men als lo cubano/als typisch Cubaans ziet. Ortega wijst ook op andere sectoren van de Cubaanse samenleving waar het Afro-Cubaanse gedachtengoed van de santería een leidende rol heeft gekregen, bijvoorbeeld in het toerisme. Volgens Ortega is dit fenomeen vooral ingegeven door verkeerde economische belangen. Hij kritiseert de business die er rondom heen ontstaat, variërend van het fokken van de geiten voor rituele offers tot de verkoop van witte paraplu’s.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel waar gebruiksartikelen uit de santería worden verkocht.

Onacceptabel
Voor de kerkleider is het ‘onacceptabel’ dat de auteur, choreograaf en regisseur van het werk ‘voor de televisiecamera’s uiteenzet dat de dans de passie verbeeldt en aanwakkert tussen Changó en onze patrones, de Maagd Maria.’ Ortega noemt dit ‘de legitimatie van het absurde’ op weg naar ‘het primitivisme.’ (….) Noch om redenen die eigen zijn aan het christelijk geloof, noch om niet-bestaande theologische vergelijkingen, noch om historische redenen kan de toewijding aan de Virgin de la Caridad, symbool voor de Maagd Maria en het model van pure liefde van de Maagd en van de Moeder, worden vergeleken met de orisha Ochún, die een godin van seksuele passies is.’

virgin-de-la-caridad-del-cobre
In 1612 verscheen de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre bij Santiago de Cuba aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden vochten voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Ochún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre, die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha.

Patrones
Hij voegt eraan toe dat deze ‘verwarring onder de arme Afrikaanse slaven begrijpelijk is, maar voor een ontwikkelde Cubaan uit de 21ste eeuw niet acceptabel. En het is nog minder aanvaardbaar om dit gedachtengoed te verspreiden met de titel Patrones van Cuba, de titel waarmee ons volk en paus Benedictus XV haar hebben geëerd.’ (…) ‘Het is de beslissing van de auteur om de orisha Ochún te eren uit religieuze sympathie, artistieke motieven of vanwege modieuze folklore, maar verwar dit magisch fenomeen niet met de patroonheilige van Cuba. Dat is naast een historische absurditeit ook een patriottische zonde’, aldus Ortega.

Reacties
Een recensent van de Nationale Raad voor Podiumkunst omschreef het werk in de  officiële krant Granma als ‘een rijke verzameling vol universele patronen waarin Aphrodite en Ochún met elkaar verweven zijn’. Op de website Cartas desde Cuba zijn ook kritische geluiden te lezen over Ortega’s opmerkingen zoals de reactie van Karl: ‘De katholieke kerk moet nog heel wat evolueren. Het is een gebrek aan respect om de namen van Oshún en Changó met een kleine letter te schrijven, alsof het mindere goden zijn dan die zij (de katholieken, redactie) vereren. Ten tweede is er het gebrek aan erkenning (ik ben zeker dat het geen gebrek aan kennis is) dat veel katholieke rituelen sterk beïnvloed zijn geweest dooor heidense geloofsopvattingen. En ten derde hebben kunstenaars in een seculier land als Cuba volkomen het recht om zich vrij te uiten en hun artistieke kracht te mengen met wat hen goeddunkt. De religie, zoals al wat leeft, evolueert. Deze brief is een bewijs van een gebrek aan respect, een voorbeeld van mentaal kolonialisme dat moet worden bekritiseerd als de drager van intolerantie. En dan wil ik niet eens praten over de wijze waarop de katholieke kerk zelf financieel van het geloof heeft geprofiteerd. Hoe schaamteloos moet je zijn om met zo’ n tekstje op de proppen te komen?’

santeria_op-straatBron
* Diario de Cuba, 5 oktober 2017

Linken
Palabra Nueva met het Spaanstalige commentaar van Jaime Ortega
Website (Engelstalig) over santería: De karakteristieken van Ochún, de koningin van de  rivieren
*  De website Mens en Samenleving: over santeria en Cubaans syncretisme.
Deze Cubaweblog (21 maart 2012) over: 400 jaar Maagd van Cobre

Noot:
** Syncretisme is een term die verwijst naar het naar elkaar toegroeien van religies, als een poging om uiteenliggende of tegengestelde geloven en religies met elkaar te combineren. In Cuba wordt de term gebruikt om het naar elkaar groeien van santeria en katholicisme aan te duiden. De leiding van de katholieke kerk is een fervent tegenstander van een dergelijk proces van het in elkaar opgaan van religies.

Kardinaal: ‘Dialoog tussen Cuba en de VS gaat door’

Kardinaal Jaime Ortega is niet bang dat de dialoog tussen Cuba en de VS met de komst van president Donald Trump, zal worden afgeremd. Hij pleit voor voortzetting van de opening op het eiland, maar hij geeft toe dat deze wel ‘een beetje traag verloopt’, aldus de voormalige aartsbisschop van Havana, die vorig jaar vanwege zijn leeftijd terugtrad. Ortega nam in Madrid deel aan een forumbijeenkomst, georganiseerd door Nueva Economía Foro.

jaime-ortega- Miguel-Moratinos-Economia-Forum-09052017

Emeritus aartsbisschop van Havana (midden) in gesprek met oud-minister van Buitenlandse Zaken, Miguel Ángel Moratinos, (rechts) met wie hij samenwerkte bij de vrijlating in 2010 van 130 politieke gevangenen.

Volgens hem verloopt alles wat men in de periode van president Obama heeft afgesproken en ingevoerd ‘op gelijke wijze’ en heeft Trump ‘zich daar niet tegen uitgesproken.’** Ortega speelde op verzoek van het Vaticaan, een grote rol in het herstel in 2015 van de wederzijdse betrekkingen tussen Cuba en de VS. Hij noemt zijn optreden ‘van een diep christelijke orde’ en bedoeld om de dialoog te bevorderen. Hij benadrukte dat zijn rol politieke gevolgen had, maar noemt zichzelf ‘geen politiek mens.’ Over Cubanen in Miami zei hij dat velen van hen ‘belangstelling hebben om samen te werken’ vooral in sociale projecten en in ‘het economisch leven in Cuba.’

Opening
Ortega, die in 2010 bemiddelde bij de vrijlating van 135 politieke gevangenen, die vervolgens met hun gezinnen in dat jaar ook in Spanje aankwamen, was optimistisch over de opening die zich voordoet in Cuba. Hij wees op de economische veranderingen en zei te hopen dat ‘het daar niet bij blijft’, hoewel hij erkende dat deze ‘een beetje traag verlopen.’ De vrijlating van deze gevangenen was ‘een positief signaal’ voor de verbetering van de relaties met de VS en ook met de Europese Unie, aldus de kardinaal. De toen nog bestaande Common Position koppelde de verbetering van de relaties van de EU met Cuba aan verbetering van de mensenrechten. Op een vraag over de opvolging volgend jaar van Raúl Castro als president van de Republiek, zei hij niet te denken dat een familielid van Castro hem zal opvolgen omdat ‘in mijn land geen tendens van dynastieën bestaat’ .

Fonds Ortega
Ortega presenteerde dinsdag jl in Casa de América zijn boek Diálogo, encuentro, acuerdo / Dialoog, ontmoeting, akkoord, uitgegeven door San Pablo. Hij kondigde toen ook de oprichting van de Fundación Jaime Ortega aan, bedoeld om jonge Cubaanse ondernemers te begeleiden bij het hervormingsproces van bedrijven in Cuba.

Bron
*Persbureau EFE, 10 mei 2017

Noot

palmieri-francisco-bz-usa

Onderminister Palmieri spreekt

* In Washington maakte dinsdag Francisco Palmieri, de ondersecretaris voor Latijns-Amerika van het Ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens een conferentie over de Amerikas, bekend dat het Cubabeleid zal worden herzien. Het zal ‘belangrijk verschillen van dat van  de regering Obama’. Hij gaf geen details, maar zei wel dat er een groter accent op de mensenrechten zal worden gelegd. Tijdens de eerste 100 dagen van de administratie van Trump heeft deze geen woord aan Cuba gewijd. Engelstalig bericht in Panampost.

Presenteert de katholieke kerk de rekening?

De katholieke kerk van Cuba verbrak haar politiek zwijgen van de afgelopen maanden en herhaalde oude eisen aan het adres van de regering: toegang tot het onderwijssysteem en meer ruimte in de Cubaanse media. De op 26 maart benoemde nieuwe aartsbisschop van Havana, Juan de la Caridad García Rodríguez, werd voor de eerste maal geïnterviewd door het kerkblad Palabra Nueva. Hij was eerder vanaf 2002 bisschop van Camagüey.

bisschop-juan-de-la-caridad-garcia-havana

De nieuwe aartsbisschop van Havana, Juan de la Caridad García Rodríguez, samen met president Raúl Castro bij de ingebruikneming van de nieuwe opleiding van priesterstudenten, San Carlos y San Ambrosio, het seminarie in Havana.

‘De kerk wil scholen hebben of ruimten binnen scholen. Dat wenst ook een aanzienlijk deel van de bevolking,’ aldus de nieuwbenoemde bisschop van Havana, Juan de la Caridad García in het blad van het aartsbisdom. García volgde begin dit jaar kardinaal Jaime Ortega op als aartsbisschop van Havana. In 1961 onteigende de nieuwe regering van Fidel Castro het complete onderwijssysteem. De katholieke kerk bezat op dat moment veel scholen voor basis-, voortgezet- en universitair onderwijs. Die scholen waren ook een belangrijke inkomstenbron van de katholieke kerk. De nieuwe atheïstische staat verbood elke invloed van de katholieke kerk in het nieuw gevormde publieke onderwijssysteem. De ontwikkeling liep parallel met de onderwerping van de gehele journalistieke wereld in de jaren zestig aan de controle van de staat. ‘De kerk dient toegang te krijgen op regelmatige grondslag tot de sociale communicatiemedia’, zegt aartsbisschop García nu.

umaplas-umap-unidades-militares-de-ayuda-a-la-produccion-establecidas-en-la-decada-de-1960-tussen65en-68-2

Beeld van een strafkamp in de jaren zestig; ook priesters en dominees werden er opgesloten

Spanningen
De spanningen  tussen kerk en staat in Cuba duurden voort tot 1998 toen paus Johannes Paulus II een historisch bezoek aan Cuba bracht. In 2010 voltrok zich een dialoog tussen bisschoppen en de overheid en werden mede door bemiddeling van Spanje, 130 politieke gevangenen vrijgelaten. Vanaf dat moment hebben priesters en bisschoppen bij speciale gelegenheden toegang tot radio en televisie en publiceren de staatsmedia berichten afkomstig van de katholieke kerk. Toen paus Franciscus in september 2015 het eiland bezocht, zond de staatstelevisie twee interviews uit in prime-time met de toenmalige kardinaal Jaime Ortega en de voorzitter van de Cubaanse Bisschoppenconferentie, bisschop Dionisio García. Ook werden kerkelijke gebouwen die in de jaren zestig in beslag waren genomen, aan de katholieke kerk teruggegeven en werd het gemakkelijk gemaakt verouderde gebouwen te renoveren, maar de toegang tot het onderwijs bleef afgesloten voor kerkelijke instellingen. García benadrukte dat de kerk ‘actief deel wil uitmaken van het onderwijs opdat de deugden ervan bijdragen aan het verdwijnen van slechte gewoonten en aan het bevorderen van de eensgezindheid tussen de Cubanen.’ Hij zegt daarover ‘een geleidelijke dialoog’ te willen voeren.

Bron
* O.a. het persbureau AFP, 21 november 2016

Link
* Palabra Nueva: interview (Spaanstalig) met aartsbisschop García Rodríguez

Cubaanse aartsbisschop Ortega treedt af

De Cubaanse kerkleider Jaime Ortega Alamino die een sleutelrol speelde bij de toenadering tussen Cuba en de VS, zal binnenkort aftreden. Juan de la Caridad Garcia Rodriguez (1948), aartsbisschop van Camagüey, zal hem opvolgen als nieuwe aartsbisschop van de Cubaanse hoofdstad. Jaime Ortega (79) bleef op verzoek van het Vaticaan na zijn 75ste verjaardag nog vier jaar in functie. Tijdens zijn 35-jaren durende pontificaat in Havana verwelkomde hij drie pausen in Cuba.

jaime-ortega-vlag

Jaime Ortega

Jaime Lucas Ortega y Alamino werd geboren op 18 oktober 1936 in Jagüey Grande, Matanzas, Cuba. Hij studeerde theologie in Quebec en werd vervolgens in zijn geboorteplaats parochiepriester. Paus Johannes Paulus III benoemde hem in 1978 tot bisschop van Pinar del Rio en drie jaar later tot bisschop van Havana. In 1994 werd hij tot kardinaal benoemd.

Werkkamp
In 1963 nam Cuba een wet aan die alle mannen tussen de 17 en de 45 jaar verplichtte in militaire dienst te gaan. Ortega werd in 1966 opgeroepen maar zoals veel geestelijken, beschouwde de regering hem niet betrouwbaar genoeg voor het leger en zond hem daarom naar een militair werkkamp in Camagüey waar intellectuelen, homoseksuelen, geestelijken, dominees  en dissidenten waren geïnterneerd. Hoewel Ortega tot voor kort nooit publiekelijk sprak over deze 8 maanden in het kamp, spreken zijn celgenoten over opstaan om 4 uur ’s ochtends, schreeuwende bewakers, smerig water en slecht eten, dagen waarin suikerriet gekapt werd en onrustige nachten in oncomfortabele slaapzakken. Velen ontvluchtten Cuba als ze uit de kampen kwamen en sloten zich aan bij een snel groeiende diaspora in Florida, Spanje of elders. Maar Ortega zei altijd dat weggaan geen optie was.

Vrijlating politieke gevangenen
Ondanks de vervolging in de beginjaren van de revolutie, zou Ortega uitgroeien tot een van Cuba’s vooraanstaande persoonlijkheden met uitzonderlijke invloed op de Cubaanse machthebbers. Zo bemiddelde hij in 2010 bij de vrijlating van een groep politieke gevangenen, de zozgenaamde Groep van 75.  Mede dankzij zijn bemiddeling kwamen in 2011 ook de laatsten van deze groep politieke gevangenen vrij, waarvan de meesten – al dan niet vrijwillig – naar Spanje gingen.

Timide
Volgens leden van de democratische oppositie was Ortega in zijn relatie met het Cubaanse regime te timide en sloeg hij niet altijd hard genoeg met zijn vuist op tafel. Dit vooral om de moeizame verworvenheden voor het instituut van de katholieke kerk niet in gevaar te brengen. Verder treft hem het verwijt, dat hij katholieke priesters, die openlijk de Cubaanse dictatuur kritiseren, zoals Dagoberto Valdés en José Conrado Rodriquez, heeft laten vallen. Ook hield hij grote afstand van christelijke oppositiemensen, zoals Oswaldo Payá.

Grotere ruimte
Maar ook Dagoberto Valdés, die zich na druk van Ortega terugtrok als uitgever van het kritische bisdomblad Vitral in Pinar del Rio – destijds nog onderscheiden met de Prins Claus Prijs! – erkent, dat Ortega een grotere en belangrijke ruimte voor zinvolle activiteiten van de katholieke kerk heeft geschapen. Zoals de bouw van een nieuw seminarie en allerlei nuttige en noodzakelijke liefdadigheidsprogramma’s, waaronder tehuizen voor ouderen en gaarkeukens voor de armen. Processies zijn inmiddels toegestaan en de staatsmedia bieden meer ruimte aan de vertegenwoordigers van de katholieke kerk dan voorheen. Dagoberto Valdés zegt over de nieuwbenoemde bisschop Garcia Rodriguez, dat ‘de paus een pastorale en missionaire aartsbisschop heeft  benoemd die de kerk op dit moment nodig heeft, met name de kerk in Havana.

jaime-ortega-y-obama-maart2016

Jaime Ortega en Obama tijdens diens bezoek aan Cuba in maart 2016

Cuba-VS
Het was kardinaal Ortega die in 2013 een brief van de paus bezorgde bij president Raúl Castro en president Obama toen de geheime gesprekken tussen beide landen dreigden vast te lopen. ‘Het is eerlijk om te constateren dat de rol van de kerk bij de toenadering cruciaal was en dat kardinaal Ortega een centrale rol speelde’, aldus Philip Peters, directeur van het Cuba Research Center in Virginia en dat ‘hij hier 20 jaar aan heeft gewerkt.’

Bronnen
* Diverse persbureaus

Programma Obama, 20, 21 en 22 maart 2016

Zondag 20 maart
obama--gezinDe Amerikaanse autoriteiten hebben meer informatie verstrekt over het programma van president Obama in Cuba. Zondagmiddag komt hij in Havana aan, samen met zijn vrouw Michelle, zijn dochters Sasha en Malia en zijn schoonzus Marian Robinson. In tegenstelling tot eerdere berichten begint het programma op zondag en niet op maandag. Zondag ontmoet Obama kardinaal Jaime Ortega in de kathedraal van Havana. In de wijk Oud-Havana zal hij kennismaken met enkele culturele activiteiten.

Maandag 21 maart
De Cubaanse president Raúl Castro ontvangt Obama op het Plein van de Revolutie waar hij een krans zal leggen bij het standbeeld van José Martí. Daarna spreken beide leiders over de nieuwe relatie die tussen beide landen is ontstaan. Na afloop zullen korte verklaringen aan de pers worden afgelegd.
‘s-Middags ontmoet Obama ondernemers uit Cuba en de VS.
’s Avonds biedt Raúl Castro Obama een diner aan in het Paleis van de Revolutie. Een ontmoeting met oud-president Fidel Castro zal niet plaatsvinden.

Dinsdag, 22 maart
President Obama houdt een toespraak in het Theater Alicia Alonso die door de Cubaanse televisies en radio wordt uitgezonden. ’s Middags vindt de ontmoeting plaats met dissidenten en andere leden van de civil society. Later op de dag woont Obama de honkbalwedstrijd bij tussen Cuba en het team van de Tampa Bay Rays in het Stadion Latijns-Amerika.

Cubaanse bisschop Arturo González: ‘Kerk helpt iedereen’

Bisschop Marcelo Arturo González van het bisdom Santa Clara, zei tijdens een persconferentie in Miami dat de Cubaanse katholieke kerk bereid is ‘iedereen te onthalen, inclusief dissidenten’. De uitspraken van Arturo González zijn opvallend omdat ze verschillen van die van de Cubaanse kardinaal Jaime Ortega die o.a. zei dat er geen politieke gevangen meer in Cuba zijn. González en de huidige aartsbisschop van Santiago de Cuba, Dionisio García Ibanez, worden wel genoemd als mogelijke opvolgers van Ortega.

De bisschop van Santa Clara, Marcelo Arturo González

De bisschop van Santa Clara, Marcelo Arturo González

‘Onze woningen worden vaak door dissidenten bezocht’, zei Marcelo Arturo González, nadat hij een mis had opgedragen in het Mariaheiligdom La Ermita de la Caridad in Miami, een kopie van het bedevaartsoord in Santiago de Cuba. Hij benadrukte dat de katholieke kerk doorgaat met hulpverlening aan gevangenen op het eiland, inclusief de politieke gevangenen en ook de autoriteiten hierover aanspreekt. González beschreef verder hoe sommige Cubaanse gevangenen vanwege economische delicten worden ingesloten, in de gevangenis in contact komen met dissidente celgenoten en zelf ook politiek opposant worden. ‘Niemand kan zeggen dat ‘de kerk de deuren voor mij sloot of me in de steek liet,’ aldus de bisschop van Santa Clara die benadrukte dat de kerk ‘op bescheiden wijzen het leven van enkelen redde’ die een hongerstaking hielden. De uitspraken van Arturo González verschillen aanmerkelijk met die van Ortega, die in een radio-interview op 5 juni j.l. met een Spaanse zender ontkende dat Cuba politieke gevangenen kende.

Sfeerbedervers
Karindaal Jaime Ortega reageerde afgelopen week op de kritiek van Cubaanse dissidenten naar aanleiding van zijn uitspraken over politieke gevangenen. Hij zei de kritiek ‘nogal vervelend’ te vinden en wees erop dat ‘enkele kringen aan de vooravond van het bezoek van de paus aan Cuba de sfeer willen beïnvloeden. Ik meen dat dit altijd gebeurt wanneer een pausbezoek in zicht komt. Er zijn er velen die dit wensen, die het steunen (…) maar er zijn ook anderen die een bezoek van de paus aan Cuba niet bevalt en het lijkt er op dat zij politieke bijbedoelingen hebben.’ Dit soort onvrede zal, aldus de kardinaal, groeien maar ‘dit soort zaken komen we altijd te boven.’

Bronnen
* 14ymedio, TV-Marti
Link
* Website van het aartsbisdom van Havana met informatie over het pausbezoek en het interview met kardinaal Ortega.
Video met o.a. de uitspraken van de bisschop van Santa Clara, 4 minuten