Amerikaanse rock en de opening in Cuba

De Cubaanse revolutie leidde vijftig jaar geleden tot een reeks sociale, economische en culturele fenomenen. Zowel de VS als Cuba sloten de toegang tot Cuba af voor allerlei concepten die voortkwamen uit de Europese en Noord-Amerikaanse cultuur. De ideologie van de Verenigde Staten en Europa was niet verenigbaar met de socialistische concepten van Fidel Castro en van hen die tijdens zijn regime culturele posten bekleedden. Dat had ook zijn effect op de muziek. Pas na publieke optredens in Havana van Audioslave, Major Lazer en de Rolling Stones veranderde dit.

logo-rolling-stones-che-guevaraDe toenmalige generatie van rockers drong aan op een nieuwe bewustwording van de veranderingen onder Cubaanse jongeren. De Beatles, Rolling Stones, Bob Dylan, de Who, Jimi Hendrix, de Doors and Janis Joplin bezorgden veel overheidsfunctionarissen hoofdpijn en zij verboden deze muziek in Cuba. Daarnaast kondigde de Amerikaanse regering een totale boycot tegen het eiland af met de bedoeling het eiland te onderwerpen. Amerikaanse pop- en rockmuziek kon tot voor kort in Cuba enkele beluisterd worden via binnengesmokkelde cd’s of radioprogramma’s vanuit Miami. ‘In 1979 was ik op een feestje waar de Beatles werden gedraaid. De politie viel binnen, stopte de muziek en nam de plaat mee,’ vertelt Dionisio Arce, leadzanger van de Cubaanse metalband Zeus in de documentaire Hard Rock Havana.

johnlennonwordtbewaakt

John Lennon in park in Havana

Lennon en Audioslave
Beetje bij beetje liet het regime geleidelijk meer rockmuziek toe die de Cubanen zolang was onthouden, deels door de Cubaanse regering en deels door de VS. President Fidel Castro nodigde destijds artiesten als Billy Joel, Stephen Stills, Kris Kristofferson uit voor het concert Havana Jam (1979), toen de politieke spanning in het land wat minder werd. In 2000 leek Fidel Castro zich neer te leggen bij de invloed van allerlei buitenlandse muzikale persoonlijkheden. Hij verklaarde John  Lennon tot een ‘revolutionaire held’ en onthulde zelfs een bronzen standbeeld ter ere van Lennon in een park in de hoofdstad.

muziek-audioslave-2005

Concert Audioslave in 2005 aan de Malecón

Eerste Amerikaanse band
In 2005 was Audioslave de eerste Amerikaanse band die na de Koude Oorlog en de Cubaanse Revolutie voet aan wal zette in Cuba. Volgens Billboard kwam dit concert tot stand na gesprekken tussen het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken en Cubaanse ambtenaren over ‘culturele uitwisseling’. Vlak voor zijn tragische dood in mei jl.  noemde Chris Cornell dit optreden en de ontmoeting met de bewoners van het eiland een van de meest gedenkwaardige momenten uit zijn carrière. De band, met medewerking van de gitarist Tom Morello uit Rage Against The Machine, trad op voor 70.000 mensen bij de Anti-Imperialistische Tribune José Martí. Van geheel andere aard maar wel binnen het kader van de culturele opening, was de uitnodiging aan het adres van de voormalige tootsenist van Yes, Rick Wakeman. Hij zou persoonlijk zijn uitgenodigd door Fidel om in 2005 met zijn New English Rock Ensemble tijdens een door de Cubaanse staat georganiseerd concert op te treden.

Honger naar meer
Vandaag de dag hebben Cubanen kennis kunnen maken met legendarische kunstenaars, kregen een nieuw perspectief en hongeren naar nieuwe geluiden. Volgens een artikel in Rolling Stone over het veranderende muziekklimaat, was Major Lazer de tweede Amerikaanse act die in de open lucht in Cuba speelde. Dit concert werd georganiseerd met medewerking van het Amerikaanse Ministerie van Cultuur en de Musicabana Foundation, maar ook met de managers van het trio. Onlangs liet Diplo – voorman van Major Lazer – in een interview met de Mexicaanse krant Excélsior weten, dat zijn team, vertegenwoordigers en producenten 16 tot 18 maanden hadden gewerkt aan de planning om het de beide betrokken regeringen naar de zin te maken.

rolling-stones-concertpubliek-25032016-2

Cubaanse jongeren op de avond van het concert van de Rolling Stones, 25 maart 2016

Muziek brengt beweging
De Amerikanen zijn niet de enigen geweest die een rol speelden bij dit proces van de muzikale opening. Op 25 maart 2016 traden de Rolling Stones, 70-jarigen met de energie van 20-ers, op in het stadion Ciudad Deportiva in Havana. Mick Jagger voorspelde dat wat Bob Dylan in 1964 voorspelde The times they are chancing en waar in Cuba weinig van was te merken, nu bewaarheid werd. Eén miljoen Cubanen, van kinderen tot ouderen met de leeftijd van de zingende Britten, beleefden een uniek moment van bevrijding. Hun idolen waren eindelijk in het land met de tropische sfeer aangekomen.  De optredens van de Rolling Stones en Major Lazer zijn op dvd beschikbaar en niet alleen is daar aandacht voor het concert, maar ook voor de ontwikkelingen die daaraan vooraf gaan. Op de dvd van Major Lazer is ook aandacht voor de ontmoetingen die Diplo in Cuba had met diverse Cubanen uit de binnenlandse muziekscene. Volgens Chris Cornell (Race against the Machine) is er in Cuba behoefte aan meer. Vlak voor zijn dood zei hij tegen Associated Press: ‘Ik denk niet meer hetzelfde sinds ik in Cuba was. Ik heb begrepen wat muziek werkelijk teweeg brengt, ongeacht of je de taal begrijpt en spreekt. Het brengt je in beweging’.

dvd-rolling-stones-havana-moonBron
* Track Record: El impacto de la música extranjera en Cuba door Hector Elí Murguía, 27 november 2017.

Linken
* Negotiation with the Revolution. The Politics of Cuban Music During the Special Period.
* DVD Major Lazer:  Lean on me Havana
* DVD Rolling Stones in Havana Moon

Het complexe Cuba (1)

Mijn studerende zoon staat op het balkon van onze kamer in Hotel Habana Libre, een hotel dat ooit beroemd werd omdat Fidel Castro er verbleef in de eerste maanden van de Revolutie van 1959. Aldus Mary J. Loftus,  journaliste van de Amerikaanse internetkrant Huffington Post die haar ambivalente houding tegenover het land beschrijft als zij het land met haar 22-jarige zoon Adam bezoekt.  

Havana bij zonsopgang

Havana bij zonsopgang

Havana strekt zich voor hem uit, verlicht in haar vervallen pracht. Hij zal nu kennismaken met de disco’s, de ongerepte toeristenstranden, de nationale trots en de zwarte humor, de ineenstortende infrastructuur en historische gebouwen en de meisjes van de universiteit die studeren en de meisjes die werken aan de Malecón. Dat zal de komende tien dagen allemaal gebeuren. Ofschoon hij net 22 is, zie ik bij Adam dezelfde opwinding en het gevoel van verwachting dat hij als jongen al had, in staat tot verwondering en tot respect. Hij is voor de eerste maal buiten de VS en waarschijnlijk is het ook de laatste trip die ik samen met hem maak; wie wil vreemde kusten ontdekken terwijl je moeder met je optrekt.

Studiereis
Maar we hadden geluk om deel te kunnen nemen aan een universitaire trip naar een bestemming die al heel lang boven aan mijn verlanglijstje staat, namelijk Cuba. De Varkensbaai. Revolutionairen met baretten. Palmbomen en uitgestrekte forten aan zee. De plek waar Ernest Hemingway zich terugtrok om te schrijven. Amerikaanse Graffiti die Godfather II ontmoet. Pinas coladas, mojitos, en daiquiris * met lemon en mango’s zo groot als kokosnoten.

op 8 januari 1959 trok Fidel Castro Havana binnen

Op 8 januari 1959 trok Fidel Castro Havana binnen

Als kind van de jaren zestig, zag ik Cuba in het zwart-wit nieuwsjournaal, propaganda (de onze, niet die van hen). Ik zou een complexer Cuba ontmoeten dan ik had verwacht, een Cuba dat worstelt met de vraag hoeveel van de moderne wereld binnen te laten en hoeveel van de eigen unieke erfenis te behouden.

Dynamiek
Onze groep maakt deel uit van het Excursieprogramma van de Ermory Universiteit, die vooral plekken op deze aardbol bezoekt waar conflicten bestaan. We vlogen naar Havana in het bezit van een zogeheten religieuze vergunning uitgegeven door het Ministerie van Financiën. We zouden spreken met leiders uit de gemeenschappen, kerkmensen, kunstenaars en opvoeders over zaken als ras, religie en verzoening in Cuba. Onverwacht staat deze communistische natie vol met esthetisch verantwoorde plaatsen van devotie; dynamische joodse centra, katholieke kathedralen, gebedshuizen van moslims (de eerste Cubaanse moskee staat al langer gepland, zegt men ons) en er zijn kerken van de santeria waar voorgangers betrokken zijn bij sociale programma’s voor armen, zieken of verslaafden.

toeristenpasea_plaza_CatedralSlavenverleden
Cuba lijkt beschaamd te zijn over het wrede verleden van de slavernij getuige de vele monumenten en musea hierover en de gemeenschapscentra om racisme te bestrijden (feitelijk bij de grondwet verboden) en er is de levendige Afro-Cubaanse kunst en muziek die straten en galerieën verlevendigen. Jong en oud, man en vrouw. Cubanen houden van muziek en van dansen. Bij elke gelegenheid wordt er gedanst. Bands spelen het alomtegenwoordige Guantanamera en andere Cubaanse klassieken in restaurants, bars en de lobbies van hotels. Pianolounges, legendarische cabarets zoals de Tropicana en de discotheken op het dak nodigen je uit. Musici zijn iconen en niet alleen de Cubaanse; neem het bronzen standbeeld van John Lennon zittend op een bankje in een park en Bob Marley’s No Woman, No Cry worden met veel inlevingsvermogen door de straatmuzikanten gezongen.

Bron
* Mary J. Loftus in de Huffingtonpost van 22 juli 2013

Noot
* Cubaanse cocktails