Cuba: pretpark waar iedereen naar toe wil

logo-obama-reis-cubaDe veiligheidsadviseur van het Witte Huis, Ben Rhodes, sluit een ontmoeting tussen president Obama en oud-president Fidel Castro uit. Rhodes speelt achter de schermen een hoofdrol bij het aanstaande bezoek van de Amerikaanse president aan Cuba. Ter voorbereiding van dit bezoek op 21 en 22 maart aanstaande, treft u de komende dagen artikelen aan waarin dit historische bezoek vanuit diverse gezichtspunten wordt belicht. Hier komt de Cubaanse schrijver van (politie)romans Leonardo Padura aan het woord. Hij zegt: ‘Elke bijdrage aan het wegnemen van spanningen is positief’.
======================================================================

leonardo-padura_cover-los-perros-apr2014

Leonardo Padura en de cover van zijn laatste roman die handelt over de dood van Trotski

De Cubaanse auteur Leonardo Padura beoordeelt het aanstaande bezoek aan Cuba van Barack Obama, de president van de Verenigde Staten, als positief en hij denkt dat het voor de relatie tussen beide landen, die altijd ‘erg traumatisch’ is geweest, een ‘keerpunt’  betekent. ‘We maken een heel bijzonder moment mee: Obama komt, de Rolling Stones komen, er komt een honkbalteam, Chanel komt…  Het is hier veranderd in een soort pretpark waar iedereen naar toe wil’, zegt Padura schertsend in uitspraken tegen persbureau EFE in Havana. De auteur van El hombre que amaba a los perros, een roman over Trotzki, zegt dat het nieuws van de komst van Obama, gepland voor 21 en 22 maart van dit jaar, hem heeft verrast en dat hij het verwelkomt als een ‘heel goede zaak’. ‘Ik denk dat we elke bijdrage aan het wegnemen van spanningen, aan het bevorderen van toenadering, aan meer begrip en uiteindelijk aan een beter leven voor de Cubanen, moeten verwelkomen als positief’, zegt hij stellig.

jorge-perugorría-speelt-Mario Conde

Jorge Perugorría (met blauw shirt) speelt de rol van politiecommissaris Mario Conde in de televisieserie die Paduro schreef.

Hij voegt eraan toe dat het bezoek van de president van de Verenigde Staten aan Cuba ‘een keerpunt betekent. De relatie tussen de Verenigde Staten en Cuba is altijd erg traumatisch geweest en als men dit trauma overwint en de weg inslaat naar feitelijke normalisatie van de betrekkingen, zal dat voor de hele wereld profijtelijk zijn, en in het bijzonder voor ons, de Cubanen’. Leonardo Padura nam in februari jl. in Havana deel aan de Jueves Culturales, een door de Spaanse ambassade in Cuba opgezet cultureel programma, dat bij die gelegenheid gehouden werd naar aanleiding van het 25-jarig jubileum van Padura’s creatie Mario Conde, de hoofdpersoon in zijn politieromans.
Behalve Padura zat ook de acteur Jorge Perugorría in het programma. Hij speelt de rol van Mario Conde in de film en de televisieserie Las cuatro estaciones die dit jaar uitkomen onder regie van de Spaanse cineast Félix Viscarret. Zoals Perugorría tegen EFE zei, heeft het bezoek van Obama ‘bij de Cubanen een soort toekomstverwachting gewekt’ en hij heeft er vertrouwen in dat door het bezoek de betrekkingen tussen beide landen zullen veranderen en blijvend zullen verbeteren.

Wederzijds begrip

rolling-stones.podium

Ondertussen is even buiten Havana de bouw van het podium voor het concert van de Rolling Stones op 25 maart a.s. begonnen

‘Ik dacht dat ik dat (het bezoek van de president van de Verenigde Staten) nooit zou meemaken. Toch is het sneller gegaan dan we ons konden voorstellen. Sinds de legendarische verklaring van 17 december 2014 is er zoveel gebeurd, en zo snel. Obama komt en ik vind het geweldig dat dit plaatsvindt en dat beide landen deze weg inslaan van wederzijds begrip en genormaliseerde betrekkingen’, verklaart Jorge Perugorría.

Bron
* Diario de Cuba, 26 februari 2016

Link
* Schrijver Leonardo Padura: geen handige rakker of opportunist, verscheen op 1 augustus 2015 op deze Cubaweblog

Schrijver Leonardo Padura: Geen handige rakker of opportunist

De Cubaanse verteller, essayist en journalist Leonardo Padura (Mantilla, 1955) zal in oktober in Oviedo uit handen van koning Felipe VI de Prijs der Letteren Prinses van Asturias 2015 in ontvangst nemen. De auteur van de sagen van detective Mario Conde zal een diploma, een sculptuur van Joan Miró, het wapenschild van de Stichting Prinses van Asturias en 50.000 euro’s ontvangen. Hij werd op 26 juni j.l. telefonisch geïnterviewd door de website Diario de Cuba. Citaat: ‘Het regiem heeft me nergens mee geholpen, het weinige dat ik heb, heb ik aan mijn boeken te danken’, aldus de winnaar van de Prijs der Letteren Prinses van Asturias die er soms van wordt beschuldigd vrij kritiekloos tegenover het regime te staan.

leonardo-padura‘Meer dan alle onderscheidingen en financiële bijdragen die ik ontving, is mijn voldoening gebaseerd op de erkenning die de Cubaanse literatuur ontvangt. Ik weet niet wie me heeft voorgedragen, het is geen wedstrijd waarbij iemand een werk presenteert en al dan niet kan winnen: hier beslist een comité van 21 personen wie de erkenning zal krijgen. Ik benadruk dat het een beloning voor de cultuur van mijn land is’, becommentarieerde de auteur van de succesvolle historische roman Ketters, gepubliceerd door Tusquets in 2013 vanuit Havana.

En Nederlandse vertaling van Padura's roman verscheen in 1995 met de tiel Maskers

Een Nederlandse vertaling van Padura’s roman verscheen in 1995 met de titel Maskers

Men zegt dat u een handige opportunist bent die zich vakkundig in de ruimten van de Cubaanse kunst beweegt, zigzaggend langs de grenzen van wat het castrisme toestaat om dit aan de wereld te laten zien als voorbeeld van tolerantie. Wat vindt u daarvan?
Leonardo Padura: Ik ben slechts een schrijver die dagelijks meer dan 10 uur werkt. Literatuur schrijven geeft veel verwarring, ik ben nooit overtuigd van wat ik doe. Het weinige dat ik heb dank ik aan mijn boeken. Het regiem heeft me niets gegeven. Maar het kan me niet veel schelen als de meningen over mij politiek getint zijn. Geen opportunist en geen handige rakker. Ik heb nauwelijks contact met de culturele autoriteiten in Cuba. In 2012 kreeg ik de Nationale Literatuurprijs en mij werd daarvoor niets gevraagd. Dat zou ik niet geaccepteerd hebben. Wij Cubanen hebben niet geleerd tolerant te zijn. Ik verdedig de vrijheid dat iedereen het recht moet hebben zijn ideeën te uiten en ik respecteer de ander die niet zo denkt als ik. De politieke polarisatie heeft ons nogal onverdraagzaam gemaakt. Er is een kwaal die ons achtervolgt: wij accepteren niet het succes van de buurman. Toen ik in de jaren ’90 Mario Bauzá (Afro-Cubaanse jazzvirtuoos die in 1993 in de VS overleed, red.) in New York interviewde, zei hij iets heel betekenisvols: ‘Ik heb Chano Pozo aangeraden Cuba te verlaten, de congaspeler met heel veel vijanden in Havana, in de religieuze Afrocubaanse kringen door zijn virtuositeit als vertolker; de afgunst was overal om hem heen. Zijn succes werd Chano nooit vergeven.’ Ik woon in Cuba want ik schrijf over Cuba. Mijn bekendste personage Mario Conde (de politiedetective in de misdaadromans van Padura, red) zou niet in een andere omgeving kunnen vertoeven dan die van de nachten en omgeving van Havana.

Omslag van Padura's boek waarin Trotzki een rol speelt

Omslag van Padura’s boek waarin Trotski een rol speelt

Hoe werd door de Cubaanse autoriteiten ‘De man die van honden hield’ ontvangen?
 Achterdochtig. Ik kreeg er de Kritiekprijs voor. De meest kritische roman die het best voor mij de Cubaanse realiteit weergeeft. De roman van mijn leven, is onopgemerkt voorbijgegaan. Een tijd geleden werd de film Terugkeer naar Ithaca, gebaseerd op dat boek van de Franse regisseur Laurent Cantet, gecensureerd in de programmering van het Filmfestival in Havana. Maanden later zagen ze zich verplicht hem toch te vertonen. Vanzelfsprekend valt bij veel stalinisten in de koepel van de Cubaanse macht die reconstructie van het leven van Trotski en Mercader in De man die van honden hield niet in de smaak.

Drie visies, drie literaire ruimtes: de sage van Mario Conde, De roman van mijn leven en de kritieke punten in de geschiedenis (De man die van honden hield en Ketters).  Waar voelt Padura zich het best bij thuis?
Het zijn drie manieren om mijn obsessies weer te geven, mijn manier om Cuba en de echo’s van de recente geschiedenis over de gevoeligheden van de Cubaanse situatie te overdenken. Ik blijf bij De roman van mijn leven, misschien wel mijn meest hartverscheurende en autobiografische boek waarin ik een revisie doe van het morele verval van mijn generatie en haar frustraties, minieme overwinningen en mislukkingen. Het is een roman die niet het geluk heeft gehad van De man die van honden hield, in meer dan 10 talen vertaald, verfilmd en goed ontvangen door de critici. Ik beweeg me in het narratieve, het interview en het essay. Ik zou zeggen dat Conde erg populair is. De roman van mijn leven is meer persoonlijk en mijn strooptochten in historische thema’s worden in Europa goed ontvangen. Ik keer vaak terug naar Mario Conde, hij wacht altijd op me ondanks mijn uitstapjes naar andere gebieden, ik houd van zijn trouw en ik blijf hem exploiteren: hij heeft veel van mij weg in zijn melancholie en zijn teleurstellingen. In Mexico circuleert Wat zou moeten gebeuren, de verhalen die eindelijk in een bundel verzameld zijn. Er zit een nostalgische lading in. Krijgers die terugkeren uit Angola, eenzamen op zoek naar genegenheid, dansafspraken en steeds dat niet mis te verstane aroma van Havana.

cover-la-novela-de-mi-vida-paduraJa, ik bundel voor het eerst mijn verhalen. Ik ben niet zo’n goede verteller. Steeds als ik op het idee van een verhaal kom, komt het al opzetten in de vorm van een roman van 300 pagina’s. Laten we zeggen dat ze een soort persoonlijke bloemlezing zijn: ik reviseerde al die losse verhalen in tijdschriften en andere publicaties en gaf ze aan mijn uitgever na een strenge selectie. Ze vormen samen een blik op erg persoonlijke momenten van een Cuba dat erg veranderd is. De muziek gaat alle kanten op in die bladen, vooral de bolero en zijn droevige akkoorden waarin het gebroken hart, verraad en verdriet het thema vormen. Ik ben blij dat ze in Mexico circuleren waar ik erg trouwe lezers heb.

Bent u in Mexico op de Internationale Boekenbeurs van Guadalajara in 2015?
Zeker. Ik houd erg van tequila, Mexicaans eten en van mijn vrienden. Ik zal de verhalenbundel presenteren en er exemplaren signeren. Ik ga er landgenoten ontmoeten die daar geworteld zijn. Ik bewonder de Mexicaanse literatuur en kan niet ophouden die gigant Juan Rulfo te lezen.

Wat vindt u van de veranderingen op het eiland?
Sommige zijn cosmetisch. Maar de vrijheid om te reizen is een kardinale verandering van een verbod dat de Cubanen gedurende meer dan 50 jaar in hun territorium gevangen hield. De toegang tot winkelcentra en het kunnen kopen van artikelen die vroeger ondenkbaar waren; een abonnement voor een mobieltje te kunnen aanschaffen; de opening, zij het nog miniem, naar de hervorming van de privé-handel. Er is ook een kloof ontstaan: er zijn heel rijke en heel arme mensen. Wij zijn niet meer zo gelijk: de Cubaanse burgermaatschappij is dynamischer. cover-padura-the-man-who-loved-dogsWe moeten zien of het regiem in staat is zich om te vormen bij de internationale uitdagingen die het het hoofd zal moeten bieden in de onderhandelingen met de VS en toetreding tot de Organisatie van Amerikaanse Staten OAS. De voornaamste uitdaging voor de Cubaanse burgermaatschappij is respect voor de mensenrechten te verwerven die zo vaak door het regiem zijn geschonden.

Link
* Overzicht van de politieromans van Padura
Engelstalig interview met Padura, 14 oktober 2014 – Leonardo Padura Fuentes is de schrijver van een tiental romans die in 18 talen werden gepubliceerd. Zijn roman De man die hield van de honden (2009) werd een bestseller, maar is niet in het Nederlands vertaald. Padura  woont en schrijft in Cuba.

Filmmakers op de bres voor auteur Leonardo Padura

‘Wie niet bereid is om te spreken over het Noord-Amerikaanse imperialisme, zou een voorzichtige stilte in acht moeten nemen voor hij een mening geeft over de Cubaanse werkelijkheid,’ aldus luidt de reactie van de Argentijnse socioloog en politicoloog Atilio Borón op de kritische uitspraken die de Cubaanse schrijver Padura in de Argentijnse krant La Nación (4 mei 2014) deed over de stand van de Cubaanse journalistiek. Regimegezinde media in Cuba namen de kritiek gretig over wat weer leidde tot sympathiebetuigingen van Cubaanse filmmakers waaronder die van Juan Carlos Tabío, de maker van de Wachtrij en Fresa y Chocolate. Tabío hekelt de ingesleten gewoonte in Cuba bij pers en in de wereld van de kunst ‘eerst enkele standaardzinnen tegen het imperialisme en de blokkade uit te spreken’ voordat een filmmaker of schrijver kritiek mag uiten.

Filmmaker Juan Carlos Tabio

Filmmaker Juan Carlos Tabio

Filmmaker Juan Carlos Tabío vraagt zich af of ‘de nostalgie, de ontgoocheling en de verloren illusies’ producten zijn van ‘het imperialisme’. (…) ‘Werden zij veroorzaakt door het imperialisme en de blokkade of door de onbeweeglijkheid en de absurde beperkingen die onze geliefde bureaucratie in de afgelopen jaren vanuit de top op ons heeft doen nederdalen.’En hij voegt er aan toe: ‘En moet elke keer wanneer men in een krantenartikel, een roman of in een film op kritische wijze reflecteert over onze actuele werkelijkheid’ (…) ‘moet men dan eerste beginnen met de standaardzinnen over het imperialisme en de blokkade?’

Fresa y Chocolate van Juan Carlos Tabio

Fresa y Chocolate van Juan Carlos Tabio

Macht en intellectuelen
Volgens Juan Carlos Tabío zijn de ‘nostalgie, de ontgoocheling en de verloren gegane illusies van Mario Conde*, evenals die van andere hoofdpersonen uit onze vertelkunst, theater en hedendaagse film’, ook de emoties van andere Cubanen. ‘De gewone Cubaan, hoewel medische zorg en onderwijs hem verzekerd zijn, kan niet rondkomen met zijn salaris, niet alleen om het einde van de maand te bereiken, maar zelfs aan het begin van de maand ziet hij (en zien wij) geen licht aan het einde van de tunnel,’ schrijft Tabío, op de filmweblog Cine Cubano, la pupila insomne.

Eenzijdig?
Hij gaat ook in op andere kritiek op Padura zoals die van de dichter en essayist Guillermo Rodríguez Rivera, die zei zich ‘ongemakkelijk te voelen met het zeer eenzijdige interview’ dat Padura aan La Nación gaf. Tabio wijst op intellectuelen als Alberti, Majakovski, Bertolt Brecht, Paul Eluard en Roque Dalton die ook ‘geen militanten waren met machtsposities’. Geen van hen was dat ‘behalve Majakovksi die aan het einde van zijn leven een officialistische dichter was en zich met en kogel het leven zou benemen.’ Volgens de filmmaker is het noodzakelijk dat ‘in een context zoals de Cubaanse waar alle media onder directe controle van de partij staan, het noodzakelijk is dat er ook onafhankelijke journalisten bestaan, onafhankelijk van de waarheid.’ (..) ‘Kunstenaar en schrijver moeten per definitie onafhankelijk zijn en als ze dat niet zijn worden ze oficialistas, dat wil zeggen functionarissen’.

Guantanamera (1995), een film over de Speciale Periode. De film zou eeerder uit de bioscopen verdwenen zijn door kritiek van Fidel Castro.

Guantanamera (1995), een film over de Speciale Periode. De film zou eerder uit de bioscopen verdwenen zijn door kritiek van Fidel Castro

Militantie
Leonardo Padura sprak in het interview met La Nación over de journalistiek in Cuba die altijd ondergeschikt wordt gemaakt aan de militantie. ‘Ze slurpen je op. De militant gehoorzaamt de Partij. De Partij beslist en is de baas. Zo verdwijnt vervolgens de journalist.‘ En Padura constateert dat Cuba ‘eenvoudigweg een land is waar één partij aan de macht is, met een topleider die op zijn beurt voorzitter is van de Staatsraad en de Raad van Ministers en de regering’. Vorig jaar ontving Padura de Nationale Literatuurprijs van Cuba.

Linken
* Het interview met Padura in La Nación
De Argentijnse socioloog Atilio Borón over het interview met Padura
* Bijval voor Padura op de filmweblog Cine Cuba van de Cubaanse filmmaker Juan Carlos Tabio en Arturo Arango
* Guillermo Rodríguez Rivera publiceert op de website La Jiribilla (Kunstenaarsbond) zijn bezwaren tegen het interview in Padura, la literatura, el compromiso. De website Cubadebate nam deze kritiek over. paduracoverHabanaRed

Noot
* Mario Conde is de hoofdcommissaris die een hoofdrol speelt in de politieromans van Padura.

 

Leonardo Padura behoort tot ‘de 100 belangrijkste Latijns Amerikanen’

De Spaanse krant El Pais heeft de Colombiaanse president Juan Manuel Santos uitgeroepen tot de belangrijkste persoonlijkheid van de Ibero-Amerikaanse wereld. De schrijver Leonardo Padura is de enige Cubaan op deze lijst van ‘leiders, onderzoekers, pioniers, politici, ondernemers, leidinggevenden, sterren, kunstenaars, burgers, sporters … Vrouwen en mannen die 2012 hebben gemaakt en ons geïnspireerd hebben of voor gebeurtenissen zorgden die waardevol genoeg zijn om herinnerd te worden,’ aldus de weekendbijlage van El Pais. De Cubaanse media verzwijgen de uitverkiezing van Padura.

De Colombiaanse president Santos

De Colombiaanse president Santos

De tekst over, Padura die vorige week de officiële Cubaanse literatuurprijs kreeg, werd geschreven door de dissidente blogger Yoani Sánchez, die ook correspondent voor El Pais is. Zij schrijft dat ‘de maker van de beroemde detective Mario Conde er in is geslaagd om de kwadratuur van de cirkel te realiseren door met een kritische blik naar het land te kijken zonder de erkenning van de Cubaanse autoriteiten te verliezen.’ Mario Conde is de politie-inspecteur in de romans van Padura.

De Cubaanse schrijver Padura

De Cubaanse schrijver Padura

Sánchez: ’De palmen buigen voor hem vanuit alle hoeken van het gepolariseerde ideologische spectrum van het eiland, dat is een waar wonder van de literatuur en de woorden,’ aldus Sánchez. Op de lijst staan verder de namen van de Braziliaanse president Dilma Rousseff, de Peruaanse auteur Mario Vargas Llosa, de Spaanse voetbalcoach Vicente del Bosque, de Nicaraguaanse dichter Ernesto Cardenal en de Mexicaanse publicist Ernst Krauze.

Link
* Alle honderd persoonlijkheden uit de weekendbijlage van El Pais plus de teksten bij ieder.