José Conrado: ‘Obama stelde geen eisen aan Havana’

José Conrado is pastoor van de kerk van San Francisco de Paula in Trinidad. Conrado is een van de weinige priesters die openlijk kritiek uiten op het regime. Hij kwam daarbij niet alleen in botsing met het Castroregime maar ook met de leiding van de katholieke kerk in Cuba. Hij was recent in Miami voor de presentatie van zijn boek Sueños y pesadillas de un cura en Cuba / Dromen en schrikbeelden van een pastoor in Cuba. Volgens José Conrado heeft de kerk in Cuba ‘niet veel mogelijkheden om hulp te bieden omdat de ruimtes die de regering ter beschikking stelt heel klein zijn en omdat de Cubaanse kerk arm is’. Ook is hij van mening dat de katholieke kerk in Cuba ‘meer lef moet tonen’ in het spreken over mensenrechten.

jose-conrado-trinidad-2017

José Conrado Rodríguez

Hoe ziet u de Cubaanse realiteit?
‘Cuba verkeert in een immense crisis, materieel, economisch, politiek en wat betreft leiderschap. Het is de crisis van een model dat niet meer voldoet en dat niet in staat is de problemen van het land op te lossen, maar onder deze realiteit gaat een diepe geestelijke en morele crisis schuil. Dat is de wortel van die andere crisis. Wat we nu meemaken is niet plotseling ontstaan, maar is het resultaat van ingrijpende beleids- en gedragslijnen die het land naar deze impasse hebben geleid. De onderdrukking in Cuba van de vrijheid en van het godsdienstig bewustzijn gedurende vele jaren heeft de crisis uitgelokt waarin het land is ondergedompeld. Die is het gevolg van de angst die gezaaid is, en die in de botten van de mensen is gaan zitten, in hun intiemste en meest persoonlijke wezen.’

Als u uw stem blijft verheffen binnen Cuba, waarom denkt u dan dat de Cubaanse regering u toestaat te komen en te gaan, missen op te dragen en u zelfs vrij door het land te bewegen?
‘Als je eenmaal een bepaalde publieke en internationale bekendheid hebt, zijn de maatregelen die de repressieve instellingen treffen, anders van aard. Vanwege het feit dat ik pastoor ben, trouw aan mijn overtuigingen en aan mijn pastoraal werk zorgen ze ervoor dat ze van mij geen probleem met de kerk maken. Ik doe niets verkeerds. In geen enkel land ter wereld is het verboden om mensen te bezoeken, bruggen te slaan en de dialoog te bevorderen. Ook is het de realiteit dat iedereen altijd uit Cuba kan vertrekken die het geld voor een paspoort heeft en een visum voor het ontvangende land.’

Voelt u dat u onder toezicht staat van of gevolgd wordt door de Staatsveiligheid?
‘Zeker. In Trinidad is mijn voordeur het grootste openbaar urinoir, bijvoorbeeld. Ik heb dat al vaak aan de kaak gesteld, ook in preken, maar niemand doet er iets aan. Mannen maken hun gulp open en voor het oog van de hele wereld urineren ze tegen de deur van de kerk. Er zijn ook vrouwen die dat doen. Dat is beschamend. Het is geen toeval dat we het al zo vaak aan de kaak hebben gesteld en dat het blijft gebeuren.’

Trinidad is een toeristische trekpleister, maar u kent ook haar armere kant. Hoe is dat deel van die stad die niet voorkomt in de reisgidsen en wat heeft de kerk gedaan om de armoede te verlichten?
‘De kerk heeft niet veel mogelijkheden om hulp te bieden omdat de ruimtes die de regering ter beschikking stelt heel klein zijn en omdat de Cubaanse kerk arm is. De mensen vergissen zich in de kerk omdat ze geeft, maar de realiteit is dat ze geeft van haar armoede. Wanneer de kerk helpt, is dat omdat iemand van buiten het land iets heeft gedoneerd of omdat de gelovigen in Cuba zelf in staat zijn te delen van hun armoede. Het is een grootse prestatie van de Cubaanse kerk dat ze zo veel mensen helpt met zo weinig middelen.’

‘De programma’s van de parochie worden onderhouden dankzij mijn salaris en de donaties van gelovigen. De armoede in de steden is groot, maar die op het platteland nog groter. In de parochie geven we maaltijden aan een groep van ongeveer twintig kinderen die op hun schooltje geen middageten krijgen, maar orkaan Irma heeft het dak van de kerk eraf geblazen. Een deel van het geld uit de verkoop van het boek Sueños y pesadillas de un cura en Cuba is bestemd om deze ruimte te herstellen en een ander deel is voor de slachtoffers van de orkaan in Ciego de Ávila.’

‘We doen wat we kunnen om de mensen te helpen, maar de dienst van het geloof bij een volk zonder hoop is de belangrijkste dienst die we kunnen bieden. Dat is de missie van de kerk.’

Conrado-Rodriguez-Americano-Diaspora-november-2017

Foto: José Conrado Rodríguez (midden) bij de presentatie van zijn boek in het Museo Americano de la Diáspora Cubana/ Amerikaans Museum van de Cubaanse Diaspora vergezeld door Manuel Salvat en Myriam Márquez. (14ymedio)

U hebt vanuit de kerk de diplomatieke dooi tussen Cuba en de VS meegemaakt. Vindt u dat er door de kerkelijke leiders te veel bemoeienis was met dit onderwerp? Hoe ziet u de actuele de relatie tussen Cuba en de VS?

‘De kerk deed wat zij moest doen – ik verwijs naar paus Franciscus. Zonder twijfel bespeur ik een belangrijke breuklijn: het was een akkoord tussen de top van de Cubaanse regering, de kerk en de VS, maar de oplossingen die Cuba nodig heeft, zijn fundamenteler. Als wij als natie een heling tot stand moeten brengen, moeten we dat doen met alle Cubanen, niet alleen de machthebbers. Om die reden is elk akkoord dat alleen de hogere kringen betreft een ontoereikend akkoord.’

‘In Cuba was iedereen enthousiast en hoopvol gestemd over de weg die president Obama insloeg, maar de regering van de VS zwichtte en zwichtte zonder eisen te stellen. Dat is niet de goede manier van onderhandelen. Mensenrechten gaan ieder mens aan en het is niet een onderwerp om aan voorbij te gaan in onderhandelingen met Cuba. Dit verdrag tussen Cuba en de VS bereikte niet wat het moest bereiken.’

cover-Suenos-pesadillas-cura-Cuba-portada-conradoVeel mensen hebben kritiek op het stilzwijgen van de Cubaanse kerktop ten aanzien van onderwerpen als de schending van mensenrechten op het eiland.
‘Ik heb zelf bij diverse gelegenheden gezegd dat stilzwijgen geïnterpreteerd kan worden als medeplichtig zwijgen, maar het zou erg onrechtvaardig zijn om niet te herinneren aan de vele keren dat de katholieke kerk haar stem heeft verheven om te waarschuwen voor gevaar. Als we denken aan het pastoraal schrijven El amor todo lo espera/De liefde waarop iedereen hoopt, of de brieven van de bisschoppen bij het begin van de Revolutie en de documenten van de Encuentro Nacional Eclesial Cubano/Nationale Cubaanse Kerkelijke Ontmoeting, in 1986 kunnen we een veel objectievere afweging maken van de rol van de kerk in de geschiedenis van het land.’

‘Normaal gesproken doet niemand verslag van de preken door priesters en bisschoppen, waarin er ook kritiek is, maar dat blijft niet bij woorden. We hebben meer engagement met de daad dan met het woord. Ik geloof dat er veel onrecht is, maar vooral ook onwetendheid onder hen die zeggen dat de kerk zwijgt.’

Hoeveel is er nog te doen voor de Cubaanse kerk in de begeleiding van de mensen?
‘We zijn in stilte onze weg gegaan, dag na dag, in het vertrouwen van de christelijke bevolking die zij aan zij leefde met het Cubaanse volk en zijn leed ondervond, zijn behoeften deelde en getuigde van de aanwezigheid van God te midden van het volk. De kerk moet vooruit kijken en dat moet het legaat zijn van de Cubaanse kerk.’

‘De kerk loopt het risico van de zelfgenoegzaamheid  waarover paus Franciscus veel spreekt, van een doel op zich te worden. Alsof het alleen maar nodig is dat de kerken steeds machtiger en talrijker worden, maar wij beseffen heel goed dat het niet dát is waardoor we de roeping van de kerk kunnen realiseren.’

‘In deze zin heeft de Cubaanse kerk een voorsprong: ze bevindt zich al langs de zijlijn, maar ze moet meer lef tonen. God roept ons met een bepaald doel en de kerk is geroepen om te dienen, dat is haar roeping: de behoeftigen dienen, hen die zich vervolgd voelen en hen die vermorzeld zijn.’

cobre-kerk-straatbeeld-renek

Conrado presenteerde zijn boek in de kerk van de Ermita de la Caridad/Kapel van de Barmhartigheid in Miami. Hij droeg er zijn boek op aan de Virgen de la Caridad del Cobre/Maagd van Barmhartigheid van El Cobre. Dit bedevaartsoord bij Santiago de Cuba trekt vele duizenden pelgrims per jaar. Foto: René Kerkhoven

Welk leiderschap heeft Cuba nodig om uit de crisis te geraken?
‘Leiderschapstijlen heb je in soorten en maten, bijvoorbeeld die van Fidel Castro, die alle macht in één hand hield en hem weghaalde bij individuen. Er zijn andere leiderschapstijlen, zoals die van Mandela, die geen scheidslijnen trok onder de bevolking, omdat hij begreep dat de ware vrijheid en de beste manier van leider zijn ligt in vergeving en erkenning van de ander.’

‘Ik geloof dat het leiderschap dat Cuba nodig heeft er een is waarin de leider zijn macht ontkent zodat de mensen leren vrij te zijn en met zijn allen en in dienst van allen een vaderland op te bouwen dat voortkomt uit participatie en verantwoordelijkheid ten aanzien van het gezamenlijk welzijn.’

Hoe ziet u de vervanging van Jaime Ortega als kerkelijk leider van het aartsbisdom Havana?
‘Het is nog erg vroeg om die vraag te beantwoorden, maar zoals ik de nieuwe aartsbisschop van Havana ken, namelijk als een diepgelovig man met een heel grote betrokkenheid bij het evangelie, ben ik ervan overtuigd dat zijn aanwezigheid in het aartsbisdom de bevolking van de hoofdstad zeer ten goede zal komen.’

Wat vindt u ervan dat de evangelische kerken steeds meer terrein winnen in Cuba?
‘Als Christus terrein wint in Cuba, winnen we allemaal. Als iemand zich werkelijk tot christen bekeert, verheugt ons dat, of hij nou katholiek of protestant is. Zij die zich geen christen voelen zijn mensen die vanwege hun overtuigingen de weg van de barmhartigheid verlaten. Ik zie in Cuba vooral veel begrip en liefde tussen katholieken en protestanten. Maar zelden reageren mensen agressief tegen een ander geloof.’

Bron
* Mario J. Pentón, website 14ymedio, 4 november 2017

NYT: Terugdraaien Cubabeleid zal de VS isoleren

Cuba en de Cubaans-Amerikaanse gemeenschap in Florida wachten met spanning op de maatregelen tegen Cuba die president Trump deze maand zal afkondigen. In een redactioneel commentaar schreef de New York Times maandag jl. dat naar verwachting veel van de initiatieven van Obama zullen worden teruggedraaid. De krant citeert een onderzoek van Engage Cuba dat heeft berekend dat het terugdraaien van de maatregelen van Obama de Amerikaanse economie meer dan 6,6 miljard dollar en 12.000 arbeidsplaatsen zal kosten.

bandera-cuba-vs-ineengestrengeld-daniel-zender
Ontwerp: Daniel Zender

Spoedig zal aan de lange lijst van initiatieven van Obama die president Trump wil terugdraaien, Cuba kunnen worden toegevoegd. In 2014 opende Obama een dialoog met Cuba na een halve eeuw van onvruchtbare vijandigheid en leidend tot een verlichting van de sancties. Trump beloofde tijdens zijn campagne terug te keren naar een hardere aanpak van Cuba. Als hij dat doorzet, en dat lijkt waarschijnlijk, zal hij Amerika verder isoleren, Amerikaanse zakenbelangen schaden en, heel wel mogelijk, de pressie tot meer democratie op het Caribisch eiland, belemmeren. Vlak na zijn verkiezing verklaarde Trump, vaag maar onheilspellend dat als Cuba ‘geen betere deal zou sluiten’ hij ‘de deal wilde beëindigen.’ Hij gaf geen details en er werden geen stappen aangekondigd. Maar nu worden de details van wat een politiek ommekeer lijkt, langzaam zichtbaar.

Meer beperkingen
Het algemene doel is het beperken van reis- en handelsmogelijkheden met Cuba omwille van de despotische regering van Cuba, nu geleid door Raúl Castro, broer van de revolutionaire leider Fidel Castro. Een van de maatregelen die wordt overwogen, is het blokkeren van transacties door Amerikaanse bedrijven met Cubaanse firma’s die nauwe banden hebben met het leger dat een hoofdrol speelt in de Cubaanse economie. Ook zouden beperkingen op het reizen naar Cuba worden opgelegd, die door Obama vorig jaar zijn verlicht vóór zijn historische reis naar Cuba. Deze harde sancties golden al langer dan 50 jaar sinds de revolutie in 1959 in Cuba plaatsvond. Ze leidden nooit tot het resultaat waar veel anti-Castro-activisten op hadden gehoopt namelijk de val van de communistische regering van Cuba ten gunste van democratie. Verder isolement van Cuba is nauwelijks verdedigbaar.

internet-parque-calixto-holguin-2015Vrijere stroom
De opening van Obama richting Cuba heeft geleid tot een vrijere stroom van mensen,  goederen en informatie tussen beide landen, zelfs als we rekening houden met betekenisvolle meningsverschillen over mensenrechten. Er zijn verdragen gesloten over gezondheidszorg, plannen gemaakt om olieverspilling te voorkomen, coördinatie van maatregelen tegen drugshandel en uitwisseling van intelligence. Sinds april functioneren er servers van Google in Cuba en het bedrijf werd daarmee het eerste buitenlandse internetbedrijf met content in een van de landen op deze wereld waar de internetdichtheid het laagst is. De aanpak van Obama moedigde ook andere Latijns-Amerikaanse landen aan de VS meer te zien als een partner bij de oplossing van regionale problemen.

Kosten
Engage Cuba, een coalitie bestaande uit vertegenwoordigers van politici van beide poltieke partijen, het zakenleven en jonge Cubaanse-Amerikanen, dringt er bij het Witte Huis op aan verder te bouwen op het fundament van engagement met Cuba, dat het erfde van Obama en dit niet te vernietigen. Engage Cuba, met vertegenwoordigers van bedrijven, economen en leidende Cuba-experts, heeft berekend dat het terugdraaien van de maatregelen van Obama de Amerikaanse economie meer dan 6,6 miljard dollar gaat kosten en meer dan 12.000 arbeidsplaatsen. De groep voorspelt dat de landbouwregio’s in de VS, de kleine industrie en scheepsbedrijven in Florida, Louisiana, Texas, Alabama, Georgia en Mississippi zullen worden getroffen, allemaal staten die in 2016 Trump steunden. Een van de transacties die beëindigd kunnen worden is die van Starwood Hotels and Resorts, een bedrijf dat het management van Cubaanse hotels uitvoert; toekomstige afspraken zullen worden bevroren.

mensen-muurschildering-cheMensenrechten
Het Witte Huis en bondgenoten zeggen dat de Cubaanse regering despotisch blijft en dat er pressie nodig is voor hervormingen. Maar druk heeft minimaal effect gehad en de zorg om de mensenrechten is onoprecht tegen de achtergrond van de omarming door Trump van autoritaire leiders als Putin in Rusland en president Sisi in Egypte. Hij maakte de leiders van Saudi Arabië vorige maand nog duidelijk dat hij niet de bedoeling heeft hen de les te lezen vanwege hun onderdrukkend gedrag tegenover de eigen burgers. Net als met zijn besluit zich terug te trekken uit het klimaatgedrag, wordt Trump’s benadering van Cuba bepaald door de vurige wens zijn politieke basis te behagen, in dit geval de conservatieve republikeinen uit Florida die instinctief anti-Castro zijn. Dat kan hem helpen om in 2020 herkozen te worden, maar dat zal niemand anders helpen. Versterking van de banden met Cuba is geen garantie voor hervormingen in Cuba, maar het is wel de beste gok.

Bron
* Redactioneel New York Times, 5 juni 2017
Link
* Website Engage Cuba

Trump zou profijt moeten trekken van Obama’s Cuba-beleid

Als de media, China, Putin, IS, Immigratie en de muur hem niet teveel in beslag nemen, zou Trump de aandacht kunnen richten op het Amerikaanse Cubabeleid en er een succesje kunnen behalen. Dat schrijft Vincent T. Gawronski, hoogleraar politieke wetenschappen aan het Birmingham Southern College in Alabama in US News & Worldreport van 30 januari jl.

obama-barack-raul-castro-handen-in-luchtHij bezocht Cuba de afgelopen 6 maanden tweemaal: de eerste keer als lid van de groepering Witness for Peace en de tweede keer met collega’s en studenten aan het Birmingham Southern College.  Hij is ervan overtuigd dat de pogingen van president Barack Obama om de relaties met Cuba te verbeteren voor Trump de mogelijkheid bieden om het regime te beïnvloeden en uiteindelijk het embargo op te heffen. Cuba is in steeds grotere mate afhankelijk van Amerikaanse dollars en Amerikaans-Cubaanse partnerships lijken onvermijdelijk. Trump moet de druk op het regime tot politieke en economische liberalisering voortzetten en de aanwezigheid van Cubaanse burgers op het eiland actief bevorderen. Helaas weet Trump weinig van Cuba of over de Amerikaans-Cubaanse betrekkingen. In oktober tweette hij verwarrend: ‘Het volk van Cuba heeft te lang gestreden. Ik zal de beleidsvoornemens van Obama en de concessies aan Cuba terugdraaien tot de vrijheden van de Cubanen zijn hersteld.’ Herstellen tot wanneer? Tot de bloedige dictatuur van Fulgencio Batista?

manuel-cuesta-morua-politiewagen-28012017

De politie-auto waarin de oppositieleider Manuel Cuesta Morúa zaterdag 28 januari werd afgevoerd.

Mensenrechten
Zeker, de schending van mensenrechten gaat door in Cuba. In het jaarverslag 2015/2016 van Amnesty International wordt gemeld dat ‘ernstige beperkingen op de vrijheden van meningsuiting, vereniging en bewegingsvrijheid voortgaan. Duizenden gevallen van bedreigingen aan het adres van critici van het regime en arbitraire aanhoudingen en detenties werden gemeld.’ De vervolging van dissidenten in Cuba gaat door en Trump en de internationale gemeenschap moeten de druk op het regime vergroten om de schending van de mensenrechten te beëindigen, politieke gevangenen te bevrijden en vrije en eerlijke verkiezingen te houden.

Complexe relaties
Maar Cubanen hebben nu wel mogelijkheid om naar het buitenland te reizen, contact te zoeken op internet en kleine bedrijven op te richten om zo hun welvaart te doen groeien. Cubanen intensiveren hun contacten met het buitenland en de druk van veranderingen van onderop kan leiden tot een sterkere civil society waar vooral de jongere Cubanen zich minder identificeren met de Revolutie. Het falen en de hypocrisie over de Cubaanse Revolutie zijn voor een bezoeker aan Cuba al snel zichtbaar. Cubanen waarderen de revolutionaire verworvenheden – onderwijs, gezondheidszorg, de confrontatie met de VS – maar er is ook de overduidelijke ongelijkheid en de absurditeiten. Megan Mooser, een studente en deelnemer aan het bezoek, noteerde: ‘Een oogverblindend feit was de ongelijke verdeling van de rijkdom en de macht overal in Cuba. In een economisch systeem waar iedereen verondersteld wordt gelijk te zijn, worden de gebreken duidelijk zichtbaar.’

trumpCredits
De bal ligt bij Trump. Hij kan profiteren van de maatregelen die Obama ten aanzien van Cuba decreteerde. De Cubaans-Amerikaanse betrekkingen zijn nooit normaal geweest en zullen dit nooit worden, maar het embargo is contraproductief en staat lijnrecht tegenover de Amerikaanse belangen omdat het een legitimatie voor het Castroregime vormt en de mogelijkheden voor Amerikaanse belangen en commerciële belangen inperkt. Obama maakte een einde aan de voorkeursbehandeling van Cubaanse migranten en hief de natte-voeten-droge-voeten regeling op. Hij sloot daarmee een hogedrukventiel voor ontevreden Cubanen af. Duizenden van hen zijn nu ongelukkigerwijs gestrand in Centraal-Amerika.  Maar dit biedt Trump een betere onderhandelingspositie. Wanneer Raúl Castro in 2018 aftreedt, zoals hij beloofde kan Trump de nieuwe president een ultimatum bieden met de definitieve beëindiging van het embargo. Zo kan hij de credits krijgen voor wat Obama begon. Maar het zou ook al aardig en behulpzaam zijn als Castro of zijn opvolger iets aardigs over Trump zouden tweeten.

Bron
* Vincent T. Gawronski in US News & World Report, 30 januari 2017

Felle criticus Obamabeleid Cuba in transitieteam Trump

Mauricio Claver-Carone, een van de felste tegenstanders van het Cuba-beleid van president Obama, maakt deel uit van het transitieteam van de nieuwe president Trump. Claver-Carone is directeur van U.S.-Cuba Democracy Political Action Committee (USCD PAC), een lobbygroep die onverminderd voor handhaving van het embargo tegen Cuba is.  Claver-Carone zal met nog drie anderen tot 22 januari 2017, de transitie voorbereiden op het Ministerie van Financiën.

mauricio-claver-carone-democracy-pac

Mauricio Claver-Carone

USCD PAC noemt zich een niet-partijgebonden groepering die streeft naar een transitie in Cuba waarbij alle  aandacht uitgaat naar de mensenrechten en de normen van de rechtstaat. Claver-Carone zal werkzaam zijn in het transitieteam voor het Ministerie van Financiën, dat ook de naleving van de embargowetgeving tegen Cuba controleert. Hij was eerder adviseur voor de administratie van president George W. Bush. Tegenstanders van het Obamabeleid zien in Claver-Carone de juiste persoon om dit beleid terug te  draaien.
Anderen, ook in de Cubaanse gemeenschap in Zuid-Florida, verzetten zich tegen de opvattingen van Claver-Carone. Zij wijzen erop dat Claver’s organisatie USCD PAC donaties ter waarde van $ 600.000 verstrekte aan kandidaten die zich tegen de verbetering van de relatie tussen Havana en Washington verzetten, zoals senatoren Marco Rubio en Carlos Curbelo.

Bron
* Diverse media, 22 november 2016

Link
* Claver-Carone publiceerde diverse columns op de site Capitolhill Cubans

Pentagon: ‘Guantánamo sluiten is nog steeds prioriteit’

De militaire gevangenis van Guantánamo Bay sluiten blijft een prioriteit voor de Amerikaanse minister van Defensie Ashton Carter. Dat heeft de woordvoerder van het Pentagon Peter Cook gezegd. Cook benadrukt wel dat de tijd dringt. ‘Zoals jullie weten komt er een verandering in het leiderschap’, zei hij.

guantanamo-militaire-basis-honor‘We hebben een verkiezing gehad, de tijd is beperkt, maar de minister van Defensie is uiteraard bereid om deze discussie te voeren met de leden van het Congres die hierin een belangrijke rol spelen’, aldus Cook. President Barack Obama, die van de sluiting van de gevangenis op Cuba acht jaar geleden een van zijn grootste strijdpunten maakte, stelde in februari een nieuw plan voor om het kamp te sluiten.

Landen
Het Congres, waar de Republikeinen in beide kamers in de meerderheid zijn, hebben elke inspanning om de overgebleven gevangenen over te brengen naar de Verenigde Staten echter tegengehouden. Obama is daarom op zoek gegaan naar landen die de gevangenen willen opvangen, en heeft zo al tientallen gedetineerden kunnen weghalen uit Cuba. Er bevinden zich momenteel nog 60 gevangenissen in de gevangenis op Guantánamo Bay. Voor twintig van hen werd al de toestemming gegeven om hen vrij te laten. De overblijvende gevangenen zullen in gevangenis blijven, aangezien ze volgens de Amerikaanse overheid te gevaarlijk zijn om ze vrij te laten rondlopen. In 2003 zaten er nog 680 gevangenen vast in het kamp op de militaire basis van Guantánamo Bay op Cuba.

trump_castro-701x395Trump
Het is theoretisch gezien nog mogelijk voor Obama om het Congres in zijn laatste weken als president te overroepen en de laatste gevangenen over te brengen naar Amerikaanse penitentiaire instellingen. Zijn opvolger Donald Trump liet tijdens zijn campagne echter al weten dat hij Guantánamo niet zal sluiten.

Geen proces
De militaire gevangenis van Guantánamo Bay werd door ex-president George W. Bush in gebruik genomen om terreurverdachten op te sluiten na de aanslagen van 11 september 2001. Veel van de gevangenen hebben jaren in de gevangenis gezeten zonder proces.

Bron
* Persbureau Belga, 11 november 2016

Econoom had foute contacten met VS

Humberto Blanco Rosales, directeur van het Centrum voor Studie van de Cubaanse Economie / Centro de Estudios de la Economía Cubana (CEEC) in Havana, was in april de eerst verantwoordelijke voor het ontslag van de hervormingsgezinde econoom Omar Everleny Pérez. Reden: Everleny Pérez onderhield contacten met ‘buitenlanders’ en beroepsmatige contacten met buitenlandse instituten, vooral met die in de VS. Nu blijkt volgens een reportage van de kritische website 14ymedio, dat Blanco Rosales zelf in de VS verblijft. Hij volgt een programma aan het Instituto de Estudios Latinoamericanos de la Universidad de Columbia (ILAS) in New York.

humberto-blanco-rosales-director-del-centro-de-estudios-de-la-economia-cubana-ceec-de-la-habana

Humberto Blanco Rosales

Everleny Pérez werd internationaal gezien als een van de architecten van de hervormingsmaatregelen van de regering van Raúl Castro. Hij is o.a. lid van de adviesraad van de Nederlandse non-profitorganisatie Credit4Cuba. Een medewerker van het CEEC vraagt zich af ‘hoe het mogelijk is dat hij (Blanco Rosales) een econoom van dit kaliber van de universiteit kan verwijderen vanwege contacten met de Amerikanen en nu zelf met een visum deelneemt aan een academische uitwisseling in de VS?‘  Dezelfde medewerker zegt verder dat het ontslag van Pérez ook te maken had met de veelvuldige contacten van Everleny met de media zonder dat CEEC daar toestemming voor gaf. Ook werd hem ‘gebrek aan verantwoordelijkheidszin en nonchalance’ verweten toen hij een conferentie organiseerde voor de computeruniversiteit Universidad de Ciencias Informáticas (UCI) in Havana. Vooral de toon waarop Everleny Pérez met de jeugdige studenten sprak, beviel de docenten met een militaire achtergrond en de leden van de communistische partij niet. De conferentie zou het pessimisme onder jongere generaties hebben aangewakkerd en zou ‘te kritisch’ zijn geweest over de voorzichtige hervormingen onder Raúl Castro.

bezoek-obama-zaal-gran-teatro22032016

Op 22 maart 2016 zou Obama het woord voeren in het Gran Teatro van Havana

‘Schade Obamabezoek’
Volgens deskundigen past het ontslag van Pérez binnen het beleid van de autoriteiten om na het bezoek in maart van president Obama de ‘schadelijke gevolgen van dit bezoek’ in te dammen. De aftrap werd toen gegeven door de voormalige president Fidel Castro in zijn brief aan Broeder Obama. Pérez werd al eens eerder verwijderd van het CEEC, waarvan hij een van de oprichters was, namelijk toen hij bedankte als lid van de communistische partij. Het duurde daarna vier jaar voor hij weer naar dit instituut kon terugkeren. De website 14ymedio heeft geprobeerd contact te leggen met directeur Rosales, maar die reageert niet op de mails die hem werden gezonden. Het programma waar Rosales aan deelneemt bij de Universiteit van Columbia wordt gefinancierd door de Open Society Foundations en de Ford Foundation. De Open Society Foundation wordt geleid door George Soros. Soros’ activiteiten worden in de gecontroleerde Cubaanse media scherp bekritiseerd vanwege zijn betrokkenheid bij de vakbond Solidarnosc in Polen, de Fluwelen Revolutie in Tsjecho Slowakije en de Arabische Lente. De website Cubadebate publiceerde op 11 september 2016 scherpe kritiek op Soros’activiteiten die werden omschreven als een verlengstuk van de Amerikaanse buitenlandse politiek.

jose_ramirez_pantoja-periodista_expulsado-radio_holguin-upec-onderscheiding-felix-elmuza

Pantoja na afloop van een eerder congres van de UPEC waar hij de onderscheiding Felix Elmuza ontving.

Ontslag radiojournalist bekrachtigd
Een tribunaal in Holguín heeft afgelopen vrijdag het ontslag van Ramírez Pantoja, journalist werkzaam bij Radio Holguín, bekrachtigd. Pantoja werd eerder ontslagen omdat hij een tekst publiceerde van een collega van de partijkrant Granma,  Karina Marrón. Zij had gewaarschuwd voor ‘protest in de straten’ als de economische omstandigheden in het land niet zouden verbeteren. Zij refereerde o.a. aan de opstand aan de Malecón in 1994, die bekend werd als Maleconazo. Marrón, onderdirecteur van Granma, had deze woorden uitgesproken tijdens een congres van de officiële journalistenbond UPEC. Pantoja benadrukte tijdens de rechtzitting dat hij orthodoxe opvattingen huldigt. ‘De vijanden van de Revolutie zullen zich haasten om te zeggen dat wanneer Cubaanse journalisten de waarheid afdrukken, zij hun werk verliezen. Ik vraag dit tribunaal om onze vijanden niet dat gelijk te gunnen’. Op 29 september had de ethische commissie van de journalistenbond Pantoja al voor 5 jaar het lidmaatschap van de bond ontnomen. De enige mogelijkheid voor Pantoja om zijn werk terug te krijgen, is een beroep dat wordt behandeld op een komend congres van de UPEC.

Bron
* 14ymedio, 22 oktober 2016

Obama wil Cubaanse erfenis veilig stellen

Nog drie maanden heeft Barack Obama om zijn historische Cuba-erfenis veilig te stellen. Het Amerikaanse Congres lijkt niet van zins de finale stap te zetten op de weg naar normalisering van de relaties tussen Cuba en de VS, namelijk de afschaffing van het Amerikaans embargo. Obama vaardigde daarom vrijdag jl. een presidentiële richtlijn uit om de al genomen maatregelen ‘te consolideren’ en te zorgen dat zij ‘niet omkeerbaar’ zijn voor de volgende bewoner van het Witte Huis. De Nederlandse media benadrukten vooral dat Amerikaanse burgers nu onbeperkt Cubaanse rum en sigaren mogen meenemen uit Cuba, maar er is meer en Obama’s richtlijnen gaan veel verder. Daarover schreef Silvia Ayuso vorige week vrijdag in de Spaanse krant El Pais. Haar uitvoerig artikel volgt hier.

bezoek-obama-na-wandeling-in-regen20032016

Michelle en Barack Obama tijdens hun bezoek aan Cuba, 20 maart 2016

De nieuwe presidentiële politieke richtlijn, Directiva Presidencial de Política sobre la Normalización de Relaciones EE UU-Cuba, ‘omvat de volledige betrokkenheid van de regering rond het compromis met het volk en de regering van Cuba en is bedoeld om onze opening naar Cuba onomkeerbaar te maken,’ aldus de boodschap van het Witte Huis. Het zogeheten handboek zoals personen in het Witte Huis het al noemen, geeft een opsomming van alle stappen die zijn gezet sinds op 17 december 2014 het proces van normalisering werd aangekondigd. Ook worden de hoofddoelen van het normalisatieproces geformuleerd zoals een grotere interactie met de regering en het Cubaanse volk, expansie van de handel en het stimuleren van de economische hervormingen op het eiland plus een verheldering van de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van elk uitvoerend orgaan binnen de Amerikaanse overheid.

Presidentiële Richtlijn
Hoewel een presidentiële richtlijn een uitvoerend karakter heeft en daarom niet aan het Congres hoeft te worden voorgelegd ter goedkeuring, geeft deze richtlijn een groter gewicht aan presidentiële beslissingen. Een presidentiële richtlijn kan geheim zijn zoals president George W. Bush in januari 2004 deed met de laatst uitgevaardigde richtlijn over Cuba toen hij Transitie naar de democratie in Cuba / Transición a la Democracia en Cuba uitvaardigde. Een richtlijn kan ook beschouwd worden als een marsroute voor komende administraties en institutionaliseert feitelijk de beleidswijzigingen die de regering van Obama sinds december 2014 doorvoerde. De richtlijn van de president komt twee maanden nadat het Congres de benoeming van de eerste ambassadeur in Havana sinds een halve eeuw bekendmaakte. De benoeming van Jeffrey DeLaurentis moet door de Senaat worden geratificeerd. De Republikeinse kandidaat voor het presidentschap Donald Trump zei afgelopen week dat hij ‘de concessies’ van Obama aan Cuba wil terugdraaien terwijl Hillary Clinton de opening richting Cuba juist wil voortzetten. De volgende president kan een nieuwe richtlijn uitbrengen, maar dat is een gecompliceerd en lang proces. Er wordt gerekend op het gezond verstand van de komende president, zoals de adviseur voor de Nationale Veiligheid, Susan Rice, zegt.

bezoek-obama-wandeling-binnenstad

Obama tijdens zijn wandeling door Havana

Want hoewel beloofd in de verkiezingscampagne, is het onwaarschijnlijk dat de nieuwe bewoner van het Witte Huis zulke lucratieve en populaire besluiten als het herstel van de directe commerciële vluchten naar Cuba of de flexibilisering van de commerciële relaties, zal terugdraaien. ‘We weten al een halve eeuw dat de politiek van isolement niet werkt, maar nu moeten Amerikanen en Cubanen ook samen het woord bij de daad voegen,’ aldus James Williams, voorzitter van Engage Cuba, een organisatie die de opheffing van het embargo bevordert. Obama erkent dat er nog steeds ‘zeer reële tegenstellingen bestaan’ tussen Washington en Havana ‘vooral over zaken als democratie en mensenrechten’. Hij is er echter van overtuigd dat ‘de interactie de beste manier is om deze verschillen te overbruggen en voortgang te boeken in naam van onze belangen en waarden.’

embargo20130422_cuba_bloqueoEen nieuwe slag voor het embargo
De Amerikaanse regering kondigde afgelopen vrijdag een nieuw pakket van maatregelen aan dat de interactie met Cuba moet vergemakkelijken ondanks het ‘verouderde’ embargo. De sectoren die daarvan zullen profiteren zijn: het wetenschappelijk onderzoek, vooral de medische sector die in Cuba een voorbeeldfunctie heeft en waar de VS belangstelling voor hebben, en de handel. De nieuwe beleidslijnen gaan vandaag in.

Wetenschappelijke uitwisseling
De nieuwe regelingen voorzien in de mogelijkheid dat ‘van oorsprong Cubaanse medicijnen in de VS kunnen worden geïmporteerd, verkocht en gedistribueerd.’ Amerikaanse staatsburgers die bij deze transacties zijn betrokken kunnen een bankrekening in Cuba openen en onderhouden. Amerikanen krijgen ook toestemming om deel te nemen aan wetenschappelijk medisch onderzoek, ook met commerciële doeleinden, samen met Cubaanse burgers. Cubanen kunnen ook profiteren van beurzen, subsidies en prijzen winnen op het terrein van onderzoek. Dat geldt ook voor godsdienstige activiteiten.

A woman fixes a band on a cigar at the Corona Tobacco factory in Havana

Een impuls voor de handel en de Cubaanse economie
De VS heffen de betalingsbeperkingen die gelden voor Cuba voor de verkoop van pesticiden en landbouwtrekkers (die moesten tot nu toe vooraf en cash worden betaald) op. Amerikanen kunnen toestemming krijgen voor dienstverlening op het gebied van ‘ontwikkeling, reparatie, onderhoud en verbetering van de Cubaanse infrastructuur’ als die ‘direct ten goede komt aan het Cubaanse volk.’ Het nieuwe beleid maakt ook een einde aan de beperkingen op de invoer door Amerikaanse staatsburgers op Cubaanse producten als de befaamde Cubaanse sigaren en rum. Tot nu mochten Cubaanse producten ter waarde van maximaal 400 dollar worden ingevoerd.

Internationale handel
Niet enkel voor Cuba maar ook voor landen die al langer handel drijven met Cuba, is de opheffing van een andere sanctie van belang die de handel met Cuba al jarenlang frustreert: elk willekeurig schip beladen met vracht dat Cuba aandeed, werd gedurende 180 dagen de toegang tot de VS verboden. Die regel is vanaf heden opgeheven behalve wanneer sprake is van ‘terroristische motieven.’

Bron
* Silvia Ayuso in El Pais, 14 oktober 2016

Bijlagen

* Engelstalige tekst van de presidentiele richtlijn, 14 oktober 2016
* De website van de ambassade van de VS in Havana met de Spaanstalige tekst, 14 oktober 2016
* 54 Years Later, We’re Marking a New Day in America’s relationship with Cuba door ambassadeur Susan Rice, adviseur Nationale Veiligheid

Meerderheid Cubaanse-Amerikanen in Miami tegen embargo

Voor de eerste maal is een meerderheid van de Cubaanse-Amerikanen in Miami tegen het embargo van Cuba, aldus een onderzoek van de Internationale Universiteit van Florida /  Universidad Internaciónal de la Florida (FIU). Twee jaar na de aankondiging van de ‘ontspanning’ tussen Cuba en de VS zegt 74,4% van de ondervraagden dat het embargo ‘helemaal niet’ of ‘niet erg goed’ heeft gefunctioneerd; 54.3% steunt de opheffing van het embargo. Dat is 10% meer vergeleken met een vergelijkbaar onderzoek in 2104. Tegelijkertijd is een meerderheid van de Cubaanse-Amerikanen van mening dat die ontspanning niet zal leiden tot grote veranderingen in Cuba zelf. De FIU doet sinds 1991 dergelijke opinieonderzoeken.

embargo-latuff

Cartoon van Latuff

De meerderheid (55.8%) steunt ook het nieuwe beleid van president Barack Obama tegenover Cuba en is voorstander van uitbreiding van de economische relaties (54%) met dit land. Onder de personen die zeggen als kiezer geregistreerd te zijn, steunt 61% het herstel van de diplomatieke betrekkingen tussen beide landen. Professor Guillermo Grenier, een van de leiders van het onderzoek, zegt: ‘De tendens naar een opener houding tegenover toenadering van Cuba is groter geworden.’  Maar deze steun aan het toenaderingsbeleid gaat niet gepaard met een groter vertrouwen in mogelijke betekenisvolle veranderingen in Cuba. Ruim 41% antwoordt ‘nooit’ op de vraag of ze fundamentele veranderingen in Cuba zullen zien.

Kritisch over emigranten
Een meerderheid, namelijk 60%, verklaart zich voorstander van de Cuban Adjustment Act / Ley de Ajuste Cubano en het beleid van droge voeten/natte voeten.**  Maar 62% wil een aanpassing van de wet die financiële ondersteuning biedt aan alle Cubaanse emigranten. Die willen dat slechts Cubanen daarvoor in aanmerking komen die slachtoffer zijn van politieke vervolging. Senator Marco Rubio stelde dat al eerder voor.

Jong en oud
Vooral de jongeren en zij die na 1995 in de VS aankwamen hebben de overtuiging dat het embargo niet functioneert en steunen de verschillende maatregelen gericht op ontspanning tussen beide landen. 93% van de Cubanen die sinds 1995 het land binnenkwamen en 87% van alle jongeren tussen de 18 en 39 jaar, zijn voorstander van opheffing van alle reisbeperkingen. Onder Cubanen ouder dan 76 en onder hen die voor 1980 het land binnenkwamen is dat percentage 50%.

miamimanmetschilderijtegencastro

Protest in Miami tegen Fidel Castro

Politiek
Politiek blijft een belangrijk thema onder Cubaanse –Amerikanen en 64,5% van de geregistreerde kiezers van hen, noemt de opstelling van hun kandidaat ‘zeer belangrijk’ of ‘redelijk belangrijk’ bij de uiteindelijke bepaling van hun stem. Op de vraag of zij zouden stemmen voor Donald Trump of Hillary Clinton, zegt 35,5% zijn stem uit te brengen op Trump en 31,4% op Clinton. Grenier zegt hierover: ‘De Republikeinen hebben nog nooit eerder zo weinig steun voor hun kandidaat gekregen.’ Bovendien zegt 10,4% nog niet te weten op wie men zal stemmen en zegt 17,8% op geen van beide kandidaten te gaan stemmen. De Republikeinse partij blijft ook in de toekomst de favoriete partij voor 53,5% van de ondervraagden, daarna volgt de Democratische partij met 21,9%, maar het aantal sympathisanten voor de onafhankelijken – vooral onder Cubaanse-Amerikanen tussen de 18 en 39 jaar – steeg tot 48%.

Nieuw panorama
‘De oude Republikeinse garde wordt kleiner, maar de onafhankelijken groeien sterker dan de Democraten en dat zal het politieke panorama in Miami veranderen’.

 Bron
* Nora Gámez Torres in The Miami Herald, 15 september 2016

Noot
** De Cuban Adjustment Act geeft Cubanen het recht om binnen 1 jaar en één dag na aankomst legale residentie in de VS te verkrijgen en vervolgens burgerschap. Cubanen die op zee worden aangehouden, worden gewoonlijk door de VS teruggestuurd. Dit beleid staat ook bekend als pies secos – pies mojados / droge voeten, natte voeten, dat in 1994 na de crisis van de balseros werd ingevoerd. Cubanen die Amerikaanse grond aanraken en dus droge voeten hebben, kunnen rekenen op een verblijfsvergunning. Tussen oktober 2014 en september 2015 kwamen 25.000 Cubanen op deze wijze de VS binnen, 80% meer dan een jaar eerder.

Fidel’s uitval naar pragmatisme (2)

logo-fidel-90-jaarDit was niet bepaald de stap voorwaarts waar het Witte Huis op had gehoopt toen het in maart zijn historische, zij het haastig geplande, staatsbezoek orkestreerde. Voor Obama was Cuba zijn Nixon in China-moment, een erfenis om het laatste hoofdstuk van de Koude Oorlog op ons halfrond af te sluiten. Het stond in groot contrast met het vorige bezoek van een president uit de VS. In 1928 voer de Republikein Calvin Coolidge de haven van Havana op een oorlogsschip binnen. Obama daarentegen sprak zijn eerste woorden tot het Cubaanse volk  vóór hij zelfs maar uit de Air Force One stapte. Ze kwamen kalm, joviaal en direct over, in de vorm van een tweet. ‘¿Qué bola Cuba?’, tweette hij, jargon op het eiland voor  ‘Wat is er aan de hand?’. (…)  ‘Net geland hier, ik zie er naar uit Cubaanse mensen te ontmoeten en te horen wat ze te zeggen hebben.’

bezoek-obama-aankomst-bruno-vliegtuigtrap20032016

Obama bij aankomst op 20 maart, achter hem met bril minister Bruno Rodriguez

Stroef en afstandelijk
De Cubaanse ambtenarij hanteerde een opmerkelijk stroevere toon. Ook al was Obama het meest belangrijke staatshoofd dat het land bezocht sinds 1959, toch was Raúl Castro, die hoogstpersoonlijk meer dan één paus en talloze nationale leiders bij hun aankomst heeft begroet, niet op de luchthaven aanwezig om hem te begroeten. In plaats daarvan werden zij na hun landing in een aanhoudend grijze regen ontvangen door de Minister van Buitenlandse Zaken, Bruno Rodríguez die de president met een hartelijke handdruk op het asfalt van de luchthaven begroette. De van overheidswege bestuurde media gaven evenzo een afstandelijke behandeling. Op de vooravond van het bezoek van Obama wijdde Granma, het orgaan van de communistische partij, zijn 6 dunne pagina’s aan de aankomst 2 dagen eerder van president Nicolás Maduro van Venezuela, de belangrijkste schutspatroon van Cuba sinds de ineenstorting van de Sovjet Unie. Maduro werd feestelijk in Havana onthaald, hij kreeg zelfs een nieuwe eretitel, met Raúl in een hoogdravende rede dat ‘wij nooit onze Bolivariaanse revolutionaire vrienden in de steek zullen laten.’

Haastige voorbereiding
Obama’s reis had iets van een haastklus , zoals dat gaat met staatsbezoeken, en op de achtergrond waren de VS al vroeg in het proces op de rem gaan staan. De datum van de reis was niet voor eind januari geregeld. Een  overweging was dat het bezoek vóór het partijcongres zou plaatsvinden waarbij het Witte Huis hoopte dat dit een matigende invloed zou kunnen hebben. Maar de belangrijkste drijfveer, ook volgens bronnen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de vicepresident, was dat de president en de first lady erg op een familietrip uit waren en de data 20 tot 23 maart vielen samen met de voorjaarsvakantie van de Sidwell Friends School van de dochters Malia, die Spaans studeert, en Sasha. Het plannen van de reis vergrootte ook de spanningen tussen het Witte Huis en het Ministerie van Buitenlandse Zaken, iets wat terugging tot de historische overeenkomst van Cuba die in december 2014 werd afgekondigd. Die had daadwerkelijk een eind gemaakt aan de Koude Oorlog tussen de landen en een begin van het proces van normalisatie: Cuba kwam overeen een groot aantal politieke gevangenen vrij te laten en ook de gevangen USAID- leverancier Alan Gross, samen met een belangrijke Amerikaanse spion Rolando Sarraft,  in ruil voor de 3 overgebleven spionnen van de Cuban Five. Hoewel onderhandelingen hierover normaal gesproken door Buitenlandse Zaken worden gevoerd had Obama zijn vertrouwde assistent en speechschrijver Ben Rhodes ingeschakeld om een overeenkomst met Cuba te regelen.

alejandro-castro-pcc2014

De hoofdrolspeler bij de onderhandelingen van het Obamabezoek aan Cubaanse kant was niemand minder dan kolonel Alejandro Castro Espín, de 50-jaar oude zoon van Raúl.

Hoofdrolspelers
De 18 maanden durende geheime onderhandelingen gingen grotendeels om Buitenlandse Zaken heen; slechts één veteraan op Buitenlandse Zaken, de Cubaspecialist Ricardo Zuñíga die met Rhodes samenwerkte, werd volledig vertrouwd door de inner circle rond Obama om de door de regering gevraagde geheimhouding te handhaven. Evenmin was Cuba’s Ministerie van Buitenlandse Zaken, MINREX, bij de onderhandelingen betrokken. De hoofdrolspeler aan Cubaanse kant was niemand minder dan kolonel Alejandro Castro Espín, de 50-jaar oude zoon van Raúl, een gestaalde  voorstander van de harde lijn die in brede kring als zijn vader’s opvolger wordt gezien. De overhaaste trip bood ook de Cubanen gelegenheid de agenda mee te bepalen, of dat te proberen: geen ontmoetingen met mensenrechtenactivisten, en zij zouden bepalen wie er op de gastenlijst kwam, inclusief welke journalisten uit de VS mochten deelnemen – een beladen onderwerp in Cuba met zijn lange geschiedenis van het weren  van Amerikaanse journalisten die zich kritisch over het eiland uitlaten. Het zag er allemaal niet zo goed uit en de publiciteit rond het verzoeningsbeleid werd slechter, totdat de Minister van Buitenlandse Zaken John Kerry uit protest een trip naar Havana cancelde, enkele weken  voor het staatsbezoek. Kerry’s blufpoker had effect en daarna kregen de VS wat zij wilden. De Cubanen verstrekten met tegenzin visa voor de journalisten; de president had ontmoetingen met ondernemers, dissidenten, mensenrechtenactivisten en hij gaf zelfs een persconferentie, alles live op tv.

obama-Unhate-Benetton-Barack-Obama-CastroEffecten
Het effect van president Obama’s komst naar Cuba kan nauwelijks worden overschat. De verandering in perspectief was niet minder dan een aardverschuiving. Tijdens het bezoek hoorde ik verschillende habaneros Obama El negro de oro noemen, de Zwarte man van goud, een lovende woordspeling op ‘zwart goud’. Het zal zeker geholpen hebben dat Obama er voor veel Cubanen ook Cubaans uitziet: net als de helft van de bevolking op het eiland die zich nu mulato, zwart of mestizo noemt, is hij van gemengde afkomst. Obama en zijn gezin bezochten de verplichte toeristische attracties, waaronder de monumentale kathedraal van de stad, die in 1777 werd opgetrokken uit blokken koraal, en ze maakten een wandeling onder leiding van de bijzondere stadshistoricus van Havana, Eusebio Leal. Zijn gezondheid is slecht en hij heeft veel pijn, maar hij leidde het gezin Obama opgewekt door het historische deel van Havana rondom Plaza de Armas. In la bola en la calle, het Cubaanse geruchtencircuit, ging het erover dat het bezoek ervoor gezorgd had dat er in delen van de hoofdstad opknapbeurten plaatsvonden die voorheen niet voor mogelijk waren gehouden. Ieder gebouw waar Obama met zijn gevolg langs kwam was geschilderd en elke weg die zijn limousine doorkruiste was opnieuw bestraat. Aan sommige straten werd in de laatste uren voor zijn aankomst nog gewerkt. De oproep aan Obama van bewoners van verwaarloosde barrios met wegen vol gaten werd de grap van de week: ‘Kom bij ons langs y llevar el asfalto!’ – ‘en neem asfalt mee!’

bezoek-obama-gran-theatro-spreekgestoelte-22032016

Toespraak Obama in Gran Teatro Alicia Alonso op 22 maart 2016

Obama speech
Het hoogtepunt van de reis was de subtiel doorwrochte speech die Obama gaf in het Gran Teatro van Havana in aanwezigheid van Raúl Castro, de top van het Politburo, en een keur aan bevoorrechte uitgenodigde Cubanen. ‘Ik ben hier gekomen om de laatste resten van de Koude Oorlog in de beide Amerika’s te begraven’, zo begon Obama, en daarmee maakte hij een eind aan de David en Goliath-confrontatie die een halve eeuw duurde en die de wereld eerder aan de rand van de afgrond bracht. De door Rhodes geschreven speech was helemaal raak. Miljoenen Cubanen keken naar een Amerikaanse president die hen rechtstreeks aansprak, niet toesprak, en veel mensen zeiden later dat ze overmand waren door emoties. ‘Ik had tranen in mijn ogen,’ vertelt Marta Vitorte, die in haar appartement in Vedado naar de speech keek. Vitorte, een voormalig functionaris van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, runde de afgelopen tien jaar een van Havana’s betere en populairste casas particulares, kamerverhuurbedrijfje aan huis. ‘Dit is het begin van Cuba’s toekomst,’ zegt ze dramatisch.

bezoek-obama-obama-raulpers21032016Persconferentie
Maar voor de ruim elf miljoen bewoners van het eiland was er al eerder tijdens het bezoek een nog ongelofelijker moment geweest. Op de tweede daghad Obama Raúl zo ver gekregen dat hij deelnam aan een live persconferentie waarbij Amerikaanse verslaggevers vrij vragen konden stellen. Gezien Cuba’s vijandige houding tegenover een vrije pers was het feit dat Raúl deelnam ronduit verbluffend, ongetwijfeld een spontane beslissing waarvan hij al gauw spijt had. De Cubaanse leider was zichtbaar ontstemd door een vraag van Andrea Mitchell van NBC over mensenrechten, maar hij werd pas echt kwaad toen Jim Acosta van CNN vroeg ‘Waarom zijn er Cubaanse politieke gevangenen in uw land?’ Raúl had nooit eerder een kritische ondervraging door de pers meegemaakt en hij werd zichtbaar nijdig. Hij reageerde verongelijkt: ‘Geef me nu meteen de lijst van politieke gevangenen zodat ze kunnen worden vrijgelaten. Zeg me de naam of de namen… En als er politieke gevangenen zijn, dan zullen ze nog deze avond vrij zijn. Zo!’ (Meteen gingen er op de sociale media lijsten rond met namen van gevangenen; voor zover bekend is sindsdien niemand van hen vrijgelaten.) De persconferentie werd live uitgezonden en de Cubanen zagen hoe een zenuwachtige Raúl zijn kalmte verloor, de persconferentie abrupt afbrak en naar Obama liep en diens arm in een overwinningsgebaar omhoog hield. De verbijsterde Obama moest er niets van hebben en liet zijn arm hangen. ‘Goeie genade,’ zei een voormalige Cubaanse diplomaat. ‘Raúl maakte een zwakke indruk. Niemand hier heeft zoiets ooit gezien.’

Morgen
* Deel drie van het artikel van Ann Louise Bardach,  website Politico 19 juni 2016

Fidel’s uitval naar pragmatisme (1)

logo-fidel-90-jaar

Zaterdag 13 augustus wordt Fidel Castro 90 jaar. Hoewel hij nauwelijks nog een publieke rol in Cuba speelt, blijft de vraag veel journalisten en Cuba-kenners intrigeren of hij nog een politieke rol van betekenis speelt. Cuba-specialiste Ann Louise Bardach* schreef op de website Politico een uitvoerig artikel naar aanleiding van het recente bezoek aan Cuba van de Amerikaanse president Obama en de houding van de beide broers Castro. Ann Louise Bardach: ‘Tot ontzetting van Fidel was het bezoek een enorm publiek succes dat net zoveel opwinding en reuring teweeg had gebracht als de komst van de Rolling Stones een paar dagen later. (…)  Ze gaven hem de koosnaam Santo Obama. ‘Hij is populairder dan de paus!’, vertelde een uitgelaten Habanera mij’.

Bardach concludeert dat Fidel Castro niet van plan was dat achteroverleunend te aanvaarden: ‘Het bejubelde optreden van Obama moet voor Fidel Castro, meester van de public relations, die vanuit zijn huis het bezoek nauwlettend volgde, een vernedering zijn geweest.’ In een open brief aan Broeder Obama liet hij enkele dagen later weten: ‘We zitten echt niet te wachten op cadeaus van El Imperio /  Het Imperium!’ Of speelde Fidel hier de rol van de Godfather van de Cubaanse Revolutie die de orthodoxe stroming binnen Cuba’s machthebbers tevreden moest stellen? Was er sprake van ‘crisisdiplomatie van de broers, soms niet meer dan een rollenspel met vaste patronen, een soort ‘good cop – bad cop binnen de familie Castro?’ Bardach komt uiteindelijk tot de conclusie dat Raúl Castro een ‘hervormer’ is, maar per definitie en door persoonlijke loyaliteit ook een ‘historico’. Hij heeft immers sinds 1952 aan de zijde van Fidel gevochten en sinds 1959 aan het hoofd gestaan van het Cubaanse leger, het machtigste politieke orgaan van het land. Zo ontwikkelde hij zich in de afgelopen 25 jaar noodgedwongen tot pragmatist. Hier volgt het eerste deel van deze vierdelige serie. 

fidel-castro-asiste-el-19-de-abril-de-2016-vii-congreso-del-pcc

Fidel Castro, 19 april 2016 bij het partijcongres

Vandaag de dag gaat Fidel Castro niet vaak weg uit zijn comfortabele woning in Siboney, een lommerrijke buitenwijk in het westelijk gedeelte van deze stad. Maar op 19 april dook de 89-jarige Cubaanse leider op met helpers aan zijn zijde, in een koningsblauw Adidas-sportjack over een blauw geruit shirt, en werd hij naar het twee mijl verder gelegen immense Congrespaleis gereden. Daarbinnen werd hij begroet door een duizendtal leden van de Cubaanse Communistische Partij, die al een halve eeuw Cuba’s enige politieke partij is. Ze onderbraken hun vierdaagse bijeenkomst die over het algemeen tweemaal in het jaar gehouden wordt. Fidel is ziek en officieel afgetreden, en hij heeft in de afgelopen 10 jaar in steeds ruimere mate de macht aan zijn broer Raúl overgedragen. Maar hij is niet weg te slaan uit de geschiedenis, een nieuwsjunkie en iemand die nauwgezet met zijn nalatenschap bezig is. En hij was niet blij met wat hij had gehoord.

bezoek-obama-Bay Rays y el equipo nacional de Cuba-22032016

Fidel Castro, 19 april 2016 bij het partijcongres

‘Santo Obama’
President Barack Obama had drie opvallende dagen in Havana doorgebracht op uitnodiging van Raúl. En tot ontzetting van Fidel was het bezoek een enorm publiek succes geweest dat net zoveel opwinding en reuring teweeg had gebracht als de komst van de Rolling Stones met een gratis concert een paar dagen daarna. Terwijl de staatsmedia  op gepaste afstand het bezoek van Obama versloegen was de opwinding van de gewone Cubaan niet mis te verstaan toen de president plaatselijke bezienswaardigheden aandeed, een honkbalwedstrijd bezocht en door Havana reed met zijn gezin met alle toeters en bellen. Ze gaven hem de koosnaam  Santo Obama. ‘Hij is populairder dan de paus!’, vertelde een uitgelaten Habanera mij.

alba_leiders

Leiders van de links-revolutioniare coalitie ALBA in 2000. Tweede van links: Evo Morales, naast hem Raúl Castro, Hugo Chávez. Rechts: de presidenten Lula, Zelaya en Ortega

Verdwenen bondgenoten
Mocht het eerste staatsbezoek in 90 jaar door een zittende president van de VS Fidel al treffen als een onbetamelijke en onverdiende overwinningsronde, dan was er ook nog dat verontrustende nieuws uit het zuidelijk halfrond. Twee van de hechtste bondgenoten vochten voor hun politieke leven. De president van Brazilie Dilma Rousseff zat tegen een impeachment aan en de voormalige president van Argentinië, Cristina Kirchner, stond op het punt te worden aangeklaagd. De hele linkervleugel van Latijns-Amerika, tientallen jaren lang methodisch gekoesterd door Fidel, was bezig uit elkaar te vallen. De dood van de zich als een Midas voordoende beschermheer van Cuba, Hugo Chávez van Venezuela, had een zwakke opvolger nagelaten die het volgend jaar waarschijnlijk niet zal overleven; de linkse president van Ecuador hoorde niet meer bij de top en de kampioen van Castro, Evo Morales van Bolivia, had een referendum voor de termijn van nog een periode als president verloren. Peru en Uruguay waren hun centrum-linkse leiders kwijt. Als het al niet een politieke vloedgolf was dan nog had het zuidelijk halfrond met een soort domino-effect van links naar rechts te maken. Fidel Castro, El Maximo Lider , begreep dat er iets gedaan moest worden.

Partijcongres
Het partijcongres van Cuba stelt de economische en politieke agenda van het eiland vast, en veel mensen, op en buiten het eiland, hadden zich er op ingesteld dat de vergadering van dit jaar de deur naar verdere hervormingen wijder zou openen. Naarmate de VS en Cuba hun toenadering hebben geregeld komt de voortgang daarvan voortdurend in botsing met de tegenstrijdige agenda’s van de twee broers: Fidel, de onverbiddelijke revolutionair en Raúl, de behoedzame hervormer. Obama hoopte dat met het staatsbezoek het Congres een goede zet zou geven aan de hervormingsgezinde, hoe bescheiden ook, toenadering van Raúl. De Cubanen hadden ook het oog op de ontmoeting gericht en velen  verwachtten dat de partij op zijn minst de heersende elite van de tachtig- en negentigjarigen zou gaan vervangen, de historicos die met Fidel en Raúl aan de macht waren gekomen en het eiland sinds die tijd hebben bestuurd. Raúl zelf had die hoop aangewakkerd door al eerder op een leeftijdsgrens van 70 jaar voor oudere partijbonzen aan te dringen. Maar dat gebeurde niet. In plaats daarvan besteedden de partij-oudsten, met de zegen van Fidel, de eerste drie dagen van het partijcongres aan het uitvaardigen van een reeks oekazes die werden teruggedraaid en het bevestigen van hun hegemonie. Met het afwijzen van het aftreden van de oude garde gingen zij verder met het de kop indrukken van hervormingen die bedoeld waren om de wegkwijnende economie van het eiland te redden.

varkensbaai-april1962gevangenhuurlingen (2)

Gevangen huurlingen die deelnamen aan de inval van de Varkensbaai in april 1962

Vechten zonder wapenstilstand
Tot slot sprak Fidel het partijcongres voor het eerst sinds 1997 toe. De datum van 19 april van zijn verschijning was niet toevallig. Die viel samen met de  55e verjaardag van de door de VS-gesteunde en  gedoemde invasie van de Varkensbaai, toen in 1961 het leger van Fidel de slecht opgezette coup van de CIA bedwong en duizenden door de VS gesteunde rebellen gevangen nam en ’s werelds grootste supermacht totaal vernederde. De dagen dat Fidel routineus zes uur lang woedende betogen afstak in olijfgroene militaire uitrusting, zijn al lang voorbij. Nu met haar net zo wit als het zand van het strand van Varadero, probeerde hij zelfs niet rechtop te staan. In plaats daarvan werd hij naar een stoel midden op het podium geholpen. ‘Dit kan een van de laatste keren zijn dat ik in deze ruimte spreek’, sprak Fidel somber tot de menigte.**  Hoewel Castro met een zwaar raspend geluid sprak waren degenen die uitzagen naar verzoenende woorden snel in die hoop teleurgesteld. ‘De ideeën van de Cubaanse communisten zullen als toetssteen op deze planeet voortbestaan’, benadrukte hij, en hun wapenfeiten ‘zullen voortleven’. En toen stookte Fidel het vuur nog eens op en riep de aanwezigen – belast met het opstellen van de agenda van Cuba naar 2030 – op ‘te vechten zonder wapenstilstand’. (…) ‘Binnenkort word ik 90 jaar. Binnenkort ben ik als al die anderen’, intoneerde Castro alsof hij een lofzang op zichzelf uitsprak. ‘Die tijd komt voor ons allemaal.’ Toen brulde de oude leeuw, zij het met rafelige baard en dunne manen, nog een laatste keer: ‘We moeten onze broeders in Latijns-Amerika- en de wereld vertellen dat het Cubaanse volk zal overwinnen.’

raulikgametpensioen

Raúl: ‘Ik ga met pensioen’

Raúl versus Fidel
In de hermetisch gesloten wereld van de Cubaanse politiek markeerde de speech van Castro een draaipunt in wat betwistbaar de meest opmerkelijke drie maanden zijn geweest sinds de rakettencrisis van 1962. Er was de zweepslag van een met veel publiciteit omgeven bezoek van de president van de VS, een partijcongres dat de deur van de hervormingen dichtslaat, een afscheidsoptreden van Fidel en een reeks nieuwe drama’s in de langlopende familiekroniek van de gebroeders Castro. Raúl werd op 3 juni 85 jaar oud, gevolgd door de 90e verjaardag van Fidel op 13 augustus, een paar persoonlijke mijlpalen waarmee de broeders vol overgave hun nalatenschap markeren. ‘De Castro’s zijn krachtig en levendig,’ pochte Raúl op zijn grote dag; hij chatte ook met Vladimir Poetin, die  belde om hem te feliciteren. Daar het nemen van grote risico’s bij de beide Castro’s niet meer aan de orde is, is het waarschijnlijker dat nu de koers van de betrekkingen tussen de VS en Cuba voor de volgende generatie vorm wordt gegeven. In dat opzicht kan men het partijcongres beschouwen als een episode in het langlopend toneelspel tussen de twee broers, die zwaar hechten aan uiterlijk vertoon. Raúl, de internationalist, ging de Obamashow maken. Fidel, de nationalist, kreeg het recht het partijcongres te orkestreren en zijn antwoord aan president Obama te geven op zijn voorstel voor versnelde hervormingen en samenwerking met de VS. En het antwoord van Fidel was klip en klaar: ‘Over mijn lijk!’

Morgen
* Deel twee van het artikel van Ann Louise Bardach op website Politico van 19 juni 2016

cover-cuba-confidentialBron
* The Friday Cover van de website Politico: Ann Louise Bardach, 10 juni 2016

Noot
* Onderzoeksjournaliste Ann Louise Bardach schreef in 2002 Cuba, Confidential; love and vengeance in Miami and Havana. Zij publiceerde artikelen over Cuba voor de New York Times, Vanity Fair en andere media.

Link
**  Toespraak van Fidel aan het eind van het 7° congres van de PCC op 19 april 2016.