Voormalig kerkleider Ortega kritiseert santeriaballet

Kardinaal Jaime Ortega noemt het ‘historisch absurd’ om de santería-god Ochún te laten samenvallen met de door Cubaanse katholieken vereerde Maagd van de Caridad del Cobre. De teruggetreden aartsbisschop van Havana reageert op de balletvoorstelling Afrodita, oh, espejo van de choreograaf Rosario Cardenas, die in de staatsmedia veel aandacht kreeg en op 29 september in Teatro Alonso in Havana in première ging. De leiding van de katholieke kerk in Cuba is een verklaard tegenstander van dit zogeheten syncretisme**, terwijl voor veel katholieke Cubanen de grenzen tussen het katholieke geloof en de Afrocubaanse santeria in de praktijk vaag zijn.

santeria-ochun

De god Ochún draagt geel.

De kardinaal schrijft in het kerkblad Palabra Nueva: ‘Dat de arme slaven zo hun orisha/god laten samenvallen, is begrijpelijk. Dat kan men begrijpen als het geweld van de onderdrukking de mens in onmenselijke omstandigheden van ballingschap en slavernij drijft. Dat deze voorouderlijke overtuigingen zijn verspreid onder het Cubaanse volk in het algemeen, met name in de tweede helft van de vorige eeuw en tot aan de dag van vandaag, is ongelukkig en vaak pijnlijk.’ Ortega noemt het ‘folklore’ van wat men als lo cubano/als typisch Cubaans ziet. Ortega wijst ook op andere sectoren van de Cubaanse samenleving waar het Afro-Cubaanse gedachtengoed van de santería een leidende rol heeft gekregen, bijvoorbeeld in het toerisme. Volgens Ortega is dit fenomeen vooral ingegeven door verkeerde economische belangen. Hij kritiseert de business die er rondom heen ontstaat, variërend van het fokken van de geiten voor rituele offers tot de verkoop van witte paraplu’s.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel waar gebruiksartikelen uit de santería worden verkocht.

Onacceptabel
Voor de kerkleider is het ‘onacceptabel’ dat de auteur, choreograaf en regisseur van het werk ‘voor de televisiecamera’s uiteenzet dat de dans de passie verbeeldt en aanwakkert tussen Changó en onze patrones, de Maagd Maria.’ Ortega noemt dit ‘de legitimatie van het absurde’ op weg naar ‘het primitivisme.’ (….) Noch om redenen die eigen zijn aan het christelijk geloof, noch om niet-bestaande theologische vergelijkingen, noch om historische redenen kan de toewijding aan de Virgin de la Caridad, symbool voor de Maagd Maria en het model van pure liefde van de Maagd en van de Moeder, worden vergeleken met de orisha Ochún, die een godin van seksuele passies is.’

virgin-de-la-caridad-del-cobre
In 1612 verscheen de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre bij Santiago de Cuba aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden vochten voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Ochún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre, die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha.

Patrones
Hij voegt eraan toe dat deze ‘verwarring onder de arme Afrikaanse slaven begrijpelijk is, maar voor een ontwikkelde Cubaan uit de 21ste eeuw niet acceptabel. En het is nog minder aanvaardbaar om dit gedachtengoed te verspreiden met de titel Patrones van Cuba, de titel waarmee ons volk en paus Benedictus XV haar hebben geëerd.’ (…) ‘Het is de beslissing van de auteur om de orisha Ochún te eren uit religieuze sympathie, artistieke motieven of vanwege modieuze folklore, maar verwar dit magisch fenomeen niet met de patroonheilige van Cuba. Dat is naast een historische absurditeit ook een patriottische zonde’, aldus Ortega.

Reacties
Een recensent van de Nationale Raad voor Podiumkunst omschreef het werk in de  officiële krant Granma als ‘een rijke verzameling vol universele patronen waarin Aphrodite en Ochún met elkaar verweven zijn’. Op de website Cartas desde Cuba zijn ook kritische geluiden te lezen over Ortega’s opmerkingen zoals de reactie van Karl: ‘De katholieke kerk moet nog heel wat evolueren. Het is een gebrek aan respect om de namen van Oshún en Changó met een kleine letter te schrijven, alsof het mindere goden zijn dan die zij (de katholieken, redactie) vereren. Ten tweede is er het gebrek aan erkenning (ik ben zeker dat het geen gebrek aan kennis is) dat veel katholieke rituelen sterk beïnvloed zijn geweest dooor heidense geloofsopvattingen. En ten derde hebben kunstenaars in een seculier land als Cuba volkomen het recht om zich vrij te uiten en hun artistieke kracht te mengen met wat hen goeddunkt. De religie, zoals al wat leeft, evolueert. Deze brief is een bewijs van een gebrek aan respect, een voorbeeld van mentaal kolonialisme dat moet worden bekritiseerd als de drager van intolerantie. En dan wil ik niet eens praten over de wijze waarop de katholieke kerk zelf financieel van het geloof heeft geprofiteerd. Hoe schaamteloos moet je zijn om met zo’ n tekstje op de proppen te komen?’

santeria_op-straatBron
* Diario de Cuba, 5 oktober 2017

Linken
Palabra Nueva met het Spaanstalige commentaar van Jaime Ortega
Website (Engelstalig) over santería: De karakteristieken van Ochún, de koningin van de  rivieren
*  De website Mens en Samenleving: over santeria en Cubaans syncretisme.
Deze Cubaweblog (21 maart 2012) over: 400 jaar Maagd van Cobre

Noot:
** Syncretisme is een term die verwijst naar het naar elkaar toegroeien van religies, als een poging om uiteenliggende of tegengestelde geloven en religies met elkaar te combineren. In Cuba wordt de term gebruikt om het naar elkaar groeien van santeria en katholicisme aan te duiden. De leiding van de katholieke kerk is een fervent tegenstander van een dergelijk proces van het in elkaar opgaan van religies.

Presenteert de katholieke kerk de rekening?

De katholieke kerk van Cuba verbrak haar politiek zwijgen van de afgelopen maanden en herhaalde oude eisen aan het adres van de regering: toegang tot het onderwijssysteem en meer ruimte in de Cubaanse media. De op 26 maart benoemde nieuwe aartsbisschop van Havana, Juan de la Caridad García Rodríguez, werd voor de eerste maal geïnterviewd door het kerkblad Palabra Nueva. Hij was eerder vanaf 2002 bisschop van Camagüey.

bisschop-juan-de-la-caridad-garcia-havana

De nieuwe aartsbisschop van Havana, Juan de la Caridad García Rodríguez, samen met president Raúl Castro bij de ingebruikneming van de nieuwe opleiding van priesterstudenten, San Carlos y San Ambrosio, het seminarie in Havana.

‘De kerk wil scholen hebben of ruimten binnen scholen. Dat wenst ook een aanzienlijk deel van de bevolking,’ aldus de nieuwbenoemde bisschop van Havana, Juan de la Caridad García in het blad van het aartsbisdom. García volgde begin dit jaar kardinaal Jaime Ortega op als aartsbisschop van Havana. In 1961 onteigende de nieuwe regering van Fidel Castro het complete onderwijssysteem. De katholieke kerk bezat op dat moment veel scholen voor basis-, voortgezet- en universitair onderwijs. Die scholen waren ook een belangrijke inkomstenbron van de katholieke kerk. De nieuwe atheïstische staat verbood elke invloed van de katholieke kerk in het nieuw gevormde publieke onderwijssysteem. De ontwikkeling liep parallel met de onderwerping van de gehele journalistieke wereld in de jaren zestig aan de controle van de staat. ‘De kerk dient toegang te krijgen op regelmatige grondslag tot de sociale communicatiemedia’, zegt aartsbisschop García nu.

umaplas-umap-unidades-militares-de-ayuda-a-la-produccion-establecidas-en-la-decada-de-1960-tussen65en-68-2

Beeld van een strafkamp in de jaren zestig; ook priesters en dominees werden er opgesloten

Spanningen
De spanningen  tussen kerk en staat in Cuba duurden voort tot 1998 toen paus Johannes Paulus II een historisch bezoek aan Cuba bracht. In 2010 voltrok zich een dialoog tussen bisschoppen en de overheid en werden mede door bemiddeling van Spanje, 130 politieke gevangenen vrijgelaten. Vanaf dat moment hebben priesters en bisschoppen bij speciale gelegenheden toegang tot radio en televisie en publiceren de staatsmedia berichten afkomstig van de katholieke kerk. Toen paus Franciscus in september 2015 het eiland bezocht, zond de staatstelevisie twee interviews uit in prime-time met de toenmalige kardinaal Jaime Ortega en de voorzitter van de Cubaanse Bisschoppenconferentie, bisschop Dionisio García. Ook werden kerkelijke gebouwen die in de jaren zestig in beslag waren genomen, aan de katholieke kerk teruggegeven en werd het gemakkelijk gemaakt verouderde gebouwen te renoveren, maar de toegang tot het onderwijs bleef afgesloten voor kerkelijke instellingen. García benadrukte dat de kerk ‘actief deel wil uitmaken van het onderwijs opdat de deugden ervan bijdragen aan het verdwijnen van slechte gewoonten en aan het bevorderen van de eensgezindheid tussen de Cubanen.’ Hij zegt daarover ‘een geleidelijke dialoog’ te willen voeren.

Bron
* O.a. het persbureau AFP, 21 november 2016

Link
* Palabra Nueva: interview (Spaanstalig) met aartsbisschop García Rodríguez

Cubaanse bisschop: ‘Ja, er zijn politieke gevangenen.’

De Cubaanse bisschop Jorge Serpa van Pinar del Río en verantwoordelijk voor het gevangenenpastoraat heeft in een interview met het tijdschrift Palabra Nueva erkent dat Cuba nog steeds politieke gevangenen telt.

Jorge-Serpa-Pinar-COCC

Jorge Serpa, bisschop van Pinar del Rio

Jorge Serpa: ‘Ja, er zijn politieke gevangenen die lange straffen zijn opgelegd en voor wie wij – en ik zal niet rusten dat te doen – als kerk een herziening van het proces hebben gevraagd.’ De bisschop zegt in een interview met Palabra Nueva  dat hij ‘gevallen kent waarbij mensen straffen van 47 jaar moeten uitzitten’ en ‘enkele van die gevallen zijn politiek.’

Sociale onveiligheid
Hij wijst op gevallen waarbij mensen veroordeeld zijn vanwege ‘sociale onveiligheid, zo omschrijft men tegenwoordig een probleem of situatie die in wezen politiek is.’ De uitspraken van Serpa zijn in tegenspraak met eerdere uitspraken van kardinaal Jaime Ortega, die in juni tijdens een interview met een Spaans radiostation zei dat er in Cuba geen politieke gevangen meer zijn. Serpa benadrukte dat er buiten Cuba sprake is van ‘een wirwar van opvattingen en dat delinquenten worden verward met politieke gevangen’.

Vrijlatingen
In de lente van 2010 begon de katholieke kerk in Cuba een dialoog met de autoriteiten, die leidde tot de vrijlating van 126 politiek gevangenen, onder hen waren leden van de Groep van 75, opgepakt tijdens de repressiegolf van maart 2003. In september 2015 maakte de regering van Cuba bekend dat vanwege het bezoek van paus Franciscus aan Cuba aan 3.522 gevangenen hun straf werd kwijtgescholden. Onder hen bevond zich geen enkele politieke gevangenen.

Link
* Het volledige Spaanstalige interview in Palabra Nueva, het blad van het aartsbisdom Havana , met bisschop Serpa over gevangenschap in Cuba, 27 december 2015.

Cubaanse katholieke kerk vraagt meer godsdienstvrijheid

Het aartsbisdom van Havana dringt bij de Cubaanse overheid erop aan om een einde te maken aan een reeks nog resterende beperkingen voor de godsdienstvrijheid. En in Santiago werd op het nippertje de sloop van een protestantse kerk voorkomen.

De sculptuur van Che Guevara naast het altaarkruis op het Plein van de Revolutie

De sculptuur van Che Guevara naast het altaarkruis op het Plein van de Revolutie

Godsdienstvrijheid is meer dan vrijheid van eredienst, staat te lezen in Palabra Nueva, het bisdomblad. Er wordt ook herinnerd aan de bemiddeling van de katholieke Kerk in de vrijlating van politieke gevangenen in 2003 en aan de tussenkomst van de paus in de recente toenadering met de VS. Palabra Nueva onderstreept de bijdrage van geëngageerde katholieke leken in de Cubaanse samenleving. De katholieke Kerk wil zich graag sterk blijven engageren in de samenleving. Maar ze wordt bij die inzet geremd door de wetgeving en de sociale structuren. Nu al is de Kerk actief via haar verzorgingsinstellingen, opvangcentra voor hulpbehoevende bejaarden en kinderen met een handicap, universitaire instellingen en in de vormingssector. Vele diploma’s van kerkelijke onderwijsinstellingen worden wel in het buitenland erkend, maar nog niet in Cuba omdat het katholieke onderwijs er nog steeds niet officieel is erkend.

Sloop kerk voorkomen
In de Cubaanse stad Santiago de Cuba is woensdag de sloop van een pinksterkerk op het nippertje voorkomen. Dat meldt het Reformatorisch Dagblad van gisteren. De kerkleiding was woensdag op het provinciale kantoor van de communistische partij. Daar kreeg ze te horen dat men binnen een week op het bevel tot afbraak zou terugkomen. Ondertussen drong een ploeg mensen het kerkterrein op en begon de ommuring af te breken. Toen de kerkleiding terugkwam van het overleg werden de sloopwerkzaamheden gestaakt. Het gebeuren trok veel aandacht doordat honderden kerkgangers die in alle vroegte in een gebedsdienst bijeen waren, zich later zingend naar het kantoor van communistische partij begaven. De predikant vreest dat ook voor andere pinksterkerken in de regio de afbraak dreigt. De kerken worden vaak illegaal gebouwd omdat vergunningen jarenlang op zich laten wachten. De Spaanse Evangelische Zending (SEZ) zegt desgevraagd dat de bewuste kerk met regelmaat lectuur van de SEZ ontvangt.

Bronnen:
Kerknet, 29 oktober 2015
Reformatorisch Dagblad, 30 oktober 2015

Katholieke kerk wil snellere hervormingen in Cuba

De hervormingen in Cuba moeten worden versneld en wel ‘snel en met pauzes’,  aldus het kerkblad van het bisdom Havana, Palabra Nueva. Raúl Castro heeft sinds hij in 2006 zijn broer Fidel opvolgde en meer marktelementen invoerde, altijd gesproken over ‘langzaam, maar zeker’. Het artikel dat dit weekend verscheen, is geschreven door Orlando Márquez, woordvoerder van kardinaal Jaime Ortega.

Bicitaxi in Havana

Bicitaxi in Havana

‘Het hervormings- of actualiseringproces moet sneller gaan, maar met pauzes’, aldus Palabra Nueva. ‘Die pauzes moeten dienen om de koers tussentijds bij te sturen of menselijke obstakels te verwijderen die de voortgang in de weg staan’, aldus het blad. Orlando Márquez noemt 10 redenen om het proces van ‘actualisering’ van het economische model zoals gepresenteerd door Raúl Castro en goedgekeurd door de Cubaanse Communistische Partij, te versnellen. ‘De kwestie van tijd bij deze hervormingsprocessen is om diverse redenen van belang,’ constateert het bisdom onder wiens leiding in mei 2010 een niet aangekondigde dialoog met de Cubaanse regering begon, die leidde tot de vrijlating van meer dan 130 politieke gevangenen. ‘Het wachten op de invoering van veranderingen leidt tot moedeloosheid en moedeloosheid is geen goede bondgenoot voor niks en niemand.’

logopalabranuevaMagere vooruitzichten
Palabra Nueva: ‘Ondanks alles wat in gang is gezet, blijven de economische vooruitzichten en het gemiddeld inkomen van de gezinnen mager.’ (…) ‘We kunnen niet verwachten een welvarend land en samenleving te bouwen zonder welvarende burgers en zonder de deur te openen naar financiële bronnen die voorspoed kunnen brengen.’ Het blad wijst er ook op dat in 2030 meer dan 30% van de Cubaanse bevolking ouder dan zestig jaar is, zoals ook in ‘ontwikkelde landen het geval is met één verschil: onze oudere generatie die niet productief is, zal een groep armen vormen zoals in een onderontwikkeld en arm land.’

Ontmoedigen emigratie
Het kerkblad roept dan ook op ‘omstandigheden te creëren‘ om het geboortecijfer te doen stijgen en de omvangrijke emigratie van jongeren te ontmoedigen en emigranten op te roepen terug te keren, als ze bereid zijn ‘hier arbeid en kapitaal en kennis te investeren.’ Ook moet er een einde komen aan het steeds maar weer hameren op de noodzaak van staatscontrole op alle producten en diensten. Het blad noemt dit ‘tijdverlies’ en wijst er op dat deze controle steeds ineffectief was. ‘Het versnellen van de hervormingen en het scheppen van welvaart is de beste manier om de verslechtering van twee van de belangrijkste instituten in het land, namelijk onderwijs en gezondheid, tegen te gaan’. Palabra Nueva wijst erop dat Cuba in een kwetsbare positie verkeert, achterloopt op het gebied van economische en technologische ontwikkelingen terwijl het land zich moet meten met een geglobaliseerde economie en de mogelijke opheffing van het Amerikaans embargo. Ook dringt het bisdomblad aan op een scenario voor het jaar 2018 als de laatste históricos (historische leiders van het land die de Revolutie nog persoonlijk meemaakten, redactie), waaronder Raúl Castro zelf van het toneel verdwijnen.

Link
* Palabra Nueva, november 2013

Katholieke kerk start ondernemersopleidingen

De katholieke kerk van Cuba is ondernemersopleidingen begonnen waar beginnende zakenlieden kunnen worden opgeleid. De hervormingspolitiek van Raúl Castro maakt het Cubanen sinds 2010 mogelijk kleine bedrijven te beginnen en zich bezig te houden met de in- en verkoop van woningen en auto’s.

IJsverkoop aan de straatrand van Havana

IJsverkoop aan de straatrand van Havana

Workshops
In de officiële publicatie van het aartsbisdom Havana wordt gezegd, dat er sprake zal zijn van workshops van drie maanden en een twee jaar durende opleiding. De lessen worden gegeven door jezuieten en de paters salesianen. Ze omvatten de principes van het particuliere ondernemerschap, boekhouden en belastingwetgeving. De katholieke kerk kan zich tot nu toe niet bezighouden met regulier onderwijs, ondanks herhaalde verzoeken daartoe.Bron
Associated Press, 18 oktober 2013
Link
*
Het bisdomblad Palabra Nueva met een reportage over de nieuwe ondernemers of cuentapropistas.

Cuba bereidt zich voor op pausbezoek

De katholieke kerk in Cuba verwacht dat paus Benedictus XVI warm onthaald zal worden, ondanks het feit dat katholieken niet een meerderheid van de Cubaanse bevolking vormen zoals in Mexico, de eerste stop van de pauselijke reis door Latijns-Amerika, die op 23 maart begint.

Kathedraal van Havana

‘Natuurlijk gaan we naar de pauselijke mis. Daar wachten we op’, zegt Liliana Fuentes, die woont in de arbeidersbuurt San Pedrito in de westelijke provincie Santiago de Cuba, op 860 kilometer afstand van Havana. ‘We zijn paleros, dat is onze religie, maar we gaan ook naar de kerk’, zegt ze. Palo Monte is een Afrikaans-Cubaanse natuurreligie met spiritistische elementen die wijdverbreid is in het oosten van het land. ‘Ze zeggen wel eens dat mensen in Santiago ’s ochtends naar de kerk gaan en ’s avonds naar de bembé, een feest ter ere van de orisha’s, de Afro-Cubaanse goden’, zegt Omar López, directeur van het Kantoor voor Stadsbeheer in Santiago. ‘We zijn er trots op dat de paus komt. Santiago is druk bezig met de voorbereidingen.’

Tijdens de recente Boekenbeurs van Havana werd een nieuw boek over de Barmhartige Moeder van El Cobre, getiteld Nuestra Señora de la Caridad del Cobre, símbolo de cubanía gepresenteerd. Het boek werd in ontvangst genomen door de Cubaanse bisschop Carlos Manuel de Céspedes.


Bedevaarten
De agenda van het pausbezoek werd op 1 maart bekend gemaakt door de bisschoppenconferentie. De paus arriveert in Santiago de Cuba op 26 maart om 14.00 lokale tijd. Hij wordt ontvangen door president Raúl Castro, de aartsbisschop van Havana Jaime Ortega en andere hoogwaardigheidsbekleders. De mis op het plein van Santiago, waar 25.000 mensen bij kunnen zijn, staat gepland voor half zes ’s middags op dezelfde dag. De volgende ochtend, op 27 maart, bezoekt de paus de schrijn van Onze Lieve Vrouw van de Barmhartigheid in El Cobre, een voormalige mijnbouwstad op 12 kilometer afstand van Santiago. Daar is een Mariabeeld te vinden dat in 1612 gevonden werd in de nabijgelegen Baai van Nipe. De katholieke Kerk heeft alle Cubanen opgeroepen die vondst van 400 jaar geleden dit jaar te herdenken. Volgens de kerk bezoeken wekelijks acht- tot tienduizend mensen het heiligdom. Vooral in december zullen de nationale en internationale pelgrimages naar verwachting toenemen vanwege het jubileumjaar.

Dissidenten
De paus bezoekt ook Havana, waar hij een privégesprek heeft met president Castro. Officieel staat een ontmoeting met de voormalige president Fidel Castro niet op het programma, maar de katholieke media laten die mogelijkheid open. Paus Benedictus heeft, anders dan zijn voorganger paus Johannes Paulus II in 1998, geen ontmoeting met vertegenwoordigers van andere kerken en de culturele wereld op het programma staan. En hij zal, evenals zijn voorganger, niet in gesprek gaan met vertegenwoordigers van de Afro-Cubaanse religies of dissidente politieke groepen die geen legale status hebben in het land. Antropoloog María Elena Faguaga zegt dat aanhangers van de Afro-Cubaanse religies een meerderheid vormen in Cuba. Volgens de cijfers van de katholieke kerk is 60 procent van de Cubanen in de katholieke kerk gedoopt. Experts zeggen echter dat dit niet betekent dat de meerderheid praktiserend katholiek is. Naar schatting zijn er meer dan een miljoen evangelische en andere protestantse christenen in Cuba, dat 11,2 miljoen inwoners telt.

Praktiserend
‘Het aantal praktiserende katholieken is vrij klein vergeleken met het aantal katholieken in Mexico of andere Latijns-Amerikaanse landen’, schrijft Orlando Márquez, woordvoerder de aartsbisschop en redacteur van het tijdschrift Palabra Nueva, in een artikel op de website van de bisschoppenconferentie.

Bron
* IPS Havana, 8 maart  2012

Link
Website van kerkblad Palabra Nueva.