Nieuwe poging Cubaanse Kunstacademie te redden (2)

kunst-isa-ballet-school-design-toekomst

Zo zou het balletgedeelte van het Instituut voor Schone Kunsten er uit moeten zien.

Revolutionaire schoonheid
Hoewel de vijf uit baksteen opgetrokken scholen in Cuba zelf werden genegeerd, trokken zij internationale aandacht toen Loomis in 1999 zijn boek A Revolution of Forms publiceerde en een breed publiek kennismaakte met deze bijzondere vorm van architectuur. ‘Ze zijn anders dan alles wat je ooit hebt gezien … zowel kinetisch, als organisch een driedimensionaal complex,’ zegt Loomis. ‘Je weet niet waar je naar toeloopt en je kunt je ook niet omdraaien en omkijken om te zien waar je bent. Je bent altijd onderweg,’ zei hij. Plaatsing op de lijst van 2000 Wereldmonumenten betekende opnieuw aandacht voor de school en daardoor werd ook de aandacht van Castro weer getrokken naar de vergeten schoolgebouwen. Hij beval een complete renovatie en tussen 2007 en 2009 werden de gebouwen voor de dans- en de beeldende kunst gerestaureerd en de drie nog niet gereed zijnde gebouwen gestabiliseerd. Er kwamen weer studenten naar de twee gerenoveerde gebouwen maar verdere restauratie werd gestaakt vanwege de economische crisis. De andere andere gebouwen lagen er opnieuw verlaten bij.

Carlos-Acosta-in-Cuba-001

Carlos Acosta

Een laatste kans
Inspanningen om de restauratiewerkzaamheden te hervatten hebben sindsdien weinig succes gehad ondanks het feit dat de Cubaanse regering het gebouwencomplex uitriep tot een Nationaal Monument en het monument gekandideerd werd voor plaatsing op de werelderfgoedlijst van de UNESCO. De discussie die in 2012 ontstond nadat de balletdanser Acosta had aangeboden een danscentrum op te zetten in de balletschool, is tekenend voor de  problemen waarmee het herstel te maken heeft. Sectoren in de regering beschuldigden hem de scholen te privatiseren en de architect Garatti (zie linken) werd woedend bij de gedachte dat andere architecten erbij betrokken zouden worden.  Volgens Barbacci en Loomis is  de situatie nu verbeterd en is ook de Cubaanse regering ontvankelijker voor herstelplannen als de school internationaal een rol kan spelen en een duurzame financiële basis in de toekomst is gegarandeerd. De twist met Acosta schijnt tot het verleden te behoren.

kunst-isa-beeld-vanuit-de-lucht

Het ISA-complex vanuit de lucht

Samenwerkingsproject
De Cubaanse regering richtte begin 2015 een commissie op – met o.a. overheidsvertegenwoordigers, Loomis, Barbacci, UNESCO, de Italiaanse ambassadeur in Havana en Acosta – die in samenwerking met het Ministerie van Cultuur de restauratie moet begeleiden en plannen moet ontwikkelen voor een financieel zekere toekomst van de gebouwen. ‘Het zou prachtig zijn als de scholen uiteindelijk voldoen aan de oorspronkelijke visie van Fidel en Che, dat ze internationaal een rol kunnen spelen en dat studenten op basis van een businessplan financieel gesteund kunnen worden,’ aldus architect en auteur John Loomis. In 1961 had Fidel immers al beloofd dat ‘Cuba er zeker van kon zijn de mooiste kunstacademie ter wereld te zullen hebben.’ Maar het World Monument Fund heeft voor 2016 opnieuw besloten het complex toe te voegen aan de lijst van 2016 met bedreigd erfgoed en Barbacci zegt dat voor de schoolgebouwen voor ballet en muziek de tijd dringt want deze gebouwen staan op instorten. ‘Elk jaar opnieuw wordt de plek steeds minder architectuur en meer een romantische ruïne tot het moment dat er niets te bewaren valt,’ zegt ze.

kunst-isa-cover-boek-john-loomis

Het invloedrijke boek van John Loomis over de kunstopleidingen in Cuba

Bronnen
* Boek: A Revolution of of Forms; Cuba’s forgotten Arts Schools John Loomis
* Alma Guillermo Prieto publiceerde in 2004 Dancing with Cuba.
Linken
* New York Times 29 december 2014: Bij de dood van Ricardo Porro, 29 december 2014
* La Habana : Roberto Gottardi’s Paradise Lost at ISA
* Website Cubaencuentro, 4 november 2012: over de reddingspoging van de Cubaanse danser Carlos Acosta
* Carlos Acosta richt er de Carlos Acosta Foundation voor op
* De boze reactie van architect Garatti, Diario de Cuba, 3 juli 2012: ‘Ik moet de Balletschool herbouwen.’
* Eén van de architecten,
Vitorrio Garatti moest in 1974 Cuba verlaten op beschuldiging van spionage. In maart 2014 mocht hij het land weer bezoeken en werd hij door de officiële media welkom geheten zoals website Cubadebate, 10 maart 2014
*
Youtube 2 minuten. Over de totstandkoming van de gebouwen van de kunstopleiding met o.a. de architect Garatti.

Advertenties

Nieuwe poging Cubaanse Kunstacademie te redden (1)

Op initiatief van Fidel Castro en Che Guevara werd in 1961 besloten aan de westrand van Havana op het terrein van de voormalige Country Club de Nationale Hogeschool voor de Kunsten / Instituto Superior de Arte (ISA) te bouwen om kansarmen in Cuba een kunstzinnige vorming te bieden. Fidel schakelde Roberto Gottardi en Vittorio Garatti in, twee Italiaanse architecten  en  de recent overleden Cubaans Ricardo Porro om een serie gebouwen te ontwerpen voor de diverse kunstvormen. Nu 50 jaar later dreigen enkele gebouwen, toonbeelden van revolutionaire architectuur, door verwaarlozing te bezwijken. De UNESCO, de Cubaanse autoriteiten, balletvirtuoos Carlos Acosta  en Italië lijken nu toch eensgezind om dat rampscenario te voorkomen. 

isa-instituto-superior-de-aate-isa

Instituto Superior de Arte, het deel dat hersteld is

‘De gebouwen zijn karakteristieke monumenten van het modernisme en de meest opmerkelijke voorbeelden van nieuwe architectuur die de Cubaanse revolutie voortbracht,’ zegt Norma Barbacci, architecte van het World Monuments Fund, dat betrokken is bij inspanningen de gebouwen te behouden. Er werden in het verleden eerder pogingen ondernomen door de Cubaanse autoriteiten en externe partijen om de slangachtige constructies van baksteen met koepels van terracotta te behouden maar tot nu toe tevergeefs. De Cubaanse balletdanser Carlos Acosta slaagde daar tot nu toe ook niet in. De tijd dringt. Het complex staat genoemd op de World Monuments Watchlist van 2016 met 50 andere gebouwen ter wereld die dreigen ten onder te gaan: twee van de vijf gebouwen van ISA dreigen in te storten. Externe partijen, waaronder de Italiaanse regering, hopen dat de Cubaanse autoriteiten er eindelijk in slagen een duurzame manier te vinden om dit historisch erfgoed te bewaren.

isa-balletschool-in-aanbouw-victor-garatti

De balletafdeling van ISA in opbouw

De Havana Country Club was een exclusieve golfclub die Fidel Castro en Che Guevara in 1961 bezochten, toen ze na afloop van een partijtje aan de bar zaten en mojito’s dronken. Volgens de auteur Loomis, die een boek schreef over de geschiedenis van het complex , waren ze betoverd door de schoonheid ervan en zo ontstond het idee dat er een kunstacademie moest komen. Vervolgens gaf Fidel Castro in 1961 drie architecten – de Cubaan Ricardo Porro en de Italianen Vittorio Garatti en Roberto Gottardi – de opdracht een Nationale Hogeschool voor de Kunsten te bouwen om Cubanen te onderwijzen in ballet, moderne dans, kunst, muziek en drama. Loomis: ‘De architecten waren allemaal erg jong, ze waren erg idealistisch, zeer communistisch, ze voelden zich betrokken bij de bouw van een nieuw Utopia en meenden dat de toekomst aan hen was.’

kunst-isa-classics-the-national-art-schools-of-cuba-ricardo-porro-vittorio-garatti-robert-gattardi-muziekschool

De vervallen muziekafdeling van het ISA

Bourgeoisinvloeden
De bouwwerkzaamheden begonnen onmiddellijk. Porro ontwierp de scholen voor architectuur en moderne dans, Garatti die voor ballet** en muziek en Gottardi het gebouw voor dramatische vorming. De bouw begon vlak voor de inval van de Varkensbaai (1961) maar werd voor de rakettencrisis stopgezet. Aanvankelijk kon de bouw rekenen op de steun van Fidel Castro. Maar de nauwere banden van Cuba met de Sovjet-Unie leidden tot een voorkeur voor de standaard architectuur uit de Sovjet-Unie en de drie architecten werden beschuldigd ‘egocentrische en culturele bourgeoisaristocraten’ te zijn. De kritiek op het elitaire en extravagante karakter van het gebouw kwam o.a. van de Minister van Bouw, de 26-jarige Osmany Cienfuegos, ex-guerrilla leider en in tegenstelling tot zijn broer Camilo Cienfuegos, een stalinist in zijn opvattingen.

golffidelraul-2

Fidel (rechts) en Che op de Country Club (1962)

Hij saboteerde de aanvoer van materialen en arbeidskrachten en de financiering van het project werd gedeeltelijk gestaakt. De ‘decadentie’ bij de bouw van de kunstacademie  stoorde de gestaalde kaders en bovendien hadden de architecten verkondigd sensualiteit (vanuit de lucht leken de daken van de gebouwen op vrouwenborsten) en Cubanidad na te streven bij hun creatie. Dat laatste betekende o.a. dat gebruik werd gemaakt van Afro-Cubaanse elementen waar op dat moment een taboe op berustte in Cuba. Dergelijke concepten in Cuba werden verfoeid want de revolutie was immers proletarisch, internationalistisch en tegenstander van welke vorm van decadentie dan ook. In 1965 stopte de regering alle werkzaamheden, verklaarde de school voor geopend hoewel enkel de gebouwen van Porro voor dans en architectuur klaar waren en vielen de andere drie gebouwen ten prooi aan de elementen en verwaarlozing. Porro werd bedreigd en was in zijn eigen woning niet veilig; in 1966 ging hij in Parijs in ballingschap. Garatti verliet het land het land in 1974 nadat hij was gearresteerd, beschuldigd van spionage en enkel Gottardi bleef op het eiland. ‘Het was een harde tijd voor de architecten en erg wreed, ‘ aldus Loomis.

Linken
* De Engelstalige Wikipedea met een uitvoerige geschiedenis van ISA
* Reportage van CNN (1 minuut) over de stand van de gebouwen nu: The final fight to save Cuba’s art schools, 2 juni 2016 
* World Monuments Watchlist 2016

Noten
** Vittorio Garatti werkte met de Koningin van het Cubaans ballet, Alicia Alonso samen bij het ontwerp voor de balletschool en dit gebouw werd ook afgemaakt. Maar de eerste dag dat Alicia Alonso de school bezocht voor haar eerste lessen, zei ze: ‘Ik vind het niet goed’ en zij wandelde weg om nooit meer naar de plek terug te keren. Aanvankelijk was het de bedoeling geweest één groot gebouw neer te zetten voor diverse disciplines. Later ontstond het idee om 5 scholen te bouwen; voor beeldende kunsten ( architect Ricardo Porro), moderne dans (Ricardo Porro), ballet (Vittorio Garatti), muziek (Vittorio Garatti) en dramatische vorming ( Roberto Gottardi).