Nieuwe maatregelen voeden pessimisme toekomst

Volgens de journalist Fernando Ravsberg – kritisch maar loyaal aan de Revolutie – draagt het nieuws dat voorlopig geen nieuwe vergunningen worden verstrekt voor 30 werksoorten, bepaald niet bij aan het optimisme onder Cubanen. Hij citeert de Griekse oud-minister Varoufakis die vaststelt dat pessimisme in de economie noodlottige gevolgen heeft want ‘als we menen dat iets heel moeilijk te bereiken valt, doen we niet alles wat nodig is om dat te bereiken en worden de pessimistische vooruitzichten bewaarheid’. Wij vatten de tekst samen die Ravsberg plaatste op zijn website Cartas desde Cuba.

cuentapropista-souveniers

Schoenmakers, kappers, kamerverhuurders en  verkopers van artesania vonden in hun zelfstandig ondernemerschap een manier om voldoende inkomsten te verwerven. Foto: Raquel Pérez Díaz

Ondanks het feit dat de Minister van Arbeid, Margarita González, verzekerde dat het stopzetten van vergunningen een tijdelijke maatregel is tot dat de werkzaamheden voor-eigen-rekening geperfectioneerd zijn, bestaan er twijfels. Bij het toestaan van particuliere arbeid in bijna 200 beroepen, zou de overheid hebben moeten weten dat daarvoor investeringen nodig zijn. ‘Zeker, toen de particuliere sector van start ging, is er weinig aan gedacht dat een smid ijzer nodig heeft om een hek te smeden, een timmerman hout om deuren en meubels te maken en een plaatwerker een uitdeukset.’ Onderzoekers van het Ministerie van Arbeid Zaken en Sociale Zekerheid onthulden recent dan ook dat de zelfstandige werknemers ‘grondstoffen, materialen en apparatuur van twijfelachtige herkomst gebruiken.’

Groothandel

Ravsberg wijst er op dat Cubaanse economen (‘niet die van de Universiteit van Florida, maar die van de Universiteit van Havana’) eindeloos hebben duidelijk gemaakt dat er groothandelaren nodig zijn om investeringen in productiemiddelen en gereedschappen aan de nieuwe klasse van zelfstandige ondernemers te kunnen aanbieden. De pessimistische Cubaan zegt volgens Ravsberg: ‘Nu gebeurt wat altijd al gebeurde en worden de veranderingen teruggedraaid.’ Bovendien is het verontrustend dat geen einddatum van de perfectionering van het systeem wordt genoemd en er weer vergunningen zullen worden verstrekt. De Cubanen die hij sprak kennen veel historische voorbeelden zoals de sluiting van de boerenmarkten, de verwijdering van de handwerkslieden bij de kathedraal en de arbeiders por cuenta propia uit de jaren negentig.  Iedere keer werd de vernieuwing weer teruggedraaid.

Jongeren trekken weg

cuentapropista-karretje-fruit

De fruitverkopers werden al langer in de gaten gehouden; nu worden er voorlopig geen vergunningen meer aan hen verstrekt. Foto: Raquel Pérez Díaz

De onzekerheid over de nieuwe maatregelen zal veel mensen treffen, in het bijzonder jongeren die eerder besloten om naar Cuba terug te keren of juist het eiland niet wilden verlaten vanwege de mogelijkheden van zelfstandig ondernemerschap. Moeten die wachten tot de perfectionering van het systeem voltooid is? De berichten in de Staatscourant zijn voor velen een koude douche omdat de burgers rekenden op de stimulering van het midden- en kleinbedrijf zoals door Raúl Castro was aangekondigd en goedgekeurd tijdens vergaderingen met de bevolking. Ravsberg: ‘Cubanen leven al in heel onzekere tijden bijvoorbeeld door externe factoren als de instabiele situatie in Venezuela en de terugkeer van de confrontatiepolitiek van Washington. Voeg daar nog deze verrassende interne veranderingen bij en de maatschappelijke stress neemt slechts toe.’ Misschien is het daarom dat in de rest van de wereld de perfectionering van controles en het opleggen van nieuw beleid en regulering van de economische activiteit al gaandeweg worden ingevoerd zonder dat nieuwe barrières worden opgeworpen niet voordat er beslissingen zijn genomen over nieuw beleid.

Bron
* Cartas desde Cuba, Fernando Ravsberg, 3 augustus 2017
Linken
* ABC News, 1 augustus 2017: Cuba stops issuing permits of some private enterprises
Miami Herald, 2 augustus 2017: Fear is driving Raúl Castro to punish Cuba’s new entrepreneurial class, experts say.

Eindelijk…de Cubaanse media melden olievondst

Eindelijk heeft de officiële pers in Cuba melding gemaakt van een mogelijke olievindplaats aan de noordkust van Matanzas en Villa Clara. Al enkele dagen eerder maakten internationale media dat bericht bekend nadat een persbericht was verschenen van het Australische bedrijf MEO, die de vindplaats exploreert. Fernando Ravsberg maakt zich op zijn website Cartas desde Cuba kwaad over die geheimzinnigheid.

olie-vondst-MEO

Vindplaats Blok 9

Maar de officiële krant Trabajadores interviewde geen specialist of een Cubaanse politicus, maar ‘nam eenvoudig een bericht over van het Latijns-Amerikaanse televisiekanaal Telesur’. Het is toch onbegrijpelijk, aldus de journalist Ravsberg, dat de landelijke media in Cuba moeten teruggrijpen op berichten uit het buitenland om te weten wat er in Cuba gebeurt. De Cubaanse intellectueel Lisandro Otero had gelijk toen hij op ironische toon constateerde dat de burger in het kapitalisme nooit weet wat er gaat gebeuren en dat de burger in het socialisme nooit weet wat er zich precies heeft afgespeeld.

Miljarden vaten
De olievindplaats ligt op ongeveer 2.000 tot 3.500 meter diepte in het zogeheten Blok 9, in de noordelijke zones van de provincies Matanzas en Villa Clara. Het bedrijf MEO Australia spreekt in het persbericht over een vondst van mogelijk 8 miljard vaten. Citaat uit persbericht: ‘Lees de tekst opnieuw. Ja, we spreken over 8,2 miljard vaten; het is geen tikfout’. De succesvolle zone ligt in Campo Montebo, ooit de eerste Cubaanse commerciële olievindplaats met een jaarlijkse historische productie van ongeveer 6 miljoen vaten olie. Deze bron werd echter in 1960 afgesloten. Het nieuws komt op een moment dat de Venezolaanse regering de olieleveranties aan Cuba vermindert en er energiemaatregelen zijn aangekondigd, die moeten leiden tot een daling van het energiegebruik in Cuba met 30%.

Bronnen
* Fernando Ravsberg, website Cartas desde Cuba, 4 augustus 2016
Fernando Ravsberg werd geboren in Uruguay en is correspondent van Publico in Spanje. Hij werkte eerder voor BBC Mundo, Telemundo VS en de Zweedse radio. Hij woont in Havana.
* Persbericht MEO Australia

Link
* Poging olieboren in Golf van Mexico mislukt. Deze Cubaweblog van 15 november 2012

Zelfs partij constateert stagnering hervormingen

Van publicisten tot en met de Cubaanse Communistische Partij, door allen wordt geconstateerd dat de invoering van de hervormingen door Raúl Castro stagneert en vertraging oploopt. Op dit moment werken er in Cuba meer dan 496.400 personen in de particuliere sector als eigen baas. Vergeleken met juli 2015 is dat aantal gedaald, toen werd het half miljoen (504.600) gepasseerd. De informatie is afkomstig van de officiële krant Trabajadores*.

De website Cubaencuentra constateert dat noch de sector van de kleine zelfstandigen, noch die  van buitenlandse investeringen in staat zullen zijn de stagnatie een halt toe te roepen. De publicist Fernando Ravsberg die gewoonlijk het regime het voorrecht van de twijfel geeft, spreekt over een ‘interne stagnatie die op dit moment verlammend is’. Er heerst, volgens Ravsberg  onzekerheid over ‘de toekomst van de hervormingen in Cuba, de intern heersende ideologische gestrengheid en er heerst angst dat de Amerikanen de speciale emigratiewetgeving (Ley de Ajuste)) zullen intrekken.’

In een tussentijdse rapportage van de Cubaanse Communistische Partij wordt ook stagnatie geconstateerd; 21% van de beleidsvoornemens zijn sinds 2011 uitgevoerd. Kan het zevende partijcongres van april 2016 verdere malaise bezweren?

cuentapropistas-hamburgerHet cijfer 496.400 van kleine zelfstandigen of cuentapropistas laat een lichte daling zien van het aantal eigen bazen. Vergeleken met eind 2010 toen het experiment met kleine zelfstandige ondernemers begon, zet de groei echter door. In dat jaar waren er 157.000 personen als kleine zelfstandige actief. De daling hangt volgens  Cubaencuentro samen met de algehele impasse waarin de economische hervormingen die Raúl Castro destijds bekend maakte, verkeren. En Fernando Ravsberg zegt op zijn weblog Cartas desde Cuba: ‘Intern is de verlamming groot. In 2015 is niet één nieuwe coöperatie opgericht, werden geen nieuwe sectoren voor zelfstandige ondernemers vrijgegeven, ontbrak het aan een groothandel en bleef de herhaaldelijk aangekondigde eenwording van de twee munten opnieuw uit.’

Massa-ontslagen
De uitbreiding van het particulier ondernemerschap is een van de belangrijkste hervormingen die de regering van Raúl Castro lanceerde om het socialistisch model van Cuba te ‘actualiseren’ en zou een alternatief moeten zijn voor het verlies aan arbeidsplaatsen in de staatssector. In het begin sprak men over het verdwijnen van anderhalf miljoen banen bij de overheid, maar dat plan is zonder veel verdere uitleg bevroren. Enkele specialisten zijn van mening dat dit gebeurde uit vrees voor een sociale explosie waartoe massaontslagen kunnen leiden. Binnen de regering zou een sterke stroming zijn die zich verzet tegen een verdere uitbreiding van de particuliere productiesector. Tegen deze achtergrond en zonder de mogelijkheid van een sterke groei van de particuliere ondernemingen plus de mogelijkheid van de staatssector meer werk te scheppen, blijft slechts één mogelijkheid over, namelijk die van de verborgen werkloosheid, waardoor overtollig personeel ontstaat en de regering niet weet wat met hen te doen.  Zo is het onmogelijk de productiviteit te verhogen en lijkt de noodzakelijke opheffing van de monetaire dualiteit verder weg dan ooit. Dit alles leidt tot een vicieuze economische stagnatie  waar de impasse overheerst.

mariel-zone-especial

Ontwikkelingszone Mariel

Buitenlands kapitaal
Buitenlandse investeringen lijken de oplossing voor de Cubaanse regering om uit dit doolhof te kunnen geraken. Een voorbeeld is de toestemming die het Engels-Nederlandse bedrijf Unilever ontving om in de speciale ontwikkelingszone Mariel een eigen bedrijf te bouwen samen met het Cubaanse staatsbedrijf Intersuchel en met 35 miljoen dollar investeringen. Het is het negende project in de Marielregio waar de Cubaanse autoriteiten toestemming voor verleenden. Tot nu toe is het economisch potentieel van deze Marielzone (een vrijhandelszone annex belastingparadijs voor ondernemers inclusief een haven en een containerpark met aantrekkelijke vestigingsvoorwaarden voor buitenlands kapitaal) nog beperkt.

Zwakke particuliere sector
De economische kracht van het particuliere initiatief voor cuentapropistas is ook beperkt. Het wordt begrensd door familiebanden en speelt zich vooral af in de sector van de dienstverlening zodat een brede economische ontwikkeling van kleine ondernemingen uitblijft. De meest representatieve werkzaamheden van de zogeheten cuentapropistas zijn de bereiding van voedsel met 56.270 personen, het vracht- en passagiersvervoer (50.482) en de verhuur van huizen en etages(28.634), aldus de cijfers van het Ministerie van Arbeid en Sociale Zekerheid. Het Ministerie concludeert dat ongeveer een kwart van alle nieuwe beroepen zich richt op de bereiding en de verkoop van voedsel. Van alle cuentapropistas werkt 65% in de provincies Havana, Matanzas, Villa Clara, Camagüey, Holguín en Santiago de Cuba. Het Ministerie van Arbeid meldt dat 17% van de particuliere ondernemers er nog een baantje in de staatssector op nahoudt, dat 30% van hen bestaat uit vrouwen en jongeren en 12% gepensioneerd is. De cuentapropistas maken 10% uit van de totale arbeidende bevolking in Cuba van ongeveer 5 miljoen personen. De officiële lijst van 200 beroepen die autonoom mogen worden uitgevoerd, vermeldt vooral werkzaamheden die een geringe economische opbrengst hebben, gericht zijn op niet-productieve dienstverlening of laag gewaardeerd worden. Men kan dan ook concluderen dat de werkzaamheden van cuentapropistas – waarvan het aantal afneemt – en die van de beperkte sector van staatsbedrijven afhankelijk van buitenlandse investeringen, niet fundamenteel bijdragen aan de economische vooruitgang van de natie.

Pleno-CCPCC-enero-de-2016-580x386

Bijeenkomst Centraal Comité van de partij

Partij over effecten hervormingen
Het Centraal Comité van de Communistische Partij publiceerde, ter voorbereiding van het 7e partijcongres dat in april plaats vindt, een evaluatie van de zogeheten richtlijnen voor het economische en sociale politiek die tijdens het zesde partijcongres in 2011 werden aangenomen. Het Centraal Comité constateert eveneens stagnatie bij de uitvoering van alle plannen en erkent dat ‘enkele van de getroffen maatregelen tot nu toe geen reëel effect hadden op de economie van het gezin.’ Van de 313 richtlijnen werden er in deze 5 jaar 21% ingevoerd en zijn er 77% in een proces van uitvoering. In de partijkrant Granma wordt opgemerkt dat de leden van het Centraal Comité 600 opmerkingen maakten over het beleid; geen enkele van de 600 opmerkingen wordt vermeld. Tijdens de zitting van het Centraal Comité vorige week werden het sociaal- en economisch ontwikkelingsprogramma gepresenteerd tot 2030.

Bron
* Cuabencuentro, 12 januari 2016

Linken
* Fernando Ravsberg op de website Cartas desde Cuba, 17 december 2015
* Cubadebate, 15 januari 2016 over de bijeenkomst van het Centraal Comite van de Cubaanse Communistische Partij 

* De vakbondskrant Trabajadores van 10 januari 2016 met de cijfers over cuentapropistas  

Noten
* De generaal, de hervormingen en de mythe van de vernieuwing van het model, 24 en 29   september  2012. Deel 1 en Deel 2  op deze Cubaweblog.

15 jaar cel voor Canadese zakenman in Cuba

Een Cubaanse rechtbank heeft de Canadese bestuursvoorzitter Cy Tokmakjian (74) tot 15 vijftien jaar cel veroordeeld voor omkoping en andere economische delicten. Dat heeft zijn bedrijf (de Tokmakjian Group) zaterdag gemeld, zo schrijft persbureau Reuters. Het Financieel Dagblad constateert dat ‘het vonnis een schaduw werpt over het investeringsklimaat voor buitenlanders in Cuba.’ Veertien betrokken Cubanen, waaronder de voormalige viceminister voor Suiker, Nelson Labrada (20 jaar) en Ernesto Gómez (12 jaar), oud-directeur van Ferroníquel Minera S.A., werden tot gevangenisstraffen van 6 tot 20 jaar veroordeeld. Twee medewerkers van Tokmakjian, Claudio Vetere en Marco Puche, beiden zijn Canadese ingezetenen, kregen 12 en 8 jaar gevangenisstraf.

Tokmakjian- 73Cuba heeft op $100 mln aan bezittingen beslag gelegd, zo heeft de transportfirma uit Ontario gemeld. Het bedrijf deed jaarlijks voor $80 mln zaken met Cuba en was een van de meest succesvolle buitenlandse bedrijven in het land. De kwestie heeft tot een gespannen verhouding met Canada geleid. De veroordeling is onderdeel van een offensief dat de Cubaanse president Raúl Castro tegen corruptie heeft ingezet. Westerse diplomaten trekken de verdenkingen in twijfel en zeggen dat de bewijslast zwak is, zo stellen ze tegenover persbureau Reuters. Volgens hen kan het vonnis averechts uitpakken. Buitenlandse investeerders zouden weg kunnen blijven, juist op een moment dat Cuba actief naar buitenlandse partijen op zoek is.

Juridische farce
De 17 verdachten werden beschuldigd van omkoping, vervalsing van bankpapieren, oplichting, deviezensmokkel en belastingontduiking binnen de Groep Tokmakjian. Dit bedrijf doet al 40 jaar zaken met Cuba en heeft zich gespecialiseerd in de verkoop van voertuigen, mijn- en constructie met een jaarlijkse omzet van 80 miljoen dollar. Het bedrijf noemt het proces een ‘juridische farce’ en een ‘parodie op rechtvaardigheid’. De zoon van Cy Tokmakjian had telefonisch contact met zijn vader, die volhoudt onschuldig te zijn en vastbesloten verder te vechten voor zijn vrijheid. Tokmakjian zat twee jaar in voorarrest sinds 2011 toen de kantoren van het bedrijf door politiefunctionarissen werden bezet en de aanhoudingen plaatst vonden.

Ondernemer Tokmakjian kreeg in de Cubaanse media  veel aandacht.

Ondernemer Tokmakjian kreeg in de Cubaanse media veel aandacht.

Onderhandelingen
Cuba, aldus het Canadese bedrijf, deed eerder een aanbod om Cy Tokmakjian in vrijheid te stellen in ruil voor 50 miljoen Canadese dollars en aandelen in het bedrijf. Die onderhandelingen mislukten steeds omdat de bedrijfsleiding niet wilde erkennen dat Cy Tokmakjian de wet had overtreden.

Link
* Engelstalige berichtgeving van Al Jazeera, 28 september 2014
* Op 11 juni 2013 publiceerde deze Cubaweblog een artikel van de journalist Fernando Ravsberg Gevaarlijke vriendschappen en riskante deals. De toenmalige BBC-correspondent laakte het gebrek aan communicatie van de zijde van de Cubaanse overheid over de aard van de corruptie en de processen die worden gevoerd. Transparantie is volgens Ravsberg noodzakelijk om te voorkomen dat de vervolging van zakenlieden wordt gezien als een strijd tegen buitenlandse investeringen. Stop met die Cubaanse geheimzinnigdoenerij, is zijn advies.

Wie bepaalt de toekomst van de Cubaanse film? (2)

icaic2009-50jaarPublicist en BBC-correspondent Fernando Ravsberg laat Cubaanse filmmakers aan het woord die ontevreden zijn over de koers van de officiele filmbond ICAIC. Zij constateren o.a. dat ‘het ICAIC nu een groot bureaucratisch instituut is met een ingezakte productie en voor de eerste maal geleid door mensen die niets met film te maken hebben’. De critici willen ‘dat de filmmakers zelf hun opvattingen naar voren brengen, of ze nu wel of niet aangesloten zijn bij ICAIC.’

Alfredo Guevara voorkom 'de invasie van de barbaren'

ICAIC-directeur Alfredo Guevara voorkwam ‘de invasie van de barbaren’. Hij overleed enkele maanden geleden.

In feite bepleiten de filmmakers dat hun vertegenwoordigers, die deel uitmaken van de overheidscommissie die de koers van de nationale film gaan uitmaken, democratisch worden gekozen, zodat gegarandeerd wordt dat zij die werken in deze sector recht hebben om zelf te spreken en om te kiezen. Onder de voorstellen die circuleren, is een van de belangrijkste dat de ICAIC een richtinggevende organisatie is, maar niet langer het monopolie heeft en dat films ook gemaakt kunnen worden via andere instituties, onafhankelijke kanalen, coproducties met derden of andere mengvormen. Ook willen de filmmakers een Wet op de Film, die wordt ontwikkeld met raadpleging van alle betrokkenen en die het artistieke werk van de sector economisch moet beschermen en de rechten van audiovisuele kunstenaars erkent. Ook wil men een Filmfonds opzetten waar alle producenten op gelijkwaardige voet en onder gelijke condities deelnemen en waar open en onafhankelijk een oordeel wordt gegeven over mogelijke uitvoering van filmprojecten.

Juan de los Muertos (Juan van de Doden 2012) was de eerste in Cuba zelf gemaakte horrorfilm. Filmmaker Alejandro Brugués mocht overal in Havana opnamen maken, behalve op het Plein van de Revolutie. Cubaanse staatsinstellingen zoals het filminstituut ICAIC waren niet bij de productie betrokken; de film kostte drie miljoen dollar en dat geld kwam uit Spanje.

Juan de los Muertos (Juan van de Doden 2012) was de eerste in Cuba zelf gemaakte horrorfilm. Filmmaker Alejandro Brugués mocht overal in Havana opnamen maken, behalve op het Plein van de Revolutie. Cubaanse staatsinstellingen zoals het filminstituut ICAIC waren niet bij de productie betrokken; de film kostte drie miljoen dollar en dat geld kwam uit Spanje.

Democratisch
Gewoonlijk beweren de Cubaanse autoriteiten dat de democratie niet alleen wordt gepraktiseerd tijdens de verkiezingen, maar tijdens voortdurende raadplegingen onder de bevolking over thema’s van nationaal belang. In dit geval, aldus Ravsberg, hebben zij het gemakkelijk want de filmmakers hebben zich al verenigd, hebben enkele belangrijke voorstellen gemeenschappelijk geformuleerd en kozen al een commissie die hen moet vertegenwoordigen. Men moet nu alleen nog de deur openen en naar hen luisteren. Op het spel staat op dit moment de toekomst van de Cubaanse film, een van de meeste uitgesproken en populairste artistieke expressie op het eiland. Een plaats die zij veroverde door de esthetische kwaliteit van het werk en de moed waarmee men thema’s die in de samenleving spelen, aan de orde stelde. Maar het ICAIC heeft sinds de oprichting ook veel irritaties opgewekt vooral door degenen van een ‘blind socialisme.’ Verschillende malen heeft men geprobeerd het instituut in handen te nemen, maar mensen als Alfredo Guevara konden ‘de invasies van barbaren’ voorkomen. Nu is dit zwaargewicht overleden, maar er is een nieuwe generatie filmmakers die in de moeilijkste omstandigheden moet opereren. Zij zijn het die het recht en de plicht opeisen de Cubaanse film verder te ontwikkelen. En zij lijken een ideale tegenkracht tegen een bepaald spoort functionarissen.

Bron
* BBC Mundo, 13 juni 2013, tekst Ravsberg,
Link
pamela-kalkman Pamela Kalkman (links) onderzocht vorig jaar de ontwikkeling van de Cubaanse filmindustrie en het recente ontstaan van een onafhankelijke filmbeweging in Cuba die vaak uitermate kritisch staat tegenover het regime en ontwikkelingen in Cuba. De Engelstalige masterthese van Pamela Kalkman beschrijft de rol van het ICAIC, de strijd tussen socialisme en surrealisme in het huidige Cuba en bevat een analyse van de Cubaanse onafhankelijke cinema.

Gevaarlijke vriendschappen en riskante deals

Volgens publicist Fernando Ravsberg is de anti-corruptiecampagne van de regering Raúl Castro succesvol. Tientallen Cubaanse functionarissen en ondernemers zitten gevangen en de populatie in gevangenissen zou er zelfs door veranderd zijn; van zwarte naar witte Cubanen. Ook een handjevol buitenlandse zakenlieden zit vast en wacht op een gerechtelijke uitspraak. De BBC-correspondent Ravsberg laakt het gebrek aan communicatie van de zijde van de Cubaanse overheid over de aard van de corruptie en de processen die worden gevoerd. Transparantie is volgens Ravsberg noodzakelijk om te voorkomen dat de vervolging van zakenlieden wordt gezien als een strijd tegen buitenlandse investeringen. Stop met die Cubaanse geheimzinnigdoenerij, is zijn advies. Hierna volgt de volledige tekst.

De luxe wagens uit het buitenland zoals de Audi, Mercedes, BMW en Hummer hebben tegenwoordig een geel nummerbord

De luxe wagens uit het buitenland zoals de Audi, Mercedes, BMW en Hummer hebben tegenwoordig een geel nummerbord

Enkele belangrijke ondernemers die zich in Cuba hebben gevestigd, worden op dit moment voorgeleid voor de tribunalen van het land en moeten zich daar verantwoorden wegens beschuldigingen van corruptie. Het is een duidelijk bewijs van een veel grotere schoonmaakactie. Wat verbazingwekkend is, is niet zozeer dat de regering deze campagne begonnen is, maar veel eerder dat onderzoek naar deze misdaden zo lang op zich heeft laten wachten. Want de Cubaanse zakenwereld weet al lang hoe deze ondernemers zaken deden en welke middelen zij hanteerden om hun voordeeltjes uit te delen. De aanstelling van de nieuwe leiding van de Cubaanse Rekenkamer betekende een radicale breuk met de bestaande strijd tegen de corruptie die Cuba al kende. Voor de eerste maal mocht ook het oog gericht worden op de top van het bedrijfsleven waar de grote vissen verkeerden die voorheen onaanraakbaar bleken ongeacht de aard van hun delict.

Angst
Ik herinner me dat president Raúl Castro bij de benoeming van Gladys Bejerano tot hoofd van de Cubaanse Rekenkamer opmerkte dat hoge functionarissen niet allemaal gelukkig waren met haar benoeming. Misschien omdat zij vreesden dat deze vrouw geen oogje dicht zou doen voor illegale activiteiten van ministers, de ‘hijas de papa’ / familieleden van hooggeplaatsten of buitenlandse ondernemers. Als dat zo is, is hun vermoeden bewaarheid. Cuba heeft de laatste 20 jaar geen anti-corruptiecampagne beleefd die zo vergaand was en zo diepgravend als deze. Men heeft mij verteld dat er niet genoeg rechters op het eiland rondlopen om iedereen die beschuldigd wordt van corruptie, voor te leiden.

Gladys Bejerano, voorzitter van de Cubaanse Rekenkamer, een instelling die direct onder de verantwoordelijkheid van de Cubaanse president valt.

Gladys Bejerano, voorzitter van de Cubaanse Rekenkamer, een instelling die direct onder de verantwoordelijkheid van de Cubaanse president valt.

Etnische samenstelling gevangenissen verandert
Ik ken een aantal Cubaanse managers die meer dan een jaar lang aan hun lot werden overgelaten nadat ze betrokken waren geraakt bij een corruptieaffaire. Juist toen ze dachten dat de nachtmerrie voorbij was werden ze opgeroepen om voor de rechter te verschijnen en werden ze tot enkele jaren gevangenisstraf veroordeeld. Er zijn zoveel mensen beschuldigd van corruptie naar een strafkamp gestuurd dat – aldus een hoge gevangenisfunctionaris – de raciale samenstelling van de gevangenisbevolking verandert want de meeste van deze zakenlieden of politici zijn blank. Sommigen zeggen dat de gevangenneming van deze functionarissen onrechtvaardig is want, wordt gezegd, zij zijn corrupt geworden vanwege de magere salarissen die ze ontvangen. Je zou dit argument kunnen hanteren als er sprake was van een gewone werknemers of een leraar, maar voor de elite van de Cubaanse zakenwereld gaat dit niet op. Over het algemeen hebben deze mensen een levensstandaard die veel hoger is dan die van gewone Cubanen’. Ze wonen in comfortabele huizen, rijden rond in auto’s, hebben een maandelijkse quotum aan olie, gebruiken mobiele telefoons verstrekt door hun bedrijven en krijgen extra geld voor hun reizen naar het buitenland. Zij zijn mensen die de minste reden hebben om betrokken te raken bij illegale activiteiten.

De Canadese zakenman komt aan bij de rechtbank in Havana, 23 mei 2013

De Canadese zakenman Sarkis Yacoubian  komt  aan bij de rechtbank in Havana, 23 mei 2013

Buitenlandse investeerders
Nieuw commotie ontstond toen duidelijk werd dat justitie niet alleen Cubaanse managers op het matje riep, maar ook buitenlandse ondernemers, zelfs als ze inwoners zijn van sterke landen als Canada of het Verenigd Koninkrijk. Maar het mag toch niemand verbazen dat wanneer een corruptiegeval wordt ontdekt, men niet enkel de persoon gevangen zet die het smeergeld ontvangt, maar ook degene die het geld onder tafel tijdens onderhandelingen aanreikt. Men kan de Cubaanse regering niet bekritiseren dat zij zichzelf verdedigt tegen de aasgieren die proberen landgenoten met wat cashgeld in te palmen, maar men kan wel een grotere transparantie eisen in de behandeling ervan. Wanneer het publiek wordt geïnformeerd over de voortgang van deze processen zouden Cubanen meer zicht krijgen op de succesvolle campagne tegen corruptie en zouden ondernemers – de Cubaanse en de buitenlandse – beter begrijpen welke hoge prijs men betaalt voor het accepteren van smeergeld.

Ondernemer Tokmajan kreeg destijds bij zijn komst in Cuba veel aandacht in Cubaanse tijdschrifjten

Ondernemer Tokmakjian kreeg destijds bij zijn komst in Cuba veel aandacht in Cubaanse tijdschriften

Transparantie
Of zoals een specialist van het Brookings Instituut tegen persbureau Reuters zei: ‘Als de Cubaanse regering deze straffen presenteerde als een afschrikwekkende maatregel tegen corruptie, en niet als een afschrikwekkend middel om buitenlandse investeringen te legitimeren, zou er meer duidelijkheid worden geschapen over de precieze aard van de overtredingen en zou het volledige legale proces veel transparanter worden.’ Transparantie is het middel dat de Cubaanse regering nodig heeft om het verschil te maken tussen de eliminatie van de corruptie en het ontmoedigen van buitenlandse investeringen. Het zou bijvoorbeeld helpen als we zouden weten dat de juridische stappen die nu tegen bepaalde activiteiten worden genomen, ook in andere landen als misdaad worden beoordeeld en bestraft. In Cuba is de passie voor geheimzinnigdoenerij een boemerang die juist de werper met een harde klap treft. In deze zaken, zoals bij veel anderen, is zwijgen nog steeds de slechtste reactie.

Linken
* De tekst van Ravsberg van 6 juni 2013 op de website BBC Mundo
* Een achtergrondartikel van het persbureau Reuters:  Canadian business man goes on trial in Cuban corruption crackdown
* Interview met de Canadese zakenman Sarkis Yacoubian vanuit de gevangenis in Havana: Toronto Star, 15 mei 2013

Vanuit het zwembad van het Saratoga Hotel in Havana heb je uitzicht op het Capitool

Vanuit het zwembad van het Saratoga Hotel in Havana heb je uitzicht op het Capitool

Noot
Vorige maand stond de Canadese  ondernemer Sarkis Yacoubian, eigenaar van de imporfirma Tri-Star Caribbean voor de rechter.  Hem hangt een gevangenisstraf van 12 jaar boven het hoofd. De Libanees Krikor Bayassalian is mede gedaagde. Drie andere Canadese en Britse zakenlieden die kort na Yacoubian  in juli 2011 werden aangehouden, moeten nog voorkomen. Yacoubian bleek bereid om met de autoriteiten samen te werken en verstrekte namen van Cubaanse en buitenlandse zakenlieden en functionarissen. In september van dat zelfde jaar werd het Canadese bedrijf Tokmakjian Group, een van de belangrijkste importfirma’s in Cuba gesloten en directeur Cy Tokmakjian (73) in verzekerde bewaring gesteld.  In oktober 2011 sloot de Cubaanse politie de kantoren van de Britse investeringsonderneming Coral Capital Group Ltd en arresteerde directeur Amado Fakhre, een in Libië geboren Britse burger. Twee maanden later werd het door militairen geleide bedrijf Tecnotex bezet en de Cubaanse uitvoerend directeur Fernando Noy geboeid weggevoerd. De Britse operationeel directeur van Coral Capital, Stephen Purvis, werd in maart 2012 gearresteerd. Cuba kent maar weinig investeringsmaatschappijen; Coral Capital zegt voor 75 miljoen dollar in Cuba te hebben geïnvesteerd en had lopende projecten ter waarde van 1 miljard dollar in Cuba. In Cuba stond Coral Capital bekend als de joint venture partner van het Saratoga  Hotel en een ander hotelcomplex in het resort Cayo Coco. Het bedrijf had plannen voor de aanleg van golffaciliteiten en vertegenwoordigde bekende merken als Liebherr Earth Moving, Yamaha Motor Corporation en Peugeot Motoren, aldus de website van Coral Capital, die niet meer in de lucht is.
Bron: Marc Frank, Reuters

Cuba vergroot internetmogelijkheden; staatscontrole blijft

De Cubaanse regering heeft een plan gepresenteerd om de publieke toegankelijkheid van internet op het eiland te vergroten. Maar particuliere internetverbindingen zullen niet ter beschikking komen. De overheid heeft bekend gemaakt dat op 118 plaatsen op het eiland in middelgrote provinciesteden internet beschikbaar komt, gecontroleerd door het regime. Op 4 juni zal deze uitbreiding van start gaan.

internetzaalhavanaDe uitbreiding wordt mogelijk door de al eerder aangelegde glasvezelverbinding tussen Cuba en Venezuela. Nu maakt Cuba nog gebruikt van een trage en dure satellietverbinding voor internet. De Cubanen zullen vier-en-een halve dollar moeten betalen om op de nieuwe plekken te kunnen internetten; nu is dat nog 6 dollar per uur. Voor het checken van email moet een bedrag van anderhalve dollar worden betaald. Wie enkel gebruik maakt van het veel kleinere intranet betaalt 60 dollarcent per uur. Juventud Rebelde verdedigde het relatief hoge tarief voor 1 uur met een verwijzing naar de kosten van internet. ‘Internet is geen gratis dienstverlening’ en er zijn ‘belangrijke investeringen nodig om het systeem en de bijpassende technologie te moderniseren, evenals de uitbreiding van het aantal internetconnecties,’ aldus de krant van de communistische jeugdbeweging.

Strikte controle blijft
Ondanks eerder perspublicaties zal de strikte staatscontrole op internet blijven bestaan en in de Staatscourant is al vastgelegd dat men geen internetgebruikers tolereert die ‘de openbare veiligheid of de integriteit en de soevereiniteit van de natie in gevaar brengen’. Het Cubaanse staatsbedrijf ETECSA krijgt het recht om internetgebruikers onmiddellijk een gebruiksverbod op te leggen wanneer ‘de schending van de gedragscode door de Cubaanse Staat geformuleerd’ wordt geconstateerd. In september 2009 kondigde BBC correspondent Fernando Ravsberg nog aan dat ‘de vrije toegang tot internet’ in Cuba nabij was en dat een einde was gekomen aan ‘het monopolie van de staat.’

Gebruikers
Cuba heeft het laagste aantal internetgebruikers in Latijns Amerika; ongeveer 2,6 miljoen Cubanen op een bevolking van 11,1 miljoen maken gebruikt van internet, voor het merendeel via jeugdclubs van de partij, onderzoeksinstituten en onderwijsinstellingen. Daar komen dan nu 118 nieuwe internetplekken bij.

Wilfredo Gonzalez, vice-minister voor Communicatie

Wilfredo González, vice-minister voor Communicatie

Linken
* De partijkrant Granma kondigt de internetuitbreidingen aan en publiceert ook een lijst met de adressen van de 118 nieuwe plaatsen.
* Het persbureau Reuters met een Engelstalige tekst over internet in Cuba.
* De viceminister van Communicatie, Wilfredo González, beantwoordt op de website Cubadebate een aantal vragen, plus video. Hij zegt o.a. dat in Cuba de ‘toegang tot de kennis niet geregeld zal worden door de markt.’
Commentaar van Diario de Cuba /  Cuba desconectada / Contact met Cuba blijft verbroken.

De generatiewisseling in Cuba

Fernando Ravsberg schreef bijgaande tekst naar aanleiding van het aantreden van Miguel Díaz Canel als nieuwe eerste vicepresident van Cuba. Ravsberg is correspondent van de BBC in Havana. Citaat: ‘Zijn benoeming tot tweede man aan de macht maakt hem tot een potentiéle kandidaat van de Cubaanse Communistische Partij bij de volgende presidentsverkiezingen. Met hem doet het historische leiderschap van de revolutie een definitieve stap terug in de generatiewisseling.’

diazcanelinoverhemd.‘Kijk. Dat is de partijsecretaris van de provincie,’ zei een vriend tegen mij en wees een een jonge man van ongeveer 35 jaar aan, die in een rij stond voor een pizzeria in Santa Clara. Ik moest moeite doen om hem te zien; hij had lang haar, droeg een korte broek en een shirt. Men vertelde mij dat hij altijd alles op de fiets deed en de dienstauto pas gebruikte als hij de stad verliet. Ook werd me verzekerd dat vooral de wat oudere kaders van de Cubaanse Communistische Partij hem met wantrouwen volgden en eisten dat hij zich kleedde en gedroeg als een echter partijsecretaris. Ik was naar Santa Clara gereisd om verslag te doen van een Nationaal Travestietenfestival dat in het culturele centrum Mejunje plaats vond met speciale optredens van rockgroepen, travestieten, een disco voor gays, een kunstexpositie en concerten.

Travestiet Laura Marlen uit Santa Clara maakt zich op

Travestiet Laura Marlen uit Santa Clara maakt zich op

Druk partij-orthodoxie
Het waren moeilijke jaren en Mejunje was de enige schuilplaats voor de LGBT-gemeenschap (homo’s, gay’s, lesbo’s en transseksuelen), een oase te midden van homofobe vijandigheid. Ik herinner me hoe een functionaris klaagde over een reportage van mij omdat ik zowel de relatie van de stad met travestie als met Che Guevara beschreef. Silverio, de baas en oprichter van Mejunje, vertelde me dat het project overleefde o.a. dank zij de steun van Miguel Díaz Canel die de druk vanuit de partijtop weerstond. ‘Daarom schreven wij een opdracht in een boek dat we hem cadeau deden: dank je wel voor je betrokkenheid.’ En terwijl in Havana de politie ‘mannen gekleed als vrouwen’ gevangen zette wegens ‘schennis van de openbare eerbaarheid’ paradeerden de travestieten in Santa Clara door de straten, gingen naar de Universiteit en hielden zelfs bijeenkomsten waar niemand hen lastig viel. Deze culturele opening gaf ruimte aan andere randgroepen, en er  ontstond een sterke beweging van “rockeros”  en de tattooliefhebbers kozen Santa Clara als de plek voor hun landelijke bijeenkomsten. In Santa Clara was het ‘anders zijn’ niet langer een stigma.

Park Vidal in het centrum van de stad

Park Vidal in het centrum van de stad Santa Clara

Radicaal en discreet
Zaterdagavond is het Vidal Park een schoolvoorbeeld van sociale integratie en zitten guajiros (boeren), kegelspelers, rockeros en travestieten op de bankjes terwijl twee agenten het geheel vanuit een hoek van het plein gadeslaan. Vanuit Santa Clara werd hij naar de provincie Holguín overgeplaatst en iemand die daar met hem samenwerkte vertelt dat hij alles reorganiseerde. De corruptie was er zo groot dat het oncontroleerbaar leek, maar hij zuiverde de vuile was op een radicale maar zeer discrete wijze. Raúl Castro haalde hem toen uit de provincie om het hoger onderwijs te hervormen dat te massief was geworden, zeer abstract en weinig te maken met de economie van het land. De uitdaging was groot want het betekende strijd tegen diepgewortelde ideeën in de samenleving. Een docent vertelde me hoe hij als minister van Hoger Onderwijs direct een bezoek bracht aan de Universiteit van Havana om de oude hoogleraren te horen, die klaagden dat ze zoveel jaren lang allerlei voorstellen deden die weinig werden gelezen en nog minder werden uitgevoerd.

Geen mediaprofiel
Na de eerste bijeenkomst vroeg hij enkele van deze hoogleraren hem in te wijden in het thema van het hoger onderwijs, en vanaf dat moment zag men hem elke middag om 6 uur naar de Universiteit komen, alsof hij een eenvoudige student was. Voor ons journalisten zal het werk er niet makkelijker op worden omdat het geen man is die gemakkelijk verklaringen geeft aan de pers. Hij heeft in de media nauwelijks profiel waardoor hij in staat is zich vrijer te bewegen, maar waardoor wij harder zullen moeten werken. Díaz Canel werd met de revolutie geboren en doorliep stap na stap de weg naar de macht en volvoerde elke taak die hem werd toevertrouwd, ver van de hoofdstad waar de macht zetelde. Zo ontwikkelde hij zijn leiderskwaliteiten. Zijn benoeming tot tweede man aan de top/macht maakt hem tot een potentiéle kandidaat van de Cubaanse Communistische Partij bij de volgende presidentsverkiezingen. Met hem doet het historische leiderschap van de revolutie een definitieve stap terug in de generatiewisseling.

Noot
*  Deze tekst van Ravsberg leidde tot veel reacties op de site van BBC Mundo  Ook van mensen die met Díaz Canel  gewerkt hebben en wat minder enthousiast (‘je hebt last van het optimismevirus’) over Canel’s capaciteiten en mogelijkheden zijn dan Ravsberg. Tot nu toe zijn 40 reacties geplaatst.

De Cubaanse hereniging

De enthousiaste ontvangst in Cuba van de honkballer Ariel Contreras, die na 10 jaar terugkeerde voor een familiebezoek aan zijn geboorteland, tekent de kloof tussen de stereotype omschrijvingen als ‘deserteurs’ en ‘landverraders’ en de echte sentimenten van de Cubaanse bevolking, vooral van de liefhebbers van honkbal. Fidel Castro sprak voorheen met nadruk over ‘deserteurs’, die de Cubaanse revolutie hadden ‘verraden’. Die kwalificaties liggen nu op de mesthoop van de geschiedenis. BBC-correspondent Ravsberg schreef vanuit Havana de volgende tekst.

Hereniging en weerzien op vliegveld José Marti

Hereniging en weerzien op vliegveld José Marti

Het viel me op dat op de blogs die verbonden zijn met de regering in Cuba, men een interview met honkballer Contreras publiceerde waarin wordt uitgelegd dat hij een contract tekende bij de American Yankees in New York met de door deze sportman geëiste clausule dat hij nooit gedwongen zou worden tegen Cuba te spelen. Uiteindelijk blijkt de ‘deserteur’ toch niet zo’n grote ‘verrader’ te zijn, inclusief de 32 miljoen in zijn zak en spelend in de Grandes Ligas. En als hij herinnerd wordt aan de mogelijkheid ooit nog eens zijn land op internationaal niveau te kunnen vertegenwoordigen, zegt hij vol heimwee dat als ‘dat zou gebeuren ik me rustig kan terugtrekken.’

Naar aanleiding van het ‘vertrek’ van de bokser Erislandy Lara liet Fidel Castro in 2008 weten dat hij en andere deserteurs nooit meer naar hun land zouden mogen terugkeren en dat de namen van ‘hen die hun vaderland verraadden door zich aan de vijand te verkopen’ nooit meer zouden worden genoemd en gepubliceerd.

Naar aanleiding van het ‘vertrek’ van de bokser Erislandy Lara liet Fidel Castro in 2008 weten dat hij en andere deserteurs nooit meer naar hun land zouden mogen terugkeren en dat de namen van ‘hen die hun vaderland verraden door zich aan de vijand te verkopen’ nooit meer zouden worden genoemd en gepubliceerd.

Ik zou zelf graag eens in Cuba de honkballer Duque Hernández willen interviewen, die ik nog ken uit een minder rooskleuriger periode in zijn carrière toen men hem verbood honkbal te spelen en hem beschuldigde zijn ‘desertie’ voor te bereiden. Hij heeft dit altijd ontkend, maar de sancties waren zo zwaar dat hij uiteindelijk wegging naar de VS. Ook zou ik graag nog eens Enrique willen ontmoeten, een vriend van mij die naar Chili ging voor een congres en niet terugkeerde. Diverse malen heeft hij geprobeerd Cuba te bezoeken, maar dat werd hem steeds verboden want de oude migratiewetgeving noemden hem ‘een deserteur’. In werkelijkheid is hij een zeer humaan mens, die altijd veel tijd voor zijn patiënten en voor de vele vrienden van zijn patiënten had. Mijn eigen vrouw bracht een kind ter wereld onder zijn deskundige zorg waardoor een zware hersenvliesontsteking werd genezen. Maar dat zijn de etiketten van de partij-officials. Voor ons was Enrique nooit een deserteur en wij voelden ons niet door hem verraden. Zeker, we hadden hem liever langer hier bij ons gehad maar niemand heeft het recht een andere persoon te verbieden waar hij woont. Dankzij de nieuwe migratiewetten kan hij ons nu bezoeken, zijn familie en vrienden ontmoeten en door de straten van Havana wandelen. Natuurlijk heeft zijn reis niet dezelfde weerklank nationaal en internationaal als het bezoek van Contreras, maar voor ons is dit belangrijk.

Verbazing
Ik geloof niet dat de migratiehervorming de panacee is voor een sprong naar voren in Cuba die ons zal duizelen. Het verbaasde ons dat ook artsen de mogelijkheid hebben reizen te maken. Dat hadden wij niet geloofd gezien het economisch belang van hun werkzaamheden voor het eiland. Maar wij waren niet de enigen die verbaasd stonden. Diverse dissidenten die men eerst had verboden buitenlandse reizen te maken, stonden perplex toen zij hun paspoort kregen overhandigd. Zij kunnen elk land bezoeken als dat land hen tenminste een inreisvisum verstrekt en dat is niet zo moeilijk voor een opposant van het regime in Cuba.

reizenvliegveldInreisvisum blijft
Ik kwam deze week een mevrouw tegen die eieren verkoopt op de landbouwmarkt Mónaco in Havana. Zij vertelde een reis naar Ecuador gemaakt te hebben en nu naar El Salvador te gaan op uitnodiging van enkele bekenden. Een andere vriend wilde 50 dollar lenen om naar Mexico te kunnen reizen, maar hij had niet genoeg geld voor zijn paspoort en de reiskosten. Toen ik hem vroeg hoe hij aan een visum voor Mexico zou komen,  antwoordde hij dat men nu geen enkele toestemming meer nodig had en een nieuw paspoort volstond. De man wist niet dat het noodzakelijk was om een inreisvisum voor Mexico aan te vragen en ik had niet de moed hem te vertellen dat dat steeds moeilijker zou worden. Uiteindelijk zullen velen dat wel krijgen, maar de anderen blijft niets anders over dan te dromen over zo’n reis, vijftig jaren na al die obstakels.
(N.B.: Cubanen hebben voor de meeste landen een inreisvisum nodig. Die moeten zij aanvragen bij de desbetreffende ambassade in Havana. Ecuador heeft die visumplicht kortgeleden weer ingevoerd omdat Cubanen het land gebruikten als tussenstop op weg naar de VS of Spanje. Redactie)

De exodus in 1980 die begon met de bezetting van het terrein van de Peruaanse ambassade in Havana

De exodus in 1980 die begon met de bezetting van het terrein van de Peruaanse ambassade in Havana

Emigratiegolf bleef uit
Zij, zowel die ter uiterst rechtse als uiterst linker zijde, een lawine van migranten hadden verwacht, werden verrast. Cuba zit nog vol mensen, de meeste beroepsbeoefenaars zijn op hun post en de vliegvelden zijn niet overspoeld en het luchtruim is niet overvol. Dat Cubanen weggaan vanwege betere vergezichten elders, daar twijfel ik niet aan. Dat doen de bewoners van Mexico, Spanje, Dominicaanse Republiek en Uruguay ook. Het grote verschil is echter dat de Cubanen ook weer mogen terugkeren en nu 24 maanden weg kunnen blijven en hun woning niet verliezen. En zij keren niet terug als deserteurs of verraders zoals de eerderen. De migratiehervorming heeft zeker donkere kanten, maar de verandering is overduidelijk menselijk. De tijd zal komen dat nieuwe kritiek losbarst, maar nu wil ik slechts een biertje drinken met Enrique of Al Duque opnieuw interviewen.

Bron
* Fernando Ravsberg schreef dit artikel op 7 februari 2013 voor de website BBC Mundo.

JUANTORENAin1976Noot
* Ook oud-sportlieden lieten zich in Cuba vaak laatdunkend uit over voormalige collega’s die het land waren ontvlucht. Ex-hardloper Juantorena werd later vicevoorzitter van de Cubaanse sportorganisatie Inder / Instituto Cubano de Deportes Educación Física y Recreación. Hij zei in 2010 bij een bezoek aan Spanje: ‘De deserteurs in de sport stellen niets voor. Zij vertegenwoordigen absoluut niets’. Verder sprak hij over ‘de roof van talenten, de agressie, de vergeefse pogingen het Cubaanse regime te vernietigen.’ (…) ‘Het zijn zwakke types die vallen voor materiële voordelen. Wij hebben hen opgevoed in liefde voor onze normen, voor de vlag, maar zij gaven toe aan het geld. Mij hebben ze het aangeboden maar ik heb het afgewezen,’ aldus de ex-kampioen. Later bleek dat Juantorena zelf blijkbaar ook tekortgeschoten was in het bijbrengen van ‘de normen’. Zijn eigen zoon bleek zo’n ‘deserteur’ en woonde in het buitenland.  Zie verder Cubaweblog 8 februari 2010

EU-ambassadeur in Havana: Europa wil investeren

De Europese Unie zet de eerste stappen om de Common Position tegenover Cuba te wijzigen. Dat heeft de EU-ambassadeur in Havana, Herman Portocarrero, in een (‘informeel’) interview met correspondent Ravsberg van BBC Mundo en het Spaanse magazine Publico gezegd. De eerste informele stappen zijn al gezet om een planning en de gezamenlijke gespreksthema’s vast te stellen. Volgens Portocarrero zijn tenminste zes maanden voorbereidingstijd nodig voordat beide partijen rond de tafel gaan. Hij verwacht dat de onderhandelingen anderhalf jaar daarna kunnen worden afgesloten. Europa wil investeren in het eiland en Cubanen willen, aldus de diplomaat, internationale erkenning.

EU ambassadeur Herman PortocarreroPortocarrero: ’Wij streven naar normalisering van de betrekkingen met Cuba zoals we die hebben met de meeste landen. Een akkoord moet de weg openen om de relaties op politiek terrein en rond thema’s van democratie en rechtenmensen sterker te ontwikkelen.’ Het doel is om de Common Position af te schaffen die eenzijdig door Europa is afgekondigd en een politiek akkoord te sluiten dat via onderhandelingen tussen beide partijen wordt vastgesteld. Dat zou ook de mogelijkheid scheppen tot meer Europese investeringen en samenwerking bij thema’s als ‘voedselzekerheid, steun aan modernisering van de economie, belastingen, coöperaties en microkredieten.’

Pressie Verenigde Staten
De Common Position van de EU zal de richtlijn van het beleid blijven zolang de onderhandelingen voortduren ondanks het feit dat Havana deze stellingname verwerpt omdat ze discriminerend zou zijn, eenzijdig vastgesteld en een dubbele standaard hanteert. In Cuba wordt verondersteld dat Brussel op dit punt onder druk van de VS staat, die Europese bedrijven onder druk zette die actief zijn in Cuba. De gebeurtenissen vielen wel samen. De VS kondigde de Helms Burton wet af en onmiddellijk daarna kondigde de Europese Unie de Common Position aan. Maar Portocarrero verwerpt deze suggestie: ‘Het is toeval, misschien niet in de beleving van Cuba, maar voor Brussel en Washington vielen deze gebeurtenissen niet samen. Bovendien heeft de Europese Unie altijd afstand genomen van de Helms Burtonwet en elk jaar in de Algemene Vergadering van de VN betoogd dat het hier om een extraterritoriale maatregel ging.

Waarom nu?
De mogelijke omslag van de EU hangt samen met ‘de veranderingen die we in de Cubaanse samenleving zien, de economische hervorming die op dit moment zeer vrij wordt bediscussieerd,’ zegt Portocarrero voor wie Europa de derde optie vormt tussen de pure vrije markt en de harde marxistische staat. ‘Voor ons is dat op langere termijn de enige levensvatbare weg. En het is ook de manier om de verworvenheden van de revolutie te redden.’

Mensenrechten
Portocarrero: ‘Op het terrein van de mensenrechten zijn er zeker verschillen, maar wij moeten naar thema’s zoeken waar gemeenschappelijke belangen liggen.’ De EU-ambassadeur stelt dat ‘er geen reden is om geen normale relatie te onderhouden met Cuba met wederzijds respect, gelijk we die onderhouden met andere landen.’ Op de vraag waarom er geen Common Position bestaat voor landen als Saoedi-Arabië, waar de mensenrechten worden geschonden en de democratische normen overtreden, antwoordt Portocarrero dat ‘in een aantal Europese hoofdsteden, zoals in de VS, Cuba een zaak van nationaal beleid is en wij werken op basis van consensus onder de lidstaten van de Europese Unie.’

malecontweejongens2Internationaal kader
Er is ook een internationale context waarin deze Europese wijziging past, want ‘iedereen (in Latijns-Amerika) is tevreden over deze stap. Cuba raakt steeds meer betrokken bij de regio en dat wordt in het bijzonder zichtbaar bij de CELAC*.’ Het gaat om een brede beweging in Europa. Bovendien ‘is de stabiliteit in de regio van belang, diverse EU-landen hebben belangen in de regio, sommigen hebben er zelfs grondgebied en het is in hun aller belang dat de toekomst van Cuba vreedzaam en stabiel zal zijn’, benadrukt de diplomaat.

Belangen
Portocarrero verzekert dat het moeilijkste deel van de onderhandelingen het gebied van de mensenrechten betreft en dat daar ‘verschillen bestaan’, maar dat we moeten zoeken naar zaken van gemeenschappelijk belang.’ Hij stelt een globale benadering voor: ‘Mensenrechten zijn een set van rechten van zowel individuele en collectieve rechten, maar ook de sociale en economische rechten behoren er toe.’ (…) ‘De Europese Unie speelt een wereldwijde rol en Cuba wil een normale relatie om internationaal aan respect te winnen en aan erkenning die men nu niet heeft’. Dat zou in politiek opzicht een enorm prestatie zijn. En hij voegt er aan toe dat ‘EU-staten belangrijke investeerders zijn in Cuba en daarmee verder willen gaan en wel op basis van een hervormde economie die markten opent en meer rechten aan de investeerder geeft. Dit land heeft grote behoefte aan belangrijke infrastructurele projecten….

banderacubaEUCrisis in Europa
Herman Portocarrero stelt vast dat Brussel een bepaald maatschappijmodel bevordert, maar ‘wij zijn geen imperium, wij zijn op een bepaalde manier idealistisch. Wij proberen niemand te controleren of te overheersen, maar onze ervaringen te delen en als het kan stappen zetten om de Cubaanse samenleving te ontwikkelen in de richting van een vreedzame en welvarende toekomst. ‘

Linken
* De Nederlandse tekst van de Common Position
De Common Position dateert van 1996 toen de spanningen tussen de EU en Cuba opliepen vanwege grootschalige schendingen van mensenrechten in Cuba en de Spaanse regering van premier José María Aznar voorwaarden formuleerde voor de samenwerking; economische samenwerking zou mogelijk zijn als deze gepaard zou gaan met verbeteringen op het gebied van de mensenrechten en de democratie in Cuba.

* De mening van Oscar Chepe over de koerswijziging van de Europese Unie, Cubaweblog 1 december 2012

Noot
* CELAC is de Comunidad de Estados Latinoamericanos y del Caribe / Gemeenschap van Latijnsamerikaanse en Caribische Staten. Van 26 tot 28 januari komt de CELAC met de Europese Unie in Chili bijeen. Ook president Raúl Castro zal er, naar verluidt, met nog 44 andere staatshoofden aanwezig zijn.