Kunstenaar wegens bedevaart naar Heilige Lazarus gearresteerd

Kunstenaar Luis Manuel Otero Alcántara is donderdag in Havana gearresteerd en naar het politiebureau Aguilera y Lugareño in Lawton gebracht, vlak voor hij zijn bedevaart naar het heiligdom van San Lazaro wilde beginnen. De 17e december is de dag waarop duizenden Cubaanse katholieken en santeria-aanhangers de feestdag van respectievelijk de Heilige Lazarus of Babalú Ayé vieren. Gisteren werd bekend dat hij na 72-uur celstraf, is vrijgelaten. Er volgde geen officiële aanklacht. Tijdens zijn ondervraging bleek dat de autoriteiten zich vooral gestoord hadden aan de tekst van het gebed dat hij samenstelde. (zie kader)

Otero-Alcantara-14122017

De kunstenaar op weg naar het bedevaartsoord van San Lázaro in de wijk El Rincón in het zuiden van Havana, een zware steen voortduwend.

Zijn collega Yanelys Núñez zei tegen de website 14ymedio dat een agent van de Cubaanse veiligheidsdienst hem had verzekerd dat hij om ‘redenen van veiligheid’ tijdens de dagen van de processie gevangen zou blijven. Tijdens zijn pelgrimstocht was de kunstenaar van plan om bidprentjes met afbeeldingen van de heilige Lázaro te verkopen. Met de opbrengst willen enkele Cubaanse kunstenaars volgend jaar een onafhankelijke #00 Havana Biënnale organiseren, een cultureel evenement los van de kunstinstellingen van de communistische staat.

Heling
Luis Manuel Otero zegt zijn actie uit te voeren op een moment van ‘veel wanhoop en zoveel ontgoocheling in Cuba waar het ontbreekt aan geloof bij Cubanen in een gedeelde natie en waar iedereen denkt aan emigratie.’ Het is de derde arrestatie binnen enkele weken waar Otero Alcantara slachtoffer van werd. Op 21 november werd hij gearresteerd nadat hij het parket van de militaire aanklager in Marianao had verlaten. Hij diende er een klacht in wegens een ‘illegale huiszoeking’ eerder die maand. Tijdens de huiszoeking was Otero Alcántara ook gearresteerd. Hij werd na 72 uur op borgtocht vrijgelaten,  nadat hij beschuldigd was van ‘heling’ van bouwmaterialen, die de politie tijdens de huiszoeking had gevonden in zijn huis in Oud Havana.

luis-manuel-otero

Luis Manuel Otero had voor deze gelegenheid een speciaal gebed samengesteld. Oh! Saint Lazarus You who are stronger than all presidents and the forces of this world I ask you to help me with your divine power, in this situation that afflicts the Cuban people and me as one of them, in this moment of despair and that men cannot solve. I summon you and I ask you miraculous saint that you eliminate all miseries for Cubans; that neither death and violence be the path of transition; I ask you for genuine democracy where legality protects us. Saint Lazarus you have my supplications I ask you to remove the blockade, Prosperity Freedom of expression Freedom for political prisoners Free access to the Internet Cessation of race, gender and creed discrimination; no more repression! OH! Babalú You who always lived abandoned of everything, sick and hungry, nobody would help you, and you always had a good heart and you knew how to put your trust in God Intercede today for us. Make my generation regain faith.

#00 Biënnale Havana
Ondanks de processen wil de kunstenaar verder werken aan de organisatie van een onafhankelijke Biënnale, die tussen 5 en 15 mei 2018 moet plaatsvinden. Dit evenement moet ‘de ontwikkeling van de Cubaanse cultuur ondersteunen, op een moment dat het land een ernstige geloofscrisis doormaakt en de banaliteit en wanhoop groter worden,’ aldus Luis Manuel Otero.

Bron
* Website 14medio, 15 december 2017

Link

* Een vriend over: My Brother Luis Manuel Otero Alcantara, website Havana Times, 30 november 2017

 

Prominente Afro-Cubaanse priester ‘Enriquito’ overleden

Woensdag jongstleden is de vooraanstaande Afrocubaanse priester Enrique Hernández Armenteros, beter bekend als Enriquito of Tata Nganga, op 99-jarige leeftijd in Guanabacoa bij Havana overleden.

santeria-Enrique Hernández Armenteros

Enrique Hernández Armenteros

Enriquito was praktiserend priester of babalawo van vier – van oorsprong Afrikaanse – riten. De belangrijkste is Palo Monte, afkomstig uit Congo. Hij was ook lid van het geheime religieuze en mannengenootschap Abakuá of Ñañiguismo, zoals dat in Cuba bekend staat. Enriquito was een devote volgeling van Regla de Ocha aan wie hij door de orisha / god Elegguá was opgedragen. Het was zijn grootmoeder, een Congolese slavin, die hem inwijdde in de Afrikaanse godenwereld. Zijn woning groeide uit tot een heiligdom met beelden en attributen die deel uitmaken van de godenwereld van de Yoruba en die ook een rol spelen in het katholicisme, zoals Babalú Ayé (Heilige Lazarus), Ochún (Maagd van Cobre), Changó (Heilige Barbara), Obbatalá (Heilige Maagd van Mercedes) en Yemayá (Maagd van Regla).

san-lazaro-bedevaart

De bedevaart van San Lazaro

Geen fanaticus
Hij ontving in zijn woning vooraanstaande gasten, ook uit het buitenland, die hem om spirituele steun vroegen. Zo verwierf hij zich ook 2.000 petekinderen. Hij zei van zichzelf dat deze mensen oplossingen zochten voor hun problemen, maar ‘ik ben geen orisha / god. Het is god die de pijn verzacht.’ Enriquito erkende niet alles te kunnen oplossen want ‘hij die denkt alles te kunnen oplossen, is een fanatiekeling en ik ben een gelovige, geen fanaticus.’ In 1957 richtte Enriquito de Cubaanse vereniging Hijos de San Lázaro / Zonen van de Heilige Lazarus. Die kreeg in 2001 toestemming van de autoriteiten op de feestdag van de Heilige Lazarus op 16 december een processie te organiseren met beelden en afbeeldingen van deze heilige die in de straten van Guanabacoa werden meegedragen.

Bron
* Persbureau EFE

Onbewoonbaar aan de boulevard van Havana

Gisteren meldden we dat 130.000 inwoners in Havana geen woonruimte hebben. De dissidente Martha Beatriz Roque geeft een concreet voorbeeld van een gezin da woonachtig was in een krotwoning aan boulevard van Havana, de Malecón, in een huis dat de thuisbasis was voor meerdere gezinnen. Het alternatief dat de autoriteiten de gezinnen bood was een woning (zie foto) enkele straten verderop in San Lazaro.

casa-huis-maleconIn het gebouw aan de Malecón zaten 36 mensen gepropt, variërend in leeftijd van 70 en 80 jaar, dus bejaarden, tot kinderen van 3 jaar. Een jonge vrouw was zwanger en verwachtte in de komende weken te bevallen. Enkele bewoners leven op het dak, in handgemaakte houten hutjes. Al veertig jaar is er geen onderhoud gepleegd en hebben er geen reparaties plaatsgevonden, ondanks de voortdurende klachten van de mensen die er wonen. De huidige bewoners hebben niet de middelen om zelf verbeteringen aan te brengen, maar ze mogen dat ook niet eens doen. Het gebouw is bezit van ‘het volk’ (de Staat) en enkel een overheidsinstelling mag daar onderhoud plegen.

Geen tegenspraak
De 36 Cubanen (binnenkort dus 37) moeten binnenkort verhuizen want een bouwinspecteur heeft eindelijk besloten dat de woning gevaarlijk is en niet meer hersteld kan worden. Iedereen heeft bevel gekregen naar een even slecht gebouw even verdrop in de straat San Lazaro te gaan (zie foto). Daar is tot nu toe geen elektriciteit of stromend water. Het enige verschil met de nieuwe woning is dat deze ‘niet meer valt op te knappen’ en de nieuwe misschien nog wel, volgens de inspectie. De nieuwe woning van de bewoners staat op een van de hoeken van de straat San Lazaro, de patroon van de onderdrukten en de volhouders. Beide woningen zijn even vervallen en onveilig. Maar wat de regering voorschrijft, kan niet worden betwist of getrotseerd, ongeacht hoe slecht het bevel ook is.

Cubaanse santeros droefgestemd over komst van de paus (deel 1)

De Cubaanse santeríapriesters zijn niet blij met de komst van de paus naar Cuba.  Een van hun voormannen, Lázaro Cuesta, herinnert zich de beledigende opmerkingen over syncretische groepen, die Johannes Paulus II bij zijn bezoek in 1998 maakte en Carlos Moore, een dissidente santeríadeskundige die in Brazilië woont, spreekt in dit verband zelfs van racisme.

Affiche in de straten van Havana dat het bezoek van de paus aankondigt

De santería vormt een invloedrijke en snel groeiende geloofsgemeenschap in Cuba. Volgens het persbureau Associated Press zouden er op elke katholiek acht aanhangers van deze Afro-Cubaanse godsdienst zijn. Eén van de belangrijkste voorgangers  of babalao, Lazaro Cuesta, zegt te hopen dat de paus in zijn programma een ontmoeting met de Cubaanse Yoruba’s opneemt. Daar zouden zij op in gaan en dan zou er van onenigheid geen sprake meer zijn. Een eerdere poging voor een ontmoeting bij het bezoek van paus Johannes Paulus II, mislukte. Deze sprak met vertegenwoordigers van de protestanten, de orthodoxe kerk en de joodse gemeenschap, maar liet een verzoek van de babalao onbeantwoord. Zij hielden enkele dagen voor de aankomst van de paus nog wel een toque de tambor of drumact  met alchoholspuwende priesters, sigarenrook en dans van mannen en vrouwen, om het welbehagen van de Orishas of santeríagoden over de reis van de paus af te roepen. Volgens door Associated Press geraadpleegde deskundigen is 70 tot 80% van de Cubaanse bevolking betrokken bij een Afro-Cubaanse activiteit zoals de genoemde  santería (volgens de Regla de Ocha) of verwante groepen zoals de broeders van Regla de Palo Monte, Ifá, Arará of Abakuá. Het aantal praktiserende katholieken zou rond de 10% liggen; dit kerkgenootschap heeft de laatste jaren sterk te maken met de concurrentie van allerlei protestantse groeperingen.

Santero: een gelovige bidt

Racisme
De Cubaanse etnoloog en politicoloog Carlos Moore zegt dat ‘deze paus geen boodschap heeft aan een ontmoeting met de zwarte leiders van autochtone religies. De katholieke kerk heeft de afgelopen vier eeuwen, aldus de uitgeweken Cubaan, altijd minachting voor deze groeperingen betoond en hen bestreden.’ Moore zegt dat er sprake is van ‘racisme.’  Op de agenda van de 84-jarige kerkleider Benedictus XVI staan geen ontmoetingen met leiders van de santería, maar ook die met andere geloofsgemeenschappen ontbreken tot nu toe. Woordvoerder Federico Lombardi van het Vaticaan zegt dat het programma van de paus op dit punt nog kan worden aangepast, maar hij sluit een ontmoeting met vertegenwoordigers van Afro-Cubaanse religies geheel uit. Lombardi constateert dat de santería geen ‘institutioneel leiderschap’ kent en dat er geen sprake is van ‘een kerk in traditionele zin.’ Bovendien hebben deze paus en zijn voorgangers syncretische religies altijd veroordeeld. Het syncretisme beoogt het naar elkaar toe groeien en samenvallen van heiligen en goden waardoor uiteindelijk één nieuwe religie ontstaan. De santería, ook wel gekend onder de naam Regla de Ocha, is er een concreet voorbeeld van omdat er daar sprake is van een mengvorm van Afrikaanse Yoruba-gebruiken en het katholieke geloof,

xxxxxxxxxxx

San Lazaro: 17 december

Veroordeling
Of het in Cuba zal komen tot een veroordeling door de paus van dit syncretisme is niet waarschijnlijk. Zijn (Cubaanse) adviseurs weten als geen ander dat de meeste Cubanen belangstelling hebben voor santería, ongeacht het oordeel van kerkelijke autoriteiten en er een  ‘gemengde geloofsbeleving ‘op na houden. Een vrouw gekleed in het geel, eert de god Oshún of de Barmhartige Maagd van El Cobre en hij of zij die op 17 december eer bewijst aan Babalu-Ayé doet dit ook aan de Heilige Lazarus, die zieken geneest en waarvan zijn feestdag volgens de katholieke jaarkalender op 17 december valt.

Link
*   Een Toque de Tambor (weliswaar uit Mexico) of drumact van de santería om een gunst van de goden af te smeken (1 minuut)

Onafhankelijke kunstenaars vragen om ‘opening van wegen’

Het alternatieve festival Poesia sin Fin/Poëzie zonder Einde is zaterdag 17 december afgesloten met een tocht naar het bedevaartsoord van San Lazaro* in  El Rincón bij Havana . Daar vierden die dag ook enkele duizenden pelgrims het San Lazarofeest. De autoriteiten traden niet op tegen de processie van de kritische kunstenaars, waaronder de blogger Yoani Sánchez en de groep Omni zona Franca. Leden van de geheime dienst waren wel aanwezig om elke beweging op film vast te leggen.

De kunstenaars van diverse alternatieve groepen spraken zelf over de Procesión del Garabato / De Processie van de Herdersstok die net als de kerkelijke bedevaart eindigde in El Rincón waar ‘voorspoed en eenheid’ werd gevraagd. De bekende groep Omni Zona Franca had een garabato, een sculptuur van gerecycled hout en metaal gemaakt. Op hun website maken zij duidelijk dat de manifestatie een belofte inhoudt voor de gezondheid van de poëzie. Onder de gezondheid van de poëzie ‘rekenen we ook de staat waarin het land, de Cubaanse natie en alle Cubanen verkeren,’ aldus Eligio Pérez van  Omni Zona Franca.

Geen politici

De herdersstokken worden in de lucht gestoken voor het beeld van Lazarus

Onder de aanwezigen waren de bloggers Yoani Sánchez en Orlando Luis Pardo, leden van Observatorio Crítico, Talento Cubano, Estado de Sats, Raspadura, La Paja Records en de hardrock band Porno Para Ricardo. Pérez: ‘Wij schreeuwden midden op straat om ‘vooruitgang’, ‘vrijheid in het hart’, ‘vrijheid van denken’(…) ‘opdat alle wegen zich openen’. Bij aankomst in El Rincón had zich een grote rij volgelingen gevormd die het heiligdom van San Lázaro aandeden en om wonderen baden. Pérez wees erop dat zij niet optrokken als ‘politici, maar als kunstenaars, als burgers, als Cubanen die het recht hebben hun mening te uiten en een boodschap te brengen voor iedereen.’

Vrijheid voor rapper

De kunstenaars en hun 'garabato'

Toch werd ook een spandoek meegedragen waarin gebed werd gevraagd voor Héctor Ricart, leider van de rapgroep Herencia, die al enkele dagen gevangen zit. De autoriteiten grepen niet in en het kwam niet tot een treffen tussen demonstranten en de politie. Yoani Sánchez twitterde na afloop van de tocht: ‘Er heeft geen fysieke repressie plaatsgevonden maar alles werd uitvoering op film vastgelegd door stillen…’

* 17 december: Feest van San Lázaro

Elke 17e december wordt in Cuba het feest van San Lázaro / Heilige Lazarus gevierd, die de Cubanen moet beschermen tegen ziekten en ongelukken. Het centrum van de verering is El Santuario de San Lázaro in Rincón, in de wijk Santiago de Las Vegas, vlak bij het vliegveld van Havana. Voor veel gelovigen is San Lázaro  een en dezelfde als Babalú Ayé, de orisha of god in de Afro-Cubaanse santería. Van hem wordt gezegd dat hij wonderen doet, maar dat gelovigen die hem iets beloven hun beloften moeten nakomen want Babalú Ayé of San Lázaro accepteert geen ongehoorzaamheid. San Lázaro is ook de beschermer van de honden, vooral van de straathonden. Aan de voet van het beeld van San Lázaro worden offers gebracht zoals bloemen, kaarsen, sigaren en kleding. Lázaro wordt afgebeeld met honden, maar ook met een garabato, een herdersstaf waar hij ook mee straft. Hij kan met deze stok ook ‘e wegen openen.’ Garabato heeft in de literatuur ook nog de betekenis van krabbels of versjes.