Scherp conflict nieuwjaarsvoorspellingen santería

Priesters van Cuba’s Afrocubaanse santería voorspellen dat de komende pensionering van president Raúl Castro ‘een moment van verandering’ kan betekenen voor het tempo van de veranderingen in Cuba. Miljoenen Cubanen praktiseren santería; zij ervaren de Nieuwjaarsbrief of Letra del Año als een richtlijn en voorspelling van hun dagelijks leven. Een onafhankelijke groepering noemt de brief ‘een verlengstuk van de gevangenissen van de Staatsveiligheidsdienst’.

santeria- Asociación Cultural Yoruba de Cuba y por la Comisión Miguel Febles Padrón-januari2018

Op 1 januari 2018 werd de Letra del Año / Jaarbrief gepresenteerd door twee santeriagroepen, namelijk de Asociación Cultural Yoruba de Cuba en de Comisión Miguel Febles Padrón. Sinds twee jaar trekken beide groepen gezamenlijk op; vanaf dat moment verscheen nog slechts één Letra del Año.

Víctor Betancourt, een babalawo of santeriapriester, lid van de Commissie die de nieuwjaarsbrief met profetieën en aanbevelingen samenstelt, zei tijdens een persconferentie in Havana: ‘Ik ben zeker dat dit een moment van verandering is, een moment dat ons welgevallig kan zijn. In de eerste plaats omdat het valt onder de godheid van Yemayá, die waakt over ons voedsel,’ aldus Betancourt ‘en dat is wat we nodig hebben’. Yemayá is in bredere zin ook de godheid van de zeeën en het water en zij wordt beschouwd als een van de krachtigste vrouwelijke godheden of orisha’s die de santeria kent. Raúl Castro (86) kondigde vorige maand aan in april 2018 af te treden. Betancourt: ’Wij hopen dat de nieuwe leider hervormingen brengt. Wij smeken om hervorming van wetten, het voedsel en de gezondheidszorg en de maatschappelijke opvoeding van de jeugd.’ Volgens velen is o.a. de hervorming van de Cubaanse economie vertraagd door tegenstand en tegenwerking van bureaucraten, die een koers gericht op een meer marktgericht systeem blokkeren.

santeriayemaya_viergederegla200

De godin Yemayá waakt dit jaar over het welzijn van de volgelingen ‘als een kind dat wegen opent’.

Onenigheid
De Cubaanse staatsmedia schonken veel aandacht aan de Letra del Año, gepresenteerd door de Asociación Cultural Yoruba, terwijl de onafhankelijke Asociación Yorubas Libres de Cuba de Cubanen waarschuwde voor deze brief omdat deze een ‘verlengstuk van de gevangenissen van de Staatsveiligheid’ zou zijn. De onafhankelijke groepering Asociación Yorubas Libres spreekt van ‘een volledig gemanipuleerd document’ dat tegemoet komt aan ‘de belangen van een atheïstische en materialistische tirannie.’ Ook ontbreken uitspraken ‘ten gunste van politieke gevangenen in Cuba en de martelingen die deze ondergaan’. Ook wordt gewezen op het gebed ‘ten gunste van Fidel Castro’ waar men bij de dood van de Cubaanse leider in 2016 toe opriep.

santeria-babalao-leest-brief-2018

Babalaopriester leest brief

Brief politie
Volgens de critici lijkt deze brief eerder op ‘een brief van de politie dan op een Letra del Año’. Vooral de oproep ‘niet samen te zweren, noch deel uit te maken van welke samenzwering dan ook’ leidde tot felle polemiek. Volgens de onafhankelijke groep ‘ontbreekt het de Asociación Cultural Yoruba volledig aan de morele religieuze autoriteit om in naam van de Yoruba te spreken en voorspellingen te publiceren die het heden en de toekomst van het land aangaan.’

Bronnen
* Reuters en 14ymedio

Linken
* De Nieuwjaarsbrief 2018 of Letra del Año
* Marti Noticias: Asociación de Yorubas Libres de Cuba kritiseert eenzijdigheid van de Letra del Año (Spaanstalig)

Voormalig kerkleider Ortega kritiseert santeriaballet

Kardinaal Jaime Ortega noemt het ‘historisch absurd’ om de santería-god Ochún te laten samenvallen met de door Cubaanse katholieken vereerde Maagd van de Caridad del Cobre. De teruggetreden aartsbisschop van Havana reageert op de balletvoorstelling Afrodita, oh, espejo van de choreograaf Rosario Cardenas, die in de staatsmedia veel aandacht kreeg en op 29 september in Teatro Alonso in Havana in première ging. De leiding van de katholieke kerk in Cuba is een verklaard tegenstander van dit zogeheten syncretisme**, terwijl voor veel katholieke Cubanen de grenzen tussen het katholieke geloof en de Afrocubaanse santeria in de praktijk vaag zijn.

santeria-ochun

De god Ochún draagt geel.

De kardinaal schrijft in het kerkblad Palabra Nueva: ‘Dat de arme slaven zo hun orisha/god laten samenvallen, is begrijpelijk. Dat kan men begrijpen als het geweld van de onderdrukking de mens in onmenselijke omstandigheden van ballingschap en slavernij drijft. Dat deze voorouderlijke overtuigingen zijn verspreid onder het Cubaanse volk in het algemeen, met name in de tweede helft van de vorige eeuw en tot aan de dag van vandaag, is ongelukkig en vaak pijnlijk.’ Ortega noemt het ‘folklore’ van wat men als lo cubano/als typisch Cubaans ziet. Ortega wijst ook op andere sectoren van de Cubaanse samenleving waar het Afro-Cubaanse gedachtengoed van de santería een leidende rol heeft gekregen, bijvoorbeeld in het toerisme. Volgens Ortega is dit fenomeen vooral ingegeven door verkeerde economische belangen. Hij kritiseert de business die er rondom heen ontstaat, variërend van het fokken van de geiten voor rituele offers tot de verkoop van witte paraplu’s.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel waar gebruiksartikelen uit de santería worden verkocht.

Onacceptabel
Voor de kerkleider is het ‘onacceptabel’ dat de auteur, choreograaf en regisseur van het werk ‘voor de televisiecamera’s uiteenzet dat de dans de passie verbeeldt en aanwakkert tussen Changó en onze patrones, de Maagd Maria.’ Ortega noemt dit ‘de legitimatie van het absurde’ op weg naar ‘het primitivisme.’ (….) Noch om redenen die eigen zijn aan het christelijk geloof, noch om niet-bestaande theologische vergelijkingen, noch om historische redenen kan de toewijding aan de Virgin de la Caridad, symbool voor de Maagd Maria en het model van pure liefde van de Maagd en van de Moeder, worden vergeleken met de orisha Ochún, die een godin van seksuele passies is.’

virgin-de-la-caridad-del-cobre
In 1612 verscheen de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre bij Santiago de Cuba aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden vochten voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Ochún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre, die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha.

Patrones
Hij voegt eraan toe dat deze ‘verwarring onder de arme Afrikaanse slaven begrijpelijk is, maar voor een ontwikkelde Cubaan uit de 21ste eeuw niet acceptabel. En het is nog minder aanvaardbaar om dit gedachtengoed te verspreiden met de titel Patrones van Cuba, de titel waarmee ons volk en paus Benedictus XV haar hebben geëerd.’ (…) ‘Het is de beslissing van de auteur om de orisha Ochún te eren uit religieuze sympathie, artistieke motieven of vanwege modieuze folklore, maar verwar dit magisch fenomeen niet met de patroonheilige van Cuba. Dat is naast een historische absurditeit ook een patriottische zonde’, aldus Ortega.

Reacties
Een recensent van de Nationale Raad voor Podiumkunst omschreef het werk in de  officiële krant Granma als ‘een rijke verzameling vol universele patronen waarin Aphrodite en Ochún met elkaar verweven zijn’. Op de website Cartas desde Cuba zijn ook kritische geluiden te lezen over Ortega’s opmerkingen zoals de reactie van Karl: ‘De katholieke kerk moet nog heel wat evolueren. Het is een gebrek aan respect om de namen van Oshún en Changó met een kleine letter te schrijven, alsof het mindere goden zijn dan die zij (de katholieken, redactie) vereren. Ten tweede is er het gebrek aan erkenning (ik ben zeker dat het geen gebrek aan kennis is) dat veel katholieke rituelen sterk beïnvloed zijn geweest dooor heidense geloofsopvattingen. En ten derde hebben kunstenaars in een seculier land als Cuba volkomen het recht om zich vrij te uiten en hun artistieke kracht te mengen met wat hen goeddunkt. De religie, zoals al wat leeft, evolueert. Deze brief is een bewijs van een gebrek aan respect, een voorbeeld van mentaal kolonialisme dat moet worden bekritiseerd als de drager van intolerantie. En dan wil ik niet eens praten over de wijze waarop de katholieke kerk zelf financieel van het geloof heeft geprofiteerd. Hoe schaamteloos moet je zijn om met zo’ n tekstje op de proppen te komen?’

santeria_op-straatBron
* Diario de Cuba, 5 oktober 2017

Linken
Palabra Nueva met het Spaanstalige commentaar van Jaime Ortega
Website (Engelstalig) over santería: De karakteristieken van Ochún, de koningin van de  rivieren
*  De website Mens en Samenleving: over santeria en Cubaans syncretisme.
Deze Cubaweblog (21 maart 2012) over: 400 jaar Maagd van Cobre

Noot:
** Syncretisme is een term die verwijst naar het naar elkaar toegroeien van religies, als een poging om uiteenliggende of tegengestelde geloven en religies met elkaar te combineren. In Cuba wordt de term gebruikt om het naar elkaar groeien van santeria en katholicisme aan te duiden. De leiding van de katholieke kerk is een fervent tegenstander van een dergelijk proces van het in elkaar opgaan van religies.

Prominente Afro-Cubaanse priester ‘Enriquito’ overleden

Woensdag jongstleden is de vooraanstaande Afrocubaanse priester Enrique Hernández Armenteros, beter bekend als Enriquito of Tata Nganga, op 99-jarige leeftijd in Guanabacoa bij Havana overleden.

santeria-Enrique Hernández Armenteros

Enrique Hernández Armenteros

Enriquito was praktiserend priester of babalawo van vier – van oorsprong Afrikaanse – riten. De belangrijkste is Palo Monte, afkomstig uit Congo. Hij was ook lid van het geheime religieuze en mannengenootschap Abakuá of Ñañiguismo, zoals dat in Cuba bekend staat. Enriquito was een devote volgeling van Regla de Ocha aan wie hij door de orisha / god Elegguá was opgedragen. Het was zijn grootmoeder, een Congolese slavin, die hem inwijdde in de Afrikaanse godenwereld. Zijn woning groeide uit tot een heiligdom met beelden en attributen die deel uitmaken van de godenwereld van de Yoruba en die ook een rol spelen in het katholicisme, zoals Babalú Ayé (Heilige Lazarus), Ochún (Maagd van Cobre), Changó (Heilige Barbara), Obbatalá (Heilige Maagd van Mercedes) en Yemayá (Maagd van Regla).

san-lazaro-bedevaart

De bedevaart van San Lazaro

Geen fanaticus
Hij ontving in zijn woning vooraanstaande gasten, ook uit het buitenland, die hem om spirituele steun vroegen. Zo verwierf hij zich ook 2.000 petekinderen. Hij zei van zichzelf dat deze mensen oplossingen zochten voor hun problemen, maar ‘ik ben geen orisha / god. Het is god die de pijn verzacht.’ Enriquito erkende niet alles te kunnen oplossen want ‘hij die denkt alles te kunnen oplossen, is een fanatiekeling en ik ben een gelovige, geen fanaticus.’ In 1957 richtte Enriquito de Cubaanse vereniging Hijos de San Lázaro / Zonen van de Heilige Lazarus. Die kreeg in 2001 toestemming van de autoriteiten op de feestdag van de Heilige Lazarus op 16 december een processie te organiseren met beelden en afbeeldingen van deze heilige die in de straten van Guanabacoa werden meegedragen.

Bron
* Persbureau EFE

Hugo Chávez, geleid door hekserij en santeria

Eind 2012 begon de Venezolaanse journalist David Placer zijn onderzoek naar de verwevenheid van de voormalige Venezolaanse president Hugo Chávez met de magische wereld van hekserij en de Cubaanse santeria. Geruchten over Chávez die zich zou omringen door tovenaars en santeriapriesters uit Cuba, deden al veel langer de ronde. De oppositie, zijn ex-vrienden en ex-ministers beweerden dat Chávez deze spirituele loopbaan was begonnen om de politieke macht te behouden en om de burgers en zijn kiezers te betoveren.

hugo-chavez-24022012-terug-naar-havana-voor-behandeling

Op 24 februari 2012 gaat Hugo Chávez opnieuw naar Cuba voor een chemobehandeling

Maar de werkelijkheid bleek nog waanzinniger dan de geruchtenstroom. Placer sprak met 60 intimi van Hugo Chávez; zijn minnaressen, ministers, vrienden, medewerkers uit het leger en zelfs getuigen uit de hoogste kringen van Chávez’ hiërarchie. Nu is het boek verschenen Los brujas de Chávez / De heksen van Chávez, magie als voortzetting van de politiek, verschenen. Behalve de gesprekken met intimi van Chávez, bevat het boek ook foto’s van de vertrekken in het presidentieel paleis waar de seances plaatsvonden en is een brief opgenomen waarin een heks de dood van Chávez voorspelt. Placer reisde het halve land door en bezocht de bronnen waar Chávez baadde om verlost te worden van zijn negatieve energie en hij sprak met de heksen die hem geselden en de priesters die hem deden terugkeren naar zijn katholieke wortels.

 

hugo-chavez-santeria-altaar2

Santeria-altaar in Venezuela met de beeltenis van Chávez en andere heiligen

Cubaanse invasie
Evenals de Venezolaanse artsen en militairen die zich verzetten tegen de invasie van Cubaanse collega’s in hun land, begonnen ook de Venezolaanse santeriapriesters of babalawos te klagen over het feit dat Cubaanse santeros hun werk afpakten. De spirituele neigingen van Hugo Chávez hadden ook gevolgen voor het land. Chávez begon zijn spirituele loopbaan met het kaartlezen toen hij de samenzwering ging voorbereiden die uiteindelijk leidde tot de mislukte staatsgreep van 1992. Cristina Marksman, zijn eerste priesteres, had hem voorspeld dat hij voor zijn 60ste zou overlijden én dat hij president zou worden. Als toenmalige leider van de militaire staatsgreep verspreidde Chávez die voorspellingen onder zijn intimi, zijn geliefde, zijn vrienden en de samenzweerders die bij zijn couppoging betrokken waren. Zij waren er getuige van hoe het leven van de president sinds die tijd getekend werd door die voorspellingen. Maar als je 30 jaar bent is de dood veraf. Toen de kanker zich openbaarde in het leven van de president, herinnerden zowel zijn geliefde, vrienden en compañeros zich de voorspelling van Marksman.

chavez-Salón del palacio presidencial donde se celebraban sesiones de espiritismo

Salon in het presidentieel paleis waar de seances plaatsvonden

Leger van santeriapriesters
De bijgelovige Chávez raadpleegde vanaf dat moment elke keer als hij een belangrijke reis maakte of een belangrijke afspraak had, de kaarten. Later begon hij de geesten op te roepen van bevrijders als Bolívar, Zamora en Maisanta, zijn revolutionaire overgrootvader. Hij bezocht de berg Sorte* en zocht de hulp van inheemse sjamanen. In de eerste jaren van zijn presidentschap ging Chávez ook steeds vaker naar Cuba. Ook hoge militairen en ministers vergaderden in Cuba. De politieke toenadering en de culturele uitwisseling leidden tot een toestroom van santeriapriesters in Venezolaanse staatsbedrijven, ministeries, provinciebesturen en in de hogere regionen van de strijdkrachten. Zo’n invasie had geen ander doel dan de controle van de politieke besluitvorming in Venezuela. Raúl Baduel, voormalige persoonlijke vriend en later gevangene van Chávez en ex-Minister van Defensie heeft daar geen twijfel over: ‘Het was een plan van Fidel Castro, die gebruikmakend van het bijgelovige karakter van Chávez, de hoogste sferen van de macht volpropte met deze raadgevers die de decisionmakers moesten controleren en hun chefs in Cuba moesten informeren.’

chavez-Chávez junto a su amante (izquierda), y su bruja (en el centro)

Chávez met zijn geliefde (links) en zijn heks in het midden

Lijk van Simón Bolívar
Toen steeds meer medewerkers van de Cubaanse geheime dienst naar Venezuela kwamen, aldus de voormalige Minister van Defensie, die gevangen zat in de gevangenis van Ramo Verde, nam ook de invloed van de santeria in het land fors toe. De religie van een minderheid kreeg steeds meer invloed in alle sectoren van de samenleving, maar vooral onder de volgelingen van het Chávez en de mannen aan de top Het chavisme stortte zich ongeremd in de wereld van de magie en de santeria. Hoogtepunt was de opgraving van het lijk van Simón Bolívar. Op dat moment verdubbelde ook de diefstal van stoffelijke resten op kerkhoven in Venezuela. Rituele priesters maken gebruik van menselijke botten om de gunsten van de doden af te smeken. Maar de groei van deze religie betekende ook de neergang van het chavisme en Chávez. De president werd ziek en velen zagen zijn dood op 5 maart 2013 als de wraak van Bolívar of van andere orisha’s / heiligen omdat het heilige graf van De Bevrijder / El Libertador Bolivar was ontheiligd. De cultus rond Bolívar is in Venezuela een andere pseudoreligie.

chavez-la capilla “Santo Hugo Chávez”

Kapel van de Heilige Hugo Chávez in Caracas

Voortleven
Chávez is dood maar zijn geest leeft voort, aldus de chavistas en Nicolás Maduro, die het bijgelovige karakter van zijn politieke vader erfde. Chávez houdt hen in de gaten en volgt hun stappen. Misschien leeft hij nog en klampt zich vast aan de macht voor de allerlaatste magische ingreep want heksen, santeros, spiritisten en politici zijn lichtgelovig en bijgelovig en blijven invloed hebben in Venezuela.

cover-los-brujos-de-chavezBron
* Huffington Post, 20 mei  2016
Link
* Video over de kapel van Hugo Chávez: tussen de aanbidding en de polemiek, 5 minuten 37.
O.a. een gesprek met de kosteres van de kapel Elizabeth: ‘Wij missen onze Commandante Santo Hugo Chávez zeer. Alle dagen vragen we hem en God dat zij Maduro helpen.’


Noot

* De berg Montaña de Sorte in Venezuela is een religieus-spiritueel heiligdom waar de rivieren Yaracuy, Chorro en Charay ontspringen. Vooral op Mariafeesten trekt deze plaats in het tropisch regenwoud van Venezuela veel pelgrims.

Jaarbrief santeria:’explosies migratie’ en ‘sociale uitbarstingen’

De Jaarbrief van de Cubaanse santeriagemeenschap voor 2016 voorspelt ‘sociale uitbarstingen’ en ‘migratie-explosies’. Het is de eerste maal dat de twee Afro-Cubaanse religieuze groeperingen in Cuba met één brief komen waarin de voorspellingen van hun belangrijkste god Ifa worden aangekondigd. Priester Lázaro Cuesta roemde de eenheid die is ontstaan tussen beide groepen en ziet de eerste gezamenlijke Jaarbrief als een eerste stap naar het samenbrengen van allen die in Cuba deze religie praktiseren. Ook wordt in de brief opgeroepen ‘milieuaantasting te voorkomen’ en ‘het ophalen van huisvuil te garanderen.’

santeria-Comisión Organizadora de la Letra del Año Miguel Febles Padrón y la Sociedad Cultural Yoruba.

Vertegenwoordigers van de Comisión Organizadora de la Letra del Año Miguel Febles Padrón en de Sociedad Cultural Yoruba tijdens de persconferentie.

Volgens de priesters of babalawos is de heersende godin van 2016 Oggún terwijl de god Oshún haar begeleidt. Oshún staat in het katholieke gedachtengoed voor de Maagd van Cobre, de Virgen de la Caridad in Cobre, die 150 jaar geleden werd uitgeroepen tot patrones van Cuba. De Jaarbrief roept op tot ‘evenwicht tussen de salarissen en de hoge kosten van levensonderhoud vooral van de eerste levensbehoeften.’

Uitbarstingen
De jaarbrief maant op voorzichtig te zijn met spijsverteringsproblemen en neurose en aandacht te schenken aan epidemieën. Voor de komende 12 maanden worden ‘migratiestromen’ voorspeld en ‘sociale uitbarstingen geprovoceerd door de wanhoop’. De brief doet ook 15 aanbevelingen voor Cuba en de rest van de wereld zoals het gebruiken van de dialoog als ‘belangrijkste gereedschap bij de oplossing van conflicten’. Ook wordt gewaarschuwd voor een ‘gevaarlijke toename van terroristisch acties’ en wordt ‘een groei van buitenlandse investeringen’ voorspeld.

santeria-schelpenEenheid
De twee belangrijkste santeríagroepen kondigden in juni 2015 al aan de komende jaarwisseling met één in plaats van twee Brieven van het Jaar of Letras del Año te komen. Tot nu toe presenteerden de priesters of babalawos van de Afrocubaanse groeperingen twee aparte teksten waarin o.a. voorspellingen werden gedaan over de ontwikkelingen in het nieuwe jaar. Die twee groepen zijn de niet door het regime erkende Comisión de la Letra del Año Miguel Febles Padrón en de meer regimegetrouwe santeríagroepering Asociación Cultural Yoruba de Cuba .

Link
* De Spaanstalige tekst van de Jaarbrief 2016, Letra del Año 2016

De vele gezichten van de spiritualiteit in Cuba

Raisa Valdivia Hernández is katholiek en een regelmatige bezoeker van de mis. Maar ze is ook praktiserend yoruba, het geloof dat de slaven eeuwen geleden vanuit Afrika naar Cuba brachten. Er zijn er veel zoals Valdivia, die elementen van het christelijk geloof en van het Afrocubaanse geloof versmelten tot de santería.

Een volgeling van de Yoruba-religie houdt een poppetje vast dat Yemayá voorstelt voordat de processie voor de Virgin de Regla, aan de overzijde van de baai van Havana, begint.

Een volgeling van de Yoruba-religie houdt een poppetje vast dat Yemayá voorstelt voordat de processie voor de Virgin de Regla, aan de overzijde van de baai van Havana, begint.

Valdivia was teleurgesteld toen ze kortgeleden in de kerk van Rincón, een buitenwijk van Havana, een poppetje uit deze Afrocubaanse rite wilde laten dopen. De parochiepriester vroeg haar de kerk te verlaten en zei haar dat de kerk niet de plek was voor zo’n ritueel. Maar hij adviseerde haar dat ze wel wijwater kon meenemen naar haar huis en daar de doop kon uitvoeren omdat ‘God overal is.’ De santeria werd weer heel zichtbaar aan de vooravond van het pausbezoek toen op 7 september jongstleden een Mariafeest werd gevierd met processies rond de Maagd van Regla in Havana en die van de Virgin de la Caridad, een kerk in het centrum van de hoofdstad. De verering op deze plekken wordt door de katholieke kerk erkend hoewel de volgelingen van Afrocubaanse rituelen met hun eigen goden of orisha’s er ook zichtbaar aanwezig zijn. De Maagd van Regla is gerelateerd aan de godin Yemaya, de godin van de zee uit de yoruba en de Maagd van Caridad met de god Ochún uit de santeria. Deze spiritualiteit kent in Cuba veel vormen en kan rekenen op brede steun onder de bevolking na jaren van verboden en vervolging door de staat die zich aanvankelijk atheïstisch verklaarde. Dat veranderde in 1991 toen gelovigen formeel toegang kregen tot de gelederen van de Cubaanse Communistische Partij en in 1992 de verwijzing naar het atheïsme uit de Cubaanse grondwet werd gehaald.

Miguel Suárez heeft een tattoo van de Maagd van Regla op zijn borst en ook een van Ernesto ‘Che’ Guevara. Zo nam hij deel aan de processie op de 7e september voor de Virgen de Regla.

Miguel Suárez heeft een tattoo van de Maagd van Regla op zijn borst en ook een van Ernesto ‘Che’ Guevara. Zo nam hij deel aan de processie op  7  september voor de Virgen de Regla.

Allerlei symbolen
Op de sleutelhangers die in de omgeving van deze kerken verkocht worden, staan zowel traditionele katholieke afbeeldingen als engelbewaarders, het Kindje Jezus van Atocha, de heilige Lazarus en de Maagd van Merced als de revolutionaire voorman Ernesto ‘Che’ Guevara en de vlag van Cuba in de vorm van een hart. Valdivia deelt haar Afrocubaans geloof met anderen en sinds kort is zij de peetmoeder van de 51-jarige Marisa Gutiérrez Ramírez, die op dit moment de rituelen van de santeria van haar krijgt onderwezen en volgend jaar tot yoruba-priester zal worden gewijd. Zij lijdt het zuiveringsritueel van Gutiérrez in de Almendaresrivier in Havana, de inwijding met de met vergulsel versierde kleren en de kroning op een symbolische troon. De inwijdingsrituelen bestaan verder uit het uitspreken van gebeden in de katholieke kerk van de Virgen de la Caridad.

Virgin-de-CaridadBron
* El Nuevo Herald, 15 september 2015

Link
* De website 14ymedio publiceerde een Spaanstalig artikel van de hand van Mario J. Penton Martínez over de betekenis en geschiedenis van de devotie in Cuba voor de Virgen de la Caridad.

SanterÍagroepen in Cuba willen meer eenheid

De twee belangrijkste santeríagroepen in Cuba hebben toegezegd komende jaarwisseling met één in plaats van twee Brieven van het Jaar of Letras del Año te komen. Tot nu toe presenteerde de priesters of babalawos van de Afrocubaanse groeperingen twee teksten waarin o.a. voorspellingen werden gedaan over de ontwikkelingen in het nieuwe jaar.

Santeriagelovigen dragen vaak witte kleding

Santeríagelovigen dragen vaak witte kleding

Tijdens een persconferentie benadrukten de oprichters van de Comisión de la Letra del Año, Miguel Febles Padrón en de voorzitter van de meer regimegetrouwe santeríagroepering Asociación Cultural Yoruba de Cuba, José Manuel Pérez, dat de komende brief de eenheid onder de godsdienstige groepering zal versterken. Het akkoord tussen Pérez en Febles Padrón kwam 20 juni tot stand. De jaarbrief of Letra del Año bevat voorspellingen van de god Ifá, inclusief aanwijzingen en aanbevelingen voor de gelovigen om de problemen van het dagelijks leven te overwinnen. Het bestaan van twee jaarbrieven leidde vaak tot spanningen en conflicten tussen de aanhangers van de santeríagroepering. Volgens het Cubaans persbureau Prensa Latina, zeiden de initiatiefnemers over de ene brief: ‘Nu tonen we dat we in harmonie kunnen leven hoewel er verschillende opvattingen bestaan, we bewandelen verschillende wegen maar kijken uit naar dezelfde plaats.’

De geel-groene kralenketting van Orula of Sint Franciscus

De geel-groene kralenketting van Orula of Sint Franciscus

Invloedrijk
Volgens door het persbureau Associated Press geraadpleegde deskundigen is 70 tot 80% van de Cubaanse bevolking betrokken bij een Afro-Cubaanse activiteit zoals de santería (volgens de Regla de Ocha) of verwante groepen zoals de broeders van Regla de Palo Monte, Ifá, Arará of Abakuá. Het aantal praktiserende katholieken in Cuba zou rond de 10% liggen; dit kerkgenootschap heeft de laatste jaren sterk te maken met de concurrentie van allerlei protestantse groepen. De laatsten wijzen elke vorm van santería als ‘bijgeloof’ af terwijl in de katholieke gemeenschap in Cuba het besef leeft dat veel katholieke gelovigen banden met santería onderhouden en veel elementen zoals de heiligenverering, afkomstig zijn uit het katholieke geloof.

Bron
* Diario de Cuba

Cubaanse Abakuá gemeenschap eert martelaren

Op de hoek van de straten Morro en Colón in Oud-Havana zijn de 13 jonge Cubanen, blank en zwart, herdacht die op 27 november 1871 werden vermoord door de Spaanse bezetters. De blanken waren medische studenten en de zwarten waren leden van een geheim broederschap van de Abakuá.

abakua-1Op de dag van de geplande executie van de studenten, hadden vijf leden van de Abakuá broederschap tussen de 14 en 22 jaar een poging gedaan de studenten te redden. Zij werden met bajonetten en kogels gedood.

abakua-2Verbod
Na de revolutie van 1959 waren publieke religieuze uitingen in Cuba verboden. Dit trof christelijke groeperingen, maar ook groepen vanuit de Afrikaanse diaspora, die van de 16e tot de 19e eeuw naar Cuba waren gebracht om als slaven op de suikerplantages te werken. Fidel Castro verbood de godsdienstige activiteiten van de Yoruba en de santeria. Abakuápraktijken waren ook verboden. Hun gebedshuizen of fambos werden gesloten; rituelen als begrafenis en initiatie vonden in het diepste geheim plaats. Leden van Abakuá speelden in de beginjaren van de revolutie een sterke rol in de bond van dokwerkers in Havana en de nabije vakbondsafdeling van Guanabacoa. In tegenstelling tot de santeros hadden de Abakuás de revolutie nooit gesteund. abakua-4Hun miltante organisatie verzette zich tegen Fidel Castro en de almacht van de partij. Hun leiders werden gevangen gezet. Nog in de jaren negentig kwamen deze dokwerkers in verzet en organiseerden een staking toen het regime op het hoogtepunt van de economische crisis in Cuba, rijst wilde exporteren naar Irak. Overgelopen medewerkers van de Cubaanse geheime dienst zeiden later dat de broederschap van de Abakua’s een formidabele tegenstander was in tegenstelling tot priesters van de santeria die om geldelijk gewin of vanwege intimidatie snel bereid bleken samen te werken met de autoriteiten. In 2006 werd deze religieuze groepering door de Cubaanse overheid erkend en ingeschreven in het register van religies.

Ter herinnering aan

Ter herinnering aan de Abakua die om het leven kwamen bij de redding van de medicijnenstudenten 1871 – 2006

Linken
* Havana Times over de achtergronden van Abakuá
* IPS persbureau in Havana over de Afrikaans-Cubaanse broederschappen

Cubaanse santeros droefgestemd over komst van de paus (deel 2)

De Cubaanse santeria heeft bedenkingen bij het aanstaande bezoek van de paus aan Cuba. Op dit moment zijn de relaties tussen de leiders van de kerk van Rome en die van de santería koel, maar beter dan twintig jaar geleden. Katholieke priesters deinsden er toen niet voor terug om gelovigen de toegang tot de kerk te ontzeggen wanneer ze in het wit waren gekleed en allerlei gekleurde kettingen droegen, onderdeel van de Afro Cubaanse rituelen. Men verdraagt elkaar op dit moment, maar er is geen sprake van een dialoog. Volgens Cubaans etnologen is de santeria ‘de enige echte Cubaanse religie’ omdat ze vrij is van westerse invloeden en koloniale trekken.

Een santeríabijeenkomst bij El Loma del Cimarron, dichtbij het heiligdom van de Barmhartige Maagd van Cobre

Wetenschappers leggen uit dat de wortels van de santería liggen bij de slaven die vanuit Afrika in Cuba kwamen en de Yorubacultuur meenamen. De geloofsgemeenschap verwerpt het institutionele, kent geen hiërarchie en wordt door een eeuwenlangdurend taboe en racisme met wantrouwen bezien door andere religieuze groeperingen. ‘De santería is, ook volgens de wet, een religie. Het is een van de varianten die hier bestaan maar met iets speciaals, het is de enige Cubaanse godsdienst,’ zegt de etnologe María Ileana Faguaga Iglesias, leraar aan de Universiteit van Havana. ‘Ze kent geen verticale structuur, heeft geen leider, geen kantoren en maakt geen deel uit van de politieke macht.’

Geen heidenen
‘Door de geschiedenis heen hebben de santeros katholieke rituelen gebruikt; de katholieke praktijk had de macht en was de officiële, de anderen werden vervolgd,’ zegt Faguaga, die uitlegt dat het doopbewijs ook een soort identiteitskaart was en dat veel parochies het burgerregister van de bevolking bijhielden. De katholieke kerk heeft weinig behoefte aan een speciale benadering van de santeros. Tom Quinley, een oud-adviseur van de Amerikaanse Bisschoppenconferentie, zegt: ‘De officiële lijn van de kardinaal was, dat mensen die de santería praktiseren katholiek zijn, misschien op een wat afwijkende manier. maar het zijn absoluut geen heidenen of schismatieken.’

Racisme
Anderen zijn van mening dat er ook sprake is van een zeker racisme dat de westerse kerken beïnvloedde. Maar het is ook de Cubaanse samenleving met een tientallen jaren durende revolutie. Velen weten niet meer dat de vijandelijkheden waar de katholieken in de jaren zestig en zeventig in Cuba onder leden, evenzeer voor de gelovigen met afro Cubaanse levensbeschouwing golden.

De verkoop van religieuze artikelen, zoals hier van de santería,speelt zich tegenwoordigheid in alle openheid af.

Vervolging
De santeros, in meerderheid zwart en mulat, konden gevangen worden genomen als ze hun rituelen uitvoerden. Dat veranderde pas in de jaren negentig toen de richtlijnen van de Cubaanse Communistische Partij veranderd werden en gelovigen ook lid mochten worden van deze partij.  En door die religieuze opening floreerde de santería en verspreidde zich via emigratie ook in landen als de VS, Mexico, Spanje en Venezuela. De tegenstelling met de katholieke hiërarchie werd toen weer zichtbaar.

Ogun bij santería, Petrus bij de katholieken

Godsdienst van de élite
‘De Europese godsdiensten (katholicisme, protestantisme en anderen) hebben een gespannen relatie met de autochtone religies met een Afrikaanse achtergrond want de eersten zijn de organisaties van de elite; zij hebben steeds de belangen gediend van de machtigen en vormden het ras van de elites’, legt etnoloog en politicoloog Moore uit. Lázaro Cuesta, een van de leiders van de Afro Cubaanse religies binnen Cuba, vat het gebrek aan begrip bij de babalaos / priesters als volgt samen: ‘In Cuba werd door het negeren van de Afro-religies ook ons nationaal erfgoed genegeerd. Maar deze religie werd in ons land binnengebracht door mensen die als slaven waren geketend en die vervolgens zonder twijfel ons nationaal gevoel vormden.’

Link
* Video met Engels commentaar over de Cubaanse santería, 5 minuten

Cubaanse santeros droefgestemd over komst van de paus (deel 1)

De Cubaanse santeríapriesters zijn niet blij met de komst van de paus naar Cuba.  Een van hun voormannen, Lázaro Cuesta, herinnert zich de beledigende opmerkingen over syncretische groepen, die Johannes Paulus II bij zijn bezoek in 1998 maakte en Carlos Moore, een dissidente santeríadeskundige die in Brazilië woont, spreekt in dit verband zelfs van racisme.

Affiche in de straten van Havana dat het bezoek van de paus aankondigt

De santería vormt een invloedrijke en snel groeiende geloofsgemeenschap in Cuba. Volgens het persbureau Associated Press zouden er op elke katholiek acht aanhangers van deze Afro-Cubaanse godsdienst zijn. Eén van de belangrijkste voorgangers  of babalao, Lazaro Cuesta, zegt te hopen dat de paus in zijn programma een ontmoeting met de Cubaanse Yoruba’s opneemt. Daar zouden zij op in gaan en dan zou er van onenigheid geen sprake meer zijn. Een eerdere poging voor een ontmoeting bij het bezoek van paus Johannes Paulus II, mislukte. Deze sprak met vertegenwoordigers van de protestanten, de orthodoxe kerk en de joodse gemeenschap, maar liet een verzoek van de babalao onbeantwoord. Zij hielden enkele dagen voor de aankomst van de paus nog wel een toque de tambor of drumact  met alchoholspuwende priesters, sigarenrook en dans van mannen en vrouwen, om het welbehagen van de Orishas of santeríagoden over de reis van de paus af te roepen. Volgens door Associated Press geraadpleegde deskundigen is 70 tot 80% van de Cubaanse bevolking betrokken bij een Afro-Cubaanse activiteit zoals de genoemde  santería (volgens de Regla de Ocha) of verwante groepen zoals de broeders van Regla de Palo Monte, Ifá, Arará of Abakuá. Het aantal praktiserende katholieken zou rond de 10% liggen; dit kerkgenootschap heeft de laatste jaren sterk te maken met de concurrentie van allerlei protestantse groeperingen.

Santero: een gelovige bidt

Racisme
De Cubaanse etnoloog en politicoloog Carlos Moore zegt dat ‘deze paus geen boodschap heeft aan een ontmoeting met de zwarte leiders van autochtone religies. De katholieke kerk heeft de afgelopen vier eeuwen, aldus de uitgeweken Cubaan, altijd minachting voor deze groeperingen betoond en hen bestreden.’ Moore zegt dat er sprake is van ‘racisme.’  Op de agenda van de 84-jarige kerkleider Benedictus XVI staan geen ontmoetingen met leiders van de santería, maar ook die met andere geloofsgemeenschappen ontbreken tot nu toe. Woordvoerder Federico Lombardi van het Vaticaan zegt dat het programma van de paus op dit punt nog kan worden aangepast, maar hij sluit een ontmoeting met vertegenwoordigers van Afro-Cubaanse religies geheel uit. Lombardi constateert dat de santería geen ‘institutioneel leiderschap’ kent en dat er geen sprake is van ‘een kerk in traditionele zin.’ Bovendien hebben deze paus en zijn voorgangers syncretische religies altijd veroordeeld. Het syncretisme beoogt het naar elkaar toe groeien en samenvallen van heiligen en goden waardoor uiteindelijk één nieuwe religie ontstaan. De santería, ook wel gekend onder de naam Regla de Ocha, is er een concreet voorbeeld van omdat er daar sprake is van een mengvorm van Afrikaanse Yoruba-gebruiken en het katholieke geloof,

xxxxxxxxxxx

San Lazaro: 17 december

Veroordeling
Of het in Cuba zal komen tot een veroordeling door de paus van dit syncretisme is niet waarschijnlijk. Zijn (Cubaanse) adviseurs weten als geen ander dat de meeste Cubanen belangstelling hebben voor santería, ongeacht het oordeel van kerkelijke autoriteiten en er een  ‘gemengde geloofsbeleving ‘op na houden. Een vrouw gekleed in het geel, eert de god Oshún of de Barmhartige Maagd van El Cobre en hij of zij die op 17 december eer bewijst aan Babalu-Ayé doet dit ook aan de Heilige Lazarus, die zieken geneest en waarvan zijn feestdag volgens de katholieke jaarkalender op 17 december valt.

Link
*   Een Toque de Tambor (weliswaar uit Mexico) of drumact van de santería om een gunst van de goden af te smeken (1 minuut)