Yoani Sánchez: hoe de sociale media gegijzeld werden

Meer dan vijf jaar geleden waren het de sociale media die de Arabische Lente stimuleerden. De duizenden screens van mobiele telefoons verlichtten de gezichten van de jeugdige activisten uit diverse landen. Twitter werd beschouwd als de weg naar de vrijheid, maar kort daarna leerden ook de onderdrukkers in 140 woorden te publiceren, aldus de redacteur van de website 14ymedio en blogger Yoani Sánchez

internet-meisje-achter-schermMet aanvankelijk wat achterdocht, en later met meer opportunisme, ontdekten ook de populisten dat internet de ruimte biedt hun beloften te verspreiden en aanhangers te winnen. Zij gebruiken de enorme loudspeaker van de virtuele wereld om de snaren van hun demagogie te beroeren en bereiken zo duizenden internetgebruikers.
De gereedschappen die stem gaven aan de burgers, zijn veranderd in een kanaal om  hun eigen discussies te lanceren. Zij hebben ervaren dat in deze tijden van de post-waarheid, een tweet die tot misselijk maken toe wordt herhaald, effectiever is dan billboards langs de kant van de weg of betalen voor advertentieruimte.

Tegenaanval
Totalitaire regimes zijn het tegenoffensief gestart op het web. Het kostte hen even tijd voor zij zich realiseerden dat zij dezelfde netwerken kunnen gebruiken als hun opponenten, maar nu werkt de informatiepolitie tegen de critici op volle toeren. En dat doen zij met dezelfde methodische precisie waarmee zij jarenlang dissidenten schaduwden en de civil-society in hun landen controleerden. Van het hacken van digitale sites tot het maken van valse gebruikersprofielen, proberen antidemocratische regeringen alles om een framewerk van goedgezinde opvattingen over hun leiderschap, te verspreiden. Zij gokken op de onverantwoorde naïviteit waarmee in de cyberspace content vaak wordt gedeeld, een factor die in hun voordeel werkt.

twitter-erdogan-censorshipErdogans gedaanteverwisseling
De Turkse president Erdogan heeft op dit gebied een gedaanteverwisseling ondergaan. Tijdens de protesten van 2013 was hij eerste minister en wilde wetten maken om het gebruik van Facebook en Twitter in te perken. Hij omschreef het netwerk met de kleine blauwe vogel als ‘een permanente bron van problemen’ en ‘een bedreiging van de samenleving.’  Maar tijdens de couppoging vorig jaar in Turkije, vertrouwde Erdogan op deze middelen om de mensen op te roepen naar de pleinen te gaan en vertelde hij over zijn persoonlijke situatie. Sinds dat moment wijdt hij zich aan de vergroting van zijn macht door tweets en bevestigt daarmee de dictatoriale drift van zijn regime. In maart moest de leiding van Twitter erkennen dat enkelen van hun accounts, sommigen verbonden met instituten, organisaties en bekende persoonlijkheden gehackt waren en vol liepen met steunbetuigingen aan Erdogan. De sultan maakte zijn cybergasten duidelijk dat er, ook op internet, niet met hem gespot mocht worden.

twitter-hugo-maduroNieuw front
In Latijns Amerika zijn er diverse voorbeelden hoe autoritaire leiders door middel van nieuwe technologieën, dit proces van toe-eigening van sociale media in de praktijk brengen. Nicolás Maduro heeft via Twitter een van de vele fronten geopend van de strijd waardoor hij aan de macht wil blijven en de volksopstanden kan bedwingen die sinds begin april plaatsvinden. Venezolanen hebben niet alleen te maken met economische instabiliteit en het geweld door de politie, maar voor velen is internet vijandig territorium geworden waar de aanhangers van Chávez schreeuwen en straffeloos hun bedreigingen uiten. Zij verstoren bijeenkomsten, veranderen slachtoffers in daders en plakken hun eigen etiketten als zij stompen uitdelen. Het presidentieel paleis Miraflores reageert op de beelden van de Bolivariaanse Nationale Garde met hoaxes (nepmails) over een vermeende internationale samenzwering om het chavisme te vernietigen. En de sociale netwerken hebben zich tegen de openbare aanklager Luisa Ortega Díaz gekeerd, die door Maduro’s aanhangers als een gek werd neergezet. Met zoveel pogingen om trends te manipuleren en bedrieglijke slogans op het web, is het officiële Venezuela zelf met de vingers tussen de deur geraakt. Kortgeleden werden 180 Twitteraccounts die enkel de slagzinnen van het regiem nakwaakten, opgeheven. Er kunnen anderen volgen die even sterk verbonden zijn aan instituten of media van de staat. De Venezolaanse Minister van Communicatie, Ernesto Villegas, noemde de opheffing van deze Twitter-accounts een daad van ‘etnische zuivering’ en Maduro bedreigde de administrateurs van deze microblogs met een stevig citaat vol gedateerd triomfalisme: ’Als zij 1.000 accounts sluiten, zullen wij er 1.000 meer openen.’ De opvolger van Chávez onthulde daarmee ook welke internetstrategie zijn regime in recente jaren heeft gevolgd namelijk volgers inzetten die verwarren, liegen en vooral verdraaien wat er in het land werkelijk gebeurt. Een nabije bondgenoot heeft hen deze strategie onderwezen.

ramiro-valdes-y-hugo-chavez

Vice-president Ramiro Valdez (links) en Hugo Chávez

Het wilde veulen
In Cuba hebben de soldaten in de cyberspace een lange ervaring in het omverschieten van de reputaties van digitale opponenten, het blokkeren van kritische sites en vooral ruimte bieden aan de activiteiten van trolls, die volop reageren op berichten die hun ergernis opwekken. Maar het belangrijkste is het beperken van de toegang tot internet aan hun meest betrouwbare volgelingen en de prijzen voor de meerderheid extreem hoog te houden. ‘We moeten het wilde veulen van de nieuwe technologieën temmen,’ zei vice-president Ramiro Valdés, een van de historische commandanten van de Revolutie, toen de eerste onafhankelijke blogs verschenen en Twitteraccounts opdoken die door politieke opposanten waren gemaakt. Sindsdien is er veel water door de Rijn gestroomd en heeft het regime pogingen gedaan om ruimte op cyberspace terug te winnen, met dezelfde intensiteit waarop ze tijdens internationale fora het hoogste woord voert. Doel is de ruime terug te veroveren die men verloor toen men vol wantrouwen reageerde op de komst en het gebruik van nieuwe technologieën. Doel is de dissidente stemmen tot stilzwijgen te brengen.

TweetYoani2oversatanizarsocialemedia

Twitteraar Yoani Sánchez geeft een voorbeeld van de wijze waarop officieel Cuba de sociale media probeert te demoniseren: het Vrijheidsbeeld met het mobieltje in de vuist.

Rumoer
Zelfs in democratieën die al lang bestaan, worden technologieën gekaapt om instituten dodelijke slagen toe te brengen. In het Witte Huis brengt een man zijn land en de wereld op de rand van de afgrond met elke tweet die hij verzendt. Elke avond wanneer Donald Trump naar bed gaat zonder een tweet gepubliceerd te hebben, slaken miljoenen mensen een zucht van verlichting. Hij heeft in de 140 letters een parallelle weg gevonden om te regeren, één zonder beperkingen. Dit is niet de tijd van dat bevrijdend netwerk dat dissidenten met elkaar verbindt en dient als de infrastructuur voor de rebellie van de burgers. We leven in een tijd waarin populisten en autoritaire leiders leerden dat nieuwe technologieën kunnen veranderen in instrumenten van controle.

Bron
* Deze tekst van Yoani Sánchez verscheen op 24 juni 2017 in de Spaanse krant El País.

Groei gebruik sociale netwerken sterkst in Cuba

Hoewel de meeste Cubanen vanuit hun huis geen toegang hebben tot internet, groeide nergens ter wereld in 2016 het gebruik van sociale netwerken zo sterk als in Cuba, aldus een rapport van de América Society/Council of América. Het verslag vermeldt verder dat de meeste Cubanen de sociale netwerken gebruiken voor familie- en vriendencontacten in het buitenland via Facebook, Twitter of Instagram.

internet-cuba-wifiplek-stad

WIFI-plek in Cubaanse hoofdstad

In Cuba is het internetbereik beperkt tot WIFI-punten die overal in het land zijn geplaatst, bijvoorbeeld in parken en pleinen. De prijs is hoog en de kwaliteit van de verbindingen vaak slecht. ‘Cuba noteerde de snelste groei ter wereld zowel wat betreft het totaal aan netwerkgebruikers (368%) als het aantal gebruikers via mobiele netwerken (385%), vergeleken met 2015′, aldus het rapport gebaseerd op cijfers van We Are Social, Hootsuite en SimilarWeb. Meer details of vergelijkingen met eerdere jaren worden niet gemeld.

Controle telecommunicatiebedrijf
De sociale netwerken, het venster van veel Cubanen op de wereld, berust op 1.000 navigatiepunten waaronder de 200 WIFI-punten in het land. Volgens de Internationale Unie voor Telecommunicatie is breedband internet via particuliere woningen in Cuba vrijwel onbekend, hoewel in Oud-Havana recent een proefproject startte. Het staatsbedrijf Empresa de Telecomunicaciónes de Cuba (ETECSA) is de enige provider in Cuba. ETECSA controleert ook de inhoud van het web en bepaalt dus wat de Cubanen wel en niet kunnen lezen op internet. Pagina’s die gecatalogiseerd zijn als ‘ contra-revolutionair’ worden geblokkeerd.

Bron
* Website Entorno Inteligente, 31 maart 2017

Cubaans regime bouwt kantoor voor internetcensuur

Nog voor het einde van dit jaar zal in Cuba een internetcensuurinstelling functioneren. Het kantoor van deze nieuwe overheidsdienst staat aan de Quinta Avenida in de wijk Miramar in Havana.

MININTedificiomiramar140213Dat meldt de website Diario de Cuba die ook informeert dat het gebouw toebehoort aan het Informaticalaboratorium van het Cubaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken (MININT). De nieuwe instelling zou vooral de stroom van informatie die Cuba binnengaat en verlaat wanneer de glasvezelkabel functioneert, in de gaten moeten houden. Buren aan de Quinta Avenida bevestigen dat het gebouw behoort aan MININT, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en dat ‘het te maken heeft met informatica en internet.’ De Cubaanse staatsveiligheidsdienst valt onder het MININT.

Internet á la China
Een technisch specialist zegt op Diario de Cuba dat de regering van plan zou zijn het gecontroleerde intranet voor de Cubanen uit te breiden zoals in China. China biedt alle inwoners een goedkope vorm van internet, maar de inhoud wordt sterk gecensureerd. Recent is Havana begonnen met de installatie van ADSL in overheidssectoren vooral bestemd voor belangrijke medewerkers van MININT, leiders en officiele journalisten, maar de snelheid is minder dan 1MB. De officiele pers herinnerde er donderdag jongstleden nog eens aan dat ‘internet en de nieuwe technologieën een ideologisch slachtveld zijn.’ Aanleiding was een internationale conferentie in Havana van regimegetrouwen over de sociale media en alternatieve media. De jongerenkrant Juventud Rebelde schrijft: ‘Strijd tegen het terrorisme in de media en de desinformatie als strategie van de grote machtscentra op de wereld, is onvermijdelijk in deze nieuwe tijden’.

Link
Teksten en slotverklaring van officiele conferentie over internet en sociale media

Revolutionaire migranten uit Cuba willen ‘waarheid verspreiden’

Vandaag zijn voorstanders van het Castroregime in Madrid bijeen om ‘de erfenis van de Revolutie’ te verdedigen. Het is de zevende bijeenkomst in zijn soort waar Cubanen die in Europa woonachtig zijn, bijeenkomen. In hun publicaties noemen zij zichzelf de ‘revolutionaire Cubaanse emigratie.’

Leve het vrije Cuba! Tegen het fascisme!

Doelstelling is o.a. werken aan ‘het onderhouden van de relatie met het eiland en de erkenning en steun bevorderen voor de Revolutie zoals door Fidel Castro geleid.’ De bijeenkomst moet ook bijdragen aan de verdere verspreiding van ‘de waarheid over Cuba.’ Een van de agendapunten betreft ‘de informatieve media en het gebruik van de sociale media ten gunste van residerende Cubanen in het buitenland ter ondersteuning van de revolutie’. De bijeenkomst werd vanochtend om 10 uur geopend door de Cubaanse ambassadeur in Spanje, Alejandro Galiano.

Bron
* De Cubaanse website Cubainformación  opereeert vanuit Spanje en plaatst regelmatig video’s met forumgesprekken ter ondersteuning van het beleid van de Cubaanse regering.

Yoani Sánchez: Buiten bedrijf

Herdenkingsplaat in Havana voor de eerste telefoongesprekken in die stad op 31 oktober 1877

 Het weegt zwaarder dan een “slecht huwelijk”, zei mijn oma altijd over die enorme zwarte telefoon die in het huis van de buren stond. Het had een heel kort kabeltje en wanneer ik gebeld had, zat mijn wijsvinger vol met stof van onder de draaischijf. Nog altijd verwachtte ik gespannen de kreet die aankondigde dat mijn moeder werd gebeld vanaf haar werk of vanuit een van de provincies. Dan stormden we de trappen op om de hoorn tegen ons oor te drukken en te luisteren naar wat een haast metaalachtige stem aan de andere kant zei. Onder de bijna tien gezinnen die in dat complex woonden, waren er maar twee met een telefoonlijn. Zodat ruzie met de eigenaren van zo’n belangrijk apparaat gelijk stond aan eenzaam zijn en afgesneden van de buitenwereld.

1,2 miljoen prepaidbellers
Als Raúl Castro zich in maart 2008 de rol van de mobiele telefonie in de opkomende Cubaanse burgermaatschappij had kunnen indenken, dan zou hij waarschijnlijk nooit het gebruik ervan hebben vrijgegeven. Vóór die datum moesten de Cubanen een buitenlander zien te vinden om het contract voor mobiel bellen af te sluiten en hun daarna toe te staan van de dienst gebruik te maken. De begeerde SIM kaart kon alleen verkregen worden door dezelfde mensen die gebruik konden maken van hotelkamers en huurauto’s, dus door mensen die niet op dit Eiland geboren waren. Gelukkig is er bijna vier jaar geleden een eind gekomen aan die apartheid en tot nu toe hebben meer dan 1,2 miljoen gebruikers een contract voor prepaid bellen bij Cubacel. We zouden niet eens blij moeten zijn met zo’n cijfer, want we lopen nog mijlenver achter bij de rest van de Latijns-Amerikaanse landen.

Sociaal gereedschap
Ondanks de beperkingen van hoge kosten, de slechte dekking in veel gebieden van het land en het tijdelijk buiten bedrijf zijn van de dienst voor ‘lastige’ klanten, heeft de mobiele telefoon uiteindelijk ons leven veranderd. In de huidige tijd heeft de mogelijkheid om tekstberichten te versturen en te ontvangen het contact tussen burgers versterkt, het uitwisselen van nieuwtjes gestimuleerd en ons de onschatbare mogelijkheid verschaft om tweets te versturen zonder toegang tot internet te hebben. Een paar dagen geleden is de prijs van binnenlandse sms’jes verlaagd met 44%, hoewel we nog steeds lichtjaren verwijderd zijn van de prijzen die gelden in de rest van de wereld. Als het de bedoeling is van de enige telefoonmaatschappij in het land om zo meer klanten te trekken en daardoor meer winst te behalen, dan zal ze ook de bijkomende effecten van het vrijgeven van informatie en communicatie dat dit met zich brengt moeten accepteren. Cubacel berekent de economische opbrengsten, maar is niet in staat om de ware potentie te zien van het machtige sociale gereedschap, dat we nu in onze zak dragen.

De teksten van blogger Yoani Sánchez verschijnen op de weblog Generación Y, ook in het Nederlands 

Kanselier Rodríguez: ‘Cuba kan de financiering van internet voor iedereen niet opbrengen’

Tijdens een tweedaags forum op 29 en 30 november jl. in Havana waar ‘de alternatieve media en sociale netwerken’ centraal stonden, heeft de Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken, Rodríguez, gezegd dat Cuba financieel niet in staat is, internet voor alle Cubanen te realiseren. Tijdens deze bijeenkomst werd een politieke strategie geformuleerd bedoeld om de cyberruimte te ‘bezetten’ en te veranderen in ‘een spil van permanente strijd.’ In een slotverklaring kregen Cubanen adviezen en opdrachten voor het gebruik van internet en twitter.  Eén van de aanbevelingen luidde dat Cubaanse surfers en twitteraars het lot van de Cuban Five in Amerikaanse gevangenschap, moeten maken tot ‘de spil voor de permanente strijd.’ Geen enkele dissidente blogger kon het forum bijwonen.

Minister Bruno Rodriguez sprak de deelnemers toe

Minister Bruno Rodríguez constateerde dat ‘de euforie van de sociale netwerken samengaat met het risico van operaties die tot doel hebben regimes te wijzigen en daardoor de vrede bedreigen. Maar deze gevaarlijks omstandigheden maken het nodig dat wij ons meester maken van deze platforms.’ Rodríguez sprak in dit verband  over de ‘dictatuur van Microsoft en Apple.’ Eén van de sprekers tijdens het forum was Raúl Gardes van de Faculteit van Communicatie aan de Universiteit van Havana, die zei: ‘Naast de Occupy-actie van Wall Street, moeten we wellicht de New York Times, de Washington Post, El País, FOX News en andere transnationale media bezetten.’

Uitsluiting kritische bloggers
Aan het forum namen vertegenwoordigers uit 12 landen deel. Vanuit Cuba waren Rosa Miriam Elizalde (uitgever van Cubadebate), Jose Manzaneda (coördinator van Cubainformación) en de blogger van La pupila insomne, Iroel Sánchez, aanwezig evenals andere Cubaanse journalisten, bloggers van officiële staatsmedia, overheidsfunctionarissen en enkele agenten van de Cubaanse geheime dienst van wie kortgeleden de identiteit werd onthuld omdat ze dissidenten bespioneerden. Onafhankelijke dissidenten en bloggers konden niet aan de conferentie deelnemen.

Blogger Yoani Sánchez

Een van hen, Yoani Sánchez, noemde de uitsluiting ‘op zijn minst kinderachtig.’ Sánchez: ‘Exclusieve bijeenkomsten houden over sociale netwerken wijst op een grote angst voor meningsverschillen. Dit forum heeft plaatsgevonden in een exclusieve sfeer, getekend door media-apartheid, die lijnrecht staat tegenover de huidige wereld, waarin mensen die luisteren naar en spreken over sociale netwerken niet langer denken in ideologieën, politieke kleur en linkse of rechtse allianties maar in het ontmoeten van personen die iets te zeggen hebben en die een bepaalde technologie gebruiken om dit te doen.’ Volgens Sánchez is deze bijeenkomst verlopen langs de lijnen van ‘de officialistische confrontatie, die niets te maken heeft met alternatieven’. Aan het einde van het forum werd een 14-punten actieprogramma gepubliceerd. Na lezing hiervan, aldus Yoani Sánchez, werd nogmaals bevestigd dat ‘de deelnemers daar niet waren om gehoord te worden, maar gewoon om instructies in ontvangst te nemen.’

Internetwinkel in Havana

Meer kritiek
Maar niet alleen Sánchez betwist het ‘alternatieve karakter’ van deze bijeenkomst. Bloggers van officiële weblogs klaagden via Twitter, Facebook en zelf in enkele reacties op Cubadebate over de schaarse informatie over dit forum en de uitsluiting van anderen bloggers, maar ook over de toegankelijkheid in Cuba van het internet. De zeer officiële en mysterieuze blogger Yohandry – niemand weet wie de auteur is – kondigde aan dat binnenkort het internet voor publiek toegankelijk is met schappelijker prijzen. Hij doelt dan op de glasvezelkabel die begin dit jaar tot stand kwam tussen Cuba en Venezuela en die de snelheid op internet moet vergroten. Volgens onbevestigde berichten zouden enkele regeringsinstanties er nu al gebruik van maken.

Geen geld?
Minister Bruno Rodríguez benadrukte tijdens het forum dat internet in Cuba gericht is op ‘een sociaal, massief gebruik van internet’ en dat men niet via de markt wil opereren omdat ‘de markt uitsluit.’ (…) ‘De toegang tot internet voor alle Cubanen gaat gepaard met grote investeringen en het land is op dit moment niet in staat die te financieren,’ aldus de minister. Op diverse websites wordt daar sterk aan getwijfeld. In reacties wordt voorgesteld dat Cubanen gewoon zelf betalen voor een internetverbinding thuis: ‘En als dat niet kan, geef hen dan de mogelijkheid om een verbinding via een internetsatelliet te beginnen. Ook door hen zelf betaald.’ Op dit moment is het bezit van satellietantennes strafbaar. Een andere bezoeker schrijft naar aanleiding van het pas gesloten militair verdrag tussen Rusland en Cuba: ‘Er is geen geld om het gebruik van internet te betalen, maar er is blijkbaar wel geld om een Russische fabriek te financieren waar kogels voor AK-47-wapens worden gefabriceerd?’ De uitspraak van minister Rodríguez  over de dictatuur van Microsoft en Apple wordt ‘het domste commentaar van een minister van Buitenlandse Zaken dat ik ooit heb gehoord’, genoemd. De bezoeker heeft nog wel een vraag voor de minister: ‘Welke computersystemen gebruikt het Ministerie van Binnenlandse Zaken, de geheime dienst en de regering?’ Veel bezoekers ergeren zich ook aan de oorlogstaal die Cubaanse autoriteiten gebruiken als het gaat om sociale media. Een veel gehoorde leus tijdens dit forum luidde: De la Ciberguerra a la Ciberdefensa activa / Van cyberoorlog naar Ciberdefensie. Een reactie luidt: ‘‘Stop met ‘de strijd’, de ‘offensieven’ en al die kletspraat die de Castrodictatuur gebruikt om het blokkeren van een vrije stroom van informatie voor de Cubaanse bevolking te rechtvaardigen.’

Linken
* Yoani Sánchez in de Huffington Post (Engels)  over het forum in Havana
De overheidssite Cubadebate over het forum in Havana
* Declaración Final / Slotverklaring in het Engels en Spaans van het Taller Internacional 29-30nov2011