Spraakmakende film Sergio & Serguéi over Speciale Periode

Donderdag jl. was de film Sergio & Serguéi van Ernesto Daranas eindelijk in bioscoop Yara in Havana te zien. De film beleefde zijn première zondag een week geleden tijdens het Internationaal Festival van de Latijns-Amerikaanse Film, maar de projector van bioscoop Chaplin begaf het. Na afloop vulde de zaal zich met applaus, tranen en gelach. Thema is de Speciale Periode toen eind jaren tachtig de Sovjet-Unie de hulp aan Cuba stopzette en het land in een diepe crisis terechtkwam. Tot nu toe is het onduidelijk of de film ook de gewone Cubaanse bioscopen zal bereiken.

film-affiche-Sergio & SerguéiDe Cubaanse filmmaker Daranas, wiens vorige film Conducta (Gedrag) veel prijzen ontving, was aanwezig bij de première en zei het te betreuren dat de Yara-bioscoop niet over ‘optimale kwaliteit technologie beschikte zowel qua beeld als geluid.’ Dit ‘is een film om over te glimlachen en na te denken,’ zei de producent. De film kijkt terug naar ‘een crisis die nog niet ten einde is’, een verwijzing naar een niet al te ver verleden waarvan de echo’s nog steeds resoneren in het huidige Cuba.

Complexe situaties
Sergio & Serguéi speelt zich af in 1991 in Havana, wanneer de Speciale Periode is begonnen. Sergio is hoogleraar Marxisme en een liefhebber van amateurradio. Serguéi is een Sovjet -kosmonaut die als Sovjetburger door de ruimte reist en naar de aarde wil terugkeren als Rus. Hij brengt angstige dagen door in een beschadigd Mir-ruimtestation. Sergio & Serguéi communiceren per radio en helpen elkaar, ondanks de tegenspoed die ze ervaren en de complexe omstandigheden waarin hun respectievelijke naties verkeren. Op Aarde heeft de wrede economische crisis in Cuba, veroorzaakt door de ineenstorting van de Sovjet-Unie – de periode die Fidel Castro De Speciale Periode in Tijden van Vrede noemde – de paranoia van Sergio verscherpt, terwijl hij wegvlucht voor zijn vervolgers in dienst van de staatsveiligheid. Voor Mario Guerra, de acteur die de rol van de verklikker Ramiro speelt, is het werk van de politieke politie in Cuba ‘een vorm van castratie’ en hij bekent dat het hem goed doet als het publiek lacht om ‘zo’n idiote figuur’ als Ramiro. ‘Er zijn zaken die het niet verdienen om serieus genomen te worden,’ zegt Daranas, verwijzend naar het karakter van deze agent van de geheime dienst. Hij is bij het maken van Sergio & Serguéi geïnspireerd door deze ‘operettefiguren’, die voortdurend inbreken in iemands dagelijks leven en de dromen van mensen. Hij weigert deze ‘controleurs’ serieus te nemen. Tijdens de persconferentie vertelt hij ook dat de film nu wel vertoond is op dit internationale filmfestival, maar dat de vertoningsagenda voor de Cubaanse bioscopen nog steeds niet bekend is.

film-Sergio & Serguéi-perlman

Ron Perlman en Sergio en Serguéi

Papierwinkel
De film bevat zeer waardevolle speciale effecten en de ploeg moet geprezen worden vanwege het inhuren van een acteur van het kaliber van Ron Perlman, die de rol van Peter speelt. Peter is een Amerikaanse journalist die in New York woont en geïnteresseerd is in het onderzoeken van de propaganda van het ruimtevaartprogramma van zijn land en daarvoor contact opneemt met Sergio. De gelauwerde Amerikaanse acteur beschrijft zijn personage als ‘een half revolutionaire joodse journalist die in New York woont’, en die ‘de verschillende vormen van corruptie binnen de Amerikaanse regering’ onthult. Perlman moest ‘meer dan drieduizend papieren’ tekenen om toestemming te krijgen van de vakbond United States Actors Association om aan deze Cubaanse film te kunnen werken.

film-Ernesto-Daranas-director-film-Sergio & Serguéi

Regisseur Ernesto Daranas

Identificatie
De film leidt bij het Cubaans publiek tot reacties van herkenning en identificatie. ‘Ik wil niet dat mijn dochter zoiets moet doormaken,’ zegt Sergio in de film en die uitspraak leidt tot een voelbare emotie onder de aanwezige ouders en grootouders die de Speciale Periode meemaakten. De docent Marxisme ziet hoe de wereld die hij kent uiteenvalt en hoe hij zijn principes terzijde moet schuiven om zijn familie te ondersteunen. Het is het verhaal dat velen herkennen die tot het uiterste gingen in hun dagelijkse strijd om te overleven. Voor Daranas is de film een verhaal ‘over vriendschap’ en ‘over goede mensen die beter verdienen’. Maar het is ook een film over geesten die door het leven van de natie bewegen en die ons doen afvragen: ‘Waar waren al die offers goed voor als we de ramp van heden ten dage in beschouwing nemen?’

Bron
* Luz Escobar, 14ymedio, 15 december 2017

Link
* Website Sergio y Serguéi

New Statesman: hoe het vlaggenschip van Cuba, de gezondheidszorg, achteruitging

In oktober 1960 evalueerde de marxistische historicus Eric Hobsbawm voor de lezers van de New Statesman een inschatting van de eerste stadia van de Cubaanse Revolutie. Bijna twee jaar na de triomf van de rebellen omschreef Hobsbawm het centrale principe van Fidel Castro’s Beweging van de 26e Juli, namelijk dat om ‘’vrij en welvarend te zijn, Cuba vrij moest zijn van imperialisme, armoede en onwetendheid’. Nu we de laatste vijf maanden van het premierschap van Fidel’s broer Raúl ingaan, leert de teloorgang van de Cubaanse gezondheidszorg dat de revolutie deze drie doelstellingen niet met succes heeft verwezenlijkt.

bohemia-fidel-castro-11011959

Het populaire weekblad Bohemia met ‘editie van de vrijheid’, 11 januari 1959.

In januari 1959, in de eerste weken van zijn nieuwe regering, vertelde Fidel Castro het Cubaanse weekblad Bohemia dat hij ‘elke relatie met dictatoriale staten zou verwerpen… in de eerste plaats met de Sovjet-Unie.’ Maar binnen drie jaar verklaarde hij onomwonden: ‘Ik ben marxistisch-leninistisch en ik zal dat tot de laatste dag van mijn leven zijn…’ Binnen vier jaar plaatste hij Sovjetraketten op zijn eiland. De verklaring voor Castro’s ommezwaai had eerder geopolitieke dan ideologische motieven. Het wederzijds wantrouwen tussen Cuba en de Verenigde Staten duwde Castro in de richting van de Sovjet-Unie. Het resultaat was een deal waarbij financiele miljardensteun beschikbaar kwam in ruil voor een basis in de Caraïben. Dankzij dit contract kon de Cubaanse regering, die door de Sovjet-Unie werd gefinancierd, veel van de sociale voorzieningen invoeren waarom het eiland zo geprezen zou worden, waaronder de gezondheidszorg van wereldklasse.

Koude Oorlog
Tot de val van zijn financier in de Koude Oorlog kon Castro’s revolutie veel van de idealen waarmaken. Maar Castro had wel een Faustiaans pact gesloten. Toen de tanks de democratische ambities van de Praagse Lente vermorzelden, weigerde Castro deze wreedheid te veroordelen. Ondanks al zijn nationalistische retoriek en de rol van underdog die hij speelde, was Cuba cliënt van ’s werelds op één na machtigste staat, geworden. Dit contract was het fundament waarop de Cubaanse welvaart rustte en de katalysator voor de democratisering van de gezondheidszorg. Toen de Sovjet-Unie ophield te bestaan, was het ook gedaan met de geldstroom naar Cuba. Het land belandde in een economische crisis die eufemistisch bekend staat als de Speciale Periode. De gezondheidszorg veranderde langzaam in een systeem met twee afdelingen, namelijk voor de gewone Cubaan en de melkkoe speciaal voor de gezondheidstoerist. ‘Alles voor de gezondheidstoerist, wat overblijft is voor ons,’ werd wel gezegd.

Burt Glinn, Castro speaks in Santa Clara, January 5, 1959

Castro spreekt op 5 januari 1959 de inwoners van Santa Clara toe

Verslechtering
Toen Castro’s rebellen de dictator Fulgencio Batista verjoegen, had Cuba meer artsen per hoofd van de bevolking dan de Britse gezondheidsdienst en was de levensverwachting niet veel lager dan die in de VS. De revolutie van 1959 heeft deze voordelen geconsolideerd en uitgebreid, dankzij de financiering door de Sovjet-Unie. Sinds de jaren negentig is de kwaliteit van de gezondheidszorg echter achteruitgegaan. Duizenden Cubaanse artsen werken in het buitenland in het kader van internationale missies in landen als Venezuela en Brazilië. Dat levert de Cubaanse regering ongeveer $2,5 miljard per jaar op. Thuis staan de medische voorzieningen voor gezondheidstoeristen en de politieke elite in schril contrast met de middelmatigheid en schaarste van geneesmiddelen voor de gemiddelde burger in Cuba.

Zwarte markt
Miguel, een veertigjarige muzikant en percussieleraar in de tweede stad van het land, Santiago, moest zo lang wachten op een tandheelkundige ingreep dat hij gedwongen werd dit op de zwarte markt te laten doen. ‘Vaak is er geen water in onze ziekenhuizen en heel vaak, zijn er geen recepten,’ zegt hij. ‘En wanneer de overheid niet beschikt over de recepten die nodig zijn, wordt ons geadviseerd naar de apotheken te gaan, waar het geneesmiddel wel beschikbaar is, maar men in deviezen of convertibele peso’s moet betalen. Dan kunnen je medicijnen meer kosten dan je maandloon. Voor de gezondheidstoerist, alles. Voor ons, wat er nog over is.’

ziekenhuisruimtevoorafnemenbloedmosnters

Ruimte voor afnemen van bloedmonsters

Mauricio, buschauffeur uit de stad Camagüey, vertelt een gelijkaardig verhaal over schaarste en smerigheid bij de gezondheidszorg. ‘Ik was een week in het ziekenhuis en kon geen enkele dag douchen. En toen mijn zus in het ziekenhuis werd opgenomen, weigerde de schoonmaker van de afdeling ook maar iets te doen. De familieleden van de zieke moesten de vloer vegen.’ Het revolutionaire Cuba, dat ooit vrij was van veel vormen van armoede, heeft nu moeite om de basis medische diensten te leveren. Castro is er echter wel in geslaagd om een van de door Hobsbawm vastgestelde kerndoelen te bereiken. Het goed opgeleide Cubaanse volk is zich bewust van de mislukkingen van zijn regime en weet maar al te goed welke tactieken nodig zijn om toch toegang te krijgen tot een dienst die ooit de trots van een volk was. Tyson Gutiérrez (niet zijn echte naam), werkzaam voor de staat in Camagüey, zegt: ‘Ik had pijn in mijn borst, dus ging ik naar de dokter. Hij pakte zijn stethoscoop en zei onverschillig dat hij niet kon zien dat er iets mis was, en adviseerde mij maar weg te gaan. Toen ik hem wat geld toestopte, werd hij plotseling wakker, pakte opnieuw de stethoscoop opnieuw uit en, wonderbaarlijk, zag nu wel wat.’

venceremos-5jaar-cubare-volutie20jaar-1979

In 1979 vierde de solidariteitsbeweging Venceremos in het Amsterdamse Paradiso het 20-jarig bestaan van de Cubaanse revolutie.

Overdaad aan Cuba-utopisme
In het artikel van Hobsbawm uit 1960, vol lof voor de revolutie, lezen we ook een tip, die tot voorzichtigheid maant en waarschuwt voor de ‘moeilijkheden die zich in toenemende mate zullen voordoen, en waarschijnlijk over het hoofd zullen worden gezien bij een teveel aan Cuba-utopisme’. De schrijver toont een vooruitziende blik. Het Cuba-utopisme bestaat vandaag nog steeds wanneer de verdedigers van het regime naar het sociaal beleid van de regering op het gebied van onderwijs, gelijkheid en gezondheidszorg verwijzen. Toch verhult deze retoriek niet dat Cuba zelfs in zijn hoogtijdagen niet op eigen kracht welvarend was, noch werkelijk vrij van imperialisme was. Nu het op eigen benen moet staan, ontdekt Cuba dat armoede weer lelijk toeneemt.

Opvolger
In maart volgend jaar, wanneer Raúl Castro met pensioen gaat, zal Cuba voor de eerste maal in 60 jaar niet door een Castro geregeerd worden. Vooral gezien de rampzalige financiële situatie waarin bondgenoot en goedkope olieleverancier Venezuela verkeert, staat Cuba op een kruispunt. Zal de opvolger van Castro in staat zijn om de ernstige sociale en economische uitdagingen het hoofd te bieden? Daar hangt van af, hoe lang de politieke status quo van het eiland kan voortduren.

Bron
* Daniel Rey, New Statesman, november 2017

De lach en de humor zijn onze sterkste wapens

De website Habanero 2000 bevat veel teksten en herinneringen van Cubanen die in de VS wonen, maar ook van Cubanen die voor langere of kortere tijd weer naar Cuba terugkeren. De column van 19 januari 2015 was gewijd aan de lach en de humor. Hoewel de meeste Cubanen met afschuw terugdenken aan de zogeheten Speciale Periode*, wordt er ook gelachen bij het ophalen van oude herinneringen aan die tijd.

periodo-especial-cuba-venezuelaTijdens mijn laatste reis naar Havana kwam ik een oude vriendin tegen, zo’n vriendin waarmee je gezamenlijke gebeurtenissen uit het verleden ophaalt en je dan beide realiseert hoe jong je toen was. Ze vertelde me dat ze eens naar het strand was gegaan met een groep vrienden, waaronder een Spaanse vriendin die in Cuba op vakantie was. Terwijl ze hun tenten opzetten en zich voorbereiden op de dag, haalden ze herinneringen op aan de vreselijke Speciale Periode.*

Herinner jij je die biefstuk van grapefruitschil nog?, vroeg een van ons onder luid schatergelach. En wat te denken van masa carnica? De oudere dame die het trachtte te verhullen, door het te frituren, maar er was niemand die het eten wilde, bracht een vriend uit.  Er is zeker niemand meer die zich nog het gehakt van een bananenschil herinnert? In een aantal restaurants op het platteland stond dat zelfs op het menu. Dat was echt om te janken. Zoals ze nu zouden zeggen: ‘Huilen alsof je een borst verliest.’
En de apagones of black outs van 8 ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds. Wie met licht naar bed ging, had vervolgens tot 4 uur ’s ochtends geen elektriciteit. Niemand kon een hele nacht slapen.
En wat te denken van de Jabon angolano of Angolese zeep? Heel veel water, en verder met je handen afdrogen.

De Speciala periode was ook het moment waarop de fiets in Cuba op grote schaal werd geintorduceerd, op veel manieren

De Speciale Periode was ook het moment waarop de fiets in Cuba op grote schaal werd geintroduceerd, op veel manieren..

Talisman
De vriendengroep lachte om de herinneringen aan de verschrikkelijke jaren negentig. De Spaanse keek hen serieus aan en zei: ‘Ik snap niet waarom jullie lachen. Wat jullie vertellen is om te huilen en jullie vertellen het alsof het iets heel grappigs is. Waar lachen jullie om?.’ Zonder te lachen keken de vrienden elkaar aan. Een van hen besloot namens hen allen te spreken: ‘Wij Cubanen zijn zo, wij lachen zelfs om de heilige Maria en de moeder van de tomaten. Lachen is onze beste remedie. Ik geloof dat het precies hier om gaat vandaag, dat wij hier zijn en verhalen vertellen die jouw ogen vochtig maken en waarvan wij in een deuk liggen. Wij hebben geleerd om ons het lachen niet te laten vergaan, omdat dit in feite hetzelfde is als de hoop niet verliezen. De lach is als een bescherming, een talisman die fungeerde om onze dromen te realiseren, om niet de reden en het gevoel te verliezen. Het waren erbarmelijke tijden, voor velen de zwaarste jaren die ze kenden. Nu herinneren we ons die tijden, die we hebben overleefd, onder andere door te lachen, vanwege het feit dat we ons gevoel voor humor niet zijn verloren.

Beeldend kunstenaar Xavier Cortada presenteerde de 'masa carnica' tijdens een expositie

Beeldend kunstenaar Xavier Cortada presenteerde de ‘masa carnica’ tijdens een expositie

Eerst zien
Mijn vriendin vertelde wat er was gebeurd en was het met hen eens. Een glimlach niet laten verdwijnen, altijd lachen, ook om onszelf. In de ergste situatie het positieve boven brengen, het negatieve omvormen en om alles en iedereen lachen. Vaak is een lach, humor het enige wapen geweest waarover we beschikten om lastige situaties onder ogen te zien en te overleven. Een goede Cubaan is onvolledig en verwelkt zonder te lachen en de humor. Ik betwijfel niet dat wanneer men in de straten van Havanna op de hoogte zal zijn van de nieuwe maatregelen die de regering Obama heeft aangekondigd een buurvrouw zal schreeuwen: ‘Eens kijken wie ze de schuld gaan geven van alles als de Amerikaanse boycot verdwijnt!’ En onder bulderend gelach zal meer dan een persoon zeggen: ‘Veranderingen? Eerst zien, dan geloven.’

 Link
* De website Habanero 2000 bevat veel teksten en herinneringen van Cubanen die in de VS wonen maar Cuba regelmatig bezoeken.
* Het recept van Bistek de Toronja

Noot
* Over de Speciale Periode
De Periode Especial in de jaren negentig valt samen met het einde van de miljarden steun van de toenmalige Sovjet Unie aan het Cubaanse regime. Er was gebrek aan alles: voedsel, kleding, zaken voor de persoonlijke hygiene, elektriciteit en vervoer. Tekorten aan olijfolie werden aangevuld met een soort cocosmelk, consumptie-ijs werd aangelengd met maizena en de schaal van eieren werd vermalen en vermengd in de rijst, de zogeheten arroz vikingo. Katten verdwenen uit het straatbeeld en dieren verdwenen uit de dierentuin van Havana. Berucht werd de Bistec de Toronja, biefstuk Bistoron, die officieel gepresenteerd werd tijdens een culinaire wedstrijd op de Cubaanse televisie. De biefstuk bestond uit gefrituurde schil van een grapefruit (of banaan) en zou hét voorbeeld zijn van de slimheid van patriottische koks in Cuba bij hun strijd tegen het Yankee-embargo. En dan was er nog Jabón angolano, Angolese zeep. Zeep om te wassen hadden de meeste Cubanen toen niet; hen restte slechts jabón angolano: ‘Gooi een emmer water over je heen en gebruik je handen.’

Het complexe Cuba (2)

Mary J. Loftus, journaliste van de Amerikaanse internetkrant Huffington Post, wil voorkomen in de val van de stereotypen terecht te komen als zij de hele Cubaanse bevolking bestempelt als idealistische, zorgeloze muziekliefhebbers terwijl hun dagelijks leven ook een strijd is van de ideologie tegen de economische praktijk van alle dag. Hier volgt het tweede deel over haar bezoek aan Havana, samen met haar zoon Adam.

huishavanaluchaHistorische gebouwen die op instorten staan worden nu met het geld dat toerisme oplevert, opgeknapt. Veel woningblokken in Sovjetstijl waar de was op de balkons hangt en omgeven met groentetuinen, bewijzen dat deze flatgebouwen dicht bevolkt zijn. Omdat het in Cuba zonnig en heet óf regenachtig en heet is, zitten bewoners zonder airco buiten op straat en op de stoep, verkopen sandwiches of souvenirs dankzij de soepelere regels rond straatverkoop waardoor zij aan huis een zaak kunnen beginnen, een maatregel die tijdens de periode van president Raúl Castro is ingevoerd.

Aparte wereld
Het toerisme is een belangrijke steunpilaar van de economie van het eiland en levert jaarlijks ongeveer 2 miljard dollar op. Het is een aparte wereld met eigen hotels, valuta en vaak kortere rijen wachtenden om aan een ijsje te komen. Ingezetenen ontvangen maandelijks nog een bonnenboekje, maar dat is nauwelijks voldoende om een halve maand van te kunnen leven. Banen zijn er niet en dat betekent dat het leven van een gemiddelde Cubaan mijlenver verwijderd ligt van strandvakanties en luxe artikelen. Onze gids heeft twee of drie baantjes en vist tussendoor om rond te komen. ‘In Cuba is alles gecompliceerd.’

In de bodega of staatswinkel koopt de Cubaan op basis van zijn bonnenboekje enkele basisproducten

In de bodega of staatswinkel koopt de Cubaan op basis van zijn bonnenboekje enkele basisproducten

Somberte
Een student met wie we reizen, beveelt ons de weblog Generación Y aan, een weblog geschreven door een jonge Cubaanse en gepost buiten Cuba want de toegankelijkheid van internet is zeer beperkt en dat wordt wellicht ook gecontroleerd, alhoewel onze gids vertelt dat zij en de meesten van haar vrienden op Facebook zitten. Hier is een recente post bij Generación Y over het publiek dat bij een monoloog van een komediant in het Karl Marx Theater aanwezig was. De humorist ging in op de economische problemen, de migratiehervorming, de excessieve controle op de particuliere kleine ondernemers tot en met het schandaal van de glasvezelkabel voor internet. We schaterden het uit. We lachten over onze problemen en onze miserie, we lachten over ons zelf. Na de voorstelling zochten de aanwezigen zich een weg naar de uitgang. De straat La Primera stond vol mensen. Ik nam een bus naar huis en leunde tegen het raam van de bus….niemand glimlachte. De humor was achtergelaten in onze stoelen en op het toneel, wij waren teruggekeerd in onze sombere werkelijkheid.’

Verborgen ergernis
Overal is sprake van materiële tekorten, maar niet zo erg als tijdens de jaren negentig van de Speciale Periode toen het land de materiële steun verloor van de Sovjet Unie. Maar ook nu hebben kledingzaken niet meer dan een of twee rijen schoenen, jurken en shirts. En je hebt geluk als je tandpasta of tampons vindt, ook als verwende toerist. Veel is te wijten aan het Amerikaans embargo en hoewel de Cubanen beweren: ‘Amerikanen te mogen maar Amerika niet’ is de mogelijke aanwezigheid van een verborgen ergernis over toeristen uit het Yankee-imperialisme, die het mango-ijs eten en de goedkope rum drinken, buffetten met voedsel te over hebben en voor wie de rijen in de winkels kleiner zijn, niet denkbeeldig.

Op de achtergrond de Amerikaanse vertegenwoordiging aan de Malecón in Havana

Op de achtergrond de Amerikaanse vertegenwoordiging aan de Malecón in Havana

Noodzakelijke reis
Ik weet slechts wat ik in 10 dagen kon waarnemen, dagen die een reëel beeld  geven van een land dat ik tot nu toe slechts in mijn verbeelding kende. Dus Adam, van harte welkom op dit zeer speciale eiland. Ik zal zien hoe het je vergaat en hoe het voelt tegelijkertijd een toerist, een outsider, indringer, een kapitalist, een koloniaal, de Ander en de Onderdrukker te zijn, maar steeds verleid en verwelkomd te worden met warmte en stijl. Het is misschien niet de reis die je verwachtte, maar het is de reis die je nodig hebt.

Bron
* Mary J. Loftus in de Huffingtonpost van 22 juli 2013

1992: Cuba heeft een revolutie binnen de revolutie nodig (1)

Op het hoogtepunt van de Speciale Periode in 1992 – precies 10 jaar geleden – schreef de vice-voorzitter van de officiële Cubaanse schrijversbond, Lisandro Otero (1932), een artikel over de crisis die Cuba toen doormaakte. Hij constateerde dat in de Sovjet Unie en in Oost-Europa inmiddels duidelijk is bewezen hoe impopulair dit systeem is en tot welke economische wantoestanden dit leidt.’’ En dat in Cuba radicale veranderingen nodig zijn. Hij riep op tot een tolerantie tegenover afwijkende beelden en wereldbeschouwingen. Verder zegt Otero dat er ‘uiteraard maatregelen moeten worden genomen om definitief een einde te maken aan de ‘actos de repudio’, de publieke veroordelingen — een soort verbale lynchpartijen — die naar alle waarschijnlijkheid door de regering worden aangemoedigd en die bedoeld zijn om andersdenkenden te intimideren. Het artikel van deze prominente Cubaan kreeg destijds alle aandacht…buiten Cuba. Le Monde Diplomatique, maar ook de Volkskrant publiceerden de integrale tekst. In Cuba werd de tekst nooit aan het papier toevertrouwd en de officiele websites die aandacht schenken aan Otero – hij overleed  in 2008 – ontbreekt de tekst.

Otero in de beginjaren van de revolutie. Wanneer zich in deze periode conflicten voordeden tussen de partij en kritische schrijvers, koos Otero consequent de kant van de machthebbers, c.q. Fidel Castro. Tot zijn dood in februari 2005 bekritiseerde Otero de literaire kwaliteiten van het werk van de uitgeweken Cabrera Infante. Otero: 'Cabrera Infante leefde van de tegenstellingen en de animositeit maar hij begreep niet de belangrijke sociale veranderingen die de wereld in deze tijd doormaakt’.

Otero zelf heeft er na publicatie ook niet meer in het openbaar over gesproken; hij behoorde tot de bevoorrechte kunstenaars die deels in Cuba en deels in het buitenland hun jaren doorbrengen. Zij kunnen vrij rondreizen in het buitenland, er delen van het jaar wonen en hun werk in het buitenland verkopen. Otero verbleef o.a. in Mexico en werkte daar voor het dagblad Excelsior.  Hier volgen enkele fragmenten uit de tekst van Otero.

‘Kernbegrippen marxisme
De beroemde, min of meer gekscherende definities van drie kernbegrippen geven inzicht in het vermaledijde systeem. Bureaucraat: iemand die voor elke oplossing een probleem heeft. Socialisme: een regeringsvorm waarin alles verplicht is wat niet verboden is. Geschiedenis: in het kapitalistische systeem weet niemand hoe zijn toekomst eruit zal zien, in het socialistische systeem weet niemand hoe zijn verleden eruit zal zien.‘

Vrijheid van meningsuiting voor alle stromingen
‘Het is duidelijk dat er op Cuba meer mensen moeten worden betrokken bij de politieke besluitvorming en dat men toleranter moet zijn ten aanzien van afwijkende beelden en wereldbeschouwingen waardoor de onafhankelijke bewegingen de ruimte kunnen krijgen om alternatieve wegen aan te geven die kunnen leiden naar een betere maatschappij. Een dergelijk pluralisme is ondenkbaar zonder vrijheid van meningsuiting voor alle denkrichtingen en ideologische stromingen. Een belangrijke stap in deze richting werd gedaan toen de partij zich openstelde voor mensen met een religieuze overtuiging. Volgens Thomas Jefferson dient de overheid zich niet te bemoeien met de individuele overtuigingen van haar burgers. Dit principe geldt ook voor Cuba, waar de ontwikkeling van een nieuw politiek bestel tot de mogelijkheden is gaan behoren na de ondergang van het Sovjet-socialisme, ook al zijn de omstandigheden voor een dergelijke ontwikkeling allesbehalve gunstig, gezien de dramatische situatie waarin het land verkeert.’

Wisseling van de wacht nodig
Voor een dergelijke vernieuwing is een wisseling van de wacht binnen de politieke top noodzakelijk. Het kan niet goed zijn dat een land gedurende drie decennia door een en dezelfde groep leiders wordt geregeerd, hoe rechtschapen en verstandig deze ook mogen zijn. Het onvermijdelijke verouderingsproces en de daarmee gepaard gaande lichamelijke aftakeling leiden tot een verminderd aanpassingsvermogen, terwijl dit juist in crisissituaties onontbeerlijk is.

Een acto de repudio (2009), door Otero omschreven als 'een verbale lynchactie'. Nog steeds vinden 'actos de repudio' plaats.

Einde ‘verbale lynchpartijen’
En uiteraard moeten er maatregelen worden genomen om definitief een einde te maken aan de ‘actos de repudio’, de publieke veroordelingen —een soort verbale lynchpartijen — die naar alle waarschijnlijkheid door de regering worden aangemoedigd en die bedoeld zijn om andersdenkenden te intimideren. Er moeten nieuwe media komen, liever vandaag dan morgen, waarin plaats is voor een breed scala aan ideeën. Er zal nu echt moeten worden geluisterd naar degenen binnen de partij die voorstander zijn van een koerswijziging, en zelfs naar hen die niet zo zuiver in de leer zijn maar niettemin hun land willen helpen, al was het maar door kritiek te leveren.

Liberalisme: geen onbetwiste overwinnaar
Het einde van de geschiedenis is nog niet in zicht, niet voor de industrielanden, maar zeker niet voor de ontwikkelingslanden die gedoemd zijn een bijrol te spelen. De grote ideologieën zijn nog niet dood en het liberalisme is niet de onbetwiste winnaar, wat Francis Fukuyama ook moge beweren. Conflicten zullen er blijven zolang er nog sociale ongelijkheid bestaat, iets waarvoor ook het westerse democratische model geen oplossingen biedt. Eerder lokt de concurrentie tussen de verschillende handelsblokken nieuwe confrontaties uit. Van deze tegenstellingen kan Cuba profiteren. Als het regime de huidige ’speciale periode’ te boven komt, is de meest kwetsbare fase uit zijn geschiedenis voorbij en het gevaar dat het door de Verenigde Staten omvergeworpen wordt, zal langzaam wijken.

Relaties met VS verbeteren
Op den duur zal Amerika de betrekkingen met Cuba wel moeten verbeteren. In Cuba rekenen sommigen erop dat de economische sancties geleidelijk worden versoepeld zodat nieuwe perspectieven zich zullen openen. Optimisten gaan er vanuit dat Cuba zonder veel problemen in de Latijnsamerikaanse gemeenschap kan worden opgenomen. De pessimisten echter verwachten dat de regering als gevolg van massale volkswoede omvergeworpen zal worden met alle verschrikkelijke gevolgen van dien; ze voorspellen zelfs een contrarevolutie die onherstelbare schade zal aanrichten en gepaard zal gaan met de gruwelijke excessen van een ‘Witte Terreur’. De politieke leiding stelt het voormalige socialistische blok verantwoordelijk voor de problemen omdat dit de leveranties aan Cuba nagenoeg geheel heeft stopgezet; daarnaast wordt vanwege zijn economische sancties Amerika als schuldige aangewezen.