Hoe Che ‘de koning van de suiker’ zijn rijkdom afnam

Julio Lobo (1898) was tot 1958 de rijkste mens van Cuba. Hij werd ‘de koning van de suiker’ genoemd en bezat 14 suikercentrales. BBC Mundo beschrijft hoe Che Guevara in oktober 1960 Lobo’s rijkdom in beslag nam. In de jaren vijftig werd zijn bezit op 2 miljard dollar geschat.

lobo-julio-suikermagnaat

Julio Lobo

Die nacht van de 11e oktober 1960 reed er een zwarte Chrysler door de straten van Havana. In de auto zat Julio Lobo, de rijkste man van Cuba die nog niet besefte dat hij naar een bijeenkomst ging die de rest van zijn leven zou bepalen. De Chrysler parkeerde tegenover de kantoren van de Nationale Bank van Cuba. Lobo die enigszins kreupel liep, betrad het gebouw waar de nieuwe president-directeur van de Nationale Bank, Ernesto ‘Che’ Guevara, sinds enkele maanden zetelde. Lobo was te middernacht door Che opgeroepen voor spoedoverleg. Ze zaten tegenover elkaar aan een tafel vol stapels papieren in een dichte wolk sigarenrook. Aan de ene kant de sobere communist met zijn baret, de kopie van de Nieuwe Mens, aan de andere kant het symbool van de bourgeoisie van het eiland, het ultieme symbool van het Cubaans kapitalisme. ‘Het was een uniek moment; daar ontmoette het Cuba van vóór en na 1959 elkaar en men kon zien dat het uur van de waarheid had geslagen,’ aldus John Paul Rathbone, auteur van De suikerkoning van Havana: de opkomst en ondergang van Julio Lobo, Cuba’s laatste tycoon.

cover-sugarking0of-havanaHet Volk
Guevara hield het kort. Hij nodigde Lobo uit de suikersector in de nieuwe regering te leiden in ruil voor zijn bezittingen. Hij zei hem ook dat er in de nieuwe samenleving geen ruimte meer was voor het kapitalisme en nodigde hem uit zijn kant te kiezen. Lobo zou in zijn villa kunnen blijven wonen en het vruchtgebruik kunnen krijgen van de Tinguaro, een van zijn 14 suikercentrales en zijn meest geliefde. De andere 13 centrales, pakhuizen, raffinaderijen, de radiostudio’s, de bank, de rederij, de luchtvaart -maatschappij, verzekeringen en de oliemaatschappij zouden overgaan in handen van het Volk of de Revolutie. Lobo reageerde niet ter plekke en vroeg om enkele dagen bedenktijd. De volgende ochtend, toen hij op zijn kantoor kwam, vroeg hij zijn secretaresse om hem te helpen bij het zoeken naar enkele belangrijke documenten, die nu nog steeds in handen zijn van zijn nakomelingen in Florida. ‘Dit is het einde,’ zei hij. Twee dagen later zat hij in een vliegtuig dat hem naar de VS bracht en keek uit over zijn geboorteland, ‘het eiland waar hij het meest van hield’.

suikerrietplantage

Suikerrietplantage

De bloei
Lobo was als 2-jarige in Cuba aangekomen, afkomstig uit Caracas, waar hij in 1898 werd geboren. Zijn familie, Sefardische joden, had zich daar gevestigd na een lange reis van Nederland via Spanje naar Portugal en Curaçao. ‘Vader verkreeg een fortuin in Cuba en Julio wordt, net als bijna alle kinderen van rijke mensen, naar de Verenigde Staten gestuurd om te studeren. Dan gaat hij terug naar Cuba en begint hij aan de bouw van zijn suikerrijk,’ zegt Rathbone. In zijn boek Cuba, The Pursuit of Freedom, schat historicus Hugh Thomas dat Lobo in 1958 bijna 405.000 hectare van het land in Cuba beheerste. Hij controleert het grootste deel van de in cultuur gebrachte suikerrietvelden in Cuba. De suikercentrales van Lobo leverden 4 van de 6 miljoen ton suiker die het land jaarlijks produceerde. ‘Cuba en suiker waren in die tijd het equivalent van Saoedi-Arabië en olie nu. Vanuit Havana werden de suikerprijzen op de wereldmarkt gecontroleerd. En achter die prijzen zat Julio Lobo,’ voegt Rathbone toe. Met de inkomsten uit suiker breidde Lobo’s ‘imperium’ zich uit tot het bankwezen, de scheepvaart en de luchtvaart. Volgens zijn biograaf, was een van zijn doelen om het Amerikaans kapitaal van het eiland te verdrijven. ‘Lobo verdiende zijn fortuin in Cuba en investeerde het in Cuba. Hij kocht veel suikermolens van Amerikanen omdat hij geloofde dat de Cubanen de controle over het land moesten hebben,’ zegt Rathbone. ‘Het is een aspect uit zijn leven dat wijst op nationale trots en vaderlandsliefde onder een bepaald deel van de Cubaanse bourgeoisie op het eiland. Dit in tegenstelling tot de clichés die er  bestaan over de bourgeoisie en de Cubanen voor de revolutie,’ zegt de schrijver.

musei-napoleonico-havana

Museo Napoleonico in Havana

Nieuw fortuin
Na zijn vlucht naar New-York verkreeg Lobo nieuw kapitaal op Wall Street, maar binnen vijf jaar raakte hij opnieuw bijna alles kwijt. Hij besloot vervolgens naar Spanje te gaan. Hij was een bewonderaar van generaal Francisco Franco en had al eerder financieel bijgedragen aan zijn strijd tegen de Republikeinen. Hij zou echter ook geld geven aan de rebellen die Fidel Castro leidde in de Sierra Maestra. Met zijn rijkdommen financierde hij ook het Museo Napoleónico in Havana met grootste verzameling memorabilia over Napoleon buiten Frankrijk. Lobo stierf op 20 januari 1983 in Madrid. Volgens Ratbone had hij minder verdriet over het verlies van zijn suikerraffinaderijen en andere rijkdommen, maar was het vooral het verlies van de schilderijen van Bartolomé Esteban Murillo, Diego Rivera, Da Vinci en Salvador Dalí die hem pijn deden. Die had de staat na zijn vertrek uit Cuba  geconfisqueerd.

Bron
* BBC News Mundo, 10 november 2018

Link
* Boekbespreking van The Sugar King of Havana: The Rise and Fall of Julio Lobo, Cuba’s Last Tycoon by John Paul Rathbone, Amercias Quarterly, Lente 2011

Advertenties

Cuba importeert suiker uit Frankrijk voor eigen bevolking

De suiker die in september op basis van de rantsoenering via de libreta aan Cubanen is verkocht, komt uit het verre Frankrijk. De tegenvallende resultaten van de suikeroogst dwongen de Cubaanse overheid suiker te importeren, een product dat tot een paar jaar geleden het symbool van het land was.

suiker-frankrijk
In onberispelijke witte zakken wordt de suiker aan de staatswinkels of bodega’s geleverd en zorgt daar vanwege de kwaliteit voor tevredenheid onder de klanten. ‘Het is prima suiker, het is niet vochtig en er zit geen vuil tussen’, zegt Norberto, een winkelier in de wijk La Timba, vlakbij het Plein van de Revolutie. ‘ We hebben suiker uit Brazilië gehad, maar dit is de eerste keer dat het uit Frankrijk komt,” voegt hij er aan toe. Informatie van een medewerker van het suikerstaatsbedrijf Grupo Empresarial Azucarero (Azcuba) die liever anoniem wil blijven, bevestigt dit. ‘We moesten Franse suiker kopen omdat het grootste deel van de nationale oogst bestemd is voor internationale opkopers,’ zegt hij.

Hoge binnenlandse consumptie
Cuba heeft een hoge consumptie van suiker en er is ongeveer 700.000 ton per jaar nodig om te voldoen aan de vraag van de gerantsoeneerde markt, de lokale industrieën en de sector van kleine zelfstandigen. Het eiland heeft een handelsovereenkomst met China om elk jaar 400.000 ton te verkopen, maar dit jaar dekte de productie niet de binnenlandse consumptie en export. In 2017-2018 produceerde het eiland iets meer dan 1 miljoen ton ruwe suiker, veel minder dan de 1,6 miljoen ton die de autoriteiten hadden gepland. ‘Het is niet gelukt de geplande hoeveelheid suiker ook te realiseren,’ aldus de voorzitter van Azcuba, Julio García.

Vlaggenschip
De Cubaanse suikerindustrie was decennialang het vlaggenschip van de economie op het eiland en ging voorop in de export. In 1991 werd 8 miljoen ton geproduceerd, vlak voor de ineenstorting van de Sovjet-Unie waardoor de Cubaanse economie bezweek  en bijzondere schade in deze sector werd aangericht. Op dit moment blijven de opbrengsten uit de suikerproductie ver achter bij die uit het toerisme, de dollarovermakingen van Cubaanse emigranten en de verkoop van diensten op het gebied van de gezondheidszorg aan het buitenland. De suiker, ooit de oude motor van de economie van het eiland, speelt geen leidende rol meer.

fidel-zafra-suikerriet

Fidel Castro kapt suiker

In 2002 begon, onder leiding van Fidel Castro het proces van ontmanteling van tientallen suikercentrales, met als argument dat de daling van de prijs van het product op de internationale markt de industrie onhoudbaar maakte. In 2011 werd het Ministerie van Suiker opgeheven en werden de functies ervan overgenomen door Azcuba. Vijftien jaar later blijft 64% van de ingenios gesloten, zijn de werknemers elders aan de slag en worden veel suikerrietvelden gebruikt voor andere gewassen. Bij de recente oogst werken slechts 54 suikercentrales en moest het oogsten eerder dan verwacht worden stilgezet vanwege de hevige regens in het voorjaar, waardoor het moeilijker werd riet te kappen en de kwaliteit van het product snel achteruitging.

Bron
* Marcelo Hernández, website 14ymedio, 23 september 2018

Laagste suikerrietproductie van de eeuw

De opbrengst van de suikerrietoogst van dit jaar zal een van de laagste van de eeuw zijn. Woordvoerders van staatsinstellingen spreken van een opbrengst niet groter dan 1,1 miljoen ruwe suiker. Dat is een daling van 30% vergeleken met de oogst van vorig jaar.

suikerriet-resten-landAzcuba, het staatsmonopolie voor suiker, had een productie van 1,6 miljoen ton voorzien voor 2018. Dat cijfer is ondertussen bijgesteld tot 1,3 miljoen ton suiker. Volgens het officiële radiostation Radio Rebelde ‘zal de sector niet rusten voordat dit plan wordt gerealiseerd.’ Verwacht wordt dat veel fabrieken zowel in mei als juni zullen doorwerken als het weer dit toestaat. Woordvoerders wijzen op de droogte begin dit jaar, de gevolgen van de orkaan Irma en de recente overstromingen ter verklaring van de magere oogst.

Voorbereidingen
Het Cubaanse Ministerie van Suiker werd in 2011 opgeheven. Later werd het staatsbedrijf Azcuba opgericht nadat de productie was gedaald tot 1,1 miljoen ton, veel minder dan de 8 miljoen ton die nog in 1990 werd geproduceerd, vlak voor de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Woordvoerder van Azcuba, Orlando Celso García, hield het parlement maandag jl. voor dat de voorbereidingen voor de campagne 2018-2019 al zijn begonnen, maar dat de resulaten afhankelijk zullen zijn van de reparaties van de suikercentrales, het machinepark en de beschikbare financiën.

suikerrietvervoerpervrachtwagenCana_de_azucar_04Export China
Cuba consumeert tussen de 600.000 en 700.000 ton suiker per jaar en heeft een overeenkomst om 400.000 ton suiker per jaar aan China te verkopen. De rest wordt op de wereldmarkt verkocht. Suiker was lange tijd Cuba’s belangrijkste exportproduct, maar is inmiddels ingehaald door toerisme, tabak, nikkel en farmaceutica.

Bronnen
* Persbureau EFE en Reuters, 5 juni 2018

Zware regenval bemoeilijkt inzaaien tabak

De zware regenval van de afgelopen maanden dwingt de tabaksboeren in Cuba het inzaaien tot februari uit te stellen. Verwacht wordt dat dan 29.654 ha ingezaaid kan worden. Door de regenval gingen al 600 ha aan ingezaaide velden verloren, aldus het hoofd van het staatsbedrijf Tabacuba, Gonzalo Rodríguez, in een gesprek met het officiële persbureau Prensa Latina.

tabak-vueltabajo-pinar

De regio Vueltabajo in de provincie Pinar del Río levert 65% van alle tabaksblad die in Cuba wordt geproduceerd. Ook in de provincies Pinar del Rio en Villa Clara wordt op grote schaal tabak verbouwd.

Rodríguez beklemtoonde echter dat ‘de situatie bemoedigend is en de producenten optimistisch zijn.’ Ruim 26.000 hectaren zijn al ingezaaid. Tabak staat op de vierde plaats qua bijdrage aan het BNP in Cuba; het leverde het land in 2016 via de verkopen door de Spaans-Cubaanse joint venture Habanos  445 miljoen dollar op. In 2018 hopen de tabaksboeren 32.000 ton tabaksblad aan de sigaren en sigarettenindustrie te kunnen leveren. De intense regen van de laatste maanden heeft ook andere landbouwsectoren getroffen; 70% van de suikerrietaanplant zou beschadigd zijn geraakt.

Bron
* Persbureau EFE, 18 januari 2018

Somber perspectief suikerrietoogst na droogte en orkaan

Zondag jongstleden kondigde de Cubaanse radiozender Radio Reloj aan dat de suikerrietoogst – jaarlijks van november tot mei – was begonnen in de suikerrietplantage Boris Luis Santa Coloma in het westen van de provincie Mayabeque. Men houdt rekening met een pover resultaat na 18 maanden droogte gevolgd door de schade die de oogst en de ingenios / fabrieken in september opliepen door de orkaan Irma.

suikerriet- mechanic carries a tool to service a combined harvester after cutting sugar cane in Viana, province of Villa Clara

Het werk op de suikerrietplantage Diana in de provicnie Villa Clara gebeurt deels machinaal met  oogstmachines.

Cuba produceerde tijdens de oogst van 2016-2017 1,8 miljoen ton aan ruwe suiker, een seizoen eerder was dit 1,5 miljoen ton. Volgens de Internationale Suikerorganisatie exporteerde het land in 2016-2017 1,1 miljoen ton suiker en stond daarmee op de 8ste plaats op de ranglijst van suikerexporterende landen. De staatsonderneming Azcuba heeft weinig gezegd over de komende oogst, behalve behalve dat deze ‘ongewoon gecompliceerd’ zal zijn, tegen de achtergrond van suikertekorten en stormschade. Het staatsbedrijf riep de arbeiders en boeren op tot extra inspanningen. Wie afgaat op berichten en verslagen in Cubaanse media die verschijnen in de 13 suikerproducerende provincies in Cuba, schat de opbrengst van 2017-2018 op 1,5 tot 1,8 miljoen ton.

mapa-provincies-sinds2011Ambities provincies
Het midden van Cuba werd door de orkaan Irma het zwaarst getroffen en er worden nu ambitieuze plannen gelanceerd om het verlies door hogere productie elders, te compenseren. In het verleden werden dergelijke voornemens niet gerealiseerd. De provincie Matanzas kondigt nu een stijging van 8% aan boven de vorige oogst van 150.000 ton. De provincie Mayabeque wil een groei van de ruwe suiker met 16% realiseren boven de 90.000 ton van vorig jaar, aldus Radio Reloj. En volgens de provinciale krant Periodico 26 wil Las Tunas meer dan 130.000 ton meer aan ruwe suiker produceren dan vorig jaar. ‘Las Tunas heeft het beste plan van het land,’ aldus Periodico 26. De totale opbrengst in de provincie Las Tunas, – wel getroffen door de droogte, maar niet door Irma – moet dan ongeveer 200.000 ton bedragen. De provincie Villa Clara werd met volle kracht door de orkaan getroffen. In 2016-2017 werd daar 273.000 ton aan ruwe suiker geoogst, nu rekent men op 73.000 ton. De naastgelegen provincie Ciego de Avila heeft aangekondigd dat de oogst 57.000 ton onder het productiecijfer van vorig jaar zal liggen. De centraal gelegen provincies Sancti Spiritus en Cienfuegos hebben geen uitspraken gedaan over de te verwachte opbrengsten van de oogst.

Wereld
Suiker was lange tijd Cuba’s belangrijkste industrie en exportproduct. In 1991 leverde de oogst 8 miljoen ton suiker op, maar deze sector is ruim ingehaald door sectoren als toerisme, tabak, nikkel en farmaceutica. Het land consumeert zelf tussen de 600.000 en 700.000 ton suiker per jaar en heeft een overeenkomst met China gesloten om 400.000 ton suiker per jaar te verkopen. De rest wordt verkocht op de open wereldmarkt.

Bron
* Marc Frank, persbureau Reuters, 27 november 2017

Minder suikerriet in 2017 dan gepland

Deze maand wordt de suikeroogst in Cuba afgesloten met een resultaat dat 85% is van het geplande resultaat. De autoriteiten wijten dit resultaat aan de droogte, de inefficiëntie in het productieproces, onvoldoende scholing van de arbeiders en technologische problemen. Bronnen uit de suikersector schatten tegenover journalisten van de website 14ymedio de productie op 1,8 miljoen niet-geraffineerde suiker. Het staatsbedrijf Grupo Azucarero Azcuba verstrekt geen absolute cijfers. De vice-president van dit staatsbedrijf, Noel Casañas Lugo, benadrukte dat de oogst van dit jaar 20% hoger is dan die in 2016; toen werd iets meer dan 1,5 miljoen ton suiker geoogst, aldus Granma.

suikerriet-straatbeeld

Suikerriet wordt ook gebruikt om garape te maken, een zoetig drankje dat op straat wordt verkocht

De ernstige droogte die Cuba trof, heeft de productie aangetast, aldus de functionaris. Door het tekortschieten van de organisatie van de oogst en het transport van de rietsuiker ontstonden productieonderbrekingen in de suikercentrales, aldus de vicepresident van Azcuba. Ook werd de toestand verergerd doordat materialen en onderdelen met grote vertragingen werden afgeleverd. De functionaris noemde ook nog de onregelmatigheden in het transport via de spoorwegen en de storingen van het elektriciteitsnet Sistema Eléctrico Nacional. Casañas Lugo verzekerde de officiële media dat op alle niveaus van de Grupo Azucarero de oogst wordt geëvalueerd ‘om de oorzaak van de tekortkomingen en de gemaakte fouten te ontdekken en te analyseren ‘ten gunste van een ‘betere oogst in 2018.’ Tijdens deze oogst waren 54 suikerrietcentrales in gebruik, 4 meer dan het vorig jaar en 42 van deze centrales produceerden meer dan het jaar daarvoor. Villa Clara was de enige provincie waar het streefgetal werd bereikt; de  productie groeide daar met 53% vergeleken met 2016.

suiker-grafiek- zafra-azucarera-1985-2010

Suikeroogst tussen 1985 en 2010

Import suiker
In het algemeen kan worden vastgesteld dat de suikersector een kleine opleving doormaakte na een dieptepunt in 2009, met niet meer dan 1,1 miljoen ton suiker, het slechtste resultaat in 105 jaren. In 1970 werd met 8,5 miljoen ton suiker een historisch succes behaald. Het belang van suikerriet als inkomstenbron voor Cuba is de laatste jaren echter afgenomen ten gunste van het toerisme, de verhuur van professionals uit de medische sector aan het buitenland en de dollaroverboekingen door Cubaanse-Amerikanen. Volgens het Cubaans Statistisch Jaarboek exporteerde Cuba in 2015 voor een waarde van 417.180 miljoen peso’s en voerde het land voor een waarde van 17.772 miljoen peso’s aan suiker (inclusief honing) in. Het achterblijvende resultaat dwingt Cuba om suiker in te voeren om aan de internationale verplichtingen te voldoen en te kunnen voorzien in de suikerbehoeften van de eigen bevolking. Cuba consumeert ongeveer 700.000 ton suiker per jaar en heeft een akkoord met China gesloten om jaarlijks 400.000 ton suiker te leveren.

Bron
* 14ymedio, 30 mei 2017

Opbrengst suikerrietoogst 2015-2016 met 19% gedaald

De productie van Cubaanse rietsuiker is in de periode 2015-2016 met 19% gedaald. Daarmee wordt gebroken met een stijgende tendens die in 2010 werd ingezet. Oorzaken voor de achteruitgang zijn de klimaateffecten, de kwaliteit van het suikerriet, het absenteísme van de arbeiders en tijdverlies zowel bij de oogst als in de fabrieken, aldus leidinggevenden van het suikerstaatsbedrijf Azcuba die in de partijkrant Granma dinsdag 6 juli aan het woord kwamen.

fidel-zafra-suikerriet

Een jeugdige Fidel kapt suikerriet

Voeg daarbij de verlate start van 13 van de 50 centrales of suikerfabrieken in het land. Die late start was bij 5 fabrieken te wijten aan ‘zaken die de industriesector aangaan’ en bij 8 aan de regen en de extreme vochtigheid van de grondstof. Dat meldden functionarissen van Azcuba vorige week in een commissievergadering van de Nationale Assamblee. Voor de volgende suikerrietcampagne in 2016-2017 verwacht Azcuba 27% groei van de suikerrietoogst en 45% van de suikerproductie en hoopt daarbij te kunnen rekenen op 54 centrales in heel het land. Volgens de directeur Voorlichting, Communicatie en Analyse Dionis Pérez bleven de resultaten in elke fase van het productieproces achter op de planning. Bij de verwerking en het persen van suikerriet werd 95% gehaald, de productie van suiker 80% en 85% van de geplande industriële opbrengsten werden gehaald. Voor dit jaar verwacht Pérez een oogst van 1,2 miljoen ton suiker.

logo-azcuba-suikerWereldmarkt
De teruggang in de suikerproductie is, samen met de daling op de wereldmarkt van de prijzen van olie en nikkel, reden voor de Cubaanse regering om besparingen en bezuinigingen in te voeren. Minister Murillo van Economische Zaken presenteerde dit noodprogramma afgelopen week tijdens een zitting van de Nationale Assemblee.

suiker-grafiek- zafra-azucarera-Foresightcuba

Suikerproduktie in Cuba afgezet tegen de productie op de wereld

Dieptepunt
Op de website Diario de Cuba beschrijft Roberto Álvarez Quiñones de geschiedenis van de Cubaanse suiker. Cuba was 160 jaar lang de belangrijkste suikerproducent van de wereld. In de jaren vijftig exporteerde het land de helft van alle suiker en produceerde tussen de 5,3 en 7,1 miljoen ton suiker in 161 suikercentrales. Toen Fidel Castro in 1959 aan de macht kwam nationaliseerde hij, op aandringen van Che Guevara, eind 1960 de suikersector. In twee jaar tijd daalde de opbrengsten van 6,8 tot 3,8 miljoen ton. Als Fidel de suikerindustrie niet had vernietigd en Cuba zou 6 miljoen ton suiker per jaar hebben geproduceerd was, aldus Álvarez Quiñones, er voldoende suiker voor de consumptie in Cuba geweest en het land zou 5,3 miljoen ton, met een waarde van 2,3 miljard dollar, hebben kunnen exporteren. Dat is zesmaal het bedrag dat het dit jaar aan de export verdient en meer dan de opbrengsten uit de toeristensector. Quiñones wijst ook op de opbrengsten die zouden voortvloeien uit de productie van ethanol; die schat hij op 7,1 miljard dollar en dat is driemaal de inkomsten van de toeristensector. Het staatsdirigisme in de suikersector leidde tot de laagste opbrengsten van suiker per hectare in heel Latijns-Amerika. Sinds 2002 wordt die gemiddeld geschat op 24 tot 41 ton per hectare. In Peru, Guatemala en Colombia is dat 90 tot 120 ton. Vóór 1959 was er geen enkel Latijns-Amerikaans land dat Cuba passeerde op deze rendementslijst. Volgens Álvarez Quiñones zou zonder het beleid van de Castro’s, de Cubaanse suikeroogst 7 miljoen ton per jaar kunnen bedragen. Dat is net zoveel als de fabrieken van de eerder uitgeweken Fanjul-broers nu in hun fabrieken in de VS en de Dominicaanse Republiek produceren. De Fanjul-broers bezaten tot 1959 een suikerimperium in Cuba.

Bron
* Persbureau EFE
* Roberto Álvarez Quiñones: Menos azúcar en el peor momento / Minder suiker op het slechtste moment, Diario de Cuba 6 juli 2016