Voormalig kerkleider Ortega kritiseert santeriaballet

Kardinaal Jaime Ortega noemt het ‘historisch absurd’ om de santería-god Ochún te laten samenvallen met de door Cubaanse katholieken vereerde Maagd van de Caridad del Cobre. De teruggetreden aartsbisschop van Havana reageert op de balletvoorstelling Afrodita, oh, espejo van de choreograaf Rosario Cardenas, die in de staatsmedia veel aandacht kreeg en op 29 september in Teatro Alonso in Havana in première ging. De leiding van de katholieke kerk in Cuba is een verklaard tegenstander van dit zogeheten syncretisme**, terwijl voor veel katholieke Cubanen de grenzen tussen het katholieke geloof en de Afrocubaanse santeria in de praktijk vaag zijn.

santeria-ochun

De god Ochún draagt geel.

De kardinaal schrijft in het kerkblad Palabra Nueva: ‘Dat de arme slaven zo hun orisha/god laten samenvallen, is begrijpelijk. Dat kan men begrijpen als het geweld van de onderdrukking de mens in onmenselijke omstandigheden van ballingschap en slavernij drijft. Dat deze voorouderlijke overtuigingen zijn verspreid onder het Cubaanse volk in het algemeen, met name in de tweede helft van de vorige eeuw en tot aan de dag van vandaag, is ongelukkig en vaak pijnlijk.’ Ortega noemt het ‘folklore’ van wat men als lo cubano/als typisch Cubaans ziet. Ortega wijst ook op andere sectoren van de Cubaanse samenleving waar het Afro-Cubaanse gedachtengoed van de santería een leidende rol heeft gekregen, bijvoorbeeld in het toerisme. Volgens Ortega is dit fenomeen vooral ingegeven door verkeerde economische belangen. Hij kritiseert de business die er rondom heen ontstaat, variërend van het fokken van de geiten voor rituele offers tot de verkoop van witte paraplu’s.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel waar gebruiksartikelen uit de santería worden verkocht.

Onacceptabel
Voor de kerkleider is het ‘onacceptabel’ dat de auteur, choreograaf en regisseur van het werk ‘voor de televisiecamera’s uiteenzet dat de dans de passie verbeeldt en aanwakkert tussen Changó en onze patrones, de Maagd Maria.’ Ortega noemt dit ‘de legitimatie van het absurde’ op weg naar ‘het primitivisme.’ (….) Noch om redenen die eigen zijn aan het christelijk geloof, noch om niet-bestaande theologische vergelijkingen, noch om historische redenen kan de toewijding aan de Virgin de la Caridad, symbool voor de Maagd Maria en het model van pure liefde van de Maagd en van de Moeder, worden vergeleken met de orisha Ochún, die een godin van seksuele passies is.’

virgin-de-la-caridad-del-cobre
In 1612 verscheen de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre bij Santiago de Cuba aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden vochten voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Ochún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre, die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha.

Patrones
Hij voegt eraan toe dat deze ‘verwarring onder de arme Afrikaanse slaven begrijpelijk is, maar voor een ontwikkelde Cubaan uit de 21ste eeuw niet acceptabel. En het is nog minder aanvaardbaar om dit gedachtengoed te verspreiden met de titel Patrones van Cuba, de titel waarmee ons volk en paus Benedictus XV haar hebben geëerd.’ (…) ‘Het is de beslissing van de auteur om de orisha Ochún te eren uit religieuze sympathie, artistieke motieven of vanwege modieuze folklore, maar verwar dit magisch fenomeen niet met de patroonheilige van Cuba. Dat is naast een historische absurditeit ook een patriottische zonde’, aldus Ortega.

Reacties
Een recensent van de Nationale Raad voor Podiumkunst omschreef het werk in de  officiële krant Granma als ‘een rijke verzameling vol universele patronen waarin Aphrodite en Ochún met elkaar verweven zijn’. Op de website Cartas desde Cuba zijn ook kritische geluiden te lezen over Ortega’s opmerkingen zoals de reactie van Karl: ‘De katholieke kerk moet nog heel wat evolueren. Het is een gebrek aan respect om de namen van Oshún en Changó met een kleine letter te schrijven, alsof het mindere goden zijn dan die zij (de katholieken, redactie) vereren. Ten tweede is er het gebrek aan erkenning (ik ben zeker dat het geen gebrek aan kennis is) dat veel katholieke rituelen sterk beïnvloed zijn geweest dooor heidense geloofsopvattingen. En ten derde hebben kunstenaars in een seculier land als Cuba volkomen het recht om zich vrij te uiten en hun artistieke kracht te mengen met wat hen goeddunkt. De religie, zoals al wat leeft, evolueert. Deze brief is een bewijs van een gebrek aan respect, een voorbeeld van mentaal kolonialisme dat moet worden bekritiseerd als de drager van intolerantie. En dan wil ik niet eens praten over de wijze waarop de katholieke kerk zelf financieel van het geloof heeft geprofiteerd. Hoe schaamteloos moet je zijn om met zo’ n tekstje op de proppen te komen?’

santeria_op-straatBron
* Diario de Cuba, 5 oktober 2017

Linken
Palabra Nueva met het Spaanstalige commentaar van Jaime Ortega
Website (Engelstalig) over santería: De karakteristieken van Ochún, de koningin van de  rivieren
*  De website Mens en Samenleving: over santeria en Cubaans syncretisme.
Deze Cubaweblog (21 maart 2012) over: 400 jaar Maagd van Cobre

Noot:
** Syncretisme is een term die verwijst naar het naar elkaar toegroeien van religies, als een poging om uiteenliggende of tegengestelde geloven en religies met elkaar te combineren. In Cuba wordt de term gebruikt om het naar elkaar groeien van santeria en katholicisme aan te duiden. De leiding van de katholieke kerk is een fervent tegenstander van een dergelijk proces van het in elkaar opgaan van religies.

Jaarbrief santeria:’explosies migratie’ en ‘sociale uitbarstingen’

De Jaarbrief van de Cubaanse santeriagemeenschap voor 2016 voorspelt ‘sociale uitbarstingen’ en ‘migratie-explosies’. Het is de eerste maal dat de twee Afro-Cubaanse religieuze groeperingen in Cuba met één brief komen waarin de voorspellingen van hun belangrijkste god Ifa worden aangekondigd. Priester Lázaro Cuesta roemde de eenheid die is ontstaan tussen beide groepen en ziet de eerste gezamenlijke Jaarbrief als een eerste stap naar het samenbrengen van allen die in Cuba deze religie praktiseren. Ook wordt in de brief opgeroepen ‘milieuaantasting te voorkomen’ en ‘het ophalen van huisvuil te garanderen.’

santeria-Comisión Organizadora de la Letra del Año Miguel Febles Padrón y la Sociedad Cultural Yoruba.

Vertegenwoordigers van de Comisión Organizadora de la Letra del Año Miguel Febles Padrón en de Sociedad Cultural Yoruba tijdens de persconferentie.

Volgens de priesters of babalawos is de heersende godin van 2016 Oggún terwijl de god Oshún haar begeleidt. Oshún staat in het katholieke gedachtengoed voor de Maagd van Cobre, de Virgen de la Caridad in Cobre, die 150 jaar geleden werd uitgeroepen tot patrones van Cuba. De Jaarbrief roept op tot ‘evenwicht tussen de salarissen en de hoge kosten van levensonderhoud vooral van de eerste levensbehoeften.’

Uitbarstingen
De jaarbrief maant op voorzichtig te zijn met spijsverteringsproblemen en neurose en aandacht te schenken aan epidemieën. Voor de komende 12 maanden worden ‘migratiestromen’ voorspeld en ‘sociale uitbarstingen geprovoceerd door de wanhoop’. De brief doet ook 15 aanbevelingen voor Cuba en de rest van de wereld zoals het gebruiken van de dialoog als ‘belangrijkste gereedschap bij de oplossing van conflicten’. Ook wordt gewaarschuwd voor een ‘gevaarlijke toename van terroristisch acties’ en wordt ‘een groei van buitenlandse investeringen’ voorspeld.

santeria-schelpenEenheid
De twee belangrijkste santeríagroepen kondigden in juni 2015 al aan de komende jaarwisseling met één in plaats van twee Brieven van het Jaar of Letras del Año te komen. Tot nu toe presenteerden de priesters of babalawos van de Afrocubaanse groeperingen twee aparte teksten waarin o.a. voorspellingen werden gedaan over de ontwikkelingen in het nieuwe jaar. Die twee groepen zijn de niet door het regime erkende Comisión de la Letra del Año Miguel Febles Padrón en de meer regimegetrouwe santeríagroepering Asociación Cultural Yoruba de Cuba .

Link
* De Spaanstalige tekst van de Jaarbrief 2016, Letra del Año 2016

De vele gezichten van de spiritualiteit in Cuba

Raisa Valdivia Hernández is katholiek en een regelmatige bezoeker van de mis. Maar ze is ook praktiserend yoruba, het geloof dat de slaven eeuwen geleden vanuit Afrika naar Cuba brachten. Er zijn er veel zoals Valdivia, die elementen van het christelijk geloof en van het Afrocubaanse geloof versmelten tot de santería.

Een volgeling van de Yoruba-religie houdt een poppetje vast dat Yemayá voorstelt voordat de processie voor de Virgin de Regla, aan de overzijde van de baai van Havana, begint.

Een volgeling van de Yoruba-religie houdt een poppetje vast dat Yemayá voorstelt voordat de processie voor de Virgin de Regla, aan de overzijde van de baai van Havana, begint.

Valdivia was teleurgesteld toen ze kortgeleden in de kerk van Rincón, een buitenwijk van Havana, een poppetje uit deze Afrocubaanse rite wilde laten dopen. De parochiepriester vroeg haar de kerk te verlaten en zei haar dat de kerk niet de plek was voor zo’n ritueel. Maar hij adviseerde haar dat ze wel wijwater kon meenemen naar haar huis en daar de doop kon uitvoeren omdat ‘God overal is.’ De santeria werd weer heel zichtbaar aan de vooravond van het pausbezoek toen op 7 september jongstleden een Mariafeest werd gevierd met processies rond de Maagd van Regla in Havana en die van de Virgin de la Caridad, een kerk in het centrum van de hoofdstad. De verering op deze plekken wordt door de katholieke kerk erkend hoewel de volgelingen van Afrocubaanse rituelen met hun eigen goden of orisha’s er ook zichtbaar aanwezig zijn. De Maagd van Regla is gerelateerd aan de godin Yemaya, de godin van de zee uit de yoruba en de Maagd van Caridad met de god Ochún uit de santeria. Deze spiritualiteit kent in Cuba veel vormen en kan rekenen op brede steun onder de bevolking na jaren van verboden en vervolging door de staat die zich aanvankelijk atheïstisch verklaarde. Dat veranderde in 1991 toen gelovigen formeel toegang kregen tot de gelederen van de Cubaanse Communistische Partij en in 1992 de verwijzing naar het atheïsme uit de Cubaanse grondwet werd gehaald.

Miguel Suárez heeft een tattoo van de Maagd van Regla op zijn borst en ook een van Ernesto ‘Che’ Guevara. Zo nam hij deel aan de processie op de 7e september voor de Virgen de Regla.

Miguel Suárez heeft een tattoo van de Maagd van Regla op zijn borst en ook een van Ernesto ‘Che’ Guevara. Zo nam hij deel aan de processie op  7  september voor de Virgen de Regla.

Allerlei symbolen
Op de sleutelhangers die in de omgeving van deze kerken verkocht worden, staan zowel traditionele katholieke afbeeldingen als engelbewaarders, het Kindje Jezus van Atocha, de heilige Lazarus en de Maagd van Merced als de revolutionaire voorman Ernesto ‘Che’ Guevara en de vlag van Cuba in de vorm van een hart. Valdivia deelt haar Afrocubaans geloof met anderen en sinds kort is zij de peetmoeder van de 51-jarige Marisa Gutiérrez Ramírez, die op dit moment de rituelen van de santeria van haar krijgt onderwezen en volgend jaar tot yoruba-priester zal worden gewijd. Zij lijdt het zuiveringsritueel van Gutiérrez in de Almendaresrivier in Havana, de inwijding met de met vergulsel versierde kleren en de kroning op een symbolische troon. De inwijdingsrituelen bestaan verder uit het uitspreken van gebeden in de katholieke kerk van de Virgen de la Caridad.

Virgin-de-CaridadBron
* El Nuevo Herald, 15 september 2015

Link
* De website 14ymedio publiceerde een Spaanstalig artikel van de hand van Mario J. Penton Martínez over de betekenis en geschiedenis van de devotie in Cuba voor de Virgen de la Caridad.

Castro’s openden de weg voor drie pausen (deel 1)

Gedoopt als rooms-katholieken en opgeleid door jezuïeten, keerden Fidel en Raúl Castro zich na de machtsovername in 1959 tegen de katholieke kerk, werd Cuba een atheïstische staat, dwongen ze priesters in ballingschap en sloten ze katholieke scholen. Op leeftijd gekomen zijn zij inmiddels de dankbare en ervaren gastheren geworden van maar liefst drie pausen. Als paus Franciscus op 19 september in Cuba aankomt, zal hij de derde zijn die een bezoek brengt aan dit communistisch geleid eiland.

Hoewel een ontmoeting tussen paus Franciscus en Fidel Castro niet op de agenda staat van het pausbezoek, wordt een ontmoeting tussen beide leiders zeer waarschijnlijk geacht. Kringen in het Vaticaan hebben dit gisteren bevestigd. Het eerste contact tussen Fidel Castro en een paus dateert van 19 november 1996 toen deze in het Vaticaan werd ontvangen door Johannes Paulus II. Daar werd ook groen licht gegeven voor het latere bezoek in 1998 van Karol Wojtyla aan Cuba. In maart 2012 volgde het bezoek van paus Benedictus XVI aan Cuba en aan het slot daarvan op 28 maart vond een ontmoeting plaats in de nuntiatuur van het Vaticaan in Havana.

Hoewel een ontmoeting tussen paus Franciscus en Fidel Castro niet op de agenda staat van het pausbezoek, wordt een ontmoeting tussen beide leiders zeer waarschijnlijk geacht. Kringen in het Vaticaan hebben dit gisteren bevestigd. Het eerste contact tussen Fidel Castro en een paus dateert van 19 november 1996 toen deze in het Vaticaan werd ontvangen door Johannes Paulus II. Daar werd ook groen licht gegeven voor het latere bezoek in 1998 van Karol Wojtyla aan Cuba. In maart 2012 volgde het bezoek van paus Benedictus XVI aan Cuba en aan het slot daarvan op 28 maart 2012 vond een ontmoeting plaats in de nuntiatuur van het Vaticaan in Havana.

Zijn driedaags verblijf is een hoogtepunt in de nieuwe relatie tussen de kerk en staat in Cuba en een bewijs van de versoepelde houding van de Castro’s tegenover de godsdienst waarmee ze opgroeiden en die zij vervolgens bevochten. In ruil daarvoor zocht de kerk minder de confrontatie en speelde de katholieke kerk een niet te onderschatten rol bij de toenadering tussen Cuba en de Verenigde Staten die vorig jaar december werd aangekondigd door de presidenten van beide landen. De katholieke kerk wil nog steeds de teruggave van het kerkelijk eigendom dat na de revolutie werd geconfisqueerd, maar de strategie is sterker gericht op het voeren van de dialoog met het regime in plaats van het riskeren van een conflict.

Ontspanning
Fidel Castro, 89 jaar oud en gepensioneerd, heeft herhaaldelijk de christelijke normen en waarden geprezen en is goed bevriend met de marxistische Braziliaanse priester en intellectueel Frei Betto. Raúl Castro, 84 en zijn broer’s opvolger, ging zelfs verder. Hij begon de gesprekken met katholieke kerkleiders in Cuba en deed concessies in de vorm van de vrijlating van tientallen politieke gevangenen en het toestaan van religieuze processies.

Op 30 april 1960 woonde Fidel Castro in de kathedraal van havana de huwelijskplechtigheid van zijn 24-jarige zue Emaa bij. Zijn broer Ramon knielt. Fidel was 20 minuten te laat op de plechtigheid verschenen en kon daarom niet, zoals gepland, 'de bruid weggeven.'

Op 30 april 1960 woonde Fidel Castro in de kathedraal van Havana de huwelijksplechtigheid van zijn 24-jarige zus Emma bij. Zijn broer Ramon knielt. Fidel was 20 minuten te laat op de plechtigheid verschenen en kon daarom niet, zoals gepland, ‘de bruid weggeven.’

Bekering
De katholieke kerk heeft de inspanningen van Raúl Castro gesteund om de in Sovjetstijl geleide economie te hervormen en paus Franciscus trad persoonlijk als bemiddelaar op tussen Cuba en de Verenigde Staten waardoor een einde kwam aan de vijandigheid uit de Koude Oorlog. Raúl Castro was eerder dit jaar in Rome en zei dat hij onder de indruk was van zijn ‘wijsheid en bescheidenheid.’ (…) ‘Als de paus blijft zeggen wat hij nu zegt, zal ik vroeg of laat weer gaan bidden en terugkeren naar de katholieke kerk. En ik maak geen grap,’ aldus Castro tegen een van de verslaggevers. Deze opmerking deed wereldwijd de wenkbrauwen fronsen, niet in het minst in Cuba zelf waar de katholieke kerkleiding voorzichtig reageerde. ‘Ik heb niet gehoord dat ze naar de kerk zijn teruggekeerd, maar mensen kunnen in de loop van hun leven evolueren’, liet Dionisio Garcia, de aartsbisschop van Santiago de Cuba en fungerend voorzitter van de Cubaanse bisschoppenconferentie, weten.

Bron
* Persbureau Reuters, Marc Frank, 8 september 2015

Link
* Meer Engelstalige achtergrondinformatie over de inhoud van het bezoek van de paus aan Cuba verscheen op 20 augustus in de Miami Herald onder de titel: Pope Francis’ trip to Cuba will focus on families, the young and strengthening the church.

logo-paus-franciscus-2015-cubaNoot
* Programma pausbezoek in grote lijnen
Zaterdag 19 september
Vertrek vanuit Rome naar Havana. De paus komt ’s middags om 4.00 uur ( 20 uur in Nederland aan op vliegveld José Marti International in Havana en zal er het woord voeren.
Zondag 20 september

09.00 uur: Mis op Plein van de revolutie
16.00 uur: Beleefdheidsbezoek aan president Raúl Castro in het Paleis van de Revolutie
17.15 uur: Vesperviering met religieuzen, priesters en seminaristen in de kathedraal van Havana met preek door de paus
18.30 uur: Ontmoeting met Cubaanse jongeren in het cultureel centrum Felix Varela in Havana
Maandag 21 september

Vertrek per vliegtuig naar Holguín en Santiago de Cuba
09.20 uur: Aankomst vliegveld Frank Pais in Holguín

10.30 uur: Misviering op Plein van de Revolutie inclusief preek van de paus
15.45 uur: Zegening van de stad Holguín vanaf de heuvel Loma de la Cruz

16.40 uur: Vertrek naar Santiago de Cuba waar de paus om 17.30 uur aankomt
19.00 uur: Ontmoeting met bisschoppen in het seminarie Basilius de Grote in El Cobre

Virgin de Caridad, Maagd van Barmhartighed

Virgin de Caridad, Maagd van Barmhartigheid

19.45 uur: Gebed tot de Heilige Maagd van Barmhartigheid in de kleine basiliek van dit bedevaartsoord in El Cobre.
Dinsdag 22 september

08.00 uur: Misviering in de basiliek van dit bedevaartsoord en preek van de paus.
11.00 uur: Ontmoeting met gezinnen in de kathedraal van Maria Hemelvaart in Santiago de Cuba en zegening van de stad buiten de kathedraal.

12:15 uur: Afscheid vliegveld Santiago de Cuba voor vertrek naar Washington waar de paus om 16 uur aankomt.

Vierhonderd jaar Maagd van El Cobre

Concrete aanleiding tot het tweede bezoek aan Cuba van een paus is de herdenking van de Maria-verschijning in 1612 – 400 jaar geleden – van de Maagd van Barmhartigheid van El Cobre aan twee indiaanse broers Juan en Rodrigo de Hoyos en aan de 10-jarige zwarte slaaf Juan Moreno. Deze Mariafiguur groeide uit tot een beschermheilige van de Mambises, de strijdende Cubanen die tegen de Spanjaarden streden voor de onafhankelijkheid van Cuba. In 1916 verklaarde paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre (een plaats ongeveer 20 kilometer ten noordwesten van Santiago de Cuba ) tot  patroonheilige van heel Cuba. In de Afro Cubaanse santería wordt deze Maria ook vereerd onder de naam Oshún. Gelovig of niet, elke Cubaan kent La Virgin de la Caridad del Cobre,  die in de volksmond gewoonlijk La  Cachita wordt genoemd. De koosnaam voor vrouwen in Cuba die Caridad heten, is ook Cachita of Cacha. 

Het bijna 45 cm hoge houten Mariabeeld rust op een briljante maan en naast Maria staan twee engelen die hun vergulde vleugels uitspreiden. Het kind heft een hand op ter zegening; in de andere hand houdt hij een gouden globe vast. Op geschilderde of getekende afbeeldingen zoals hierboven zijn ook de Tres Juanitos te zien; Juan, Rodrigo en Juan.

Juan en Rodrigo de Hoyos en de 10-jarige Juan Moreno – ook wel omschreven als Los Tres Juanitos / De drie Jantjes – raken bij hun zoektocht naar zout voor het plaatselijke slachthuis in El Cobre in een zware storm verzeild en leiden schipbreuk in de Golf van Nipe. Zij overnachten op een eilandje en varen de volgende dag terug. Op zee drijft iets in het water en dat blijkt een Mariabeeld met een kind op haar rechterarm en een gouden kruis in het linkerhand. Het beeld is bevestigd aan een plank, waarop stond geschreven: Ik ben de Moeder Maria van Barmhartigheid / Yo soy la Virgen de la Caridad.

Slavenopstand
De drie besluiten het beeldje mee te nemen naar hun dorp (El Cobre, waar toen al koper werd gewonnen, en waar zij als slaven werkten voor een Spaanse landeigenaar) en er een Mariakapel te bouwen. Na een aantal merkwaardige verdwijningen van het beeldje, groeide het beeldje uit tot een wonderbaarlijk fenomeen en moest een grotere kerk gebouwd worden. Toen de slaven van El Cobre als eerste in 1800 de vrijheid kregen (na een slavenopstand) groeide het geloof in de kracht van de Maagd van El Cobre nog sterker. Zij werd later een patroonheilige van de Mambises, die streden voor de onafhankelijkheid van Cuba en op hun verzoek riep paus Benedictus XV de Maagd van El Cobre in 1916 uit tot patroonheilige van heel Cuba. In 1936 werd het beeldje tijdens een plechtigheid gekroond en op 24 januari 1998 schonk paus Johannes Paulus II het tijdens zijn bezoek aan Cuba een nieuwe gouden kroon, de kroon die momenteel het beeldje tooit. In het begin van de 20ste eeuw begon men met de bouw van een nieuwe en grotere kerk voor de verering. Die werd in 1927 ingewijd en in 1977 tot basiliek verklaard.

Santería
Zowel katholieke gelovigen als aanhangers van het Cubaanse santeríageloof zien de Maagd van Cobre als de belangrijkste heilige van het land en patrones van alle Cubanen; men noemt haar in de wandelgangen La Cachita.  En wie niet gelooft, kent wél het oude lied over La Cachita, o.a. gezongen door Los Matamoros met als tekst: ‘Y si vas al Cobre quièro que me traigas una virgencita de La Caridad’ (‘En als je naar El Cobre gaat, wens ik dat je een beeldje van de Barmhartige Maagd voor me meeneemt’). Op de feestdag van Nuestra Sra de la Caridad del Cobre op 8 september komen honderden bedevaartgangers naar El Cobre afgezakt om er de Maagd of Oshún te vereren met een processie rond het dorp.

Blogger Yoani Sánchez voor de basiliek in El Cobre

Ex-voto’s
In de kapel achteraan de kerk staat een massa verzamelde offerandes, van flessen rum, baseballbats of ballen tot afgeknipte vlechten en persoonlijke familiefoto’s. De muren van de kapel hangen vol met ex-voto’s; voorwerpen geplaatst bij een altaar of een heiligenbeeld in een bedevaartsoord, een kerk of een ander gewijd oord, als dank aan God of aan een heilige voor een verkregen gunst.  Men vindt er de medaille die Ernest Hemingway kreeg toen hij in 1954 de Nobelprijs van de Literatuur won voor zijn novelle De oude man en de zee. Er ligt ook een medaille van de moeder van Fidel en Raúl Castro. De kritische blogger Yoani Sánchez  liet er de Ortega Y Gassetprijs achter, die zij in 2008 kreeg voor haar dissidente bloggeractivisme. Yoani: ’… de best denkbare plaats hiervoor. Gelukkig reikt de lange arm van de censoren niet zover, dat ze binnen kunnen komen in haar tempel. Rondom Cachita strekt zich nog altijd, een van de weinige bastions van verscheidenheid en pluralisme uit, die te vinden zijn in dit land van de groene krokodil.’ ( Cuba wordt ook wel de groene krokodil van de Cariben genoemd).

Landelijke tournee
Vorig jaar kreeg de katholieke kerk voor de eerste maal sinds 50 jaar toestemming het beeld van de Maagd van Caridad van Cobre in een processie door heel Cuba te leiden. Het beeld werd toen boven op een auto bevestigd en begeleid door politie op motoren trok het alle provincies door; vlak voor kerstmis 2011 kwam het beeld in Havana aan waar in het havengebied een openbare misviering plaatsvond.

Linken
Officiële website Virgen de Caridad
* Katholieke website o.a. over de Maagd van Cobre
Video
* You Tube: Video met het lied van Los Matamores over de Virgin de Caridad (4 minuten)

Cuba bereidt zich voor op pausbezoek

De katholieke kerk in Cuba verwacht dat paus Benedictus XVI warm onthaald zal worden, ondanks het feit dat katholieken niet een meerderheid van de Cubaanse bevolking vormen zoals in Mexico, de eerste stop van de pauselijke reis door Latijns-Amerika, die op 23 maart begint.

Kathedraal van Havana

‘Natuurlijk gaan we naar de pauselijke mis. Daar wachten we op’, zegt Liliana Fuentes, die woont in de arbeidersbuurt San Pedrito in de westelijke provincie Santiago de Cuba, op 860 kilometer afstand van Havana. ‘We zijn paleros, dat is onze religie, maar we gaan ook naar de kerk’, zegt ze. Palo Monte is een Afrikaans-Cubaanse natuurreligie met spiritistische elementen die wijdverbreid is in het oosten van het land. ‘Ze zeggen wel eens dat mensen in Santiago ’s ochtends naar de kerk gaan en ’s avonds naar de bembé, een feest ter ere van de orisha’s, de Afro-Cubaanse goden’, zegt Omar López, directeur van het Kantoor voor Stadsbeheer in Santiago. ‘We zijn er trots op dat de paus komt. Santiago is druk bezig met de voorbereidingen.’

Tijdens de recente Boekenbeurs van Havana werd een nieuw boek over de Barmhartige Moeder van El Cobre, getiteld Nuestra Señora de la Caridad del Cobre, símbolo de cubanía gepresenteerd. Het boek werd in ontvangst genomen door de Cubaanse bisschop Carlos Manuel de Céspedes.


Bedevaarten
De agenda van het pausbezoek werd op 1 maart bekend gemaakt door de bisschoppenconferentie. De paus arriveert in Santiago de Cuba op 26 maart om 14.00 lokale tijd. Hij wordt ontvangen door president Raúl Castro, de aartsbisschop van Havana Jaime Ortega en andere hoogwaardigheidsbekleders. De mis op het plein van Santiago, waar 25.000 mensen bij kunnen zijn, staat gepland voor half zes ’s middags op dezelfde dag. De volgende ochtend, op 27 maart, bezoekt de paus de schrijn van Onze Lieve Vrouw van de Barmhartigheid in El Cobre, een voormalige mijnbouwstad op 12 kilometer afstand van Santiago. Daar is een Mariabeeld te vinden dat in 1612 gevonden werd in de nabijgelegen Baai van Nipe. De katholieke Kerk heeft alle Cubanen opgeroepen die vondst van 400 jaar geleden dit jaar te herdenken. Volgens de kerk bezoeken wekelijks acht- tot tienduizend mensen het heiligdom. Vooral in december zullen de nationale en internationale pelgrimages naar verwachting toenemen vanwege het jubileumjaar.

Dissidenten
De paus bezoekt ook Havana, waar hij een privégesprek heeft met president Castro. Officieel staat een ontmoeting met de voormalige president Fidel Castro niet op het programma, maar de katholieke media laten die mogelijkheid open. Paus Benedictus heeft, anders dan zijn voorganger paus Johannes Paulus II in 1998, geen ontmoeting met vertegenwoordigers van andere kerken en de culturele wereld op het programma staan. En hij zal, evenals zijn voorganger, niet in gesprek gaan met vertegenwoordigers van de Afro-Cubaanse religies of dissidente politieke groepen die geen legale status hebben in het land. Antropoloog María Elena Faguaga zegt dat aanhangers van de Afro-Cubaanse religies een meerderheid vormen in Cuba. Volgens de cijfers van de katholieke kerk is 60 procent van de Cubanen in de katholieke kerk gedoopt. Experts zeggen echter dat dit niet betekent dat de meerderheid praktiserend katholiek is. Naar schatting zijn er meer dan een miljoen evangelische en andere protestantse christenen in Cuba, dat 11,2 miljoen inwoners telt.

Praktiserend
‘Het aantal praktiserende katholieken is vrij klein vergeleken met het aantal katholieken in Mexico of andere Latijns-Amerikaanse landen’, schrijft Orlando Márquez, woordvoerder de aartsbisschop en redacteur van het tijdschrift Palabra Nueva, in een artikel op de website van de bisschoppenconferentie.

Bron
* IPS Havana, 8 maart  2012

Link
Website van kerkblad Palabra Nueva.

Einde rondtoer Maria in Havana

Met een plechtige mis in het centrum van de hoofdstad Havana is vrijdag een einde gekomen aan de rondtoer die een Mariabeeld over het eiland heeft gemaakt. Volgens kerkelijke leiders hebben 5 miljoen van de 11,2 miljoen Cubanen de afgelopen 16 maanden het beeld eer bewezen.  Bij de viering waren de voorzitter van de Cubaanse Bisschoppenconferentie, Dionisio García en de aartsbisschop van Miami, Thomas Wenski aanwezig. Ongeveer vierduizend Cubanen woonden de misviering bij. Ook de vicepresident Esteban Lazo en de Minister van Buitenlandse Zaken,  Bruno Rodríguez, waren bij de misviering aanwezig.
Het beeld van Onze Lieve Vrouw de Caridad (Barmhartigheid) heeft 28.000 kilometer afgelegd, sinds de toer in augustus vorig jaar begon. Volgens de legende vonden vissers het beeld van Maria die Jezus in haar linkerhand houdt, in 1612 na een hevige storm in de zee ten oosten van het eiland. Normaliter staat het beeld in een heiligdom in de oostelijke stad El Cobre.
Sinds het beeld op 1 november in Havana aankwam, is het te zien geweest op meer dan 300 plaatsen, zoals gevangenissen, ziekenhuizen en scholen. Het werd zelfs getoond op het Plein van de Revolutie, waar het communistische regime zijn manifestaties houdt en ontvangen door de dansers van het Nationaal Ballet van Cuba. Verscheidene leiders van de Communistische Partij, die tot 1991 belijdende rooms-katholieken het lidmaatschap ontzegden, kwamen het beeld vereren. Paus Benedictus XVI bezoekt volgend jaar het eiland. Het staat nog niet vast wanneer hij komt, maar sommigen noemen de maand maart.

De opmerkelijke aanwezigheid van bisschop Wenski van Miami bij een publieke bijeenkomst van de katholieke kerk van Cuba

Voorspraak voor hervorming
Kardinaal Jaime Ortega vroeg tijdens de misviering de hulp van de maagd van Caridad del Virgen de la Caridad del Cobre en haar voorspraak opdat de hervormingen van Raúl Castro ‘doorgang kunnen vinden zonder teveel tegenslagen.’ Hij zei ook dat ‘bijna alle’ gevangenen die van Raúl Castro kwijtschelding van straf kregen op kerstfeest thuis waren.

‘Pausbezoek zal dialoog tussen Havana en kerk nog versterken’

Een pausbezoek aan Cuba kan de dialoog tussen regering en kerk nog versterken, zeggen analisten. Vorige week raakte bekend dat paus Benedictus XVI eraan denkt volgend jaar Cuba te bezoeken. ‘Het kan een nieuwe etappe inluiden in de relaties tussen staat en kerk’, zegt de Cubaanse expert godsdienstgeschiedenis Enrique López Oliva naar aanleiding van het mogelijke pausbezoek.

De relatie tussen de katholieke kerk en de Cubaanse regering was lang koeltjes. Met het vorige pausbezoek, van paus Johannes Paulus II in 1998, begon de toenadering. De ontmoeting tussen kardinaal Jaime Ortega en president Raúl Castro in mei vorig jaar versterkte de dialoog nog. De dialoog leidde onder meer tot vrijlating van 130 politieke gevangenen.

Wederzijds respect
In zijn rapport voor het zesde congres van de Communistische Partij schreef Castro die vrijlating toe aan de inspanningen van Ortega en benadrukte hij ‘het wederzijdse respect, de trouw en de transparantie’ in de relaties met de kerkelijke hiërarchie. Dat Castro dit in zo’n belangrijk rapport zette, verankerde volgens analisten de koers die Havana wil volgen in haar relatie met de katholieke kerk. Met zijn bezoek zal de paus ‘de positie van kardinaal Ortega binnen de katholieke kerk en in de dialoog met de overheid nog versterken’, zegt Enrique López Oliva. Ortega werd in oktober 75 en bood daarom, zoals het kerkelijk recht voorschrijft, zijn ontslag aan. Het Vaticaan weigerde dat ontslag.

Te verzoenend
De kardinaal kreeg kritiek van delen van de oppositie dat hij zich ‘te verzoenend’ zou opstellen. ‘Maar de reis van Benedictus XVI zou duidelijk maken dat hij op diens steun kan rekenen’, zegt López Oliva. De expert hoopt dat dit tot ‘een nieuwe houding’ leidt bij de Cubaanse katholieken in ballingschap. ‘Dit zou een nieuw kader kunnen creëren voor de relaties met de Cubanen in ballingschap, vooral met die in de Verenigde Staten.’

De Virgin de Caridad in het bedevaartsoord El Cobre bij Santiago de Cuba

Geschenk van Maria
Het Vaticaan maakte donderdag bekend dat Benedictus XVI overweegt om in de lente van 2012 naar Mexico en Cuba te reizen. De Cubaanse bisschoppen beschouwen het nieuws als een ‘geschenk van de Maagd van Barmartigheid, de Moeder van alle Cubanen.’ De Virgen de la Caridad, of de Maria, Maagd van Barmhartigheid, is een eeuwenoud Mariabeeldje dat door de katholieke gemeenschap als de patroonheilige van Cuba wordt gezien. Sinds augustus vorig jaar trekt de Virgen de la Caridad door Cuba, een processie die tot eind dit jaar voortduurt. Volgend jaar is een heilig jaar voor de katholieke Cubanen, want dan wordt de vierhonderdste verjaardag van de vondst van het beeldje gevierd. De kerk verwacht dat katholieken uit heel Cuba maar ook uit het buitenland dan op bedevaart zullen gaan naar de basiliek van El Cobre, 12 kilometer van Santiago de Cuba, waar het beeldje vereerd wordt.

Bron: IPS-kantoor in Havana, 14 november 2011

Aftreden jarige kardinaal Jaime Ortega waarschijnlijk niet aanvaard

Opening van het nieuwe gebouw van de priesteropleiding, het Seminario de San Carlos y San Ambrosio, in november 2010. President Raul Castro was hierbij te gast.

Vandaag is kardinaal Jaime Ortega y Alamino, aartsbisschop van Havana, 75 jaar geworden. Hij heeft – conform de regels van de Katholieke Kerk – zijn aftreden aangeboden. Maar het is zeer onwaarschijnlijk, dat het Vaticaan zijn terugtreden zal aanvaarden. Dat is tenminste de analyse van bijna alle deskundigen, die zowel Cuba als het Vaticaan volgen.  

Werkkampen
Jaime Lucas Ortega y Alamino werd geboren op 18 oktober 1936 in Jagüey Grande, Matanzas, Cuba. Hij is, naar men zegt, nog in goede gezondheid. In de jaren zestig werd hij mishandeld in werkkampen van het communistisch regime. Nu bemiddelt hij met enige regelmaat tussen familieleden van politieke gevangenen en het regime-Castro. Mede dankzij zijn bemiddeling kwamen enige tijd geleden ook de laatsten van de ‘groep van 75’ politieke gevangenen vrij, waarvan de meesten – al dan niet vrijwillig, dat  is nog de discussie – naar Spanje gingen.

Timide
Volgens verschillende leden van de democratische oppositie is Ortega in zijn relatie met het Cubaanse regime te timide en slaat hij niet altijd hard genoeg met zijn vuist op tafel. Dit vooral om zo de moeizame verworvenheden voor de Katholieke Kerk niet in gevaar te brengen. Verder treft hem het verwijt, dat hij katholieke priesters, die openlijk de Cubaanse dictatuur kritiseren, zoals Dagoberto Valdés en Jose Conrado Rodriquez, heeft laten vallen. Ook houdt hij grote afstand van christelijke oppositiemensen, zoals Oswaldo Payá.

Grotere ruimte
Maar ook Dagoberto Valdes, die zich na pressie van Ortega terugtrok als uitgever van het kritische bisdomblad Vitral in Pinar del Rio – destijds nog onderscheiden met de Prins Claus Prijs! – erkent, dat Ortega een grotere en belangrijke ruimte voor zinvolle activiteiten van de Katholieke Kerk heeft geschapen. Zoals de bouw van een nieuw seminarie (zie foto) en allerlei nuttige en noodzakelijke liefdadigheidsprogramma’s, waaronder tehuizen voor ouderen en gaarkeukens voor de armen.

Bezoek Paus
Waarnemers denken, dat Jaime Ortega in ieder geval nog minstens twee jaar zal aanblijven, temeer omdat een bezoek van Paus Benedictus XVI  aan Cuba volgend jaar op 8 september bij de viering van de 400ste geboortedag van de beschermheilige van Cuba, de Virgen de Caridad (Maagd der Barmhartigheid), zeker voor mogelijk gehouden wordt.

Maagd Caridad del Cobre
Het heiligdom van de Maagd Caridad del Cobre ligt 18 kilometer van het centrum van Santiago de Cuba, in het mijnbouwdorp El Cobre. De basiliek is gebouwd op een glooiende heuvel en bewaart in speciaal ontworpen vitrines, de meest uiteenlopende giften van verschillende bronnen, waaronder de medaille die de schrijver Ernest Hemingway voor de Nobelprijs van Literatuur in 1954 heeft gekregen. La Virgen de la Caridad del Cobre werd gekroond door paus Johannes Paulus II, in 1998, tijdens zijn reis naar Cuba. Het is een echt bedevaartsoord.

Maandenlange processie
Het vier eeuwen oudje beeldje van de Virgin de Caridad is inmiddels bezig aan een maandenlange processie over het gehele eiland. “De tijden van angst en terughoudendheid zijn voorbij”, de Virgen de la Caridad komt “het ingeslapen geloof in onze harten wekken”, zei de aartsbisschop ruim een maand geleden in een mis ter ere van de Maagd. In de huidige processie van het Mariabeeldje staan al meer dan 25.000 kilometer op de teller. Het wordt ziekenhuizen, rusthuizen en zelfs gevangenissen binnengedragen. “Het is indrukwekkend hoe het bij zijn passage de eenheid versterkt”, zegt Ramón Suárez Polcari, kanselier van het aartsbisdom Havana. “Iedereen die de bedevaart al heeft meegemaakt, zegt dat alle verwachtingen zijn overtroffen”, zegt Gustavo Andújar, ondervoorzitter van de katholieke communicatieorganisatie Signis.

Bronnen: IPS-Cuba, The Miami Herald, Wikipedia en anderen