Oswaldo Payá 1952 – 2012: Van kerkelijk naar politiek activisme

Oswaldo Payá Sardiñas werd in 1952 in Havana geboren in een traditioneel katholiek gezien. Hij bezocht het College van de Maristen in de wijk Cerro totdat dit in 1961 door de communistische autoriteiten werd gesloten. Op 16-jarige leeftijd vervulde hij zijn militaire dienst op het Eiland van de Jeugd / Isla de Pinos. Hij zat enige tijd gevangen in een van de vele strafkampen die Cuba toen telde. Na vrijlating zette hij zijn godsdienstige activiteiten voort en werd hij actief in de parochie van de wijk Cerro. Hij hield zich vooral bezig met jongerenpastoraat. Payá was actief binnen de kerkelijke beweging Reflexión Eclesial Cubana / Kerkelijke Cubaanse Reflectie (REC) en was afgevaardigde bij de ENEC-Conferentie (ENEC: Encuentro Nacional Eclesial Cubano / Nationale Kerkelijke Ontmoeting) in februari 1986. Deze kerkelijke bijeenkomst was bedoeld ter vernieuwing en modernisering van de katholieke kerk in Cuba. Centraal stond toen de vraag hoe de katholieke kerk zich binnen het socialisme diende op te stellen. Payá richtte in de parochie van El Cerro een ontmoetingscentrum op en maakte het tijdschrift Pueblo de Dios / Volk van God, dat ook in veel andere parochies werd verspreid.

In 1988 richtte Payá de Movimiento Cristiano Liberación / Christelijke Beweging van Bevrijding (MCL) op, die zich geheel richtte op de verdediging van de fundamentele democratische rechten van de Cubanen. De beweging MCL was een politieke en sociale beweging die ook toegankelijk was voor niet-katholieken. Payá was veelvuldig doelwit van gewelddadige acties van de Cubaanse geheime dienst en is vele malen voor kortere tijd gevangen gezet.

Van links naar rechts Hector Palacios, Oswaldo Payá en de vakbondsleider Pedro Pablo Alvarez tijdens een persconferentie

Project Varela: 25.000 handtekeningen
In 1998 ontstonden binnen het MCL de plannen voor het Project Varela. Samen met zijn volgelingen doorkruiste hij het hele land om handtekeningen te verzamelen, die op 12 maart 2002 bij de Nationale Assemblee del Poder Popular / Asamblea Nacional del Poder Popular werden aangeboden. Volgens de toen bestaande Cubaanse wetgeving zouden 10.000 handtekeningen van burgers volstaan voor een plebisciet onder de bevolking. Uiteindelijk werden 11.000 handtekeningen aangeboden van burgers die vroegen om vrijlating van alle politieke gevangenen, democratisering van de samenleving en een scheiding van de wetgevende, juridische en uitvoerende machten. De Cubaanse regering negeerde het verzoek, organiseerde massale demonstraties om de instemming met het socialistisch systeem te bevestigen en verklaarde uiteindelijk officieel dat het socialisme in Cuba ‘onomkeerbaar’ was. Ook werd de grondwet gewijzigd waardoor de mogelijkheden van burgers voor een referendum verdwenen. In maart 2003 verhevigde de repressie met de arrestatie tijdens de Zwarte Lente / Primavera Negra van 75 geweldloze dissidenten; ruim 40 van hen behoorden tot de MCL en hoorden straffen van 12 tot 28 jaar uitspreken vanwege ‘ondermijning van de nationale soevereiniteit’. Payá werd niet gearresteerd en spande zich in om de vrijlating van zijn collega’s te bevorderen en democratische grondrechten te eisen voor alle Cubanen. In 2004 werden door het Project Varela opnieuw 14.000 handtekeningen ingezameld om veranderingen te eisen in de regering van Fidel Castro.

Huurling
De autoriteiten in Cuba beschouwden Payá echter als ‘een huurling’, in dienst van de VS hoewel hij een verklaard tegenstander van het Amerikaanse embargo was. In de Cubaanse Wikipedia (Ecured, een door het regime opgezet informatiesysteem) werd hij aanvankelijk ook omschreven als ‘terrorist’ maar na protesten uit eigen land en het buitenland werd dit gewijzigd.

Bekladding woning
Toen de oppositieleider Oswaldo Payá Sardiñas in juni 2006 terugkeerde uit de kerk bleek tegenover zijn huis een enorme karikatuur tegen Bush en een leus tegen het Amerikaanse embargo geschilderd te zijn. Tientallen leden van de Cubaanse geheime dienst en andere Cubanen waren in het parkje Manila voor zijn woning verzameld toen Oswaldo en zijn vrouw Ofelia hun woning wilden betreden. In een goed voorbereide actie waren overal in de omgeving van de woning spandoeken opgehangen met leuzen als ‘Socialisme of de Dood’ en ‘In een belegerd vesting is dissidentie verraad’. Oswaldo en zijn vrouw werden ook veelvuldig gefotografeerd. Het huis werd destijds ook bewoond door de 84-jarige vader van Oswaldo die inmiddels is overleden. Payá: ‘Deze laffe actie en terreur is een represaille tegen mij en mijn familie vanwege het feit dat onze beweging op 10 mei jongstleden het Programa Todos Cubanos (Programma Alle Cubanen) publiceerde, een vredelievend alternatief voor Cuba, dat machthebbers niet wensen te zien of te horen.’

Payá bezoekt in februari 2010 de woning van Orlando Zapata die na een hongerstaking overleed

Moeilijke relatie met kerk
Hoewel Oswaldo Payá een gelovig katholiek was, waren er regelmatig spanningen tussen hem en de katholieke kerkleiding. Hij verweet deze en vooral de kardinaal van Havana, Jaime Ortega, te kritiekloze banden met de machthebbers te onderhouden. Dat bleek o.a. tijdens het recente bezoek van de paus toen Payá publiekelijk scherpe kritiek uitte op het zwijgen van de katholieke kerkleiding over de mensenrechten. Een ontmoeting met de paus, waarom hij had gevraagd, werd geweigerd. Eerder verbood de kerkleiding hem deel te nemen aan de Sociale Week die zij organiseert.

In 2003 sprak Ofelio Acevedo met een Duitse televisieploeg over de gevolgen voor haar gezin van de Zwarte Lente, naast haar Paya’s zoon Oswaldito.

Drie kinderen
Payá was getrouwd met Ofelia Acevedo en zij hebben drie kinderen: de zonen Oswaldo José en Reinaldo Isaías en dochter Rosa María. Zijn broer Carlos woont in Madrid en is vertegenwoordiger van de MCL in Madrid. Ondanks zijn dissidente activiteiten bleef Payá werkzaam in een ziekenhuis als specialist voor elektrische apparatuur; hij bezat een ingenieurstitel. Met de fiets op weg naar zijn werk werd hij veelvuldig gevolgd door een of meer medewerkers van de Cubaanse geheime dienst; ook zij gebruikten vaak de fiets.

Cubaanse Wikipedia mist openheid en botsing der meningen (1)

De Cubaanse digitale encyclopedie Ecured, naar het model van Wikipedia opgezet door de Communistische jeugdbeweging in Cuba, schenkt sinds kort ook aandacht aan de achtergronden van bekende dissidenten als Yoani Sánchez en Oswaldo Payá. Blogger Sánchez wordt omschreven als een ‘cyberhuurling’ en Payá wordt een ‘contrarevolutionair’ genoemd die ’door de VS wordt betaald.’
Tot nu toe was er in Cubaanse officiële media nauwelijks informatie te vinden over leden van de democratische oppositie. Behalve Yoani Sánchez en Oswaldo Payá is ook informatie te vinden over de mensenrechtenactivist Elizardo Sánchez en de kritische econome Marta Beatriz Roque. Maar Ecured verschilt in veel opzichten van Wikipedia; willekeurige Cubanen kunnen geen nieuwe thema’s invoeren, de bestaande teksten aanvullen of alternatieve teksten posten. Bovendien functioneert geen enkele van de kritische linken in de artikelen van Ecured.

Ecured blijkt bij nader onderzoek veel minder open dan Wikipedia hoewel beiden dezelfde software gebruiken. Wikipedia telt miljoenen artikelen in 12 talen en het veel jongere Ecured telt 78.438 artikelen. Iedereen kan de thema’s van Ecured raadplegen, maar enkel personen die een account aanmaken, kunnen de inhoud van bijdragen ter discussie stellen of nieuwe thema’s aanvoeren. De blogger Larry maakte twee nieuwe accounts aan onder verschillende namen, maar beide werden zonder reden geweigerd.

Geen collectieve samenwerking
Opvallend verschil is dat de artikelen van Wikipedia zich ontwikkelen in een proces van open samenwerking tussen willekeurige auteurs terwijl de artikelen op Ecured worden geschreven door individuele auteurs. Blogger Larry zocht bijvoorbeeld het thema Onderzeese glasvezelkabel tussen Cuba en Venezuela op. Het artikel begint met algemene gegevens over de kabel die we al kennen uit de wereldpers. In vele opzichten lijkt het op een algemeen artikel dat ook op Wikipedia had kunnen verschijnen. Maar Wikipedia heeft discussiepagina’s en artikelen kunnen worden voorzien van alternatieve feiten en inzichten. En dan komen de verschillen. De discussiepagina van Ecured is leeg; er is blijkbaar geen discussie. De redactionele pagina’s zijn nog verrassender. Het originele artikel (10.000 bytes) is blijkbaar in één keer geplaatst op 27 januari 2011 door Arian Perez. Op 3 februari voegt hij er nog een 1.000 bytes aan toe. De enige verandering sinds dat moment zijn van redactionele aard en op 30 juli worden nog 4 technische tekeningen toegevoegd. De laatste redactionele bijdrage dateert van 1 augustus 2011. Elke verwijzing naar de aanleg van de glasvezelkabel in Cuba zelf ontbreekt evenals de berichten over corruptie rond het project. Het artikel was dus al zo goed als klaar toen het in januari werd geplaatst en slechts twee personen hebben in de loop van het jaar marginale opmerkingen gemaakt. Bij Wikipedia wordt vaak begonnen met een eerste bijdrage die qua lengte kan variëren van een aantal zinnen tot 1.600 woorden en weer onderverdeeld wordt in drie belangrijke hoofdstukken en drie minder belangrijke hoofdstukken. Het is mogelijk dat meer dan 1.000 auteurs bijdragen aan de vervolmaking van het artikel.

Abajo el Blogeo! (Weg met de weblogs!) is een parafrase op de bekende kreet van de Cubaanse revolutie Abajo el Bloqeo / Weg met de Blokkade van de VS. De collage is van Guama .

Onveranderlijke teksten
Wie het profiel van Perez checkt, ontdekt dat hij 139 thema’s plaatste en verbeteringen aanbracht bij 19 andere thema’s. Ecured is ruim een jaar oud en dat betekent dat hij fulltime werkzaam is voor deze site. Perez is lid van de Jeugd Computer Clubs. Hij schreef ook een pagina over Yoani Sánchez. Het artikel draagt de titel: Yoani Sánchez. Cyberhuurling en Cubaans blogger en beschrijft haar vooral als een contrarevolutionaire, die steun krijgt van dubieuze organisaties. Perez eerste posting over Sánchez was 21.041 bytes groot en werd op 5 april 2011 geplaatst. Sindsdien zijn er 11 kleine veranderingen door Perez en vier andere personen doorgevoerd en nam de omvang van het artikel toe tot 21.221 bytes. Wie kijkt naar de posting over Yoani Sánchez bij Wikipedia ziet dat deze begon op 6 mei 2008 met 701 bytes, een artikel met drie zinnen, een verwijzing en een link naar haar blog. Sinds die datum hebben 117 personen 302 marginale en 504 belangrijke redactionele bijdragen toegevoegd en groeide het artikel uit tot een omvang van 44.475 bytes, onderverdeeld in zeven belangrijke delen en zeven minder belangrijke onderdelen.

Kritische linken functioneren niet
Het meest bizarre van de pagina’s over de dissidentie zijn nog de verwijzingen met linken. Bij Yoani wordt verwezen naar haar eigen website, persbureau Reuters, de Ortega y Gasset Prijs, Sacharov en de website Periodismo Digital of de krant El Nuevo Herald. Wie klinkt op deze linken, krijgt de mededeling: deze pagina bestaat niet. Wie op de link van de Spaanse krant El Pais klikt, komt niet bij de krant, maar bij scherp veroordelende teksten over El Pais uit de Cubaanse staatsmedia terecht. Ecured is kortom een zwak aftreksel van het door kritiek en samenwerking opgebouwde Wikipedia en maakt vooral de angst van Cubaanse autoriteiten zichtbaar voor afwijkende meningen en de mogelijke invloed ervan op de burgers.

Linken
* Larry Press, hoogleraar Informatica, heeft een weblog over internet in Cuba
* De Ecuredpagina over Yoani Sanchez (1)
Video
* Telemundo 51 over Ecured, 1 minuut