Cubaanse schrijver krijgt reisverbod

Voor de tweede maal dit jaar hebben de Cubaanse autoriteiten de schrijver en journalist Víctor Manuel Domínguez een reisverbod opgelegd. Hij wilde in Bogota een conferentie over de Afrikaanse wortels van de Cubaanse cultuur bijwonen. Bij het instappen van het vliegtuig dinsdag jl. werd hij aangehouden.

SAMSUNG CAMERA PICTURESVíctor Manuel Domínguez: ‘Ze brachten me naar een kantoor en zeiden dat ik het land niet mocht verlaten. De term die zij gebruikten was ‘beperking om naar het buitenland te reizen’. Verder werd me niets uitgelegd. Ze zeiden dat de dienst Emigratie slechts de orders uitvoerde die men hen had gegeven,’ aldus de auteur. In augustus overkwam Víctor Manuel Domínguez hetzelfde toen hij samen met vier andere genodigden, een bijeenkomst over hetzelfde thema wilde bijwonen. De schrijver merkt op dat zij bij hun aanhouding in augustus het advies kregen naar een soort klantenloket van de Staatsraad te gaan. ‘Nu vroeg men ons of ik de bank nog geld verschuldigd was of dat ik boetes moest betalen’. Volgens Victor Manuel wordt het journalisten en activisten van de civil society steeds moeilijker gemaakt het land te verlaten. Hij wijst op de situatie van de journalist Yusimí Rodríguez, die in augustus een reisverbod voor Colombia en meer recent voor Spanje, kreeg.

Strafmaatregel
In januari 2013 schafte de Cubaanse regering de reisbeperkingen af en hadden Cubanen niet langer een zogenaamde Tarjeta Blanca nodig voor elke buitenlandse reis. Sinds die tijd gebruiken de autoriteiten steeds vaker het middel van een reisverbod als een repressief middel tegen activisten van het maatschappelijk middenveld en tegen onafhankelijke journalisten.

Bron
* Augusto César San Martín op de website Cubanet, 18 oktober 2017

Advertenties

Kunst in Cuba, het land van de Castro’s

In het Vlaamse weekblad Knack werd de vraag gesteld: ‘Wat is uw mooiste vakantieherinnering?’ De Vlaamse theatermaker Chokri Ben Chikha reageerde met: ‘Als twintiger ben ik als vrijwilliger naar Cuba gegaan. Toen ik daar aankwam, wilde ik de grond kussen. Ik voelde mij Cubaan en zij zagen mij ook als Cubaan. Kunstenaars genieten er ook veel meer aanzien dan hier. Ik heb wel een drie uur durende toespraak van Fidel Castro moeten aanhoren.’
De publicist Dominique Laridon reageerde met een betoog over het ontbreken van culturele vrijheid in Cuba. Hij vraagt zich spontaan af waarom Ben Chikha niet in Cuba gebleven is, als artiesten daar toch zoveel meer aanzien genieten dan in het cultureel benepen Vlaanderen. De meer fundamentele vraag is echter wat het betekent om kunstenaar te zijn in Cuba.

danilo-maldonado-portret3

Danilo Maldonao. graffiti-artiest

Danilo Maldonado Machado, ook wel bekend als El Sexto, is een Cubaanse graffitikunstenaar. Hij werd talloze malen opgepakt omwille van zijn harde kritiek op het Castro-regime. In gevangenschap werd hij vernederd, uitgehongerd en geslagen. Moegetergd emigreerde hij begin dit jaar naar de Verenigde Staten. Gorki Águila is de frontman van de Havaanse punkband Porno para Ricardo. Ook Águila is al verschillende malen gearresteerd op basis van vage aanklachten. Publieke optredens van zijn band zijn al jaren verboden in Cuba en het regime belet ook buitenlandse optredens, nadat een drummer gebruik maakte van een concert in Praag om politiek asiel te vragen in Tsjechië. Normando Hernández González is een schrijver en journalist, met een kritische kijk op de overheidseconomie in Cuba. Hij werd in 2003 opgepakt, tijdens een opstoot van repressie bekend als Zwarte Lente. Tijdens zijn zeven jaar lang durende celstraf werd hij geïsoleerd en gefolterd. Uiteindelijk kreeg hij na bemiddeling van de katholieke kerk toelating om in Spanje in ballingschap te gaan.

eternosjovenesfidelche

Voor eeuwig jonge rebellen

Grenzen aan de kunst
Onder de Castro’s moet je niet alleen de Cubaanse grond, maar ook het gat van de Cubaanse leiders kussen. Op de keper beschouwd is Chokri Ben Chika er dus goed vanaf gekomen: hij moest alleen enkele uren luisteren naar het gezeur van een oude tiran. Talloze artiesten, journalisten en andere dissidenten kregen het in het Cuba van de Castro’s heel wat zwaarder te verduren. Aanzien voor kunstenaars? Zolang ze maar mooi mee marcheren. Het communistische regime is heel transparant over de grenzen van de artistieke vrijheid. Artikel 39 van de Cubaanse Grondwet zegt letterlijk: ‘Artistieke creativiteit is vrij, zolang de inhoud niet in tegenspraak is met de revolutie’. De dictatuur heeft zich altijd gestoord aan artiesten die niet in de pas liepen. ‘De fout van veel intellectuelen komt voort uit hun erfzonde, dat zij geen authentieke revolutionairen zijn’, schreef Che Guevara al in één van zijn boeken.

ricardoaquila

Zanger Ricardo Aquila van Porno para Ricardo wordt voor de rechter geleid.

Gevaarlijkheid
Een artiest in Cuba wordt bijvoorbeeld vaak peligrosidad of gevaarlijkheid aangewreven. Dat vage begrip wordt in de Cubaanse strafwet omschreven als ‘de bijzondere neiging van een persoon om misdaden te begaan, gedemonstreerd door gedrag dat gezien wordt als zijnde in tegenspraak met de normen van de socialistische moraal’.  In de praktijk wordt het alleen gebruikt om critici de mond te snoeren. Misschien was Chokri Ben Chikha niet in strijd met de socialistische moraal: vele van zijn vakbroeders wel.

Vergelijking Vlaanderen
Meer dan een halve eeuw communistische dictatuur heeft het culturele leven in Cuba uitgehold. Ooit had Havana meer bioscopen dan Parijs of New York, maar van de 135 cinema’s van voor de Revolutie blijven er vandaag nog maar een twintigtal over – ook al is de bevolking van de stad in dezelfde periode verdubbeld. Films worden gecensureerd, radiozenders worden uit de ether verdrongen, boeken worden verboden. Niemand moet suggereren dat het in Vlaanderen erger is dan in Cuba, waar kunstenaars elke dag gesaboteerd, geïntimideerd, gevangengezet en gefolterd worden. Misschien hebben we in Vlaanderen niet genoeg waardering voor onze theatermakers. Misschien kunnen we meer oog hebben voor de manieren waarop kunstenaars onze samenleving artistiek verrijken. Misschien kunnen we wat minder zeuren over hun subsidies. Maar niemand moet suggereren dat het in Vlaanderen erger is dan in Cuba, waar kunstenaars elke dag gesaboteerd, geïntimideerd, gevangengezet en gefolterd worden.

che-guevara-mausoleum-santa-clara

Bezoekers aan het mausoleum van Che Guevara in Santa Clara

Vriendelijk voor tirannen
Er is de laatste tijd veel te doen over straatnamen en standbeelden, die te vriendelijk zouden zijn voor verdrukkers uit het verleden. Maar er zijn ook vandaag nog dictators, die al hun dissidenten in de pas dwingen. Het is misschien tijd om te stoppen met zo vriendelijk te zijn voor deze tirannen. Ook al is revolutionair nog zo hip, ook al is het regime nog zo sympathiek, ook al zijn de nachten in Havana nog zo zwoel: zelfs in licht verteerbare vraagrubrieken moet men wegblijven van negationisme.

Bron
* Knack, 28 augustus 2017

 

Yulier P.: ‘Ik haal mijn graffiti niet weg’

Dat heeft de graffitikunstenaar Yulier P. tegen de politie gezegd nadat hij donderdag jongstleden werd gearresteerd en 36 uur later werd vrijgelaten. Yulier Rodríguez werd gearresteerd toen hij op de hoek van San Lázaro en Escobar in Centraal Havana een graffititekening maakte op de ruines van een ingestort huis. De politie maakte Rodríguez duidelijk dat hij ‘schade had toegebracht aan publiek eigendom.’ Yulier Rodríguez Pérez (1989), geboren in Camagüey, tekent enkele graffitis op de muren van de vele bouwvallen die Havana rijk is.

graffiti-Yulier-Rodriguez4

Graffitikunstenaar Yulier P.

In het politiebureau aan de straat Zanja werd Yulier P. opgesloten in een soort kerker, ‘een verschrikkelijke plek, zonder voorzieningen, smerig en met een hoge temperatuur. Er is veel te weinig ruimte om te zitten vanwege de hoeveelheid mensen die er zijn opgepakt’. Hij verbleef daar 12 uur en toen werd de verklaring opgenomen over ‘schade toegebracht aan publiek eigendom.’ Hij bestreed dit misbruik en maakte duidelijk dat hij enkele muren en gebouwen met graffiti bewerkte, die al in ruines waren veranderd. Yulier P. wil ‘door middel van cultuur deze ruimtes opnieuw versieren’ met het doel ‘een meer tolerante, eerlijke, humane en gevoelige samenleving’ te bouwen. ‘

graffiti-Yulier-Rodriguez3

Werk van Yulier P.

Advocaat
Na het verhoor werd hem verteld ‘onder verdenking te staan’ en ‘voorwerp van onderzoek door de Veiligheidsdienst / Contrainteligencia (CI)’. Vrijdagnacht kon hij zijn spullen ophalen en het politiebureau verlaten. Bij het verlaten van het politiebureau werd hem een brief ter ondertekening voorgelegd, waarin hij moest verklaren in 7 dagen zijn graffitiwerk te verwijderen. Hij protesteerde tegen dit pressiemiddel, ondertekende de brief, maar schreef onder de verklaring dat hij het oneens was met dit drukmiddel en dat dit zijn carriere, zijn werk en zijn persoon direct zou schaden. Toen hij wegliep dreigde de agenten hem met een nieuwe gevangenisstraf als hij de graffiti niet zou verwijderen. Rodriguez is nu op zoek naar ‘internationale steun zodat mensen kennisnemen van deze onrechtvaardigheid’. Ook zoekt hij een advocaat ter verdediging maar ‘mijn graffitis haal ik niet weg.’

Bron
* 14ymedio, 20 augustus 2017
Link
* In Metro (11 augustus 2017) meer over graffiti in Havana en  de rol van Yulier P.

Overal muziek in de straten van Havana

Elke zondag ontmoet Raymel Casamayor zijn vrienden in het Maceopark in Havana. Het is het startpunt van een wandeling waarbij hij, gewapend met een speaker aangesloten op bluetooth op een mobiele telefoon, allerlei soorten Cubaanse ritmes laat horen. Deze muziek verschilt van de rumba en de montone reggaetón die de straten in Havana vaak domineren.

muziek-raymel casamayor

Raymel Casamayor maakt elke zondag een muzikale wandeling door Havana

Hij noemt zijn project ReConstrucción of Wederopbouw en hij wil klanken laten horen die door andere, meer populaire muziek verdrongen zijn. ‘Mensen hebben geen toegang tot andere ritmes’, zegt hij. Deze geluidstechnicus kwam op het idee toen hij in Havana kwam wonen en ontdekte dat veel Cubanen hetzelfde deden met hun geliefde muziek. Hij vertelt hoe men hem een luidspreker leende en hij besloot met een vriend de straat op te gaan en te kijken wat er zou gebeuren als er andere muziek ten gehore zou worden gebracht.

muziek-raymel casamayor-kinderen

Vanwege de hitte delen de leden van ReConstrucción hoeden uit aan de mensen die komen luisteren.

‘We speelden Cubaanse muziek, Benny Moré, Sonora Matancera … Ik dacht mensen gaan ons met eieren bekogelen maar het tegenovergestelde gebeurde,’ zegt hij. Samba, chachacha, rumba, iets van de Nueva Trova, boleros en zelfs merengue zijn de genres die Casamayor laat horen. ‘Elke zondag in het Maceopark en als het soms nodig is reis ik naar een andere provincie en doe hetzelfde.’ Hij speelde al in de wijk El Cándido in Santa Clara, liep door Holguín waar hij zijn muziek liet klinken tijdens het filmfestival in Gibara eind april.
Vanwege de onbarmhartige hitte in augustus heeft hij de aanvangstijd gewijzigde van 4 naar 5 uur ’s middag en deelt hij hoedjes uit aan zijn publiek.

muziek-raymel casamayor-As they turn into Laguna Street, at the back of the Ameijeiras Hospital, some neighbors recognize CasamayorHerinneringen
Hier in de Lagunastraat, achter het ziekenhuis Ameijeiras, is Casamayor een vertrouwde figuur. Binnen korte tijd zijn meer buurtbewoners aangelopen. Een baby in de kinderwagen beweegt op de muziek terwijl de moeder met haar heupen draait. Ada Maria (64) leeft helemaal op bij een nummer van Los Van Van El Paso del Bueye cansado / de Vermoeide Os. Ze nodigt haar kleindochter tot dansen uit en vertelt dat dit de muziek was die men speelde op feestjes in haar jeugd. ‘Kinderen en ouders vinden dit leuk want veel is er deze zomer voor kinderen niet te doen,’ zegt zij. Een paar jongeren vragen naar nummers van Yasek Manzano en de vrienden van ReConstrucción dat ze die nu niet bij zich hebben. ‘Volgende week nemen we die mee,’ beloven ze. Anderen vragen om een verzoeknummer. ’Vorige week vroeg iemand mij een serie nummers op een usbstick te zetten. Ik heb dat voor hem gedaan. Het is leuk als ze er later aan kunnen terugdenken,’ zegt Casamayor.

Verkoeling

muziek-raymel casamayor-zwembadje-calle-esocbar

Kinderen spelend in een plastic badje terwijl Casamayor zijn muziek ten gehore brengt

Op de hoek van Calle Escobar en Concordia, speelt een stel kinderen in een plastic zwembadje om af te koelen. Zij begroeten Raymel zo enthousiast dat hij doorweekt wordt, maar de speaker gaat onverstoord verder met het ten gehore brengen van zijn geliefde muziek.

Bron
* Luz Escobar, website 14ymedio, 8 augustus 2017

Cartoonexpositie Trump in Havana

In Havana kan men op dit moment een expositie bezoeken met cartoons over president Trump. De Amerikaanse president beziet de wereld gezeten op een sokkel in de vorm van de VS of is veranderd in het Vrijheidsbeeld omsingeld door woedende Mexicanen. In Cuba is een vergelijkbare expositie met als centrale figuren Raúl Castro en de overleden Fidel Castro echter ondenkbaar. De graffitikunstenaar Danilo Maldonado werd tot tweemaal toe gevangen gezet vanwege de karikaturen die hij maakte van Fidel en Raúl Castro.

trump-martirena-29072018

Een cartoon van Trump die vorige week in de partijkrant Granma verscheen. Cartoonist is Martirena

De tentoonstelling is getiteld Agente Naranga / Oranje agent en georganiseerd door de Cubaanse kunstenaar Arístides Hernández,  Ares. Ze bevat werk van 13 cartoonisten zoals Adalberto Linares, Ramiro Zardoyas, Lázaro Miranda, Osmani Simancas en Ángel Boligan en twee buitenlanders, de Mexicaan Arturo Kemchis en de Belg O Sekoer, pseudoniem voor Luc Descheemaeker. Ares: ‘In Cuba zijn altijd veel cartoons in de pers verschenen van Amerikaanse presidenten. Ik herinner me die van Richard Nixon, ook die van Ronald Reagan en George W. Bush, maar dit is de eerste expositie gewijd aan een Amerikaanse president,’ legt Arístides Hernández, Ares uit.

Vooruitgang
Ares zegt in een gesprek met het Spaanse persbureau EFE dat de Cubaanse getekende humor meer naar zichzelf zou moet kijken en ruimte bieden voor zelfkritiek. ‘Er is veel vooruitgang geboekt in de laatste jaren, maar er is gebrek aan meer kritiek. We moeten niet afwachtend zijn, maar als door het oog van een journalist de zaken opzoeken die benoemd moeten worden,’ zegt hij op minzame toon, maar Ares geeft geen voorbeelden van de geboekte voortgang. De getekende humor in de Cubaanse media volgt de lijn van de partij en wordt gecontroleerd door de regering.

Eerbewijs Fidel

granma-cuba-is-fidel-25112016

De omslag van Granma, ontworpen door Ares

Ares erkent dat de heersende mediapolitiek zoals Cuba die kent met zijn eenpartijstaat en pers gecontroleerd door de staat, in sommige gevallen een rem vormt op deze noodzakelijke zelfkritiek. Ares zelf maakte de speciale cover voor de partijkrant Granma op 27 november 2016, opgedragen aan de overleden Fidel Castro. Met de kop Cuba post-Castro, zien we een veelvuldig herhaald beeld van de overledene in uniform en met geweer. Het werd een deel van de campagne na de dood van de dictator Yo soy Fidel / Ik ben Fidel. De oppositie reageerde met Yo no soy Fidel / Ik ben Fidel niet.

Trump
Ondanks het feit dat hij een expositie aan Trump wijdde, is Ares van mening dat Trump geen aanwinst is voor de getekende humor. Zijn ware persoon overstijgt vaak de karikatuur. Ares: ‘Je maakt een cartoon, maar de volgende dag, maakt de president een nog gekkere grap.’

Jonge generatie

trump-ausecours-trump-hitler

O Sekours

De Belgische tekenaar O Sekoer tekende een beeltenis van Adolf Hitler met als snor het profiel van Donald Trump. En Kemchis tekende het Monument van Iwo Jima als herinnering aan deze bloedige veldslag uit de Tweede Wereldoorlog; de Amerikaanse vlag is vervangen door de blonde kuif van de president. Volgens het persbureau EFE wil de expositie ruimte bieden aan een nieuwe generatie van Cubaanse cartoonisten in Cuba zoals Adalberto Linares die o.a. tekeningen plaatst in het tijdschrift Melaíto en Palante. De Cubaan Angel Boligan, woonachtig in Mexico waar hij tekent voor de krant EL Universal, heeft zich ook laten inspireren door de polemiek over de muur die Trump wil bouwen tussen Mexico en de VS. Trump treedt op als destijds Noach bij zijn ark waar Trump bepaalt wie binnen mag en hoe de Mexicanen buiten blijven. Ares meent dat deze jonge generatie van tekenaars ‘de wedergeboorte’ betekent van de Cubaanse karikatuurtraditie die al sinds de 19e eeuw bestond en een harde klap kreeg in de jaren negentig toen tijdens de economische crisis veroorzaakt door de val van de Sovjet Unie, de oplages van kranten door gebrek aan papier enorm kelderden.

trump-angel-boligan.ark-van-blonde-trump

De ark van Trump. Tekening van Angel Booligan

Maar er is niet alleen het papiergebrek. Ares vermeldt niet hoe de Cubaanse spotprenten in de eerste 50 jaar van de 20ste eeuw in een breed scala van uiteenlopende kranten en magazines kritiek durfden de leveren op de tekortkomingen in het dagelijks leven in de Cuba, onder meer door karakters als El Bobo / De Dwaas of El Loquito / De Gek. El Bobo was een populaire stripfiguur van de tekenaar Eduardo Abela in de jaren dertig met forse kritiek op de toenmalige dictator Machado. Die ruimte bestaat op dit moment niet voor Cubaanse cartonisten.

Bron
* Persbureau EFE en Diario de Cuba
Link
* Website van de cartoonist Ares

Voortreffelijk gerestaureerde heruitgave beste Cubaanse film ooit

Volkskrantrecensent Kevin Toma is enthousiast over ‘de voortreffelijk gerestaureerde heruitgave van Memorias del Subdesarrollo, over een nutteloos geworden burgerman in het ontzielde Havana van de jaren zestig.’ De film werd geregisseerd door Tomás Gutiérrez Alea en ging in 1968 in première. Hij was destijds ook in Nederlandse filmhuizen te zien.

memoriasdelsubdessarollasolas3Ooit, jeremieert het hoofdpersonage van Memorias del Subdesarrollo (1968), gold Havana als het Parijs van Latijns-Amerika. Anno 1961 moet Sergio, een welgestelde dertiger met gesneefde schrijversaspiraties, toezien hoe talloze landgenoten de socialistische revolutie ontvluchten en de hoofdstad ontzield achterlaten. Ook Sergio’s echtgenote Laura neemt spontaan het vliegtuig richting Miami, waarna hij verdoofd terugkeert naar hun luxueuze Havaanse appartement.

Kritiek
Een ideologisch dode held, deze Sergio (Sergio Corrieri). En dat voor een regisseur die zelf een fel pleitbezorger was van de Cubaanse Revolutie. Tomás Gutiérrez Alea (1928-1996) geloofde dan ook niet in gemakzuchtige propaganda. ‘We hebben cinema nodig die een kritische houding ontwikkelt en stimuleert.’ zei hij ooit. ‘Maar hoe kunnen we onze realiteit bekritiseren en deze tegelijkertijd krachtiger maken?’ Sergio is een hautaine lamzak die zowel het volk als de literatuur, kunst, cultuur, ambities en revolutionairen van Cuba onderontwikkeld vindt

film-memorias-subdesarrolloScherpe observaties
Het antwoord van Memorias del Subdesarrollo (Herinneringen aan onderontwikkeling): kies het perspectief van een burgerman die in het nieuwe Cuba weliswaar volkomen nutteloos is geworden, maar ook scherpe observaties van die samenleving maakt. Sergio is een hautaine lamzak die zowel het volk als de literatuur, kunst, cultuur, ambities en revolutionairen van Cuba onderontwikkeld vindt. Intussen blijkt hij niet in staat tot duurzame relaties met anderen en lukt het hem niet zijn ingezakte bestaan te reanimeren. Liever scharrelt hij in Laura’s achtergelaten kleren door de flat, fantaseert hij over de schoonmaakster of mijmert over zijn jammerlijke liefdesgeschiedenissen. Lees verder op de website van de Volkskrant, 14 juli 2017

Link

* Engelstalige Wikipedia

Geroofde wereldatlas terug in Cuba

Een zeldzaam exemplaar van een moderne atlas, die tussen 1991 en 1993 uit de Nationale Bibliotheek van het eiland verdween, is weer terug in Cuba. Van deze  atlas bestaan slechts drie kopieën op de wereld. Het Theatrum Orbis Terrarum van Abraham Ortelius werd in 1570 in Antwerpen uitgegeven. De huidige eigenaar, het Boston Athenaeum in de VS vond het een ‘een zaak van ethiek’ de wereldatlas terug te geven.

atlas-Cuba-recupera-ejemplar-historia-06042017

De directeur van de Nationale Bibliotheek van Cuba, Eduardo Torres Cuevas, neemt de atlas in ontvangst. Hij spreekt van ‘een ethisch en eervol gebaar.’ Na terugkeer in Havana sprak hij met de pers; de buitenlandse media waren voor deze persconferentie niet uitgenodigd.

Torres Cuevas zei dat het boek na de diefstal in Florida opdook en verkocht werd aan de antiquair David L. O’Neill in Boston. Tevergeefs is geprobeerd de eigendomszegels van de Nationale Bibliotheek van Cuba te verwijderen. Boston Athenaeum betaalde in 1999 een flinke prijs voor het exemplaar en daar ontdekte men ook wie de werkelijke eigenaren waren, namelijk de Bibliotheek José Martí in Havana. Het proces van teruggave duurde lang ondermeer omdat de Cubaanse bibliotheek de vermissing niet officieel bekend had gemaakt.

Speciale Periode
Hoe een zo’n waardevol voorwerp uit het Cubaans erfgoed, het land kon verlaten wijt de historicus Cuevas aan de Speciale Periode (1989-1994) toen Cuba een economische en politieke crisis doormaakte en ‘kunstdieven enkele instituten van ons land onveilig maakten,’ aldus Cuevas.

atlas-Cuba-in-de-atlas-06042017

De atlas Theatrum Orbis Terrarum wordt beschouwd als de eerste moderne atlas van de wereld, gepubliceerd in 1570 door de Vlaamse geleerde Abraham Ortelius (1527-1598) uit Antwerpen. De atlas kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog in handen van een Cubaanse verzamelaar, die deze na zijn dood aan de Nationale Bibliotheek van Cuba schonk.

Hij zei verder dat de Cubaanse bibliotheek in deze periode ander werk had verloren (waaronder 6 miljoen boeken), maar verzekerde ‘dat alles dat in die periode verloren ging, terugkomt.’ In 2014 werd bekend dat een groot aantal kunstwerken uit het Nationale Museum voor Schone Kunsten uit Havana was gestolen, voornamelijk werk van Cubaanse kunstenaar; de Cubaanse autoriteiten publiceerden daar een overzicht van om illegale verkoop buiten Cuba te voorkomen.

Bron
* Persbureau EFE
* De Cubaanse website Cubadebate en de persconferentie van Cuevas