Kerken schieten als paddenstoelen uit de grond in Cuba

Jarenlang was Cuba officieel atheïstisch. Vandaag schieten de kerken als paddenstoelen uit de grond. Meer dan zeshonderd zijn het er al.

kerk-havanaIn de Cubaanse hoofdstad Havana versnellen gezinnen hun pas om op tijd te komen voor de zondagsviering van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Ondanks de warmte dragen de mannen hemd en das, de vrouwen rok en bloes met mouwen. ‘Onze kerk is nog jong in Cuba, maar sinds 18 juni zijn we een district, wat betekent dat we groeien’, zegt Luis Wilberto Tito, voorzitter van deze afdeling van de mormoonse kerk. Beetje bij beetje vullen mensen van alle leeftijden en kleuren de kapel die de Oecumenische Raad van Kerken van Cuba hen ter beschikking stelt.

Religieuze diversiteit
In 1992 werd Cuba een seculiere staat, met fundamentele waarborgen voor de vrijheid van eredienst. De eerste Cubaanse bekeringen tot het mormoonse geloof, een christelijke religie, dateren van 1998. Er zijn nu twee mormoonse districten in Cuba, samen goed voor 140 gelovigen. ‘We zullen altijd een minderheid blijven, maar we zouden nog kunnen groeien in de provincies Holguín en Camagüey’, zegt Tito. Het illustreert de groeiende religieuze diversiteit in Cuba. Jarenlang, sinds Fidel Castro in 1959 de macht overnam, was Cuba officieel een atheïstische staat. In 1992 veranderde de grondwet: Cuba werd een seculiere staat, met fundamentele waarborgen voor de vrijheid van eredienst. ‘Er zijn nu veel verschillende kerken in het land en met alle hebben we de beste relaties’, zegt Tito. ‘De diversiteit laat zien dat de Cubaanse bevolking God wil kennen en dichter bij hem wil komen.’

Meer dan 600 kerken
In het Register van Verenigingen van het ministerie van Justitie groeien de religieuze verenigingen sinds 2013 het snelst. Het zijn er al meer dan zeshonderd: meer dan 500 spiritistische kerken, 55 evangelische en protestantse, zes joodse, vier Yoruba, een islamitische en een boeddhistische. De registratieprocedure is complex. Voor de mormoonse afdelingen is ze nog niet afgerond. Zolang kunnen beginnende kerken ondersteuning krijgen van de Raad van Kerken. ‘Het religieuze panorama ziet er steeds complexer uit, met nieuwe bewegingen en een fragmentarisering van de oude, zowel in de steden als op het platteland’, zegt Enrique López Oliva, expert religieuze geschiedenis.

protestant-People pray on Easter morning. The Methodist Church of Marianao in Havana had fewer than 400 members in the late 1990s; it has more than 3,200 today

Methodistenbijeenkomst in de wijk Marianao in Havana

Offensief van evangelische groepen
Cijfers over de religiositeit bij de Cubaanse bevolking zijn schaars. Volgens gegevens van de katholieke kerk is 60 procent van de 11 miljoen Cubanen gedoopt, maar gaat slechts 2 procent naar de zondagsmis. De protestanten zijn naar schatting met een miljoen. Van de Afro-Cubaanse religies zijn geen cijfers bekend, maar volgens sommige experts zouden ze meer aanhangers tellen dan de katholieke gemeenschap. Sommige van die Afro-Cubaanse religies eisen trouwens een katholiek doopsel. ‘Er is een groot offensief van evangelische groepen’, zegt Enrique López Oliva, expert religieuze geschiedenis. ‘Je hoort ook dat het aantal islamitische en joodse gelovigen sneller toeneemt dan het aantal christelijke, ook bij mensen zonder familiale voorgeschiedenis. En veel mensen gaan naar de Maya-rituelen die de ambassade van Guatemala organiseert.’ Volgens López Oliva is de religieuze diversiteit ‘een antwoord op de huidige crisis in de Cubaanse samenleving: veel mensen zijn onzeker over de toekomst en zoeken wanhopig een houvast.’ Hij ziet veel gedesoriënteerde jongeren.

Bron
De Morgen, IPS-Havana, 24 juli 2017

Samenwerking Europese Unie en Cuba gaat door

Cuba en de Europese Unie kunnen hun betrekkingen gaan normaliseren. Het Europees Parlement gaf woensdag in Straatsburg zijn zegen aan de samenwerkingsovereenkomst die beide partijen in december ondertekenden. 567 parlementariërs stemden voor en 65 tegen, 31 onthielden zich van stemming. In een resolutie werd de eis uitgesproken dat de Cubaanse regering zich houdt aan de internationaal overeengekomen verdragen over mensenrechten. Tegen de gewoonte in, was de Cubaanse ambassadeur bij de EU, Norma Goicochea, niet aanwezig, maar zond zij een vertegenwoordiger.

logoeu-cubaIn het akkoord staan uitbreiding van de handel, klimaat, drugs- en terrorismebestrijding, toerisme en politieke dialoog centraal. Maar ook de leefomstandigheden en sociale rechten van Cubanen moeten volgens het parlement aandacht krijgen. Havana moet meer respect tonen voor mensenrechten, is de boodschap, anders kan de overeenkomst worden opgeschort, aldus een resolutie.

Embargo
De handelsbeperkingen die de Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd tegen Cuba werden niet expliciet genoemd, maar de parlementariërs spraken zich wel uit tegen ‘wetten en maatregelen die schadelijk zijn voor de Cubaanse bevolking.’ Christendemocraten en liberalen voorkwamen dat het Amerikaans embargo tegen Cuba expliciet werd vermeld. De overeenkomst kan nu voorlopig van kracht worden. Voor volledige inwerkingtreding moeten alle EU-landen het ratificeren. De gevoelige onderwerpen moeten in de toekomst ter sprake komen in de mensenrechtendialoog tussen de Europese Unie en Cuba.

kerkmetkruisFelle kritiek
Bas Belder, europarlementariër voor SGP-Christen Unie, klaagde de actuele situatie van de mensenrechten aan en citeerde uit rapporten van de Cubaanse Commissie van Mensenrechten en Nationale Verzoening. Deze meldde in januari 478, in februari 482, in maart 432, in april 475 en in mei 373 politiek gemotiveerde en arbitraire aanhoudingen. Belder: ‘Veelzeggend genoeg klonken er van EU-zijde geen publieke protesten tegen deze vrijheidsbeperkingen. Een Europese veroordeling van het Castro-regime zou op basis van deze feiten passend, noodzakelijk en gerechtvaardigd zijn geweest. Door haar zwijgen legitimeert de EU de vrijheidsbeperking van Cubaanse burgers/dissidenten. Dat kan toch niet het doel zijn van de beoogde politieke dialoog tussen Brussel en Havana?’ Hij pleitte in een amendement ook voor ‘volledig diaconale vrijheid’ van de Cubaanse kerken. Ook moeten de Cubaanse kerken uit Europa en uit andere landen steun kunnen ontvangen zonder enige staatsinmenging, vindt Belder.

Bronnen
* ANP, teksten Europees Parlement

Eerste katholieke kerk gebouwd sinds 60 jaar

In het plaatsje Sandino in Westelijk Cuba wordt de eerste katholieke kerk in 60 jaar gebouwd. De bouw wordt financieel mogelijk gemaakt door een bevriende parochie in Tampa in Florida. Begin volgend jaar zal deze kerk worden ingewijd als kerk van de Barmhartigheid van Sandino.

religie-eerste-kerk-60-jaar-sandino

Kerk in aanbouw in Sandino

De kerk in Sandino wordt geleid door priester Cirio Castro en heeft een capaciteit van 200 mensen. In het stadje aan de uiterste westpunt van Cuba, wonen 40.000 mensen die leven van de opbrengst van citrusvruchten, koffie en vis. Tussen Tampa en Cuba bestaan al sinds het einde van de 19e eeuw goede relaties vanwege de import van tabak.

Kerkvervolging
De ambassadeur van Cuba in de VS, José Ramón Cabañas, zei in een interview met Tampa Bay Times  (13 mei 2017) de verhalen over schendingen van godsdienst in Cuba te kennen, maar ‘nu zijn we een land met een mix aan religies’. Hij wees erop dat ook geloofsovertuigingen als de Mormonen en de Islam vrij in Cuba kunnen opereren. Twee andere katholieke kerken zijn in aanbouw en de synagoge van Havana wordt gerenoveerd. De Amerikaanse Commissie voor Internationale Geloofsvrijheid erkent dat de ruimte in Cuba voor religies om de eredienst te beoefenen, is toegenomen, maar wijst ook op de arrestaties van geestelijke leiders in de afgelopen maanden.  Priesters en predikanten die zich kritisch uitlaten over het beleid van Castro of die de controle van hun kerken door het godsdienstbureau van de Cubaanse Communistische Partij verwerpen, zijn onverminderd voorwerp van vervolging.

Bron
* Catholic News Agency, May 20, 2017

Link

* Commission on International Religious Freedom:  Cuba after Fidel Castro, 2 december 2016

Twijfels over de koers van santería

Darnelys Dominguez Pino is 42 jaar en werkt in een sportschool. Hij heeft al jarenlang banden met de Afro-Cubaanse religie, santería genoemd. Hij is een man van weinig woorden maar bezorgd over de koers die de santería dreigt in te slaan door commercie en eigen belang.

santeria-gezin

Santería gezin

Havana Times: Hoe oud was je toen je bij de santería betrokken raakte?
Darnelys Dominguez Pino: Eigenlijk al vanaf mijn geboorte en uit vrije wil. Ik wilde het ook omdat ik werd aangetrokken door de zuiverheid en de waarheid.
HT: Hoe oordeel je over je religie?
DDP: Ik denk dat het iets heel moois is, iets menselijks als het eerlijk wordt gepraktiseerd.
HT: Wat betekent het om opgenomen te worden en in de santería en hacerse santo (heilige te worden).**
DDP: Er kunnen speciale motieven een rol spelen; financiële, de wens om het land te verlaten of de verbetering van iemands gezondheid.
HT: Waarom kiest iemand daarvoor?
DDP: Er kunnen verschillende redenen zijn; sommigen worden aangezet door anderen die het proces eerder ondergingen; anderen door hun familieleden of op basis van eigen inspiratie. Zij menen allemaal dat het hun leven zal vooruit helpen.
HT: Speelt gezondheid altijd een rol?
DDP: Ik denk het niet. Gezondheidsproblemen kunnen soms een rol spelen, maar lang niet bij iedereen. Veel mensen zoeken de santería op vanwege het financiele voordeel en hopen dat er deuren voor hen zullen open gaan.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel met gebruiksvoorwerpen uit de santería

Offers
HT: Waarom worden er zoveel dieren gevraagd (geiten, schapen) en wordt geld gevraagd om santero te worden?
DDC: Dat is waar. Je hebt een schaap of een geit nodig voor je initiatie, maar niet in de aantallen die de priesters / santeros soms vragen. Geld, dat is wat nieuws maar dat wordt ook gevraagd. Er zijn mensen die er een slaatje uitslaan ten eigen voordeel.
HT: Is alles uiteindelijk voor de priester?
DDP: Niet altijd, er zijn er ook die er zelf beter van worden. Die priesters / babalawos of paleros heb je ook.
HT: Is dat altijd zo geweest in de Cubaanse santería?
DDP: Nee, vroeger was men eerlijker.
santeria-schelpenHT: Wat is het belangrijkste verschil?
DDP: Vroeger praktiseerden mensen uit overtuiging terwijl velen het tegenwoordig voor het geld doen.
HT: Kunnen criminelen, alcoholici of immorele personen ook de initiatierituelen in de santería doorlopen?
DDP: Als de initiatie eerlijk verloopt kan dat. De santería leert je weg te blijven van het slechte pad en leidt je naar nieuwe paden om het goede te bereiken.
HT: Bent u trots op uw religie op dit moment en op de praktijk in Cuba?
DDP: Jazeker, maar ik ben niet trots op de manier waarom sommigen de religie bedrijven. Er zijn er velen met respect, maar in veel gevallen is er sprake van zwendel en wordt deze niet gepraktiseerd zoals zou moeten.

Bron
* Miguel Arias Sanchez op de website Havana Times, 10 mei 2017

Noot

** Hacerse santo vraagt om het volgen van een aantal religieuze ceremonies afhankelijk van de mate waarin de persoon gelooft. Het proces vraagt tijd en dit proces van hacerse santo voltrekt zich niet van de ene op de andere dag.
* In 2014 publiceerde Havana Times een Engelstalig interview
met Leosnel Aguilar Padron die toen de initiatierituelen van de santería doorliep. Hij gaat dieper in op de betekenis ervan, de rituelen, voorschriften en verboden.

Link
* Algemene informatie over santería

Kardinaal: ‘Dialoog tussen Cuba en de VS gaat door’

Kardinaal Jaime Ortega is niet bang dat de dialoog tussen Cuba en de VS met de komst van president Donald Trump, zal worden afgeremd. Hij pleit voor voortzetting van de opening op het eiland, maar hij geeft toe dat deze wel ‘een beetje traag verloopt’, aldus de voormalige aartsbisschop van Havana, die vorig jaar vanwege zijn leeftijd terugtrad. Ortega nam in Madrid deel aan een forumbijeenkomst, georganiseerd door Nueva Economía Foro.

jaime-ortega- Miguel-Moratinos-Economia-Forum-09052017

Emeritus aartsbisschop van Havana (midden) in gesprek met oud-minister van Buitenlandse Zaken, Miguel Ángel Moratinos, (rechts) met wie hij samenwerkte bij de vrijlating in 2010 van 130 politieke gevangenen.

Volgens hem verloopt alles wat men in de periode van president Obama heeft afgesproken en ingevoerd ‘op gelijke wijze’ en heeft Trump ‘zich daar niet tegen uitgesproken.’** Ortega speelde op verzoek van het Vaticaan, een grote rol in het herstel in 2015 van de wederzijdse betrekkingen tussen Cuba en de VS. Hij noemt zijn optreden ‘van een diep christelijke orde’ en bedoeld om de dialoog te bevorderen. Hij benadrukte dat zijn rol politieke gevolgen had, maar noemt zichzelf ‘geen politiek mens.’ Over Cubanen in Miami zei hij dat velen van hen ‘belangstelling hebben om samen te werken’ vooral in sociale projecten en in ‘het economisch leven in Cuba.’

Opening
Ortega, die in 2010 bemiddelde bij de vrijlating van 135 politieke gevangenen, die vervolgens met hun gezinnen in dat jaar ook in Spanje aankwamen, was optimistisch over de opening die zich voordoet in Cuba. Hij wees op de economische veranderingen en zei te hopen dat ‘het daar niet bij blijft’, hoewel hij erkende dat deze ‘een beetje traag verlopen.’ De vrijlating van deze gevangenen was ‘een positief signaal’ voor de verbetering van de relaties met de VS en ook met de Europese Unie, aldus de kardinaal. De toen nog bestaande Common Position koppelde de verbetering van de relaties van de EU met Cuba aan verbetering van de mensenrechten. Op een vraag over de opvolging volgend jaar van Raúl Castro als president van de Republiek, zei hij niet te denken dat een familielid van Castro hem zal opvolgen omdat ‘in mijn land geen tendens van dynastieën bestaat’ .

Fonds Ortega
Ortega presenteerde dinsdag jl in Casa de América zijn boek Diálogo, encuentro, acuerdo / Dialoog, ontmoeting, akkoord, uitgegeven door San Pablo. Hij kondigde toen ook de oprichting van de Fundación Jaime Ortega aan, bedoeld om jonge Cubaanse ondernemers te begeleiden bij het hervormingsproces van bedrijven in Cuba.

Bron
*Persbureau EFE, 10 mei 2017

Noot

palmieri-francisco-bz-usa

Onderminister Palmieri spreekt

* In Washington maakte dinsdag Francisco Palmieri, de ondersecretaris voor Latijns-Amerika van het Ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens een conferentie over de Amerikas, bekend dat het Cubabeleid zal worden herzien. Het zal ‘belangrijk verschillen van dat van  de regering Obama’. Hij gaf geen details, maar zei wel dat er een groter accent op de mensenrechten zal worden gelegd. Tijdens de eerste 100 dagen van de administratie van Trump heeft deze geen woord aan Cuba gewijd. Engelstalig bericht in Panampost.

Ondanks armoede rijk joods leven in Cuba (deel 2)

Sommige Joodse hulporganisaties uit de VS en Canada ondersteunen de gemeenschap in Cuba. Een van hen is het Amerikaanse Joodse Joint Distribution Committee, dat sinds de vroege jaren negentig actief en continu erbij betrokken was. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de herintroductie van religieuze vrijheid werd het JDC de eerste Amerikaanse organisatie die toestemming kreeg om naar Cuba te gaan en daar samen met de Joodse gemeenschap te werken.

joodslevenhavanaOm het gemeenschapsleven op het eiland te stimuleren, heeft het JDC een reeks programma’s opgezet die tot op deze dag draaien. Ze omvat kippendiners voor de sabbat, vakantiediensten, Joodse zomerkampen, familiekampen, organiseren van bar mitsva’s en zelfs vervoer voor leden van de gemeenschap om diensten in synagoge bij te wonen. Het JDC heeft ook geholpen bij het opzetten van een kleine apotheek in Beth Shalom, verspreiding van medicijnen die door de organisatie wordt verzonden of door bezoekers en toeristen gebracht.

Uitdagingen
‘Er zijn veel uitdagingen – alles in het leven van het Cuba van vandaag, de economie van het land, tot het leven met 50 jaar communisme,’ vertelt de uitvoerend assistent van JDC Will Recant aan de Jerusalem Post. ‘Een van de belangrijkste uitdagingen was Joods onderwijs: de gemeenschap weer leren wat het betekent Joods te zijn, wat het Joodse leven is,’ voegt hij eraan en hij noemt de Torah of gebedsrol van de Beth Shalom-synagoge, die niet kosher was en bewerkt moest worden. Hij bracht deze zelf terug uit de Verenigde Staten op een van zijn reizen. ‘Het JDC moet reageren op de uitdagingen in de gemeenschappen waarin we werken, rekening houdend met de fysieke en spirituele realiteit van de landen,’ zegt hij. Hoewel ze zeker dankbaar zijn voor de hulp die zij van het buitenland krijgen, als ze gevraagd wordt of ze een gevoel hebben in de steek gelaten te zijn, heeft de gemeenschap gemengde gevoelens, vooral als het gaat om Cubaanse Joden die het land verlieten. ‘Ik zou ja zeggen’, antwoordt Fernández, terwijl hij verklaart dat hij het als vriend van de gemeenschap gemakkelijker kan zeggen. ‘Dat is iets dat gevoeld wordt. Misschien niet openlijk gezegd, maar het wordt gevoeld. Wat we speciaal nodig hebben is eigenlijk wat u doet’, vertelt hij de Jerusalem Post. ‘Mensen moeten weten dat we bestaan, dat we deze behoeften hebben en dat het soms heel makkelijk is om te helpen.’ Recant zegt dat, wat zijn organisatie betreft, het bij elkaar houden en versterken van de Joodse gemeenschap altijd een prioriteit zal zijn.

joden-beth-shalom-dans-sept2015

Feestelijke dans in Beth Shalom, 2015

Israël en Cuba
De moeilijke financiële en sociale situatie in Cuba heeft een groot aantal Cubanen ertoe gebracht om het land te verlaten. Voor de Joden was Israël een geschikte optie. ‘Als de economische situatie in het land verbetert, zullen mensen niet zoveel denken aan emigratie, over emigreren naar andere landen,’  zegt Dworin. ‘Het is een wonder dat de Joodse gemeenschap bestaat.’ Het emigratieproces kan echter voor Cubaanse onderdanen moeilijker uitpakken dan voor anderen. Vanwege het ontbreken van diplomatieke betrekkingen heeft Israël geen ambassade in Cuba. Om het emigratieproces te starten, gebruiken Cubaanse Joden de Canadese ambassade, die als tussenpersoon fungeert. David Prinstein, Dworin’s rechterhand en vicepresident van de gemeenschap, vertelt de Jeruzalem Post dat joden in Cuba over het algemeen zouden willen zien dat de twee landen relaties opbouwen. ‘Ik hou van Cuba omdat ik Cubaans ben en vanwege de kwaliteit van het leven hier, die verdient te worden erkend, en ik hou van Israël omdat het mijn andere helft is, het andere land waartoe wij behoren,’ legt hij uit in het Spaans. ‘Ik voel me als een zoon in een gescheiden familie waar de ouders elkaar niet genoeg spreken of elkaar begrijpen en de zoon weet niet waar hij aan toe is.’

jodenhavanaraul-en-la-fiesta-de-januca-580x406

Raúl Castro en joodse jeugd tijdens het Chanoeka of Inwijdingsfeest

Kinderen
Ondanks de uitdagingen maken Dworin, Prinstein en Fernández zich geen zorgen over de voortgang van het Joodse leven in Cuba. Kinderen zijn de sleutel tot de toekomst, en Beth Shalom heeft elke zondag een Hebreeuws schoolprogramma, waaraan elke week ongeveer 60 kinderen deelnemen. ‘Het is niet alleen een religie: het is een verhaal en een identiteit,” zegt Prinstein, wiens kinderen zelf zeer betrokken zijn bij de synagoge. ‘We zijn vertrouwd met een grote erfenis die we moeten doorgeven van generatie op generatie met de rust die we in Cuba hebben. Ik zou willen dat we dat over de hele wereld zou kunnen doen.’ Prinstein zelf begon pas in de jaren negentig te leren over zijn joodse wortels, toen de gemeenschap begon op te leven. Hij moest leren over het Jodendom, terwijl hij de tradities naar zijn kinderen probeerde door te geven. ‘We proberen ervoor te zorgen dat de jeugd op elk belangrijk moment, in elk project en programma zeer actief is – dat ze een sterke band zien met onze gemeenschap, met de staat Israël, met onze geschiedenis in Cuba en de erfenis die we aan hen nalaten,’ legt hij uit. ‘We zijn van mening dat het toekomstige leiderschap beter voorbereid zal zijn dan wij waren. Het is ongetwijfeld één grote familie en een gemeenschap waard om voor te gaan.’

Bron
* Danielle Ziri, Jerusalem Post, 17 april 2017

Ondanks armoede rijk joods leven in Cuba (deel 1)

In de wijk Vedado in Havana kun je in een rustige straat met bomen, op een steenworp afstand van de zee, een eenvoudig, maar opvallend bouwwerk tegenkomen. Een dozijn gele bruine marmeren trappen leidt naar een grote blauwe poort, symmetrisch versierd met dof geworden goudsymbolen, waaronder twee bronzen kandelaars. Het gebouw is bedekt met een hoge boog in het middelpunt waarin je de ster van David ziet. De Beth Shalom-synagoge, de belangrijkste van de drie synagoges in Havana, werd gebouwd in de jaren 50 van de vorige eeuw. Hoewel de buitenkant slecht is onderhouden, is het makkelijk om de grootsheid te herkennen die het in die tijd moet hebben uitgestraald. Naast een witte smeedijzeren poort ligt het joodse gemeenschapscentrum, waar in een smal kantoor een paar mensen hun missie hebben gemaakt van het ondersteunen van het joods leven voor een gemeenschap. Die is slechts 1400 mensen groot. ‘Het is een kleine maar levendige gemeenschap,’ vertelt de president van het centrum, Adela Dworin, aan de Jerusalem Post.

jood-beth-shalom

Beth Shalom synagoge in Havana

Dworin, een kleine vrouw van over de 80 met een groot gevoel voor humor en een duidelijke Jiddisch accent, is geboren en getogen in Havana. Haar ouders kwamen uit Polen naar Cuba, net als veel joden tijdens de periode tussen de wereldoorlogen, toen er in Oost-Europa pogroms waren. ‘Ze wilden naar Amerika, naar de VS gaan,’ legt ze uit gezeten achter haar donker houten bureau, gevuld met stapels papier en foto’s. ‘Maar het was toen heel moeilijk om Amerikaans staatsburger te worden en Cuba accepteerde immigranten, dus ze dachten dat ze hier een korte tijd zouden blijven en dan zouden ze naar de VS gaan.’ Maar een tijdelijk werd een permanent huis voor de familie van Dworin, die uiteindelijk bijdroeg aan de groei van de gemeenschap, net als vele anderen. Ze genoten van de vrijheid van religie en werden verwelkomd als immigranten. In de jaren 50 waren er ongeveer 15.000 tot 25.000 Joden in Cuba.

Revolutie
Na de revolutie in 1959 werd het atheïsme tot de officiële religie van de staat verklaard en 90% van de joden vertrok naar de buurlanden. De nieuwe wet veroorzaakte dat velen wegbleven uit de synagogen, vooral als ze lid wilden worden van de communistische partij. Dingen veranderden in de jaren negentig met de ineenstorting van de Sovjet-Unie. De Cubaanse regering veranderde zijn grondwet en besloot om Cuba als een land zonder officiële religie te definiëren. Dit liet de Joodse gemeenschap vrij om hun religieuze praktijken te hervatten. Adela Dworin en haar collega’s in Beth Shalom zeggen allemaal dat ze nooit antisemitisme in Cuba zijn tegengekomen. Er is geen teken van beveiliging buiten of in de synagoge,  geen metaaldetectoren en geen bewakers. Zittend aan Dworin’s bureau, vertelt José Fernández, die niet Joods is, maar zichzelf beschrijft als ‘een vriend’ van de gemeenschap en goed op de hoogte lijkt, aan de Post dat hij denkt dat dit vooral komt door basale onbekendheid  over wie Joden zijn. ‘We worden gerespecteerd’, zegt hij. ‘We worden niet ondersteund, we worden niet aangemoedigd of zoiets, maar we hebben een goede relatie [met de autoriteiten]. Het is een normale relatie.’  Fernández, een glimlachende bejaarde man die heel goed Engels spreekt, groeide op in de straat van Beth Shalom. In het begin van de jaren 50, voordat de synagoge werd gebouwd, speelde hij honkbal, de populairste sport van Cuba, op het lege veld. Als kind, toen de bouw begon, was hij woedend. ‘Ik heb hier stenen gegooid!’ zegt hij met een glimlach. “Ik wilde hier met de bal spelen en ze zeiden dat hier een Joods ding zou komen. Ik kende die mensen niet. ‘Decennia later, nadat hij de gemeenschap had leren kennen en veel tijd in de synagoge had doorgebracht, erkent hij ervan te zijn gaan houden.

joodskindKosher
Met zo’n kleine gemeenschap en in een land dat nog steeds heel geïsoleerd is van ontwikkelingen in de rest van de wereld, ontstaan er enkele uitdagingen, beginnend met de toegang tot koshervoedsel. Er is slechts één koshere slagerij in heel Cuba, gevestigd in de wijk Oud-Havana. Joden kunnen naar die winkel gaan om hun maandelijkse rantsoen vlees daar te halen, zoals het voedselverdelingssysteem in Cuba dat vereist. ‘Het is een beetje moeilijk, maar je komt niet om van de honger,’ zegt Dworin met een glimlach, haar ogen bedekt met licht getinte glazen. ‘Je hebt rijst en bonen en soms kan je een levende kip van de boer krijgen. Ik breng haar naar de shohet, die de rituele slacht uitvoert. ‘We hebben ongeveer twee pond kosher vlees per maand,’ legt ze uit.

Materiële noden
De omvang van de gemeenschap heeft ook een groot aantal gemengde huwelijken veroorzaakt, aldus Dworin, en dergelijke stellen zijn welkom in de synagoge. ‘Wij accepteren kinderen van niet-joodse moeders, maar mét joodse vaders en we geven seminars aan degenen die aan een Jood zijn gekoppeld,’ zegt Dworin. Maar de belangrijkste uitdaging waarmee de gemeenschap geconfronteerd wordt, is de strijd waarmee elke Cubaan te maken heeft en dat komt neer op geld. Net als de totale bevolking leven Joden in Cuba in armoede.

jodenraulbrantkaarssynagogeshalom04122010

In 2010 bezocht Raúl Castro de synagoge Beth Shalom

Onder het communistisch regime zijn er twee munteenheden in Cuba: de reguliere of nationale peso, die door de lokale bevolking wordt gebruikt, en de peso convertible of CUC, die grotendeels door bezoekers wordt gebruikt en waarvoor de wisselkoers één dollar per peso convertible is. Veel van de benodigdheden die de Joodse gemeenschap nodig heeft, kan Dworin niet kopen met nationale peso’s. Dit betreft poedermelk of anti-continentiemateriaal voor de senioren, die 20% van de gemeenschap vormen. Tenzij er genoeg geld is van donaties, of ze vanuit het buitenland worden verzonden, heeft Beth Shalom geen toegang tot deze artikelen. Onlangs was de synagoge eindelijk door een donatie in staat om het gat in het dak te repareren, het was al een tijdje lek. Maar naast deze praktische zaken beïnvloedt de financiële situatie soms het Joodse leven zelf in Cuba. ‘Omdat we een zeer arme gemeenschap zijn, kunnen we ons niet veroorloven om een rabbi te onderhouden,’ zegt Dworin. ‘Een rabbi is niet zoals een priester, hij heeft een vrouw en kinderen.’ In plaats daarvan ontvangt de synagoge eenmaal per paar maanden een rabbi uit de VS, die leden van de gemeenschap laat zien hoe zij diensten, begrafenissen en dergelijke kunnen leiden.

jood-bar-mitzvah

Bar mitswa feest

Steun
Fernández zegt dat donaties aan Beth Shalom ‘incidenteel’ komen. Omdat geld naar Cuba sturen vaak niet mogelijk is of er buitensporige bankkosten worden gerekend, komen de bijdragen meestal van Joodse toeristen die de synagoge bezoeken. ‘Als er iemand komt en hij is rijk en Dworin is die dag in een grappige stemming, dan vraagt hij ‘Wat heb je nodig?’ en zij zegt: ‘Geld’. (…) ‘En dan doneert hij wel geld,’ zegt hij. Zo gaat dat. Dit gebeurde meerdere malen bij Beth Shalom. In 2013, konden ze dankzij een donatie van een rijke Amerikaanse Jood zelfs kleding kopen voor de groep Cubaanse Joodse atleten die Beth Shalom jaarlijks naar de Maccabiah Spelen, ook wel de joodse OIympische Spelen, in Israël stuurt. Dit jaar, legt Dworin uit, weten ze nog niet zeker of ze een delegatie naar de spelen kunnen zenden.

Bron
* Danielle Ziri, Jerusalem Post, 14 april 2017