Fidel Castro: over humor en vergetelheid

De man die tijdens zijn leven voorwerp was van duizenden grappen over zijn dood, speelt nu hij een half jaar dood is, in de Cubaanse volkshumor geen rol meer. Journalist en blogger Yoani Sánchez beschrijft deze teloorgang.

fidel-castro-oud2

Fidel Castro

Tientallen jaren zijn de Cubanen gebombardeerd met officiële propaganda waarin de vermeende genialiteit van Fidel Castro werd beschreven. In die lofzangen was hij niet alleen een vader, maar ook een strateeg, pedagoog, boer en veefokker en had hij een visionaire geest naast veel andere uitmuntende karakteristieken. Maar dat prototype van een patriarch, wetenschapper en Messias had ook zijn ‘kwetsbare kanten’. Met de tijd, begrepen velen dat de Máximo Líder niet zo overweldigend was als zij ons wilden laten geloven. Hij had ook kapitale tekortkomingen: een volledig ontbreken van zelfkritiek, nooit het debat willen voeren en ook kon hij niet omgaan met ironie of humor, de moeilijkste en optimale schaal van de menselijke intelligentie.

Mea culpa
Ondanks de slechte adviezen en besluiten die hij nam, stierf Castro zonder dat er een excuus over zijn lippen kwam in tegenstelling tot iemand die zegt: ‘Fouten maken is menselijk, ze corrigeren is wijsheid’. Mijn generatie wachtte tevergeefs op de excuses voor de deelname van scholieren aan de werkkampen op het platteland en andere pedagogische experimenten. Zoals we wachten op een mea culpa vanwege de slachtoffers van de Quinquenio Gris (de jaren van censuur, redactie), de stalinistische zuiveringen of de straf- en werkkampen als de UMAPS, Unidades de Ayuda a la Producción.

Goed geïnformeerd
Controverses rond de Comandante en Jefe kwamen niet voor. Hij meed heftige kritiek en bereidde zichzelf voor met geselecteerd cijfermateriaal en strooide dat vervolgens uit over de verbaasde buitenlandse journalisten en menigten op het Plein van de Revolutie. Hij hoorde hen graag zeggen: ‘Wat een goed geïnformeerde man!’ Hij was in werkelijkheid slechts een heerser die toegang had tot de informatie waarover zijn burgers niet konden beschikken.

Keizer zonder kleren
Castro verdronk in die urenlange toespraken, die de schijn hadden van een gezonde politieke discussie en een constructieve aanzet om het land te verbeteren. Wij moesten hem toejuichen of klappen maar nooit tegenspreken. Hij week nooit van de schijnwerpers, bang dat we ons zouden realiseren dat de keizer geen kleren droeg en de guerrillero niet het minste benul had waarover hij sprak. Alle keren wanneer de overleden leider zich bewoog op het terrein van de polemiek, liep dit slecht af. Als hij deze uitnemende sport gelijkend op de schermkunst, beoefende, werd hij in de eerste helft al uitgeschakeld. Zijn manier om met deze nederlagen om te gaan was de tegenstander te overweldigen met lange toespraken of zijn trouwe volgelingen oproepen de reputatie van zijn tegenstander te vernietigen. Hij was middelmatig als een gladiator van het woord.

fidel-en-el-inferno
Fidel in de hel, 3 minuten

Pepito
Grappen waren niet zijn sterkste kant. Hoewel Castro een hoofdrol speelde in grappen en grollen, gaf hij zelf nooit in zijn leven blijk van gevoel voor humor. In een land waar altijd wel een grap bij de hand is om het ijs te breken, was hij in het keurslijf van zijn militaire tenue en met zijn gezwollen taalgebruik een voortdurend doelwit van spotternij. Zijn dood heeft dat gebrek aan charmante scherts nog eens benadrukt. De man die tijdens zijn leven doelwit van duizenden grappen over zijn dood en zijn veronderstelde aankomst bij de hel was, speelt nu een half jaar na zijn dood zelfs in de volkse humor geen rol van betekenis meer. Zelfs Pepito, de eeuwige hoofdfiguur in onze grappen, noemt de overledene nergens. Het lot van iemand over wie men zich geen grap meer herinnert, is triest. Armzalig degene die nooit zei ‘ik heb me vergist’, die nooit het genot smaakte om met argumenten de strijd met een tegenstander te beslechten en die zelfs de smaak van de humor niet proefde.

Bron
* Yoani Sánchez, website Generación Y, 3 juli 2017

Alex Castro op zoek naar zonnebril van Mango

De fotograaf Alex Castro, een van de zonen van  de overleden Cubaanse leider Fidel Castro, bezocht onlangs het luxe hotel en het shoppingcenter van Manzana Kempinski. En in Miami dook een dame op die zegt Carmela Batista te zijn, dochter van de vroegere Cubaanse dictator Fulgencio Batista.

alex-castro-bij-kempinski-juni2017

Alex Castro bij Mango

In een video gemaakt door een jongen die zich Paparazzi Cubano noemt en die wordt verspreid door de site CiberCuba, ziet men in de 14e minuut hoe Alex Castro, de tweede zoon van Fidel en Dalia Soto del Valle, zonnebrillen bekijkt in de pas geopende winkel van Mango. Dit bedrijf uit Catalonië voegde zich bij de andere galeries in het shoppingcenter van Hotel Kempinski, waar merken worden verkocht als Gucci en Versace.

De nieuwe rijken
Johan Depoortere, o.a. oud-correspondent van de VRT bezocht Kempinski in april. Hier volgt zijn indruk:
‘Wie tegenwoordig onderdak zoekt in de Cubaanse hoofdstad Havana kan voor een slordige 450 euro terecht in het onlangs geopende Kempinski hotel in het historische hart van de stad. Het hotel maakt deel uit van een even luxueus shopping centrum in het Manzano de Gomez complex, voltooid in 1917, maar nu schitterend gerestaureerd. Daar kan de toerist met gevulde portefeuille, maar ook de groeiende klasse van Cubaanse nieuwe rijken terecht voor speeltjes als de nieuwste Canon Eos camera voor 7.542,01 dollar of het Bulgarihorloge voor de peuleschil van 10.200. De verkoopster die “acacia eau de toilette” a rato van 95,2$ per flesje aan de man of vrouw brengt verdient zelf 12,5 dollar – 11 euro – per maand.

batista-analinks-carmela-220617

Carmela (rechts) en haar dochter Ana

Dochter Batista slaapt op straat
Deze week werd bekend dat de dochter van een andere Cubaanse dictator op straat in Florida woont. Carmela Batista zegt in een gesprek met Canal 10 dat zij bivakkeert in het Stranahan Park, in het centrum van Fort Lauderdale samen met haar dochter Ana en de kat Felina.
Carmelo: ‘De ex-president van Cuba, Fulgencio Batista, was mijn vader’. Haar moeder, Marina Estévez had een affaire met hem in 1934 en zij werd geboren in 1935. Carmela maakte niet formeel deel uit van de familie, maar zij bezocht haar vader vaak en hij steunde haar economisch. ‘Hij was een sterke man. Hij was mijn beste vriend,’ zegt zij. Op 30 december 1958 kreeg zij een telefoontje van een van de assistenten van Batista die haar uitnodigde naar New Yok te gaan ‘om de sneeuw te zien’. Een dag later op 1 januari 1959 ontdekte zij de werkelijke reden van het overhaaste vertrek uit Havana, namelijk de overwinning van Fidel Castro en de val van Batista. Hij nam behalve Carmela nog 8 kinderen mee. Batista zelf had inmiddels asiel gekregen in Portugal, maar Carmela vestigde zich in Fort Lauderdale waar ze pianoles gaf en werkte als doktersassistente. Na de dood van haar vader in 1973 kreeg zij een deel van de erfenis, meer dan 1 miljoen dollar. Ana adopteerde zij op haar 53ste jaar als dochter. Financiële problemen o.a. een schuld van 17.000 dollar aan American Express, leidden tot armoede voor moeder en dochter Batista die ook hun woning verloren. Twee jaar lang leven ze nu op straat, slapen in auto’s en soms als ze geld hebben, in kleine motels.

Linken
* Cubaans televisiejournaal
over het Kempinski-hotel, 4 minuten
* Opname van Alex Castro bij de shop van Mango, vanaf de 14e minuut
Interview met Carmelo Batista, 2 minuten.

Eén maand zonder vicevoorzitter Machado Ventura

Al één maand lang is de Cubaanse tweede vicepresident José Ramón Machado Ventura niet meer in de openbaarheid verschenen. Reinaldo Escobar, journalist van 14ymedio, vraagt zich af wat de reden van de afwezigheid van de tweede sterke man in Havana kan zijn. De laatste maal dat de vicepresident werd gezien, bezocht hij een landbouwproject in Pinar del Río.

machado-ventura-2017

Machado Ventura

De 86-jarige Machado Ventura, geboren in San Antonio de las Vueltas, is als tweede partijsecretaris al ruim 10 jaar de sterke man in de schaduw van Raúl Castro. Hij was nooit langer dan 48 uur afwezig op televisieschermen en in krantenkolommen tot en met 27 februari jl. Dat leidde tot geruchten, zeker in een land waar de bevolking gewoon is meer aandacht te schenken aan het ontbreken van nieuwsberichten dan aan het nieuws zelf.

Opvolging
De afwezigheid van Ventura komt op een moment – minder dan een jaar – dat Raúl Castro zijn ambt als president zal neerleggen en de vraag dringt zich op wie hem zal opvolgen. Wanneer Machado Ventura verdwijnt, is de benoeming van een tweede partijsecretaris noodzakelijk en die zal meer duidelijkheid brengen over de vraag van Raúl’s opvolging, een van de best bewaarde geheimen in Cuba van de laatste jaren. Als de huidige eerste vicepresident Diaz Canel benoemd wordt tot tweede man van de partij, wordt daarmee een traditie voortgezet waarmee meer macht bij één persoon ligt. Maar ook andere namen worden genoemd zoals die van Bruno Rodríguez, de huidige Minister van Buitenlandse Zaken, Lázaro Expósito, partijvoorzitter in de provincie Santiago of Salvador Valdés Mesa, oud-leider van de staatsvakbeweging CTC. Er zou dan sprake zijn van een tweehoofdige leiding (van staat en partij), een ongewone route voor communistische regimes.

Fidel alleenmacht
Tientallen jaren was alle macht geconcentreerd bij Fidel Castro die veel van zijn ontelbare taken delegeerde naar zijn broer. In 2006 werd de Cubaanse leider door ziekte gedwongen zich terug te trekken uit het openbare leven, en erfde Raúl Castro dit conglomeraat van taken die voortvloeiden uit het leiderschap van de partij én de staat. Maar in de periode van Raúl Castro werd het systeem van de twee parallele functies gesplitst. De eerste vicepresident was niet langer ook dezelfde persoon als tweede man van de partij PCC. Machado Ventura bleef de tweede man van de partij. Machadito, zoals hij door zijn vrienden wordt genoemd, heeft het imago van een ayatollah en beschermer van de ware ideologie, gecultiveerd. Het is een vorm van orthodoxie die in Cuba niet gekoppeld is aan de dogma’s van het marxisme-leninisme, maar aan de doctrine van het eigenzinnige Fidelismo.

CUBA-LA HABANA-ASISTEN MACHADO VENTURA Y DÍAZ-CANEL A CEREMONIA DE CONDECORACIÓN CON LA ORDEN CARLOS J. FINLAY

José Ramón Machado Ventura (links), tweede partijsecretaris, vicevoorzitter van de Staatsraad en de Raad van Ministers ontving op 21 januari 2017  de onderscheiding Carlos J. Finlay uit handen van Elba Rosa Pérez Montoya, Minister van Wetenschappen en Milieu. Rechts: Miguel Díaz-Canel Bermúdez, eerste vicevoorzitter van de Staatsraad en de Raad van Ministers .

Onbeweeglijk
De aanwezigheid in de top van de samenleving van een onverbiddelijke Cerberus (de driekoppige hellehond uit de mythologie die de poorten van de onderwereld bewaakt) als Machado Ventura, wordt door analisten beschouwd als de wens van Fidel Castro, die hem achter zijn broer plaatste om te voorkomen dat deze van de uitgestippelde weg zou afwijken. Zo werd de man die ooit een medische graad haalde, volgens het jargon uit de Sovjettijd van de perestrojka, de rem op de hervormingen die Raúl Castro zou willen doorvoeren. Machado Ventura verwierf zijn reputatie van onbeweeglijkheid en gebrek aan flexibiliteit ook door zijn strenge optreden tijdens de provinciale vergaderingen die hij overal in het eland leidde en die vooraf gingen aan de twee laatste congressen van de partij. Daar werden besluiten voorgekookt, akkoorden gesloten en de vertegenwoordigers verkozen voor het partijcongres die trouw betoonden aan de ‘heilige geboden’ van het Raúlismo.

Harde lijn
Wellicht is er nu een einde gekomen aan de hoofdrol die hij speelde. De man die de val van functionarissen aankondigde, tijdens de vieringen van de Eerste Mei de bevolking toesprak en tientallen jaren kerstbomen verbood in openbare gebouwen, zou van het toneel zijn verdwenen. Zo verdwijnen ook  zijn toespraken die opriepen tot efficiëntie en zijn bezoeken aan productiebedrijven waar hij aanmoedigde tot meer discipline en opofferingsgezindheid. Of is het mogelijk dat Machadito – de waakhond van de orthodoxie – als een feniks uit zijn as herrijst en de boeren opnieuw uitlegt hoe zij boniato moeten telen of de ingenieurs in een fabriek uitlegt hoe zij de grondstoffen beter kunnen gebruiken? De hoeders van de harde lijn zullen die wederkomst met opluchting verwelkomen.

Bron
* Reinaldo Escobar op de website 14ymedio, 27 maart 2017

Mariela Castro: ‘Het volk wil geen terugkeer naar kapitalisme’

‘Cuba blijft vasthouden aan zijn socialistisch project’, aldus Mariela Castro Espín, directeur van het Nationaal Centrum voor Seksuele Hervorming / Centro Nacional de Educación Sexual (CENESEX) tijdens een filmfestival vorige week in Mexico. Ook benadrukte zij dat Cuba het homohuwelijk in Cuba niet zal invoeren omdat het onnodig is alles uit ‘het buitenland te kopiëren’.

LGBTI-marcha-Mariela-Castro-mei2016-madrazo

Mariela Castro tijdens de Gaypride vorig jaar

Het Mexicaanse dagblad La Jornada vroeg Mariela Castro ook naar het ‘verborgen kapitalisme’ op het eiland. Castro benadrukte dat men zich ‘niet zal wenden tot het kapitalisme: Het volk wil geen terugkeer naar het kapitalisme. Wij gaan verder met het uitvinden van het socialisme’. De dochter van Raúl Castro bezocht in Mexico een filmfestival en kreeg er een  prijs uitgereikt vanwege haar actieve inzet voor de rechten van homo’s, vrouwen en aidspreventie. In het interview met La Jornada werd zij ook gevraagd naar de weigering van de Cubaanse autoriteiten de Mexicaanse ex-president Felipe Calderón in Cuba toe te laten om er de dissidentenprijs Oswaldo Payá, Verdad y Vida, in ontvangst te nemen. In haar reactie verwees Mariela Castro naar paus Franciscus: ‘Zoals paus Franciscus zei: Latijns-Amerika kent het bestaan van cipayos. Wij zullen de deuren niet openen voor hen die het vaderland verkopen’, was haar enige antwoord. (cipayo is een soldaat of strijder die arbeid verricht voor de bezettende macht, redactie).

Migratie
Op de vraag of het migratiebeleid sinds de komst van Donald Trump voor de Cubanen is veranderd, zei ze: ‘Tot nu toe niet. Wij willen gelijke behandeling voor immigranten uit de hele wereld die naar de VS komen op zoek naar betere economische omstandigheden. Maar de speciale wet La Ley de Ajuste voor Cubanen willen wij niet. Die bevordert ongeordende migratie die illegaal en ook gevaarlijk is. Ideaal is dat men de noodzakelijke visa verstrekt zodat men kan reizen zonder risico’.

Socialisme
Over het einde van het embargo en de groei van buitenlands kapitaal op het eiland, zei Castro Espín dat een ‘beperkte instroom van kapitaal, niet zal leiden tot het ontstaan van een maatschappelijke klasse die lijnrecht staat tegenover degenen die historisch geëxploiteerd werden en behoorden tot de bezitlozen. Wij willen niet dat sociale groepen tegenover elkaar komen te staan. Dat hebben we overwonnen met de Revolutie en de Staat en de Partij zullen er voor waken dat er een klasse ontstaat met zoveel invloed in de politiek, waardoor de tegenstellingen worden bevorderd’. Ook benadrukte ze dat de Staat dient te waken over sectoren als de gezondheid, cultuur, de sport en de voedselsector en zo ‘grenzen stelt aan  de particuliere sector.’

gayvlagenautohuwelijkwendy-ignacio

In 2011 sloten twee Cubanen een improvisorisch niet-legaal huwelijk

Homohuwelijk
Over het ontbreken in Cuba van wetgeving die de invoering van het huwelijk voor stellen van gelijke sekse mogelijk maakt, verschool zij zich achter de zinsnede dat ‘wetten niet de vooroordelen en opvattingen kunnen veranderen’en ‘Cuba heeft geen wet ter bevordering van het homohuwelijk ingevoerd omdat we niet dat wat anderen invoeren, willen kopiëren. Bovendien maakt zo’ n wet geen einde aan de haatmisdaden tegen deze groep,’ aldus Castro. ‘Hoofddoel is niet het homohuwelijk, het is een van de middelen. Voor ons is het belangrijkste doel de bevordering van gelijke kansen zoals we daar ook in slaagden op het terrein van de discriminatie van de vrouw.’  Tot nu toe hield Mariel Castro in gesprekken met de buitenlandse pers (in de staatsmedia is dit thema taboe) de introductie van het homohuwelijk open. Het interview in La Jornada sluit nu de komst van het homohuwelijk in Cuba uit. Op de website 14ymedio probeert Miguel Angel in een reactie die ommekeer te verklaren. Hij schrijft: ‘Het regime kan het op dit moment goed vinden met de katholieke kerk en wil geen problemen met de kardinaal.’

Zelfkritiek
Mariela Castro oefende ook enige zelfkritiek uit in verband met de jaarlijkse Gaypride in Havana. Zij zei niet overtuigd te zijn van de waarde van dergelijke optochten omdat ‘het carnavaleske beeld’ van de homogemeenschap erdoor wordt bevestigd. ‘Ik wil dat de bevolking hun werkelijkheid ziet en een houding van fundamentele waardigheid.’

Bron
* Diario de Cuba en 14ymedio, 13 maart 2017

Link
* Het volledige interview met Mariela Castro in La Jornada van 11 maart 2017

Tweespalt binnen Cubaanse ‘reguetoneros’ over houding tegenover regime

De Cubaanse muziekgroep Gente de Zona loopt de kans de pas ontvangen sleutels van de stad Miami weer in te moeten leveren. ‘Zij die zingen in Miami moeten voorzichtig zijn,’ waarschuwde de burgemeester van Miami, Tomás Regalado, in een interview met América TeVé (3 minuten). Aanleiding was een optreden van de groep waar de persoonlijke bodyguard en kleinzoon van Raúl Castro opvallend aanwezig was

Gente de Zona, Alexander Delgado, left, and Randy Martinez

Reggaetonduo Gente de Zona, Alexander Delgado (links) en Randy Martinez

Onder Cubaanse reguetoneros binnen Cuba (waartoe de groep Gente de Zona behoort) en die in de VS, ontstond een polemiek over de nauwe banden met het regime van deze muziekgroep. In een video die op sociale media circuleert, is te zien hoe Raúl Guillermo Rodríguez Castro, kleinzoon van generaal Raúl Castro, tijdens een concert van het duo Gente de Zona het podium beklimpt en uitbundig meedanst met de reguetongroep. De video zou, volgens Alexander Delgado van Gente de Zona, al een jaar eerder zijn opgenomen. Raúl Guillermo Rodríguez Castro, in het Cubaanse uitgaansleven beter bekend als ‘de kreeft’, is de persoonlijke bodyguard van Raúl Castro. Hij is de zoon van Deborah Castro, oudste dochter van Raúl en van Luis Alberto Rodríguez López-Calleja, die het economische zakenimperium GAESA van het Cubaanse leger leidt. Het ouderpaar is al enige  tijd gescheiden. Tomás Regalado, burgemeester van Miami, betreurt het gedrag van de groep: ‘Jammer genoeg zijn deze personen zich niet bewust van het feit, alhoewel we één Cuba zijn, dat wij overtuigde medestanders van de vrijheid en democratie moeten zijn.’  In januari 2016 ontving de groep uit handen van deze burgemeester de sleutels van de stad.

raul-castro-neef-bodyguard-Raúl Guillermo Rodríguez Castro-Ortega-cahvez

Waar Raúl Castro is, is ook zijn persoonlijke bodyguard Luis Alberto Rodríguez López-Calleja

Kritiek
Gente de Zona heeft meer kritiek gekregen op de kritiekloze houding van de groep tegenover de regering van het eiland en hoe zij de hele wereld bereizen terwijl men ‘een medeplichtige stilte’ bewaart over wat er in Cuba gebeurt. Een deel van de Cubaanse dissidenten en de oppositie omschrijven reguetoneros als ‘voorbeeld van de tirannie’ en personen met ‘een dubbele moraal’. De reguetonzanger Osmani García nam het op voor het zangduo: ‘Wij hebben geen mening over politiek’, sprak hij en benadrukte dat Gente de Zona‘ de sleutels, de deur en het venster van de stad verdient. Hoe gaan jullie de sleutels van Gente de Zona afnemen?’, aldus Osmani. Eerder werden de sleutels van Miami afgepakt van de voormalige Minister van Handel, de Cubaanse-Amerikaan Carlos Gutiérrez. Hij had zich uitgesproken voor de toenaderingspolitiek van president Obama tegenover Cuba.

raul-castro-neef-bodyguard-Raúl Guillermo Rodríguez Castro-nachtleven-fles-water

Luis Alberto Rodríguez in actie

Linken
* Beelden van de dansende Luis Alberto Rodríguez López-Calleja en het duo Gente de Zona.

* Interview met Tomás Regalado, burgemeester van Miami, 3 minuten.

* Reguetonner Osmani Garcia verdedigt Gente de Zona, 11 minuten

Cuba verbiedt “personencultus” rond Fidel Castro

Monumenten ter ere van Fidel Castro of openbare plaatsen genoemd naar de overleden Cubaanse leider: het is voortaan bij wet verboden op Cuba. Het Cubaanse parlement respecteert zo de wens van Fidel Castro, die er steeds op stond om geen “personencultus” rond hem te bouwen.

dood-fidel-etalage

Staatswinkel eert Fidel

De wettekst werd gisteren unaniem aangenomen door het parlement in Havana. De wet sluit uit dat Fidels naam gebruikt zal worden voor parken, instellingen of openbare sites. Ook herdenkingsmonumenten of eretekens die verwijzen naar de voormalige leider van Cuba kunnen niet. Tot slot mag diens naam ook niet dienen voor ‘commerciële of publicitaire’ doeleinden. Artiesten mogen de figuur van Fidel Castro wel nog gebruiken in hun werk. Castro overleed eind november op 90-jarige leeftijd. Zijn broer Raúl Castro, de huidige president van Cuba, had kort daarna al duidelijk gemaakt dat Fidel ook na zijn dood gekant is tegen “iedere vorm van personencultus”. ‘De beste manier om El Commandante ook na zijn dood te eren, is zijn concept van revolutie te volgen’, aldus Raúl Castro.

Cultus blijft
Dat laatste wijst meteen ook op het relatieve karakter van de pas aangenomen wet die de postume personencultus van Fidel Castro aan banden legt. Critici wijzen er namelijk op dat de cultus rond de figuur van de communistische revolutionair overal aanwezig is op Cuba. Op het Plein van de Revolutie in de hoofdstad Havana hangt bijvoorbeeld sinds het overlijden van Fidel Castro een grote foto van de oud-president in militair ornaat.

Bron
* Gianni Paelinck op de website van De redactie.be