De Cubaanse revolutie doet de medailles in de uitverkoop

Op de Plaza de Armas in Oud-Havana worden sinds kort behalve tweede handsboeken, postzegels, vlaggetjes, postzegelalbums, oude foto’s en munten uit de tijd van de Republiek, ook medailles en onderscheidingen verkocht. Onafhankelijk journalist Luis Cino (Havana) schreef er voor de website Cubanet het volgende artikel over.

Medailles en onderscheidingen te koop op het Plaza de Amas in Oud-Havana

Medailles en onderscheidingen te koop op het Plaza de Amas in Oud-Havana

Geen enkele munt kost meer dan 50 peso’s en ze zijn er in brons, messing en zink. Een klein dateert van vóór 1959, het jaar van de omwenteling en hebben een religieuze achtergrond of komen van sportclubs of particuliere scholen. De meesten komen uit de jaren zeventig. Het zijn de medailles van de massaorganisaties als de jongerenorganisatie UJC, de vakcentrale CTC, de vrouwenorganisatie FMC en de organisatie van kleine boeren, ANAP. Vaak met afbeeldingen van Lenin, Che Guevara, Julio Antonio Mella, Camilo Cienfuegos. En Fidel Castro. Met baret, pet, met bril en zonder. Een duif op een geweer. Of een geweer zonder duif. Of een machete, voor de suikerrietkap of voor de strijd. Of een tank, een raket, beiden uit de Sovjet Unie. En de hamer en sikkel, het Kremlin en de Rode Ster. Of de Cubaanse vlag. En de Sovjetvlag. Of beiden samen vanwege de eeuwige vriendschap die ons verbond met de Sovjet-Unie en die zelfs werd vermeld in de grondwet van 1976.

Dipolma voor bewezzen diensten in het buitenland met de handtekening van Fidel Castro

Diploma voor bewezen diensten in het buitenland met de handtekening van Fidel Castro

Speciale verdiensten
Deze medailles werden uitgereikt vanwege speciale verdiensten op het werk, de studie of het leger. Bij suikerrietoogsten, beloning voor bijzondere prestaties als werknemer, bij congressen en herdenkingen werden er ook uitgedeeld. Zij die ze ontvingen zetten een hoge borst op uit trots. De geëmailleerde prullen, in rood of groen werden met een speld aan de guayabera (Cubaans overhemd met korte mouwen en diepe zakken) of op een met vet besmeurde overall, het liefst van een militielid vanwege de proletarische uitstraling, bevestigd. Want zo beloonde de revolutie het zweet en de inspanningen van onze ouders en grootouders. Voor de Speciale Periode toonden de bezitters ervan hun trots. Men bevestigde ze allemaal op de borst wanneer de situatie zich voordeed. Men dacht er niet aan haar achterwege te laten. Nooit. Zelfs niet bij de dood want alles was voor de Revolutie en het Socialisme.

Flaneren met onderscheidingen
Ook de dwazen waren gek op medailles, Ik herinner me enkelen van hen die twintig jaar geleden door de wijk La Vibora liepen, zo bekleed met medailles dat ze wel leken op maarschalken uit het Rode Leger. Ze leden honger maar pochten een grote rol te hebben gespeeld ‘in deze Revolutie’, zodat niemand hen zou vergeten. Wij kenden hun namen niet, wel hun bijnamen: Napoleon, José de la Medallas (Jos van de Medailles, naar een personage uit een Braziliaanse telenovela) en Chapitas, die zichzelf marxist-leninist noemde.

Nostalgie
Nu zijn het niet langer de dorpsgekken die met de onderscheidingen en medailles op straat paraderen. De eigenaren van de medailles die nu nog leven zijn vergeten waar ze die hebben opgeborgen of misschien hebben ze deze wel weggegooid. Ze willen er niet aan herinnerd worden. Zij die nu handel drijven in deze nostalgie in Oud-Havana verzamelden de medailles bij de vuilnis of kregen ze uit handen van de neven en nichten van de gedecoreerden, die niet langer dingen willen bewaren die onbruikbaar zijn en maar in de laden liggen. Arme oudjes, dat God hen vergeve maar van de herinneringen kun je niet eten! En nu verdienen ze nog een paar peso’s. Niet veel want deze medailles worden alleen gekocht door aparte buitenlanders die naar ons land stromen om de puinhoop van de utopie nog te kunnen zien. Het zijn de verzamelaars van petten met een guerrillaster, shirts met de afbeelding van Che of een postzegel, gewoon iets wat nog over is van de revolutie van Fidel Castro. Voordat deze afloopt en veranderd is in iets heel anders. Zoals in Rusland gebeurde.

Bron
* Cubanet, 27 mei 2015 Luis Cino Álvarez
Noot
* Speciale Periode of Periode Especial begon in 1990 nadat in Oost-Europa het communisme was ingestort en de Russen besloten de omvangrijke hulp van gemiddeld 5 miljard dollar per jaar aan Cuba te stoppen.

Martín Guevara over zijn oom ‘Che’: geen heilige, noch beul

Vandaag had ik online een woordenwisseling met een kennis die me vroeg hoe ik over mijn oom Ernesto ‘Che’ Guevara’s verleden als “beul” dacht. Ik benaderde het onderwerp door te stellen dat we in het algemeen moesten erkennen dat hij een buitengewoon persoon was geweest, maar dat hij natuurlijk een menselijk wezen bleef en niet het triomfalistisch standbeeld wat van hem was gemaakt.

Ernesto-Che-Guevara-foto-Martin-GuevaraDe eerste persoon die lijdt onder deze denkwijze is degene die tot een mythe is verworden. Door dat te doen worden de moeite en offers die een dergelijk persoon bracht om verdienstelijk te zijn gebagatelliseerd. Ernesto was veelzijdig, al voordat hij de weg betrad van de guerrilla, een pad waartoe hij werd verleid vanwege zijn ambitie en (de zijns inziens) ongevoeligheid van de machtigen en hun weigering de welvaart eerlijker, broederlijker en zelfs op meer democratische wijze onder de wereldbevolking te verdelen. Hij was een grootse dromer en romanticus, een Einzelgänger, een grenzeloze reiziger, een intellectueel, een kenner van hoogstaande Franse, Spaanse en Latijns Amerikaanse poëzie, een verfijnd schrijver, een dokter die ondanks gebrek aan officiële praktische ervaring meer patiënten genas in de jungle, lepra koloniën en gebieden in Cuba’s Sierra Maestra, dan menig dokter gedurende zijn hele leven gedaan zal hebben. Hij was een persoon die opviel tussen politici vanwege zijn mijns inziens meest prominente kenmerk: hij deed wat hij zei.

Geweld
Over het algemeen deel ik zijn ideeën niet. Ik ben geen communist. Ik vind het vreselijk wanneer anderen zich met mijn privézaken bemoeien. De vrijheid van de staat, zoals alles en iedereen, eindigt waar mijn rechten beginnen. Ik verwerp elke vorm van bemoeienis in het leven van een individu voor het welvaren van de massa, en ik keur elke vorm van geweld af; die van mijn oom en die van zijn vijanden (en u zult me gelijk geven dat sinds 1967 meer mensen zijn overleden aan de gevolgen van politiek geweld, oorlogen, bombardementen, gewapende strijd, opstanden, marteling en andere tragedies dan het aantal mensen dat Che ooit vermoordde in de strijd of tijdens executies). Ik verwerp al deze ideeën. Ik ben echter van mening dat de huidige tijd een politicus mist die doet wat hij zegt te zullen doen en handelt naar zijn overtuigingen.

El 'Che' Guevara Serna

El ‘Che’ Guevara Serna

Vrijwilligerswerk
Che was een held wat betreft vrijwilligerswerk, hij was de eerste die zelfs op zondag de handen uit de mouwen stak. Fidel kon dat niet uitstaan omdat het hem niet in een goed daglicht stelde. Hij deed dat vrijwilligerswerk vooral ter verbetering van zijn eigen imago. Hij wilde niet vier uur achter elkaar op zondag zwetend aan het werk zijn. Hij deed het enkel een of twee keer na de dood van Che in 1970, toen de suikerrietoogst van 10 miljoen ton jammerlijk mislukte. Hij deed dat enkel vanwege de dreiging voor zijn eigen project en uit angst persoonlijk verantwoordelijk te worden gehouden voor de grootste ramp in de recente Cubaanse geschiedenis.

Fidel wilde overleven
Andere regeringsfunctionarissen hadden een hekel aan Che omdat hij oprecht was, geen opportunist en hen hun gebrek aan normen en waarden publiekelijk in het gezicht wreef. Hij zette zich in voor wat hij als juist zag en stierf in het harnas, aan de zijde van zijn soldaten. Hij reisde altijd zonder bodyguards, stapte op de trein, reisde naar plekken als Hiroshima, Montevideo of Uruguay als hij de Rio de la Plata, een dikke malse steak, een mate of een praatje in zijn eigen moedertaal en dialect met iemand op een bankje in het park miste. Als minister verzorgde hij vrijwel altijd zijn eigen vervoer; Fidel daarentegen rijdt met 500 bodyguards. Hij liet zelfs een leverexpert overkomen van het Gregoria Marañon ziekenhuis in Spanje om te voorkomen dat hij dood zou gaan, waarmee hij alle propaganda voor de superieure Cubaanse gezondheidszorg de grond in boorde. Hij heeft er altijd alles aan gedaan om aan de top te blijven, en natuurlijk ook om te blijven leven!

Fidel castro kapt suikkerriet

Fidel Castro kapt suikerriet

Executies
Ernesto erfde de eigenschap altijd af te maken waar hij mee begon van zijn moeder, en de romantische misstappen van zijn vader. Hij vertelde de waarheid, zelfs wanneer dat moeilijk was. Hij is de enige politicus die ooit voor de Verenigde Naties een dergelijke uitspraak heeft gedaan:
‘We hebben mensen geëxecuteerd, we executeren mensen en zullen dat blijven doen. Dit is ongetwijfeld een vreselijke stelling, maar ik mis de eerlijke en noodzakelijke speeches die geen enkele leider (niet eens Fidel Castro) heeft gegeven, waarbij dingen als ‘we nemen gevangen, we verbieden, we doden, we bombarderen, we executeren, we ontwikkelen massavernietigingswapens, we creëren hongersnood, ellende, pijn en angst, en we zullen dat blijven doen’ gezegd worden.’

Geen demagoog
De feiten overstijgen de werkelijkheid van deze gebeurtenissen. Che was geen demagoog: hij leidde niemand om de tuin. Dat was zijn grootste politieke verschil met Fidel Castro, die gedurende zijn leven de schapen wist te overtuigen in slaap te vallen tussen een roedel wolven. Fidel bracht mensen bij elkaar, loog iedereen voor om zijn individuele belangen te behartigen: de menigte, ambtenaren, presidenten, zakenlui, e.a.  ‘We zijn geen communisten en zullen dat nooit zij’, zei hij vaak. Terugkijkend is dat wellicht een van de weinige waarheden die hij ooit uitsprak: hij was nooit ook maar de schaduw van een echte communist. Anderzijds vertelde Che zijn soldaten: ‘de meesten van ons zullen het er niet levend van af brengen. Degene die weg wil kan nu vertrekken. Dit is de taak van een man.’  Zijn bataljons begonnen met honderd man en eindigden met tien man. Fidel begon met honderd man en eindigde met een miljoen mannen. Hij liet hen echter zinken op de Titanic, nooit op de ark van Noach. Che stierf aan de zijde van zijn soldaten.

Guevara als deelnemer aan een sportwedstrijd aan de Univestieti van Orietne in het beginjaren van de reovlutiera a

Guevara (midden) neemt deel aan een sportwedstrijd aan de Universiteit van Oriente in de beginjaren van de revolutie

Hard en harteloos
Ja hij was zeker hard en zijn vijanden stellen dat hij harteloos was. Maar hij was ook een man van menselijke waarden die de kant koos van degenen die geen hoop hadden, in de wereld in het algemeen. Regeringsfunctionarissen die hem na zijn dood verheerlijkten hadden hem tijdens zijn leven stiekem verfoeid, maar de eerlijke arbeiders van Cuba hielden oprecht van hem. Ze werden niet gedreven door angst voor een almachtige verslindende god, wat wel het geval was jegens Fidel. Werkelijke genegenheid was af te lezen van de nederige, eenvoudige mensen die hem hadden gekend en mij over hem vertelden. Ik zeg hetzelfde tegen degenen die enkel het verlichte gezicht van een smetteloze revolutionair zien die niets anders heeft dan goede eigenschappen: het imago dat Fidel uit eigen belang promootte in Cuba nadat hij Che in de steek liet, juist op het moment dat hij hem het hardst nodig had. Het is zeker waar dat Che verantwoordelijk is voor de executies die werden uitgevoerd in Havana’s fort La Cabaña, een ongelukkige periode uit de Cubaanse de-evolutie periode. Elke medaille kent twee zijden. We zijn allen een mengeling van verschillende waarden. Ernesto bracht het goede en het verre-van-goede tot het uiterste.

Bron
* Blog Martín Guevara, 15 maart 2015
Link
* Deze Cubaweblog over Martín Guevara, 14 juni 2014

Martin guevara op de cover van zijn boek

Martin Guevara als jongeman op de cover van zijn boek

Noot:
Martín Guevara werd in 1963 in Argentinië geboren. Zijn vader Juan Martín Guevara is de jongste broer van Che en zat ten tijde van de militaire dictatuur in Argentinië tussen 1975 en 1983 gevangen vanwege zijn betrokkenheid bij het Frente Antimperialista por el Socialismo. De familie verliet Argentinië vijf jaar na de dood van Che Guevara (1967) en emigreerde naar Cuba. Martin was toen 10 jaar. Hij bleek het temperament en de politieke opvattingen van zijn oom, de mythische El ‘Che’ niet te delen en rebelleerde, wat leidde tot veel problemen voor hem en zijn familieleden. In 1988 verliet hij Cuba definitief, maar mocht enkele keren terugkeren om zijn zoon, zijn moeder en andere leden van de familie te ontmoeten. De neef van ‘Che’ Guevara mocht echter niet langer in Cuba wonen. De laatste 17 jaar woont hij met zijn vrouw en een jongere zoon in Spanje. Vorig jaar verscheen zijn boek ‘In de schaduw van een mythe’ (in het Engels en het Spaans).

Natalia Revuelta, moeder van een van Fidel’s kinderen, overleden

In een ziekenhuis in Havana is zaterdag Natalia Revuelta Clews, moeder van Alina Fernández Revuelta en dochter van Fidel Castro, overleden aan longemfyseem. ‘Naty’ is 89 jaar geworden en is inmiddels begraven.

'Naty' Revuelta

‘Naty’ Revuelta

Vanwege haar ziekte mocht dochter Alina na een verblijf van 21 jaar in het buitenland Cuba bezoeken; zij was bij het sterven van haar moeder aanwezig. Alina Fernández slaagde er in 1993 in met een vals paspoort en met een pruik het land te ontvluchten. Alina, geboren in 1956 uit een buitenechtelijke relatie van Fidel met Naty Revuelta, had een slechte relatie met haar vader ondermeer omdat zij zich ophield in de subcultuur van kunstenaars en mode-ontwerpers in Havana. Fidel erkende het kind in 1959 als het zijne, maar pas toen ze volwassen werd, ontdekte ze wie haar eigenlijke vader was. Na haar vlucht zou ze zich voegen bij anti-Castrogroepen in ballingschap en bezocht in die hoedanigheid ook Nederland.

Moeder 'Naty' en dochter Alina Fernánedez

Moeder ‘Naty’ en dochter Alina Fernández

Scheiding
Naty Revuelta werd politiek actief in 1952 toen dictator Batista een staatsgreep pleegde. Toen leerde ze op de universiteit Fidel al kennen, die in oktober 1948 getrouwd was met Mirta Francisca de la Caridad Díaz-Balart. Naty werd lid van de Partido Ortodoxo (waar Fidel ook actief in was) en zou een van de oprichters worden van de Beweging van de 26ste Juli. In 1955 scheidden Fidel en Mirta en ook Naty verliet haar echtgenoot, de cardialoog Orlando Fernández. Een jaar later werd dochter Alina geboren uit de relatie tussen Fidel en Naty.

Een andere kant
Op de website 14ymedio verscheen een tekst geschreven door Regina Coyula, dissidente journaliste. Haar man en familie waren blijkbaar tot het einde goede vrienden van Naty Revuelta. Coyula beschrijft een aantal onderbelichte kanten van het leven van Naty Revuelta, de opofferingen die ze bracht voor het welslagen van de revolutie van de Castro’s, haar marginalisering in de Cubaanse samenleving die compleet werd na de vlucht van haar dochter Alina naar de VS. Openingen van exposities en tentoonstellingen, het bezoeken van recepties op ambassade, zoals de Nederlandse, waren wel weer toegestaan.

Pablo Milanés noemt opening in Cuba ‘een façade’

In een interview met de culturele bijlage van El Pais gaat de Cubaanse zanger Pablo Milanés (geboren te Bayamo, 1943) voor het eerst uitgebreid in op zijn tijd in de UMAP, de betreurenswaardige en beruchte werkkampen waar homoseksuelen, religieuzen, kunstenaars  en anderen die niet vielen onder de ‘revolutionaire parameters’ in de jaren zestig werden vastgezet. Milanès: ‘Ik wacht nog steeds op een excuus.’

De zanger spreekt ook over het aanhalen van de banden tussen Cuba en de V.S. en zegt bij beide landen geen werkelijke bereidheid te zien zich te schikken naar hervormingen. Hij noemt de huidige veranderingen in zijn land ‘een façade.’ Desondanks blijft Pablo Milanés zich revolutionair voelen en neemt een voorbeeld aan de ex-president van Uruguay, José (Pepe) Mujica, als ultiem voorbeeld. Afgelopen jaar vertrok Pablo naar Spanje voor een niertransplantatie, gedoneerd door zijn eigen vrouw Nancy. Sindsdien lijkt hij veel jonger geworden. Hij heeft recent een CD met José Maria Vitier voltooid en werkt momenteel aan twee nieuwe projecten, waarvan een met zijn dochter Haydee. Hieronder volgen de belangrijkste delen van dit interview uit El Pais.

Pablo Milanes

Pablo Milanès

Tijdens het afgelopen filmfestival van Havana werd een ode gebracht aan de Colombiaanse schrijver García Márquez. Daar zong u het lied Dias de Gloria (1999), een van de liederen waar de Colombiaanse schrijver het meest van hield en dat eindigt met de strofe: ‘Wat rest mij/van die ochtend/van die gelukkige jaren/ja in toorn en ontgoocheling/ laten we de vreugdevolle dagen gaan.’ Was dat een gedeelde teleurstelling? Waarom zijn er zoveel mensen die spijt hebben?
Ik heb nooit van Gabo gehoord waarom hij van dat lied hield, maar hij luisterde er naar, het sprak hem aan en hij koos het vaak uit…hij zal de tekst perfect hebben begrepen. Spijt hebben is niet het juiste woord. Ik en anderen voelen zich perfect, hoewel we eerder bedrogen werden door de leiders die een betere toekomst beloofden, met geluk, vrijheden en welvaart, die in vijftig jaar nooit werden gerealiseerd.

U heeft recent een nier ontvangen van uw echtgenote tijdens een niertransplantatie. Hoe heeft dat uw leven veranderd?
Ik voel me buitengewoon goed, ik ga maandelijks op controle en alle parameters duiden op vrijwel volledige perfectie. Uiteraard heeft het mijn leven veranderd en dat brengt een offer van radicale verandering van gewoonten met zich mee.

De liefdesdaad van Nancy…
Feitelijk is het een immense liefdesdaad. Toen Nancy besloot mij haar nier te doneren deed ze dat in aanwezigheid van mijn kinderen, vrienden en andere dierbaren, met zo’n sterke overtuiging die niemand haar tegensprak. Het toonde iedereen dat deze liefdesdaad onaantastbaar was.

cuban five-vrijHoe beziet u de aankondiging van de herziening van de relaties tussen Cuba en de Verenigde Staten?
Allereerst vervult de terugkeer van Cubaanse gevangenen mij met blijdschap want hier bestond altijd de overtuiging dat de rechtspraak in de V.S. een rommeltje was. Daarna volgt de herziening van de relaties tussen beide landen, dat is voor de hereniging van Cubaanse families uit binnen en buitenland gunstig. Momenteel, na achttien maanden geheime onderhandelingen, waarbij men mag aannemen dat er akkoorden werden gesloten, verbijsteren mij de verklaringen van beide regeringen. Cuba heeft geen greintje van haar huidige positie opgeven en de V.S. zullen blijven infiltreren op alle mogelijke terreinen voor de veronderstelde ontwikkeling van Cuba. Ze blijven schaak spelen. Welke akkoorden sloten beide landen als ze elkaar nu tegenspreken? Mijn twijfel is dat geen van beiden iets wil toegeven en dat de Cubaan weer de dupe zal worden van deze kwelling zonder uitweg, zoals het nu al vijftig jaar lang is.

Hebben de maatregelen tot nu toe positieve effecten gehad of enkel geleid tot een toename in ongelijkheid?
Geen van beiden. Ik heb altijd gezegd dat deze zogenaamde opening een façade is. Wij moeten de zaak fundamenteler bezien en kijken of het leven voor de gewone man en vrouw in Cuba is verbeterd.

In recente interviews wordt verwezen naar uw verblijf in de stalinistische kampen van de UMAP en hoe deze gebeurtenis uw carrière verstoorden. Tot nu toe bent u nooit diep ingegaan op wat er is gebeurd. U kunt dit nu uit de doeken doen…
Mij is nooit zo direct gevraagd naar de UMAP, Unidades Militares de Ayuda a la Producción ironisch genoeg Militaire Eenheden voor Hulp aan de Productie. De Cubaanse pers waagt zich er niet aan en de buitenlandse pers kent de verstrekkende rampzalige gevolgen niet die deze uit puur stalinistisch hout gesneden repressieve maatregelen hadden. Tussen 1965 en 1967 zaten meer dan 40.000 mensen vast in concentratiekampen in de provincie Camagüey. Gedwongen werken van vijf uur ’s ochtends tot zonsondergang, zonder rechtvaardiging of uitleg, en zeker geen excuses van de huidige overheid waar ik nog altijd op wacht. Ik was 23 toen ik samen met 280 metgezellen het kamp ontvluchtte. Ik ging naar Havana om melding te maken van het onrecht dat men mensen aandeed. Daarop hielden ze me twee maanden gevangen in het fort La Cabaña, waarop mijn gevangenschap in een nog erger kamp dan dat van de UMAP volgde, waar ik verbleef tot mijn vrijlating na internationale ophef over de schandalige situatie.
cover Ivan Denisovich - SolzjenitsinNa het lezen van het boek Een dag uit het leven van Ivan Denisovich van Alexander Solzhenitsyn, dat een vriend me had toegestuurd, realiseerde ik me dat de ideeën van een revolutionair niet veranderen door de fouten die de leiders begaan. Daarop werd ik meer revolutionair. De UMAP stond niet op zichzelf. Voor 1966 had Cuba zich definitief bij het Sovjetblok aangesloten, inclusief stalinistische maatregelen die intellectuelen, kunstenaars en muzikanten troffen. Volgens de geschiedschrijving begon in 1970 wat men de quinquenio gris of het  grijze vijfjarenplan noemde, een periode van vervolging en censuur in de wereld van de kunsten. Ik stel echter dat het al in 1965 begon en dat het meerdere vijfjarenplannen betrof.

pablo-milanes-canto-de-la-abuela-plaatHoe bleef u de revolutie verdedigen en zichzelf revolutionair noemen na al deze gebeurtenissen?
De oorsprong ligt in wat Cuba in 1959 betekende voor de wereld. Ik was toen vijftien jaar en toen ik opgroeide in de sociale realiteit van Latijns Amerika ontpopte ik me tot revolutionair. Die ideeën ontwikkelden zich niet alleen in mij, maar in alle Latijns Amerikaanse landen. Het waren de meest zuivere idealen die in die tijd mogelijk waren. Een andere mogelijkheid zou zijn geweest dat ik mijn gedachtengoed zou verraden, maar ondanks dat zij fouten maakten, bleef ik trouw aan het oorspronkelijke idee ..…en dat doe ik tot op de dag van vandaag. Ik accepteer het verleden en zie helder voor me wat ik denk. Ik steun de burgerrevolutie van Correa in Ecuador en van Evo Morales in Bolivia. En voor mij is het grootste revolutionaire voorbeeld van Latijns Amerika, José Mujica, die 14 jaar gevangen zat, en nadien een man zonder wrok bleek, in staat een land op te bouwen dat vrij, soeverein, onafhankelijk en welvarend was.

Bron
* El Pais – Cultura, 13 februari 2015

Jon Lee Anderson: ‘Voor Amerikanen is Cuba een romantische luchtbel’

De journalist Jon Lee Anderson wil een boek schrijven over Fidel Castro. Hij schreef al eerder Che Guevara, een revolutionair leven (1997) of zoals hij zelf zegt: ‘Na de romanticus, de utopist, de staatsman. Nu de bewaker’. Hij sprak over zijn komende boek en over de verbetering van de relaties tussen Washington en Havana met de Spaanse krant El Pais. (31 januari 2015)

De schrijver en journalist Jon Lee Anderson

De schrijver en journalist Jon Lee Anderson

‘Waarom begon Raúl Castro de toenadering met de VS, die zijn broer niet wilde aangaan?’
Er is een andere fase aangebroken. Hij is geraakt door de dood van Chávez, die Cuba heeft gesteund, en iedere Cubaspecialist zag aankomen dat de normalisering van de relaties met de VS onvermijdelijk werd. Hoewel de twee landen al langer een dialoog voeren met een wat kleiner profiel, heeft de nieuwe dialoog grote gevolgen. En dat het nu gebeurt komt duidelijk vanwege een specifieke Noord-Amerikaanse situatie die samenvalt met de specifiek ontwikkeling in Cuba. Obama heeft gereageerd op de strijd die de Republikeinen begonnen tegen al zijn hervormingen, nadat hij de verkiezingen verloor. Sommige ervaren zijn initiatief als een enorme dreun midden in het gezicht van de Republikeinen. En hij kon dit doen omdat opiniepeilingen aangaven dat de Noord-Amerikanen toenadering steunen, in tegenstelling tot voorgaande periodes. Dit gecombineerd met een groter pragmatisme bij Raúl Castro, die vanaf begin 2010 hervormingen initieerde die op hun beurt ook een gebaar waren naar de V.S.

el lider maximo-dvdWaarin verschilt de macht van Raúl Castro met die van Fidel Castro?
In een opzicht zijn zij hetzelfde: de twee zijn de maximale politieke referentiepunten, zoiets als de zon in het zonnestelsel. Maar ze hebben een vreedzame overgang gerealiseerd en de rol van de familiedynastie is minder prominent geworden omdat Raúl heeft verklaard geen tweede termijn aan het roer te willen staan. Maar ze zijn ook verschillend. Fidel is El Lider Maximo uit de historie en Raúl heeft zich een halve eeuw geschikt in de schaduw van zijn broer. Bedenk dat deze man in 50 jaar nooit een interview gaf,  behalve aan de Amerikaanse acteur Sean Penn in 2008.

Hoe gaan de verschillende Cubaanse generaties met elkaar om in de koepel van de macht in Cuba?
De Castro’s die nu aan de macht zijn, hebben te maken met een snel naderende vervaldatum. Dat heeft Raúl zelf onderstreept met zijn uitspraken over zijn terugtreden in de nabije toekomst. Men verwacht dat hij zal worden opgevolgd door de loyale huidige vicepresident Miguel Diaz-Canel, die uit de rangen van de partij komt en jong is. Hij is iemand die geboren werd tijdens de revolutie. Zijn generatie zijn de kinderen van de revolutie.

Boek van Jon Lee Anderson

Boek van Jon Lee Anderson

Is het proces in Cuba vergelijkbaar met dat in andere landen?
Tot op zekere hoogte is een vergelijking mogelijk met de veranderingsprocessen in China en Vietnam, die zich hebben opengesteld voor de markt met handhaving van de hegemonie van de partij. Het is duidelijk dat democratisering en een meerpartijenstelsel, als dat al gaat ontstaan, slechts op langere termijn in deze landen zal plaatsvinden. Zoiets zie je ook in Iran waar het conservatieve presidentschap plaats maakte voor meer ‘open’ leiders, zoals Rohani, terwijl ondertussen de hoogste religieuze leider steeds minder betekent voor de nieuwe meerderheden van het land. Tegenwoordig kunnen Iraniërs gaan en staan, enkelen hebben een huis in Teheran en in de V.S. En in Los Angeles is een wijk die al Iranistan wordt genoemd. Tegenwoordig beheersen de orthodoxen niet langer het volledige speelveld, zoals voorheen. Het is een gematigder samenleving geworden. En zelfs onder de leiding van de eenheidspartij kan Cuba veranderen in een steeds meer genuanceerde en open samenleving.

Wat zijn de gemeenschappelijke doelen van de V.S. en Cuba?
Het gemeenschappelijk doel is het normaliseren van de relaties. Op een pragmatische manier met elkaar spreken zonder boosheid en geïdeologiseer. Beiden willen toegang tot elkaar hebben. Voor Cuba is de economie van de V.S. het belangrijkst. Je kunt de hele wereld bij je op bezoek krijgen, maar als je geen relatie hebt met je dichtst bijgelegen en meest welvarende buurman…. En bovendien is Cuba een land waar de meeste Noord-Amerikanen door gefascineerd worden.

toeristenpasea_plaza_CatedralWat fascineert hen zo?
In de verbeelding van de V.S. is Cuba een romantische luchtbel, die is blijven steken in de tijd waarin blijkbaar alles goed was. Je had de mythe rond de Kennedy’s en die van Hemingway en Vietnam. Cuba verschilde ook toen de neergang van de Amerikaanse droom begon. En wanneer je nu Cuba bezoekt en je ziet bepaalde woonwijken uit de jaren vijftig, dan herinnert men zich weer die Amerikaanse droom. Je herinnert je de periode waarin onze ouders de dansstijlen uit Cuba beoefenden. Het is de geschiedenis van een jeugdromance die abrupt werd afgesneden, van een bitterzoete nostalgie van iets wat er was en er niet meer zal zijn. Het is de reden waarom Cubanen uit die tijd heen en weer reisden tussen hun geboorteland en de VS en omgekeerd. Ik ken jazzmuzikanten in Cuba van 80 jaar en ouder, die de jaren vijftig doorbrachten in de jazzclubs in New York. En dat hield plotseling op. Stel je je eens voor. En dat zijn nog maar de anekdotische aspecten. Het is allemaal een trauma geworden.

Bron
* El Pais, 31 januari 2015

De lach en de humor zijn onze sterkste wapens

De website Habanero 2000 bevat veel teksten en herinneringen van Cubanen die in de VS wonen, maar ook van Cubanen die voor langere of kortere tijd weer naar Cuba terugkeren. De column van 19 januari 2015 was gewijd aan de lach en de humor. Hoewel de meeste Cubanen met afschuw terugdenken aan de zogeheten Speciale Periode*, wordt er ook gelachen bij het ophalen van oude herinneringen aan die tijd.

periodo-especial-cuba-venezuelaTijdens mijn laatste reis naar Havana kwam ik een oude vriendin tegen, zo’n vriendin waarmee je gezamenlijke gebeurtenissen uit het verleden ophaalt en je dan beide realiseert hoe jong je toen was. Ze vertelde me dat ze eens naar het strand was gegaan met een groep vrienden, waaronder een Spaanse vriendin die in Cuba op vakantie was. Terwijl ze hun tenten opzetten en zich voorbereiden op de dag, haalden ze herinneringen op aan de vreselijke Speciale Periode.*

Herinner jij je die biefstuk van grapefruitschil nog?, vroeg een van ons onder luid schatergelach. En wat te denken van masa carnica? De oudere dame die het trachtte te verhullen, door het te frituren, maar er was niemand die het eten wilde, bracht een vriend uit.  Er is zeker niemand meer die zich nog het gehakt van een bananenschil herinnert? In een aantal restaurants op het platteland stond dat zelfs op het menu. Dat was echt om te janken. Zoals ze nu zouden zeggen: ‘Huilen alsof je een borst verliest.’
En de apagones of black outs van 8 ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds. Wie met licht naar bed ging, had vervolgens tot 4 uur ’s ochtends geen elektriciteit. Niemand kon een hele nacht slapen.
En wat te denken van de Jabon angolano of Angolese zeep? Heel veel water, en verder met je handen afdrogen.

De Speciala periode was ook het moment waarop de fiets in Cuba op grote schaal werd geintorduceerd, op veel manieren

De Speciale Periode was ook het moment waarop de fiets in Cuba op grote schaal werd geintroduceerd, op veel manieren..

Talisman
De vriendengroep lachte om de herinneringen aan de verschrikkelijke jaren negentig. De Spaanse keek hen serieus aan en zei: ‘Ik snap niet waarom jullie lachen. Wat jullie vertellen is om te huilen en jullie vertellen het alsof het iets heel grappigs is. Waar lachen jullie om?.’ Zonder te lachen keken de vrienden elkaar aan. Een van hen besloot namens hen allen te spreken: ‘Wij Cubanen zijn zo, wij lachen zelfs om de heilige Maria en de moeder van de tomaten. Lachen is onze beste remedie. Ik geloof dat het precies hier om gaat vandaag, dat wij hier zijn en verhalen vertellen die jouw ogen vochtig maken en waarvan wij in een deuk liggen. Wij hebben geleerd om ons het lachen niet te laten vergaan, omdat dit in feite hetzelfde is als de hoop niet verliezen. De lach is als een bescherming, een talisman die fungeerde om onze dromen te realiseren, om niet de reden en het gevoel te verliezen. Het waren erbarmelijke tijden, voor velen de zwaarste jaren die ze kenden. Nu herinneren we ons die tijden, die we hebben overleefd, onder andere door te lachen, vanwege het feit dat we ons gevoel voor humor niet zijn verloren.

Beeldend kunstenaar Xavier Cortada presenteerde de 'masa carnica' tijdens een expositie

Beeldend kunstenaar Xavier Cortada presenteerde de ‘masa carnica’ tijdens een expositie

Eerst zien
Mijn vriendin vertelde wat er was gebeurd en was het met hen eens. Een glimlach niet laten verdwijnen, altijd lachen, ook om onszelf. In de ergste situatie het positieve boven brengen, het negatieve omvormen en om alles en iedereen lachen. Vaak is een lach, humor het enige wapen geweest waarover we beschikten om lastige situaties onder ogen te zien en te overleven. Een goede Cubaan is onvolledig en verwelkt zonder te lachen en de humor. Ik betwijfel niet dat wanneer men in de straten van Havanna op de hoogte zal zijn van de nieuwe maatregelen die de regering Obama heeft aangekondigd een buurvrouw zal schreeuwen: ‘Eens kijken wie ze de schuld gaan geven van alles als de Amerikaanse boycot verdwijnt!’ En onder bulderend gelach zal meer dan een persoon zeggen: ‘Veranderingen? Eerst zien, dan geloven.’

 Link
* De website Habanero 2000 bevat veel teksten en herinneringen van Cubanen die in de VS wonen maar Cuba regelmatig bezoeken.
* Het recept van Bistek de Toronja

Noot
* Over de Speciale Periode
De Periode Especial in de jaren negentig valt samen met het einde van de miljarden steun van de toenmalige Sovjet Unie aan het Cubaanse regime. Er was gebrek aan alles: voedsel, kleding, zaken voor de persoonlijke hygiene, elektriciteit en vervoer. Tekorten aan olijfolie werden aangevuld met een soort cocosmelk, consumptie-ijs werd aangelengd met maizena en de schaal van eieren werd vermalen en vermengd in de rijst, de zogeheten arroz vikingo. Katten verdwenen uit het straatbeeld en dieren verdwenen uit de dierentuin van Havana. Berucht werd de Bistec de Toronja, biefstuk Bistoron, die officieel gepresenteerd werd tijdens een culinaire wedstrijd op de Cubaanse televisie. De biefstuk bestond uit gefrituurde schil van een grapefruit (of banaan) en zou hét voorbeeld zijn van de slimheid van patriottische koks in Cuba bij hun strijd tegen het Yankee-embargo. En dan was er nog Jabón angolano, Angolese zeep. Zeep om te wassen hadden de meeste Cubanen toen niet; hen restte slechts jabón angolano: ‘Gooi een emmer water over je heen en gebruik je handen.’

Nieuwe geruchten over toestand Fidel Castro

Juist een jaar nadat Fidel Castro (88) voor het laatst in het publiek verscheen, zijn nieuwe geruchten ontstaan over zijn fysieke gesteldheid. In Havana staat vandaag een persconferentie gepland voor de nationale en internationale pers. Gisteren werd bekend dat een gedeelte van het kerkhof Santa Ifigenia in Santiago de Cuba is afgesloten. Daar zou de graftombe zijn geplaatst waar Fidel wordt begraven. Fidel trad in juli 2006 terug.

Fidel en de kunssstenaar Kcho ontmoetten elkaar op 8 janurai 2014

Fidel en de kunstenaar Kcho ontmoetten elkaar op 8 januari 2014

Hoewel de Cubaanse leider in het afgelopen jaar enkele bevriende buitenlandse leiders ontving, waaronder die van China en Rusland, is hij sinds donderdag 8 januari 2014 niet meer in de openbaarheid verschenen. Toen bezocht hij een expositie in Havana van een bevriend kunstenaar Alexis Leyva Kcho.

Toenadering VS en Cuba
Opvallend was in december de volledige afwezigheid van Fidel Castro bij de verwelkoming van de Cubaanse spionnen, de Cuban Five, die door de VS waren vrijgelaten. Zelfs een foto van een ontmoeting met hem en de Vijf ontbrak. Ook is er geen commentaar van Fidel verschenen over de belangrijke toenadering tussen Cuba en de VS.

Marlon Mendez toont foto's van zijn ontmeting op 8 augstus 2014 met Fidel

Marlon Mendez toont foto’s van zijn ontmoeting op 12 augustus 2014 met Fidel Castro

De laatste schriftelijke bewijzen van zijn leven zijn foto’s van een ontmoeting op 12 augustus 2014 tussen Fidel en een Cubaans gezin. Hun zoon Marlon Méndez Cabrera is een groot bewonderaar van Fidel en draagt dag-in-dag uit het uniform van de voormalige Cubaanse leider.

Graftombe
In Santiago de Cuba is een klein gedeelte vlak bij het monument van José Martí, sinds enkele dagen voor het publiek afgesloten. Daar zou ruimte zijn gemaakt voor de in rose marmer uitgevoerde graftombe van Fidel, aldus de website Diario de Cuba.

Persconferentie
Bij al deze geruchten komt nog de aankondiging van de autoriteiten in Havana dat vandaag een persconferentie zal worden gegeven voor zowel de nationale als de internationale media. Het onderwerp van deze persconferentie is niet genoemd.