Natalia Revuelta, moeder van een van Fidel’s kinderen, overleden

In een ziekenhuis in Havana is zaterdag Natalia Revuelta Clews, moeder van Alina Fernández Revuelta en dochter van Fidel Castro, overleden aan longemfyseem. ‘Naty’ is 89 jaar geworden en is inmiddels begraven.

'Naty' Revuelta

‘Naty’ Revuelta

Vanwege haar ziekte mocht dochter Alina na een verblijf van 21 jaar in het buitenland Cuba bezoeken; zij was bij het sterven van haar moeder aanwezig. Alina Fernández slaagde er in 1993 in met een vals paspoort en met een pruik het land te ontvluchten. Alina, geboren in 1956 uit een buitenechtelijke relatie van Fidel met Naty Revuelta, had een slechte relatie met haar vader ondermeer omdat zij zich ophield in de subcultuur van kunstenaars en mode-ontwerpers in Havana. Fidel erkende het kind in 1959 als het zijne, maar pas toen ze volwassen werd, ontdekte ze wie haar eigenlijke vader was. Na haar vlucht zou ze zich voegen bij anti-Castrogroepen in ballingschap en bezocht in die hoedanigheid ook Nederland.

Moeder 'Naty' en dochter Alina Fernánedez

Moeder ‘Naty’ en dochter Alina Fernández

Scheiding
Naty Revuelta werd politiek actief in 1952 toen dictator Batista een staatsgreep pleegde. Toen leerde ze op de universiteit Fidel al kennen, die in oktober 1948 getrouwd was met Mirta Francisca de la Caridad Díaz-Balart. Naty werd lid van de Partido Ortodoxo (waar Fidel ook actief in was) en zou een van de oprichters worden van de Beweging van de 26ste Juli. In 1955 scheidden Fidel en Mirta en ook Naty verliet haar echtgenoot, de cardialoog Orlando Fernández. Een jaar later werd dochter Alina geboren uit de relatie tussen Fidel en Naty.

Een andere kant
Op de website 14ymedio verscheen een tekst geschreven door Regina Coyula, dissidente journaliste. Haar man en familie waren blijkbaar tot het einde goede vrienden van Naty Revuelta. Coyula beschrijft een aantal onderbelichte kanten van het leven van Naty Revuelta, de opofferingen die ze bracht voor het welslagen van de revolutie van de Castro’s, haar marginalisering in de Cubaanse samenleving die compleet werd na de vlucht van haar dochter Alina naar de VS. Openingen van exposities en tentoonstellingen, het bezoeken van recepties op ambassade, zoals de Nederlandse, waren wel weer toegestaan.

Pablo Milanés noemt opening in Cuba ‘een façade’

In een interview met de culturele bijlage van El Pais gaat de Cubaanse zanger Pablo Milanés (geboren te Bayamo, 1943) voor het eerst uitgebreid in op zijn tijd in de UMAP, de betreurenswaardige en beruchte werkkampen waar homoseksuelen, religieuzen, kunstenaars  en anderen die niet vielen onder de ‘revolutionaire parameters’ in de jaren zestig werden vastgezet. Milanès: ‘Ik wacht nog steeds op een excuus.’

De zanger spreekt ook over het aanhalen van de banden tussen Cuba en de V.S. en zegt bij beide landen geen werkelijke bereidheid te zien zich te schikken naar hervormingen. Hij noemt de huidige veranderingen in zijn land ‘een façade.’ Desondanks blijft Pablo Milanés zich revolutionair voelen en neemt een voorbeeld aan de ex-president van Uruguay, José (Pepe) Mujica, als ultiem voorbeeld. Afgelopen jaar vertrok Pablo naar Spanje voor een niertransplantatie, gedoneerd door zijn eigen vrouw Nancy. Sindsdien lijkt hij veel jonger geworden. Hij heeft recent een CD met José Maria Vitier voltooid en werkt momenteel aan twee nieuwe projecten, waarvan een met zijn dochter Haydee. Hieronder volgen de belangrijkste delen van dit interview uit El Pais.

Pablo Milanes

Pablo Milanès

Tijdens het afgelopen filmfestival van Havana werd een ode gebracht aan de Colombiaanse schrijver García Márquez. Daar zong u het lied Dias de Gloria (1999), een van de liederen waar de Colombiaanse schrijver het meest van hield en dat eindigt met de strofe: ‘Wat rest mij/van die ochtend/van die gelukkige jaren/ja in toorn en ontgoocheling/ laten we de vreugdevolle dagen gaan.’ Was dat een gedeelde teleurstelling? Waarom zijn er zoveel mensen die spijt hebben?
Ik heb nooit van Gabo gehoord waarom hij van dat lied hield, maar hij luisterde er naar, het sprak hem aan en hij koos het vaak uit…hij zal de tekst perfect hebben begrepen. Spijt hebben is niet het juiste woord. Ik en anderen voelen zich perfect, hoewel we eerder bedrogen werden door de leiders die een betere toekomst beloofden, met geluk, vrijheden en welvaart, die in vijftig jaar nooit werden gerealiseerd.

U heeft recent een nier ontvangen van uw echtgenote tijdens een niertransplantatie. Hoe heeft dat uw leven veranderd?
Ik voel me buitengewoon goed, ik ga maandelijks op controle en alle parameters duiden op vrijwel volledige perfectie. Uiteraard heeft het mijn leven veranderd en dat brengt een offer van radicale verandering van gewoonten met zich mee.

De liefdesdaad van Nancy…
Feitelijk is het een immense liefdesdaad. Toen Nancy besloot mij haar nier te doneren deed ze dat in aanwezigheid van mijn kinderen, vrienden en andere dierbaren, met zo’n sterke overtuiging die niemand haar tegensprak. Het toonde iedereen dat deze liefdesdaad onaantastbaar was.

cuban five-vrijHoe beziet u de aankondiging van de herziening van de relaties tussen Cuba en de Verenigde Staten?
Allereerst vervult de terugkeer van Cubaanse gevangenen mij met blijdschap want hier bestond altijd de overtuiging dat de rechtspraak in de V.S. een rommeltje was. Daarna volgt de herziening van de relaties tussen beide landen, dat is voor de hereniging van Cubaanse families uit binnen en buitenland gunstig. Momenteel, na achttien maanden geheime onderhandelingen, waarbij men mag aannemen dat er akkoorden werden gesloten, verbijsteren mij de verklaringen van beide regeringen. Cuba heeft geen greintje van haar huidige positie opgeven en de V.S. zullen blijven infiltreren op alle mogelijke terreinen voor de veronderstelde ontwikkeling van Cuba. Ze blijven schaak spelen. Welke akkoorden sloten beide landen als ze elkaar nu tegenspreken? Mijn twijfel is dat geen van beiden iets wil toegeven en dat de Cubaan weer de dupe zal worden van deze kwelling zonder uitweg, zoals het nu al vijftig jaar lang is.

Hebben de maatregelen tot nu toe positieve effecten gehad of enkel geleid tot een toename in ongelijkheid?
Geen van beiden. Ik heb altijd gezegd dat deze zogenaamde opening een façade is. Wij moeten de zaak fundamenteler bezien en kijken of het leven voor de gewone man en vrouw in Cuba is verbeterd.

In recente interviews wordt verwezen naar uw verblijf in de stalinistische kampen van de UMAP en hoe deze gebeurtenis uw carrière verstoorden. Tot nu toe bent u nooit diep ingegaan op wat er is gebeurd. U kunt dit nu uit de doeken doen…
Mij is nooit zo direct gevraagd naar de UMAP, Unidades Militares de Ayuda a la Producción ironisch genoeg Militaire Eenheden voor Hulp aan de Productie. De Cubaanse pers waagt zich er niet aan en de buitenlandse pers kent de verstrekkende rampzalige gevolgen niet die deze uit puur stalinistisch hout gesneden repressieve maatregelen hadden. Tussen 1965 en 1967 zaten meer dan 40.000 mensen vast in concentratiekampen in de provincie Camagüey. Gedwongen werken van vijf uur ’s ochtends tot zonsondergang, zonder rechtvaardiging of uitleg, en zeker geen excuses van de huidige overheid waar ik nog altijd op wacht. Ik was 23 toen ik samen met 280 metgezellen het kamp ontvluchtte. Ik ging naar Havana om melding te maken van het onrecht dat men mensen aandeed. Daarop hielden ze me twee maanden gevangen in het fort La Cabaña, waarop mijn gevangenschap in een nog erger kamp dan dat van de UMAP volgde, waar ik verbleef tot mijn vrijlating na internationale ophef over de schandalige situatie.
cover Ivan Denisovich - SolzjenitsinNa het lezen van het boek Een dag uit het leven van Ivan Denisovich van Alexander Solzhenitsyn, dat een vriend me had toegestuurd, realiseerde ik me dat de ideeën van een revolutionair niet veranderen door de fouten die de leiders begaan. Daarop werd ik meer revolutionair. De UMAP stond niet op zichzelf. Voor 1966 had Cuba zich definitief bij het Sovjetblok aangesloten, inclusief stalinistische maatregelen die intellectuelen, kunstenaars en muzikanten troffen. Volgens de geschiedschrijving begon in 1970 wat men de quinquenio gris of het  grijze vijfjarenplan noemde, een periode van vervolging en censuur in de wereld van de kunsten. Ik stel echter dat het al in 1965 begon en dat het meerdere vijfjarenplannen betrof.

pablo-milanes-canto-de-la-abuela-plaatHoe bleef u de revolutie verdedigen en zichzelf revolutionair noemen na al deze gebeurtenissen?
De oorsprong ligt in wat Cuba in 1959 betekende voor de wereld. Ik was toen vijftien jaar en toen ik opgroeide in de sociale realiteit van Latijns Amerika ontpopte ik me tot revolutionair. Die ideeën ontwikkelden zich niet alleen in mij, maar in alle Latijns Amerikaanse landen. Het waren de meest zuivere idealen die in die tijd mogelijk waren. Een andere mogelijkheid zou zijn geweest dat ik mijn gedachtengoed zou verraden, maar ondanks dat zij fouten maakten, bleef ik trouw aan het oorspronkelijke idee ..…en dat doe ik tot op de dag van vandaag. Ik accepteer het verleden en zie helder voor me wat ik denk. Ik steun de burgerrevolutie van Correa in Ecuador en van Evo Morales in Bolivia. En voor mij is het grootste revolutionaire voorbeeld van Latijns Amerika, José Mujica, die 14 jaar gevangen zat, en nadien een man zonder wrok bleek, in staat een land op te bouwen dat vrij, soeverein, onafhankelijk en welvarend was.

Bron
* El Pais – Cultura, 13 februari 2015

Jon Lee Anderson: ‘Voor Amerikanen is Cuba een romantische luchtbel’

De journalist Jon Lee Anderson wil een boek schrijven over Fidel Castro. Hij schreef al eerder Che Guevara, een revolutionair leven (1997) of zoals hij zelf zegt: ‘Na de romanticus, de utopist, de staatsman. Nu de bewaker’. Hij sprak over zijn komende boek en over de verbetering van de relaties tussen Washington en Havana met de Spaanse krant El Pais. (31 januari 2015)

De schrijver en journalist Jon Lee Anderson

De schrijver en journalist Jon Lee Anderson

‘Waarom begon Raúl Castro de toenadering met de VS, die zijn broer niet wilde aangaan?’
Er is een andere fase aangebroken. Hij is geraakt door de dood van Chávez, die Cuba heeft gesteund, en iedere Cubaspecialist zag aankomen dat de normalisering van de relaties met de VS onvermijdelijk werd. Hoewel de twee landen al langer een dialoog voeren met een wat kleiner profiel, heeft de nieuwe dialoog grote gevolgen. En dat het nu gebeurt komt duidelijk vanwege een specifieke Noord-Amerikaanse situatie die samenvalt met de specifiek ontwikkeling in Cuba. Obama heeft gereageerd op de strijd die de Republikeinen begonnen tegen al zijn hervormingen, nadat hij de verkiezingen verloor. Sommige ervaren zijn initiatief als een enorme dreun midden in het gezicht van de Republikeinen. En hij kon dit doen omdat opiniepeilingen aangaven dat de Noord-Amerikanen toenadering steunen, in tegenstelling tot voorgaande periodes. Dit gecombineerd met een groter pragmatisme bij Raúl Castro, die vanaf begin 2010 hervormingen initieerde die op hun beurt ook een gebaar waren naar de V.S.

el lider maximo-dvdWaarin verschilt de macht van Raúl Castro met die van Fidel Castro?
In een opzicht zijn zij hetzelfde: de twee zijn de maximale politieke referentiepunten, zoiets als de zon in het zonnestelsel. Maar ze hebben een vreedzame overgang gerealiseerd en de rol van de familiedynastie is minder prominent geworden omdat Raúl heeft verklaard geen tweede termijn aan het roer te willen staan. Maar ze zijn ook verschillend. Fidel is El Lider Maximo uit de historie en Raúl heeft zich een halve eeuw geschikt in de schaduw van zijn broer. Bedenk dat deze man in 50 jaar nooit een interview gaf,  behalve aan de Amerikaanse acteur Sean Penn in 2008.

Hoe gaan de verschillende Cubaanse generaties met elkaar om in de koepel van de macht in Cuba?
De Castro’s die nu aan de macht zijn, hebben te maken met een snel naderende vervaldatum. Dat heeft Raúl zelf onderstreept met zijn uitspraken over zijn terugtreden in de nabije toekomst. Men verwacht dat hij zal worden opgevolgd door de loyale huidige vicepresident Miguel Diaz-Canel, die uit de rangen van de partij komt en jong is. Hij is iemand die geboren werd tijdens de revolutie. Zijn generatie zijn de kinderen van de revolutie.

Boek van Jon Lee Anderson

Boek van Jon Lee Anderson

Is het proces in Cuba vergelijkbaar met dat in andere landen?
Tot op zekere hoogte is een vergelijking mogelijk met de veranderingsprocessen in China en Vietnam, die zich hebben opengesteld voor de markt met handhaving van de hegemonie van de partij. Het is duidelijk dat democratisering en een meerpartijenstelsel, als dat al gaat ontstaan, slechts op langere termijn in deze landen zal plaatsvinden. Zoiets zie je ook in Iran waar het conservatieve presidentschap plaats maakte voor meer ‘open’ leiders, zoals Rohani, terwijl ondertussen de hoogste religieuze leider steeds minder betekent voor de nieuwe meerderheden van het land. Tegenwoordig kunnen Iraniërs gaan en staan, enkelen hebben een huis in Teheran en in de V.S. En in Los Angeles is een wijk die al Iranistan wordt genoemd. Tegenwoordig beheersen de orthodoxen niet langer het volledige speelveld, zoals voorheen. Het is een gematigder samenleving geworden. En zelfs onder de leiding van de eenheidspartij kan Cuba veranderen in een steeds meer genuanceerde en open samenleving.

Wat zijn de gemeenschappelijke doelen van de V.S. en Cuba?
Het gemeenschappelijk doel is het normaliseren van de relaties. Op een pragmatische manier met elkaar spreken zonder boosheid en geïdeologiseer. Beiden willen toegang tot elkaar hebben. Voor Cuba is de economie van de V.S. het belangrijkst. Je kunt de hele wereld bij je op bezoek krijgen, maar als je geen relatie hebt met je dichtst bijgelegen en meest welvarende buurman…. En bovendien is Cuba een land waar de meeste Noord-Amerikanen door gefascineerd worden.

toeristenpasea_plaza_CatedralWat fascineert hen zo?
In de verbeelding van de V.S. is Cuba een romantische luchtbel, die is blijven steken in de tijd waarin blijkbaar alles goed was. Je had de mythe rond de Kennedy’s en die van Hemingway en Vietnam. Cuba verschilde ook toen de neergang van de Amerikaanse droom begon. En wanneer je nu Cuba bezoekt en je ziet bepaalde woonwijken uit de jaren vijftig, dan herinnert men zich weer die Amerikaanse droom. Je herinnert je de periode waarin onze ouders de dansstijlen uit Cuba beoefenden. Het is de geschiedenis van een jeugdromance die abrupt werd afgesneden, van een bitterzoete nostalgie van iets wat er was en er niet meer zal zijn. Het is de reden waarom Cubanen uit die tijd heen en weer reisden tussen hun geboorteland en de VS en omgekeerd. Ik ken jazzmuzikanten in Cuba van 80 jaar en ouder, die de jaren vijftig doorbrachten in de jazzclubs in New York. En dat hield plotseling op. Stel je je eens voor. En dat zijn nog maar de anekdotische aspecten. Het is allemaal een trauma geworden.

Bron
* El Pais, 31 januari 2015

De lach en de humor zijn onze sterkste wapens

De website Habanero 2000 bevat veel teksten en herinneringen van Cubanen die in de VS wonen, maar ook van Cubanen die voor langere of kortere tijd weer naar Cuba terugkeren. De column van 19 januari 2015 was gewijd aan de lach en de humor. Hoewel de meeste Cubanen met afschuw terugdenken aan de zogeheten Speciale Periode*, wordt er ook gelachen bij het ophalen van oude herinneringen aan die tijd.

periodo-especial-cuba-venezuelaTijdens mijn laatste reis naar Havana kwam ik een oude vriendin tegen, zo’n vriendin waarmee je gezamenlijke gebeurtenissen uit het verleden ophaalt en je dan beide realiseert hoe jong je toen was. Ze vertelde me dat ze eens naar het strand was gegaan met een groep vrienden, waaronder een Spaanse vriendin die in Cuba op vakantie was. Terwijl ze hun tenten opzetten en zich voorbereiden op de dag, haalden ze herinneringen op aan de vreselijke Speciale Periode.*

Herinner jij je die biefstuk van grapefruitschil nog?, vroeg een van ons onder luid schatergelach. En wat te denken van masa carnica? De oudere dame die het trachtte te verhullen, door het te frituren, maar er was niemand die het eten wilde, bracht een vriend uit.  Er is zeker niemand meer die zich nog het gehakt van een bananenschil herinnert? In een aantal restaurants op het platteland stond dat zelfs op het menu. Dat was echt om te janken. Zoals ze nu zouden zeggen: ‘Huilen alsof je een borst verliest.’
En de apagones of black outs van 8 ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds. Wie met licht naar bed ging, had vervolgens tot 4 uur ’s ochtends geen elektriciteit. Niemand kon een hele nacht slapen.
En wat te denken van de Jabon angolano of Angolese zeep? Heel veel water, en verder met je handen afdrogen.

De Speciala periode was ook het moment waarop de fiets in Cuba op grote schaal werd geintorduceerd, op veel manieren

De Speciale Periode was ook het moment waarop de fiets in Cuba op grote schaal werd geintroduceerd, op veel manieren..

Talisman
De vriendengroep lachte om de herinneringen aan de verschrikkelijke jaren negentig. De Spaanse keek hen serieus aan en zei: ‘Ik snap niet waarom jullie lachen. Wat jullie vertellen is om te huilen en jullie vertellen het alsof het iets heel grappigs is. Waar lachen jullie om?.’ Zonder te lachen keken de vrienden elkaar aan. Een van hen besloot namens hen allen te spreken: ‘Wij Cubanen zijn zo, wij lachen zelfs om de heilige Maria en de moeder van de tomaten. Lachen is onze beste remedie. Ik geloof dat het precies hier om gaat vandaag, dat wij hier zijn en verhalen vertellen die jouw ogen vochtig maken en waarvan wij in een deuk liggen. Wij hebben geleerd om ons het lachen niet te laten vergaan, omdat dit in feite hetzelfde is als de hoop niet verliezen. De lach is als een bescherming, een talisman die fungeerde om onze dromen te realiseren, om niet de reden en het gevoel te verliezen. Het waren erbarmelijke tijden, voor velen de zwaarste jaren die ze kenden. Nu herinneren we ons die tijden, die we hebben overleefd, onder andere door te lachen, vanwege het feit dat we ons gevoel voor humor niet zijn verloren.

Beeldend kunstenaar Xavier Cortada presenteerde de 'masa carnica' tijdens een expositie

Beeldend kunstenaar Xavier Cortada presenteerde de ‘masa carnica’ tijdens een expositie

Eerst zien
Mijn vriendin vertelde wat er was gebeurd en was het met hen eens. Een glimlach niet laten verdwijnen, altijd lachen, ook om onszelf. In de ergste situatie het positieve boven brengen, het negatieve omvormen en om alles en iedereen lachen. Vaak is een lach, humor het enige wapen geweest waarover we beschikten om lastige situaties onder ogen te zien en te overleven. Een goede Cubaan is onvolledig en verwelkt zonder te lachen en de humor. Ik betwijfel niet dat wanneer men in de straten van Havanna op de hoogte zal zijn van de nieuwe maatregelen die de regering Obama heeft aangekondigd een buurvrouw zal schreeuwen: ‘Eens kijken wie ze de schuld gaan geven van alles als de Amerikaanse boycot verdwijnt!’ En onder bulderend gelach zal meer dan een persoon zeggen: ‘Veranderingen? Eerst zien, dan geloven.’

 Link
* De website Habanero 2000 bevat veel teksten en herinneringen van Cubanen die in de VS wonen maar Cuba regelmatig bezoeken.
* Het recept van Bistek de Toronja

Noot
* Over de Speciale Periode
De Periode Especial in de jaren negentig valt samen met het einde van de miljarden steun van de toenmalige Sovjet Unie aan het Cubaanse regime. Er was gebrek aan alles: voedsel, kleding, zaken voor de persoonlijke hygiene, elektriciteit en vervoer. Tekorten aan olijfolie werden aangevuld met een soort cocosmelk, consumptie-ijs werd aangelengd met maizena en de schaal van eieren werd vermalen en vermengd in de rijst, de zogeheten arroz vikingo. Katten verdwenen uit het straatbeeld en dieren verdwenen uit de dierentuin van Havana. Berucht werd de Bistec de Toronja, biefstuk Bistoron, die officieel gepresenteerd werd tijdens een culinaire wedstrijd op de Cubaanse televisie. De biefstuk bestond uit gefrituurde schil van een grapefruit (of banaan) en zou hét voorbeeld zijn van de slimheid van patriottische koks in Cuba bij hun strijd tegen het Yankee-embargo. En dan was er nog Jabón angolano, Angolese zeep. Zeep om te wassen hadden de meeste Cubanen toen niet; hen restte slechts jabón angolano: ‘Gooi een emmer water over je heen en gebruik je handen.’

Nieuwe geruchten over toestand Fidel Castro

Juist een jaar nadat Fidel Castro (88) voor het laatst in het publiek verscheen, zijn nieuwe geruchten ontstaan over zijn fysieke gesteldheid. In Havana staat vandaag een persconferentie gepland voor de nationale en internationale pers. Gisteren werd bekend dat een gedeelte van het kerkhof Santa Ifigenia in Santiago de Cuba is afgesloten. Daar zou de graftombe zijn geplaatst waar Fidel wordt begraven. Fidel trad in juli 2006 terug.

Fidel en de kunssstenaar Kcho ontmoetten elkaar op 8 janurai 2014

Fidel en de kunstenaar Kcho ontmoetten elkaar op 8 januari 2014

Hoewel de Cubaanse leider in het afgelopen jaar enkele bevriende buitenlandse leiders ontving, waaronder die van China en Rusland, is hij sinds donderdag 8 januari 2014 niet meer in de openbaarheid verschenen. Toen bezocht hij een expositie in Havana van een bevriend kunstenaar Alexis Leyva Kcho.

Toenadering VS en Cuba
Opvallend was in december de volledige afwezigheid van Fidel Castro bij de verwelkoming van de Cubaanse spionnen, de Cuban Five, die door de VS waren vrijgelaten. Zelfs een foto van een ontmoeting met hem en de Vijf ontbrak. Ook is er geen commentaar van Fidel verschenen over de belangrijke toenadering tussen Cuba en de VS.

Marlon Mendez toont foto's van zijn ontmeting op 8 augstus 2014 met Fidel

Marlon Mendez toont foto’s van zijn ontmoeting op 12 augustus 2014 met Fidel Castro

De laatste schriftelijke bewijzen van zijn leven zijn foto’s van een ontmoeting op 12 augustus 2014 tussen Fidel en een Cubaans gezin. Hun zoon Marlon Méndez Cabrera is een groot bewonderaar van Fidel en draagt dag-in-dag uit het uniform van de voormalige Cubaanse leider.

Graftombe
In Santiago de Cuba is een klein gedeelte vlak bij het monument van José Martí, sinds enkele dagen voor het publiek afgesloten. Daar zou ruimte zijn gemaakt voor de in rose marmer uitgevoerde graftombe van Fidel, aldus de website Diario de Cuba.

Persconferentie
Bij al deze geruchten komt nog de aankondiging van de autoriteiten in Havana dat vandaag een persconferentie zal worden gegeven voor zowel de nationale als de internationale media. Het onderwerp van deze persconferentie is niet genoemd.

Blogger over Goodbye Lenin

‘In november 1989 was ik zeven jaar oud. Ik ging naar mijn school in de buurt met mijn Russische tas onder mijn arm, dezelfde schooltas die alle pioniers in het Sovjetblok gebruikten van Oost-Berlijn tot Vladiwostok. Toen vervolgens de crisis uitbrak had ik zulke tassen niet meer. In feite had ik helemaal niets meer’. Aldus de Cubaanse blogger Salvador Salazar Navarro; hij is geen dissident, noch een blogger in dienst van het regime. Hij maakte nog een stukje mee van het veelbelovende Cuba begin jaren tachtig en het einde van de crisis die ontstond na de ineenstorting van de Sovjet Unie, waar Cuba’s economie afhankelijk van was.

Pedrito Camaguey maakte een collage over Cuba's afhankelijkheid in het verleden en in de toekomst met de vlaggen van de Sovjet-Unie, Venezuela en de VS.

Pedrito Camaguey maakte een collage over Cuba’s afhankelijkheid in het verleden en in de toekomst met de vlaggen van de Sovjet-Unie, Venezuela en de VS.

Navarro was onderdeel van ‘de eerste generatie die sojagehakt / picadillo de soya aten en vaarwel zeiden toen de vlotten in die verschrikkelijke zomer van 1994 Cuba ontsnapten. Ik maak deel uit van een generatie die al 30 jaar een neurose heeft en geconditioneerd lijkt door de eeuwige besluiteloosheid tussen leven (en genieten) van het heden, en die nog die kleine maar onstuitbare drang tot verlossing in zich heeft om (ondanks alles) te strijden. Dit is mijn blog, een ruimte waar ik voor de toekomst een werkelijkheid schep die er gisteren al was.’

Profijt
‘Degenen die van de crisis profiteerden en in de rivier op kreeft visten kochten voor hun kinderen merktassen in de diplomatenwinkel; de grote verliezers namen hun boeken mee naar school in een nylontasje. En mijn familieleden, behorend tot de eeuwige intellectuele middenklasse, die altijd een middenweg zoekt tussen de ‘habitus’ van de ‘decadente bourgeoisie’ en het begrip – meer theoretisch dan praktisch – van de waarden van de nieuwe samenleving, kochten af een toe een rugzakje voor mij. De rest van de tijd verdraaiden we de werkelijkheid, hetgeen een normale praktijk werd in een samenleving die erop gericht was het weinige te behouden wat je hebt; tandpasta en deodorant, hoop en vreugde, olijfolie en stukken kip. Met als doel te overleven – wat niet hetzelfde is als leven – en in de hoop dat de vette jaren nog komen.

Salvador Salazar van de weblog El Muro

Salvador Salazar van de weblog El Muro

Sovjet-film
De film over de Sovjet-Unie, met beelden uit 70 jaar revolutie, eindigde dat historische jaar 1989 met een tekenfilm van de stripfiguur Koniec, en vervolgens begon de aftiteling van de film. Jaar na jaar. Elk jaar opnieuw. Niemand wist met zekerheid wat er daarna zou gebeuren. Zouden we een geactualiseerde versie van het filmjournaal van ICAIC zien of zou het licht aangaan en men ons zou opdragen de zaal te verlaten omdat de bioscoop zou sluiten. In dat jaar 1989 woonde ik voor de eerste keer het pionierskamp van Tarara bij, een ervaring die oudere jongens als een soort proletarisch paradijs beschreven. We verbleven een paar dagen per jaar in dat socialistisch Eden, oostelijk van Havana aan de kust, dat veel Cubanen nog steeds associëren met aardbeienyoghurt en brood met boter. Maar op zekere dag verzamelde de directrice ons op het schoolplein, om ons na het wederom brengen van de groet aan de vlag en het nogmaals zeggen, dat we allemaal moeten zijn zoals Che, te vragen of we bereid zijn ons kamp over te dragen aan kinderen uit de Oekraïne die naar Cuba kwamen om te herstellen van de nucleaire gruwelen van Chernobil. Nu zou ik bevestigend antwoorden met volledige overtuiging en dan zou ik niet alleen mijn kampement, maar ook mijn huis en mijn koninkrijk aan die ongelukkige jongens geven. Maar kinderen van zeven zijn extreem egoïstisch. De val van de Muur betekende het einde van vele dingen, veel meer dan een kind van zeven jaar oud kan bevatten, wiens culturele bagage zich centreert rond de tekenfilm van 6 uur s avonds en de lectuur van het tijdschrift Misha. Er begon een economische crisis die vandaag na al die jaren, nog steeds doorgaat onze hoop te vertroebelen.

Verlies droom
Maar het ergste, het meest trieste, was het verlies van de droom die voor de Cubaanse kinderen de Sovjet-Unie op een of andere manier representeerde. Het lijkt ons nu lachwekkend dat iemand met weemoed probeert zich de gefrustreerde poging om de hemel te bestormen te herinneren. Maar het is waar. Er waren vele en te grote vergissingen, waardoor de trein die met Lenin vertrok van een station in Finland, aan het eind de richting kwijtraakte en in niemandsland terecht kwam. Maar de Sovjet-Unie identificeren met de hoop, of beter, met elke mogelijke hoop, is het ontkennen van de mogelijkheid van een orde, die menselijke gelijkheid en vrijheid garandeert.

goodbye-leninGoodbye Lenin*
Jaren later was ik in de gelegenheid in Cuba aanwezig te zijn bij een Festival in Havana, bij de première van de Duitse speelfilm Goodbye Lenin (2003). Het publiek kwam in grote getale om te zien hoe de Duitsers op een dag ontdekten dat hun wereld radicaal veranderd was. Ik herinner me dat Gabriel Garcia Márquez op de eerste rij applaudisseerde aan het eind van de film en hij leverde commentaar op het enthousiasme waarmee Cubanen de film hadden begroet, dat het Sovjet-socialisme, met zoveel slachtoffers en zo veel bloemen, was vergeten dat het er was om de mens te bevrijden om Mens te zijn, subject en geen object, acteur en geen toeschouwer en om actieve protaganist van de geschiedenis te zijn. Socialisme, dat tegelijkertijd tenminste een minimum aan materiële zekerheid, onderwijs en sociale ondersteuning garandeert; en dat bij het verdwijnen mensen aan de willekeur van de markt overliet, waar je als je geen middelen van bestaan hebt, onderdeel wordt van de vuilnishoop van de geschiedenis. De val van de Muur bracht de wereld niet het gelukkige millennium dat Francis Fukuyama, de grote theoreticus van de globalisering van de supermarkten en het fastfood, voorspelde. Integendeel, andere muren, nog absurder als in Berlijn, worden in rap tempo gebouwd in Palestina en aan de grens van Mexico en de VS. De grote problemen die de opbouw van een alternatief voor het moderne kapitalisme met zich meebrachten, een alternatief dat helaas met de Goelag in de Sovjet-Unie van miljoenen zielen eindigde, zijn nog steeds aanwezig in de hedendaagse wereld. Het geluk, ook als het bij decreet wordt uitgevaardigd, blijft ongrijpbaar. Mensen zullen blijven proberen de hemel te bestormen, en ik, vanuit mijn leunstoel, begin aan mijn tweede portie popcorn.

Bron
* Blog El Muro van David Salazar, 14 november 2014
Noot
* De film ‘Goodbye Lenin’ was een topper op het Filmfestival van Havana van 2003, maar is nooit in Cubaanse bioscopen in roulatie gegaan. Zie bericht op deze Cubaweblog van 13 december 2003.

Het best bewaarde geheim van Fidel Castro (5)

Ergens in uw boek zegt u: ‘Wat mij verontwaardigd maakt is niet de drugshandel, maar de heftige kritiek waarmee El Commandante de fusillades oplegde. Dat heeft alles van een stalinistische wreedheid.’ Er zijn er die Stalin vooral veroordelen om het uitmoorden van zijn strijdmakkers. Die misdaden tellen het meest voor hen of zijn de meest walgelijke die Stalin heeft begaan. In het geval van degenen die werkelijk betrokken lijken te zijn geweest bij de drugshandel, zoals Antonio de la Guardia, vindt u zijn proces zonder garanties en zijn fusillering schandaliger dan de drugsoperaties die hij heeft uitgevoerd?

De Militaire Rechtbank tijdens het proces Ochoa

De Militaire Rechtbank tijdens het proces Ochoa

Reagan benutte de cocaïne vanuit het Witte Huis om de wettige regering van Nicaragua te bestrijden met terroristische huurlingen in een clandestiene oorlog die het verbod van het Congres van de VS schond. Kunnen een guerrilla of een regering niet hetzelfde te eigener verdediging doen? Ik wijs het niet af en ik accepteer het niet. Wat ik vind is niet van belang. Iedere lezer zal zijn eigen conclusies trekken. Maar wanneer een Latijnsamerikaanse regering van medeplichtigheid aan drugshandel wordt beschuldigd moet men daar op dezelfde manier mee omgaan als met Reagan. Niemand werd veroordeeld en de grote communicatiemedia stonden te juichen als de grote acteur-president de door de CIA georganiseerde en met de door het kartel van Medellín gefinancierde contra’s, die de ziekenhuizen verwoestten en de alfabetiserende adolescenten vermoordden, uitriep tot strijders voor de vrijheid. Evenmin is mijn mening van belang of fusilleren beter of erger is dan drugshandel. Fundamenteel is dat het Wetboek van Strafrecht slechts toestond hen tot 20 jaar gevangenisstraf te veroordelen. En de beschuldiging van ‘delict van drugshandel dat staat voor verraad aan het Vaderland’ was een pervers bedenksel om doodstraffen te rechtvaardigen die al van tevoren waren vastgesteld om redenen die alleen bij Fidel bekend waren. Na zoveel aandringen op respect voor de waarheid en socialistische wettelijkheid liegt Fidel in zijn relaas over de crisis en schendt hij de wetten van de Cubaanse Revolutie.

De geschiedenis zal mij vrijspreken, aldus Fidel Castro in 1953 tijdens een proces dat tegen hem werd aangespannen vanwege de aanval op de Moncadakazerne op 26 juli 1953

‘De geschiedenis zal mij vrijspreken’, aldus Fidel Castro op 16 oktober 1953 tijdens een proces dat tegen hem werd aangespannen vanwege de aanval op de Moncada-kazerne van hetzelfde jaar.

‘De geschiedenis zal Fidel Castro niet vrijspreken voor de fusillades van 1989’, resumeert u in uw boek. Denkt u niet dat historische vrijspraak van Fidel Castro nog grotere struikelblokken heeft dan die fusillades?
Ik vind dat de fusillades van de drugshandel het grootste zwarte gat vormen in de tegenstrijdige autobiografie van Fidel Castro want in die handelwijze werden, denk ik, zijn twee ergste identiteitskenmerken gecombineerd: de absolute machtswellust en de wreedheid. Fidel is onmisbaar voor de geschiedenis van Cuba en Latijns-Amerika. Aan het begin van zijn nationalistische revolutie wapperden de drie banieren van wat nu de beste regeringen van Latijns-Amerika zijn: verdediging van de nationale soevereiniteit, sociale gerechtigheid en Latijns-Amerikaanse integriteit. Cuba vertegenwoordigde lange tijd de waardigheid van Latijns- Amerika. Maar het Cubaanse volk, Fidel en de Revolutie zijn niet altijd hetzelfde geweest. Fidel veranderde het eiland in een natie, maar eigende zich de macht erover toe, en bij het opleggen van zijn absoluut gezag met de rechtvaardiging dat dat noodzakelijk was om de bedreigde nationale soevereiniteit te verdedigen tegen de roofzuchtige vraatzucht van de VS, belemmerde hij de individuele vrijheid en ontwikkeling van een authentiek Cubaans socialistisch project. Op valse wijze deed hij het voorkomen dat de verdediging van de nationale soevereiniteit en het recht op persoonlijke zelfbeschikking niet met elkaar te verenigen zijn. Er kan democratie zonder socialisme zijn, maar geen socialisme zonder democratie.

Arnaldo Ochoa

Arnaldo Ochoa

Bron
* Diario de Cuba, 28 november 2014
Noot
* José Manuel Martín Medem El secreto mejor guardado de Fidel. Los fusilamientos del narcotráfico (Los Libros de la Catarate, Marid 2014)
Las purgas de Fidel / De zuiveringen van Fidel
El líder cubano depuró a quien pretendía hacerle sombra / De Cubaanse leider zuiverde hem weg die in zijn schaduw stond. Dagblad El Pais, 3 augustus 2009