Een analyse van de toekomstige relatie tussen Cuba en de VS (1)

Een van de belangrijkste punten van kritiek op de openheid van de voormalige Amerikaanse president Barack Obama jegens Cuba is dat hij van Raúl Castro geen enkele toezegging kreeg met betrekking tot de mensenrechten, kritiek die elke keer dat de Cubaanse politie een bijeenkomst van dissidenten verstoort, sterker wordt. Natuurlijk zou de eis van mensenrechten in ruil voor iets anders een zekere mislukking worden, net als het dat in de afgelopen 58 jaar geweest is. Deze benadering zou het onmogelijk hebben gemaakt dat de VS en Cuba een akkoord bereikten over het uitruilen van gevangenen, over diplomatieke relaties en over samenwerking op onderwerpen van wederzijds belang.  De auteurs van bijgaand artikel, William M. Leogrande en Marguerite Rose Jiménez, zijn echter van mening dat ‘harde taal makkelijk is, maar uiteindelijk moet je het wel waarmaken’. Het artikel verscheen eerder in Progreso Semanal van 26 april 2017.

bandera-cuba-vs-home of actor Armando Ricart in HavanaCuba wijst dergelijke quid pro quo-voorwaarden steeds af uit vrees dat iedere concessie wordt gezien als teken van zwakte. Het is een manier van onderhandelen die de huidige president Donald Trump zal begrijpen. ‘Het slechtste wat je kunt doen in een onderhandeling is wanhopig lijken om iets voor elkaar te krijgen’ schreef hij in The Art of the Deal (De kunst van het onderhandelen). ‘Dat maakt dat de ander bloed ruikt, en dan ben je dood. Het beste wat je kunt doen is vechten vanuit een positie van sterkte.’ De opvatting dat de VS als beste manier van ondersteuning van een politieke opening naar Cuba mensenrechtenconcessies moet eisen als voorwaarde voor een akkoord, is niet alleen een slechte onderhandelingsstrategie. Ze laat  ook een fundamenteel gebrek aan begrip zien voor de wijze waarop de VS de politieke toekomst van Cuba effectiever kan beïnvloeden. Ofschoon de Cubaanse leiders directe eisen van de VS altijd uitdagend hebben afgewezen, wijzigen ze uit eigen beweging hun houding wanneer iets in hun belang is. In 1978 bijvoorbeeld, liet Fidel Castro, wetende dat mensenrechten een prioriteit waren voor president Jimmy Carter, drieduizend Cubaanse politieke gevangenen vrij, in de hoop de relatie met Washington te verbeteren.

vs en cuba-spreken-over-mensenrechten-garrincha

VS en Cuba spreken over mensenrechten. Cartoon van Garrincha

Economisch eigen belang
De politiek van toenadering van de VS volgt een vergelijkbare logica: in plaats van eisen te stellen die Cuba zeker zal afwijzen,  is die erop gericht voorwaarden te scheppen die de Cubaanse leiders redenen van eigenbelang verschaffen om een grotere politieke en economische vrijheid toe te staan. Het belang van Cuba in het normaliseren van de betrekkingen met de VS is economisch van aard – een hefboom gebruiken noemt Donald Trump dat. De constructie van bilaterale economische banden creëert een prikkel voor Cuba om een stroom van personen en opvattingen open te houden en om beter te reageren op de verontrusting van de VS met betrekking tot een aantal kwesties, waaronder de mensenrechten. Ook biedt het akkoord de Amerikaanse diplomaten grotere mogelijkheden voor uitwisseling met de Cubaanse civil society, inclusief dissidenten, en voor reizen naar Cuba om de situatie buiten Havana te beoordelen. Ook kan zo de nakoming door Cuba van het migratieverdrag van 1993 worden gecontroleerd dat de vervolging van illegale migranten verbiedt die zijn teruggekeerd naar Cuba. Bovendien voeren functionarissen van de VS en Cuba nu een dialoog over mensenrechten waarin ze rechtstreeks algemene kwesties en specifieke gevallen aan de orde kunnen stellen, iets wat voorheen niet bestond. Terugdraaien van het akkoord zou deze belangrijke vorderingen ongedaan maken.

repressie-damas-de-blanco-05062016

Geheime dienst in actie tegen Damas de Blanco

Zoals het rapport uit 2016 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken met betrekking tot de mensenrechten aangeeft, lopen de opvattingen van de VS en Cuba wat betreft mensenrechten sterk uiteen. Voor Washington is de kortdurende arbitraire opsluiting van Cubaanse dissidenten een bijzondere bron van zorg (een praktijk die op grote schaal de lange gevangenisstraffen die eerder werden opgelegd heeft vervangen). Het feit dat het aantal opsluitingen in de laatste vier maanden van 2016 de helft zou zijn van het aantal in de eerste acht maanden van dat jaar (een afname van gemiddeld 913 per maand naar 444, volgens de Comisión Cubana de Derechos Humanos y Reconciliación Nacional/Cubaanse Commissie voor Mensenrechten en Nationale Vezoening) is geen excuus voor de mishandeling van personen die op vreedzame wijze proberen de rechten uit te oefenen die gegarandeerd worden door de Cubaanse grondwet. Maar evenmin mag het lastigvallen van de dissidenten de vooruitgang op andere gebieden verhullen, zoals de uitbreiding van het publieke domein voor burgerdiscussie, de toename van toegang tot informatie en de groei van de private sector.

Vrijer debat
Toen Raúl Castro in 2012 een oproep deed tot een vrijer debat over de Cubaanse problemen, begonnen de Cubaanse intellectuelen voortvarende discussies, aanvankelijk in gedrukte publicaties en in tijdschriften als Espacio Laical, Vitral en Palabra Nueva, uitgaven van de katholieke kerk, en in Temas, een sociaal-culturele publicatie die gevoelige kwesties aansnijdt als ongelijkheid, rassendiscriminatie, de rol van het geloof en de aard van de socialistische democratie. Zelfs de officiële krant Juventud Rebelde begon onderzoek te doen naar ambtelijke malversatie en corruptie. Naarmate de toegang tot internet en de beschikbaarheid van mobiele telefoons zich hebben verbreid, zijn dergelijke discussies ook gevoerd. Steeds meer Cubanen beschikken over toegang tot nieuwe bronnen van digitale informatie en ze houden onderling contact via de sociale media. Er verschenen blogs en een digitale pers – dissident, officiëel en ertussenin – die deelnemen aan de debatten en polemieken op het uitgebreide plein van de digitale stad.

Over de auteurs
*
William M. LeoGrande is docent bestuurskunde aan de American University in Washington, DC, en mede-auteur met Peter Kornbluh van Caminos secretos a Cuba: la historia oculta de las negociaciones entre Washington y La Habana/Geheime wegen naar Cuba: de verborgen geschiedenis van de onderhandelingen tussen Washington en Havana (University of North Carolina Press, 2015).Marguerite Rose Jiménez is senior associate voor Cuba bij La Oficina de Washington para América Latina / The Washington Office on Latin America (WOLA). Ze heeft de aflopen twaalf jaar met betrekking tot Cuba gewerkt voor NGO’s, denktanks, academische instellingen en recent voor de regering van de VS.

Bron
* Progreso Semanal, 27 april 2017

EU en Cuba spreken over komende verkiezingen

In het kader van de regelmatige gesprekken tussen de Europese Unie en Cuba is gisteren in Brussel overleg gevoerd over het respect voor arbeidsstandaarden, de strijd tegen discriminatie en de insluiting van gemarginaliseerden. Ook verkiezingen in zowel Cuba als de EU stonden op de agenda. Havana heeft voor 2018 verkiezingen gepland wanneer een nieuwe president wordt gekozen, die Raúl Castro moet opvolgen.

bandera-eu-cubaHet was de derde gespreksronde tussen Brussel en Havana op het hoogste niveau. Deze gesprekken zijn een uitvloeisel van het politiek akkoord dat de EU en Cuba in december 2016 sloten over dialoog en samenwerking. De parlementen van de EU-lidstaten moeten nog instemmen met dit akkoord. Volgens een persmededeling vond ‘een uitvoerige discussie plaats over grondwettelijke, legale en administratieve aspecten van de participatie van burgers aan de publieke zaak.’ Ook de verkiezingen in landen van de EU stonden op de agenda. De EU benadrukte dat gestreefd moet worden naar het bereik van internationale overeengekomen standaarden van mensenrechten, inclusief de vrije toegang tot media en tot informatie en aan de vrijheden van vereniging, meningsuiting en vergadering om zo ruimte te bieden aan alle stemmen van het politiek spectrum. Op het gebied van de economische en sociale rechten wordt gewezen op systemen van sociale bescherming en de bevordering van de maatschappelijke dialoog.

Mensenrechten
De beide partijen kwamen overeen de mogelijkheid te onderzoeken van een sectordialoog over sociale thema’s zoals een trilaterale samenwerking over globale gezondheidszorg in lijn met de Agenda 2030 over duurzame ontwikkeling. Ook werd gesproken over de situatie van de vrijheid van vereniging en meningsuiting, inclusief de wijze waarop vreedzame burgeractivisten in Cuba en de EU vrij kunnen deelnemen aan het openbaar leven. Verder zal gezocht worden naar een intensere samenwerking in multilaterale fora over mensenrechten. De delegatie van de EU werd geleid door de speciale EU-vertegenwoordiger van de Mensenrechten, Stavros Lambrinidis, voor Cuba was de directeur-generaal Multilaterale Zaken en Internationaal Recht, Rodolfo Reyes Rodríguez aanwezig.

Bron
* Persbureau EFE, 22 mei 2017

Eerste katholieke kerk gebouwd sinds 60 jaar

In het plaatsje Sandino in Westelijk Cuba wordt de eerste katholieke kerk in 60 jaar gebouwd. De bouw wordt financieel mogelijk gemaakt door een bevriende parochie in Tampa in Florida. Begin volgend jaar zal deze kerk worden ingewijd als kerk van de Barmhartigheid van Sandino.

religie-eerste-kerk-60-jaar-sandino

Kerk in aanbouw in Sandino

De kerk in Sandino wordt geleid door priester Cirio Castro en heeft een capaciteit van 200 mensen. In het stadje aan de uiterste westpunt van Cuba, wonen 40.000 mensen die leven van de opbrengst van citrusvruchten, koffie en vis. Tussen Tampa en Cuba bestaan al sinds het einde van de 19e eeuw goede relaties vanwege de import van tabak.

Kerkvervolging
De ambassadeur van Cuba in de VS, José Ramón Cabañas, zei in een interview met Tampa Bay Times  (13 mei 2017) de verhalen over schendingen van godsdienst in Cuba te kennen, maar ‘nu zijn we een land met een mix aan religies’. Hij wees erop dat ook geloofsovertuigingen als de Mormonen en de Islam vrij in Cuba kunnen opereren. Twee andere katholieke kerken zijn in aanbouw en de synagoge van Havana wordt gerenoveerd. De Amerikaanse Commissie voor Internationale Geloofsvrijheid erkent dat de ruimte in Cuba voor religies om de eredienst te beoefenen, is toegenomen, maar wijst ook op de arrestaties van geestelijke leiders in de afgelopen maanden.  Priesters en predikanten die zich kritisch uitlaten over het beleid van Castro of die de controle van hun kerken door het godsdienstbureau van de Cubaanse Communistische Partij verwerpen, zijn onverminderd voorwerp van vervolging.

Bron
* Catholic News Agency, May 20, 2017

Link

* Commission on International Religious Freedom:  Cuba after Fidel Castro, 2 december 2016

CubaTips: kleine ondernemers, Gucci en Versace, homofobie, zuivering, cruises en Chris Cornell

Uitdaging Cubaanse kleine ondernemers
Sinds Raúl Castro Cuba leidt, zijn de economische activiteiten in het land flink gegroeid. Dat gaat gepaard met groeiende misstanden in de particuliere sector: lange werkdagen van 10 tot 12 uur, gebrekkige en onveilige arbeidsomstandigheden en corruptie. Naast dissidente vakbonden, hebben nu ook kleine particuliere ondernemers zich verenigd en wel in de Asociación Cubana de Hombres de Negocios (ACHN). Deze Cubaanse Associatie van Zakenlieden wil de positie van niet-statelijke ondernemers versterken.

cuentapropista-open-

Eigen baas

Ons recht
De organisatie telt een juridisch departement met vier advocaten en een penningmeester om de activiteiten mogelijk te maken. Een deel van de financiële steun komt van sympathiserende Duitse ondernemers. ‘Waarom zouden wij moeten wachten tot de transnationale bedrijven komen om datgene te doen wat ook ons recht is,’ zegt oprichter Moreno Ramón en verwijst naar de obstakels van de Cubaanse overheid bij het opzetten van kleine bedrijven. Steen des aanstoots zijn de hoge winstbelastingen die soms 50% van de complete winst bedragen. Ook de mogelijkheid om via de Kamer van Koophandel economische relaties aan te gaan met het buitenland zijn tot nu toe verboden voor kleine ondernemers. De ACHN heeft nu eeen verzoek ingediend tot opname in het Register van Verenigingen. Tot nu toe hebben de Cubaanse autoriteiten het verzoek genegeerd. Erkenning zou trouwens betekenen dat de traditionele ‘massa-organisaties’ niet in staat blijken te zijn de excessen die optreden bij de explosieve economische groei, te beteugelen.

Aldus het redactioneel in de nieuwsbrief CubaTips van vandaag.

tipsINHOUD NIEUWSBRIEF
1. Commentaar: Uitdaging Cubaanse kleine ondernemers
2. Cubaanse held moet wijken voor Gucci en Versace
3. Postzegel tegen homofobie
4. Cartoon: Zuiver op de Universiteit
5. ‘Che’ – de mens achter de mythe
6. Cuba ondersteunt Suriname bij criminaliteitsbestrijding
7. Een cruise is het antwoord
8. Chris Cornell’s legendarisch concert in Havana 2005
9. Culturele Agenda
10. Het laatste nieuws

Gratis
Wilt u ook alle nieuwe nummers vanaf nu in uw mailbox ontvangen? Geef u hier op voor een gratis abonnement! Ruim 1.000 geïnteresseerden ontvangen inmiddels elke zondagochtend de CubaTips.

Oom Ho: een buste en een verre herinnering

Het is een soort piramidestructuur met roodgeverfde metalen stroken die nauwelijks aandacht trekt, gelegen in een park aan Avenida 26, bijna recht tegenover de bioscoop Acapulco in Havana. In de compositie staat een voetstuk met daarop de buste van de Vietnamese leider Ho Chi Minh, die onder jeugdige Cubanen vrijwel onbekend is.

Ho-Chi-Minh-buste-bij-acapulco

Het beeld van Ho Chi Minh werd opgeknapt

Deze week vonden restauratiewerkzaamheden plaats, voorafgaand aan 19 mei, de 127ste geboortedag van hem die zijn supporters teder Oom Ho noemen. De opknapbeurt vindt plaats in een klimaat van versterking van de relaties tussen het eiland en Vietnam, volgend op de ondertekening in maart jl. van een bilateraal militair samenwerkingsverdrag. Beide regeringen hebben, ondanks de verschillen die hen economisch scheiden, nog steeds veel gemeen. In april tekende het Vietnamees regime een akkoord met Facebook waarbij de netwerkgigant beloofde content te censureren die de wetten van het land Vietnam schaden en accounts te verwijderen die ‘foute informatie’ over de autoriteiten publiceren.

ho-chi-minh-mao-tse-tung

Ho Chi Minh en de Chinese leider Mao

Effecten
Op het eiland Cuba verruimt de regering van Raúl Castro stapvoets de toegang tot het net met wifi-lokaties met hoge tarieven, gecensureerde websites en een onzekere dienstverlening. Terwijl Cuba achterloopt met de internetdichtheid onder de bevolking, telt Vietnam op dit moment 45 miljoen gebruikers van de sociale media. In een wereld getekend door hyperverbindingen zullen weinig Cubanen en ondanks de beperkte toegang van internet, nog geen minuut verspillen aan het antwoord op de vraag wie die eenzame man met buste in Calle 26 wel niet is. De meesten kennen hem als de man met doorzettingsvermogen, die sandalen droeg en die zich nooit heeft kunnen indenken welk effect de nieuwe technologieën wel niet zouden hebben op het systeem dat hij oprichtte.

Bron
* 14ymedio, 16 mei 2017

Website met anticensuurtips geblokkeerd

De website van de Cubaanse groepering Movimiento Somos+ is sinds enige tijd niet meer bereikbaar via Cubaanse servers. De pagina is toegevoegd aan de pagina’s die al werden gecensureerd op de wifi-plekken in het land en via het wifi van het telecommunicatiebedrijf van de staat Etecsa. Somos+ verspreidt wekelijks een e-mailnieuwsbrief, o.a. met tips om de censuur te ontduiken.

somos-plus-website

De website van Somos+

De leider van Somos+ denkt dat de maatregel is getroffen omdat het portal steeds meer invloed kreeg op jeugdige Cubanen. Volgens Eliécer Ávila houdt de Cubaanse regering nauwkeurig bij welke pagina’s vaak worden bezocht. ‘Ze hebben gewoon ontdekt dat de site een bedreiging is voor het monolithische betoog van het regime,’ zegt hij tegen de nieuwssite 14ymedio. Ávila wijst o.a. op de informatie op de site over hoe de censuur van websites kan worden omzeild. Sinds enkele maanden ‘beschikken we over een wekelijks verschijnende e-mail bulletin.’ De afgelopen maanden zijn leden van Somos+ regelmatig gearresteerd, werden woningen binnengevallen waar men bijeen kwam en vond een huiszoeking plaats in de woning van Ávila, vanwege een vermeende ‘illegale economische activiteit’.

internet-cubaanse-muis-raul-garrinchaCuba en China
De Cubaanse overheid censureert tientallen kritische websites, blogs en discussiefora die sociaal-politieke thema’s behandelen. Dit geldt o.a. voor de site 14ymedio en nieuwsportals als Cubanet, Diario de Cuba en Martí Noticias. Tot vorig jaar werd ook de populaire website Revolico (een Cubaanse Marktplaats) door Cubaanse servers geblokkeerd, maar deze website is weer toegankelijk. Het Cubaans censuursysteem is een kopie van de controlesoftware die China gebruikt. Cubaanse computerfreaks proberen door het gebruik van anonieme proxies (VPN) en andere software zoals een Android-app, Psiphon en het systeem Tor deze censuur te ontduiken. In een recent onderzoek van Freedom House werden 66 landen genoemd waar vrije toegang van het internet niet was gegarandeerd; Cuba staat bij de 10 landen waar de toestand het ergste is, o.a. met Noord-Korea. Ook het sms-verkeer in Cuba wordt gecensureerd op basis van bepaalde ‘verdachte termen en woorden’. Onder de geblokkeerde termen is Somos+.

Bron
* Website 14ymedio, 16 mei 2017

Link
* Pagina Facebook Somos+

Twijfels over de koers van santería

Darnelys Dominguez Pino is 42 jaar en werkt in een sportschool. Hij heeft al jarenlang banden met de Afro-Cubaanse religie, santería genoemd. Hij is een man van weinig woorden maar bezorgd over de koers die de santería dreigt in te slaan door commercie en eigen belang.

santeria-gezin

Santería gezin

Havana Times: Hoe oud was je toen je bij de santería betrokken raakte?
Darnelys Dominguez Pino: Eigenlijk al vanaf mijn geboorte en uit vrije wil. Ik wilde het ook omdat ik werd aangetrokken door de zuiverheid en de waarheid.
HT: Hoe oordeel je over je religie?
DDP: Ik denk dat het iets heel moois is, iets menselijks als het eerlijk wordt gepraktiseerd.
HT: Wat betekent het om opgenomen te worden en in de santería en hacerse santo (heilige te worden).**
DDP: Er kunnen speciale motieven een rol spelen; financiële, de wens om het land te verlaten of de verbetering van iemands gezondheid.
HT: Waarom kiest iemand daarvoor?
DDP: Er kunnen verschillende redenen zijn; sommigen worden aangezet door anderen die het proces eerder ondergingen; anderen door hun familieleden of op basis van eigen inspiratie. Zij menen allemaal dat het hun leven zal vooruit helpen.
HT: Speelt gezondheid altijd een rol?
DDP: Ik denk het niet. Gezondheidsproblemen kunnen soms een rol spelen, maar lang niet bij iedereen. Veel mensen zoeken de santería op vanwege het financiele voordeel en hopen dat er deuren voor hen zullen open gaan.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Winkel met gebruiksvoorwerpen uit de santería

Offers
HT: Waarom worden er zoveel dieren gevraagd (geiten, schapen) en wordt geld gevraagd om santero te worden?
DDC: Dat is waar. Je hebt een schaap of een geit nodig voor je initiatie, maar niet in de aantallen die de priesters / santeros soms vragen. Geld, dat is wat nieuws maar dat wordt ook gevraagd. Er zijn mensen die er een slaatje uitslaan ten eigen voordeel.
HT: Is alles uiteindelijk voor de priester?
DDP: Niet altijd, er zijn er ook die er zelf beter van worden. Die priesters / babalawos of paleros heb je ook.
HT: Is dat altijd zo geweest in de Cubaanse santería?
DDP: Nee, vroeger was men eerlijker.
santeria-schelpenHT: Wat is het belangrijkste verschil?
DDP: Vroeger praktiseerden mensen uit overtuiging terwijl velen het tegenwoordig voor het geld doen.
HT: Kunnen criminelen, alcoholici of immorele personen ook de initiatierituelen in de santería doorlopen?
DDP: Als de initiatie eerlijk verloopt kan dat. De santería leert je weg te blijven van het slechte pad en leidt je naar nieuwe paden om het goede te bereiken.
HT: Bent u trots op uw religie op dit moment en op de praktijk in Cuba?
DDP: Jazeker, maar ik ben niet trots op de manier waarom sommigen de religie bedrijven. Er zijn er velen met respect, maar in veel gevallen is er sprake van zwendel en wordt deze niet gepraktiseerd zoals zou moeten.

Bron
* Miguel Arias Sanchez op de website Havana Times, 10 mei 2017

Noot

** Hacerse santo vraagt om het volgen van een aantal religieuze ceremonies afhankelijk van de mate waarin de persoon gelooft. Het proces vraagt tijd en dit proces van hacerse santo voltrekt zich niet van de ene op de andere dag.
* In 2014 publiceerde Havana Times een Engelstalig interview
met Leosnel Aguilar Padron die toen de initiatierituelen van de santería doorliep. Hij gaat dieper in op de betekenis ervan, de rituelen, voorschriften en verboden.

Link
* Algemene informatie over santería