Cuba: duurste paspoort ter wereld

Alexis denkt er al langer over om vanuit Madrid het vliegtuig te pakken naar Havana. Hij woont al 20 jaar in Europa en zou zijn geboorteland graag nog eens willen bezoeken, maar ‘de belangrijkste pagina uit zijn groene boekje’ is vier maanden geleden verlopen. En dat is een kostenpost waar hij geen rekening mee heeft gehouden. Het verhaal van Alexis, ook een Spaans staatsburger, staat niet op zichzelf. De website El Toque concludeert dat het Cubaanse paspoort tot de duurste ter wereld behoort.

paspoort-cuba-duurAlexis kan met zijn dubbele nationaliteit bijna elk land binnenkomen behalve zijn geboorteland. Om Cuba binnen te komen moet hij om de zes jaar 180 euro betalen voor een paspoort dat hij nauwelijks gebruikt. Voordat het verloopt, moet het ook nog enkele malen verlengd worden. Hij krijgt daarvoor een stempel in zijn paspoort dat alleen op het eiland bestaat. Het lijkt erop dat dit stempel alleen is vereist om vreemde valuta van de bezoeker af te troggelen. De meeste bezoekers vinden dit willekeurig en overdreven. Vergeleken met de prijs van een Spaans paspoort, namelijk 27 euro en geldig voor 10 jaar, is het Cubaanse nationale document niet goedkoop. Maar als Alexis had besloten om zijn leven dichterbij te leiden bijvoorbeeld in Miami, zouden de kosten van het proces bijna drie keer zo hoog zijn. Voor de meer dan één miljoen Cubanen die in de Verenigde Staten wonen, worden de kosten inclusief de verlengingen geschat op 670 dollar. En als die emigrant een gezin heeft, moet dat bedrag met twee, drie… of vier worden vermenigvuldigd. Als Alexis of elke andere Cubaan die buiten Cuba woont, zou besluiten om de procedure van een paspoortaanvrage en verlengingen in Cuba te laten plaatsvinden, zou de prijs niet anders zijn.

paspoort-cuba-duur-prijzen1

Het duurste ter wereld

Chili duurder
Er zullen veel Cubanen zijn die niet in staat zijn dit bedrag op te brengen en daardoor niet naar hun land kunnen terugkeren, ook al is het voor een bezoek. De omschrijving ‘het duurste paspoort ter wereld’, dat we telkens weer horen als het gaat om Cuba’s paspoort, is absoluut waar. In Latijns-Amerika zijn er paspoorten met vergelijkbare prijzen, zoals in het geval van Colombia (95 dollar) en Chili (129 dollar) maar nergens bestaan die tussentijdse verlengingen waar ook geld voor wordt gevraagd. Een Cubaan betaalt meer dan een Chileen of een andere Latijns-Amerikaan, want het gemiddelde in de regio is 56 dollar en als je kijkt naar het minimumloon van een werknemer uit elk land (in Cuba 12 dollar per maand), is het Cubaanse document ongetwijfeld het duurste. Een paspoort voor Cubanen is getalsmatig net zo duur als voor een Japanner, met dit verschil dat, zoals te verwachten valt, het genereren van een dollar voor Japanners niet zo moeilijk is als voor een Cubaan in Manzanillo of Baracoa. Volgens de website GoEuro is het paspoort van Turkije met 238 dollar het duurste paspoort ter wereld. Hoe valt echter uit te leggen dat hetzelfde Cubaanse document een bepaalde waarde heeft in Cuba, een andere in Europa en weer een andere waarde in de rest van de wereld. En in de VS met de grootste immigrantengemeenschap, zelfs het duurst is?

paspoort-cuba-duur-prijzen-andere-landen2

De prijs van een paspoort in andere landen in dollars

Cubanen in Cuba
De kosten zijn niet alleen buitensporig hoog voor emigranten. Toen in 2013 de Cubanen in Cuba zonder uitreisvergunning mochten reizen, werd de prijs van 55 tot 100 CUC verhoogd. De prijs is voor alle bewoners gelijk, ongeacht leeftijd. In Cuba is het niet hetzelfde als in Venezuela, waar vrouwen ouder dan 55 jaar, mannen ouder dan 60 jaar en minderjarigen gratis een paspoort kunnen krijgen. Terwijl een Turkse burger met een minimumloon iets meer dan 200 uur moet werken om zijn paspoort te betalen, moet een Cubaanse werknemer – die volgens officiële statistieken een gemiddeld salaris ontvangt van 740 peso’ s of 29,6 dollar – daar bijna 4 maanden voor werken. Dat aantal uren stijgt als we het minimumsalaris als uitgangspunt nemen, namelijk 12 dollar per maand. Dat betekent dat om de benodigde 100 CUC’s samen te brengen, moet een inwoner van het eiland met een minimuminkomen 2.860 uur of 15 maanden werken, zodat elke cent van zijn inkomen wordt gespaard om te kunnen reizen naar landen die geen visum nodig hebben: Palestijnse Gebieden, Qatar, Rusland, Guyana, Maleisië……

Meer
De recente wijzigingen van de emigratievoorschriften wijzen er op dat de Cubaanse autoriteiten de relatie met de diaspora willen verbeteren. Zo zullen de zogeheten habilitación of tussentijds stempel verdwijnen waardoor de kosten enigszins lager worden. Maar er zijn verdergaande veranderingen nodig om de globale kosten voor deze procedure te verlagen. Want nu ‘verliest het land veel meer dan het verdient’, aldus de econoom Jesús Arboleya. Dan verliest het Alexis bijvoorbeeld, en zoveel anderen als hij.

Bron
* El Toque, Iván del Toro en Claudia Padrón Cueto, 17 november 2017

Advertenties

Wat is de houding van de Nederlandse regering en het bedrijfsleven?

Gewone Cubanen die zelfs nog maar een subtiele vorm van vermeende kritiek op hun land hebben geuit, krijgen te maken met pesterijen op het werk of verliezen hun baan. De autoriteiten controleren een groot deel van de arbeidsmarkt en gebruiken dit als een instrument van repressie. Het rapport van Amnesty International Your mind is in prison, dat afgelopen week verscheen, toont aan hoe in Cuba decennialange repressie – onder meer door onrechtmatige ontslagen van overheidspersoneel en intimidatiepraktijken in de ontluikende zelfstandigensector – vandaag resulteert in een systeem waarin zelfs Cubanen die niet politiek actief zijn elke kritiek op de regering moeten vermijden als ze hun job willen behouden. Van groot belang is in dit verband de houding van buitenlandse investeerders die steeds actiever worden in Cuba, ook de Nederlandse.

womy-mariel

Het Nederlandse bedrijf Womy is actief in de Marielzone

Nederlandse investeringen
Dat geldt bijvoorbeeld voor de Nederlandse onderneming Womy Equipment Rental, met een vestiging in de Speciale Ontwikkelingszone van Mariel. Het bedrijf verhuurt o.a. hijskranen, vrachtwagens en andere zwaar materieel. Bij het bedrijf werken 55 personeelsleden. Bij de ingebruikname op 31 oktober sprak een vertegenwoordiger van de Nederlandse regering, namelijk Guido Landheer. In de Spaanstalige media wordt hij zelfs opgevoerd als vice-minister van Buitenlandse Handel bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Nederland. Hij benadrukte dat deze ingebruikname een bewijs was dat Cuba belang hecht aan buitenlandse investeringen en economische veranderingen. Hij zweeg over de mate waarin de Cubanen ook oprecht betrokken zijn bij zaken als vakbondsrechten, het recht van vereniging en bescherming tegen politieke discriminatie.

Nieuwe dialoog
Nu Raúl Castro in februari 2018 zal aftreden, is er in Cuba aanleiding een zinvolle dialoog over mensenrechten te openen. Ook Nederland zal hierin een rol moeten spelen. ‘Het land moet beginnen met de nodige hervormingen op gang te brengen zodat de vrijheid van meningsuiting een realiteit wordt voor de bevolking’, luidt de terechte conclusie van Amnesty International (AI). Cuba blijft het enige land in Noord-, Zuid- en Centraal-Amerika dat Amnesty International niet officieel mag bezoeken.

sigaren-cuban-cigar-rollers-che

Cubaanse sigarenmakerij

Ontslagen
Zelfs wie het beleid van de Cubaanse regering voorzichtig afkeurt, wordt ofwel zomaar ontslagen ofwel zodanig door de staat gepest dat hij voelt dat hij geen andere optie meer heeft dan op te stappen of het land te verlaten. Wie eens is ontslagen als overheidswerknemer wegens het uiten van kritiek, kan daarna bijna onmogelijk nog bij de overheid aan het werk. De meeste door AI geraadpleegde Cubanen vertelden dat Cuba’s officiële vakbonden, aangesloten bij de eenheidsvakcentrale CTC, niet in actie komen omdat zij door het regime wordt gecontroleeerd; zij die de top van de communistische partij controleren in Cuba, controleren ook de topleiders van de vakbeweging.

Aldus het commentaar van de redactie in de Nieuwsbrief CubaTips die vandaag verschijnt.

Link
Volledig rapport Amnesty International, 16 november 2017 in het Spaans en het Engels.

logo-van-cubatips-ontwerp-stijnVolledige inhoudsopgave nieuwsbrief van vandaag:

  1. Werkgelegenheid als onderdrukkingsmiddel tegen kritiek
  2. Actie voor steunlidmaatschap van nieuwssite 14ymedio
  3. Cuba’s Nationale Balletschool
  4. Alaska Airlines staakt vluchten naar Cuba
  5. Cuba’s slechte score met internetvrijheid
  6. Geen paladar ‘Celia Cruz’
  7. Bezoeken van Cubaanse-Amerikanen gegroeid
  8. Autopista Nacional
  9. Culturele Agenda
  10. Het laatste nieuws

Gratis abonnement
Wilt u ook alle nieuwe nummers van de CubaTips vanaf nu wekelijks in uw mailbox ontvangen? Geef u hier op voor een gratis abonnement! Uw e-mail-adres is voldoende!

1.100 abonnees
Zoals eerder gemeld hebben we inmiddels het aantal van 1.100 abonnees overschreden. Zij ontvangen elke zondagochtend rond 12.00 uur de CubaTips en missen zo geen enkel nieuws.

Cuba: werkgelegenheid als onderdrukkingsmiddel tegen kritiek

Gewone Cubanen die zelfs nog maar een subtiele vorm van vermeende kritiek op hun land hebben geuit, krijgen te maken met pesterijen op het werk of verliezen hun job. De autoriteiten controleren een groot deel van de arbeidsmarkt en gebruiken dit als een instrument van repressie. Dit zegt Amnesty International in Your mind is in prison, een nieuw rapport over Cuba.

typiste-met-affiche-held

Typiste met affiche van een revolutionaire held

Het rapport toont hoe decennialange repressie – onder meer door onrechtmatige ontslagen van overheidspersoneel en intimidatiepraktijken in de ontluikende zelfstandigensector – vandaag resulteert in een systeem waarin zelfs Cubanen die niet politiek actief zijn, elke kritiek op de regering moeten vermijden als ze hun job willen behouden. ‘Veel Cubanen voelen de verstikkende invloed van de staatscontrole op hun dagelijkse leven. Dat je akkoord moet gaan met alles wat de regering zegt, als je je job wil houden, maakt deel uit van die controle’, zegt Erika Guevara-Rosas van Amnesty International. ‘Nu Raúl Castro zich voorbereidt op zijn aftreden in februari 2018, heeft Cuba een opportuniteit om een zinvolle dialoog over mensenrechten te openen. Het land moet beginnen met de nodige hervormingen op gang te brengen zodat de vrijheid van meningsuiting een realiteit wordt voor de bevolking.’

Interviews
De Cubaanse regering is de grootste werkgever van het land – de openbare sector is goed voor ongeveer 70% van de beschikbare jobs. De regering controleert ook de kleine, ontluikende, maar zeer gereguleerde privésector. Cuba blijft het enige land in Noord-, Zuid- en Centraal-Amerika dat Amnesty International niet officieel mag bezoeken. Onderzoekers van de mensenrechtenorganisatie voerden daarom gesprekken met zestig Cubaanse migranten in verschillende steden in Mexico, om getuigenissen te verzamelen over het dagelijkse leven in een land waar de vrijheid van meningsuiting al jarenlang beperkt wordt. De meeste geïnterviewden waren mensen die nooit openlijk kritiek hadden geuit op het Cubaanse politieke en economische systeem en die niet betrokken waren bij enige vorm van activisme of politiek verzet. Toch verklaarde ongeveer de helft minstens één keer te zijn gearresteerd en opgesloten. De aanklachten tegen hen waren meestal in strijd met het internationale recht. Een vrouw bijvoorbeeld die vroeger had gewerkt als winkelbediende, vertelde Amnesty International dat ze in 2011 acht maanden in de gevangenis had gezeten voor het ‘illegaal kopen van rundvlees’. Een rechter sprak haar vrij omdat hij vond dat er onvoldoende bewijs was.

Anti-sociaal
De Cubaanse strafwetgeving voorziet ook in een reeks sancties die gebaseerd zijn op de neiging van een persoon tot het plegen van een misdaad en de vermeende waarschijnlijkheid van mogelijke toekomstige acties die kunnen worden beschouwd als ‘antisociaal’. Er zijn ook straffen voorzien voor wie banden heeft met mensen die de autoriteiten beschouwen als ‘potentieel gevaarlijk voor de maatschappij’ of die ‘een gevaar vormen voor de sociale, economische of politieke orde van de socialistische staat’.

sigaren-cuban-cigar-rollers-che

Sigarenmakerij in Cuba

Onbetrouwbaar
‘Alles is illegaal in Cuba’, zei een voormalige agent van de staatsveiligheid, wiens job erin bestond te infiltreren in werkplaatsen om te rapporteren over werknemers in het land. Zelfs wie het beleid van de Cubaanse regering voorzichtig afkeurt, wordt ofwel zomaar ontslagen ofwel zodanig door de staat gepest dat hij voelt dat hij geen andere optie meer heeft dan op te stappen of het land te verlaten. Wie eens is ontslagen als overheidswerknemer wegens het uiten van kritiek, kan daarna bijna onmogelijk nog bij de overheid aan het werk. De meeste mensen met wie Amnesty International sprak, vertelden dat ze bot vingen bij nieuwe, mogelijke werkgevers bij de overheid, nadat ze waren ontslagen uit een eerdere job. ‘Je bent niet betrouwbaar’ (no eres confiable) kregen ze te horen. Die zin wordt expliciet gebruikt om aan te geven dat een individu politiek niet betrouwbaar is op het vlak van staatsideologie en het was vaak de enige uitleg die potentiële werkgevers gaven bij het afwijzen van een kandidaat.

repressie-aanhouding-politiewagenContra-revolutionair
Jorge Luis, een sportkampioen, zei in een interview op de staatstelevisie dat de Cubaanse regering sport niet financierde. Daarna werd hij geleidelijk in zijn sport op een zijspoor gemanoeuvreerd, vertelde hij, en zijn job bij de staat raakte hij kwijt. Hij kreeg simpelweg te horen dat hij niet langer voldeed aan de vereisten om te werken. Ze gaven hem twintig dagen de tijd om een nieuwe job te vinden, anders zou de politie hem ervan beschuldigen dat hij ‘gevaarlijk’ was, omdat hij niet werkte. Hij kon geen andere job vinden, want overal waar hij kwam, noemden ze hem een ‘contrarevolutionair’. Omdat hij niet langer zijn familie kon onderhouden, besliste hij Cuba te verlaten. Degenen die vanwege hun opvattingen hun werk verloren, kunnen nergens terecht om hun ontslag aan te vechten. De meesten vertelden dat Cuba’s enige officiële vakbond hen niet vertegenwoordigde en dat zij niet de mogelijkheid hadden om lid te worden van een onafhankelijke bond. Geen van de geïnterviewden had tegen zijn ontslag beroep aangetekend bij een rechtbank, omdat ze allemaal vonden dat rechtbanken onder de controle van de regering staan. ‘Waarom zou je een advocaat inhuren, als die tot dezelfde regering behoort?’, vroeg een 31-jarige man zich af. Hij had zes keer geprobeerd om per boot uit Cuba weg te geraken. Daarna was hem de toegang tot werk ontzegd en werd hij lastiggevallen door de politie.

revolucioneslucha

Revolutie is Strijd!

Deserteur
Ondanks recente wijzigingen in Cuba’s migratiewetgeving wordt een poging om het land te verlaten nog altijd beschouwd als een misdaad. Wie het land verlaat, krijgt het etiket ‘deserteur’, ‘verrader’ en ‘contrarevolutionair’ opgekleefd, wordt opgepakt en komt niet meer in aanmerking voor een overheidsjob. ‘Repressie in Cuba is niet alleen gericht tegen activisten. Het sijpelt door in het alledaagse leven van mensen uit alle lagen van de bevolking’, besluit Erika Guevara-Rosas. ‘Als de Cubaanse autoriteiten het echt menen met hun bereidheid om te hervormen, moeten ze alle strafwetten die indruisen tegen de internationale rechtsnormen herzien. Bovendien moeten ze een eind maken aan de onrechtmatige ontslagen van werknemers en pesterijen tegen hen. Zolang dat niet is gebeurd, zal Cuba een gevangenis blijven voor de gedachten van zijn inwoners.’

Link
* De Engelse en Spaanse tekst van het rapport van AI, 16 december 2017

Kim Jong-un stuurt Minister Buitenlandse Zaken naar Cuba

Een Noord-Koreaanse delegatie onder leiding van de Minister van Buitenlandse Zaken, Ri Yong-ho, is vandaag voor een officieel bezoek naar Cuba vertrokken. De reis vindt plaats te midden van toenemende internationale druk op het geïsoleerde Aziatische land, na hardnekkige rakettesten en een op 3 september uitgevoerde kernproef.

korea-minister-Exteriores, Ri Yong-ho
De Noord-Koreaanse Minister van Buitenlandse Zaken, Ri Yong-ho

Het regime van Kim Jong-un probeert de banden met de regering van Raúl Castro aan te halen om het diplomatieke isolement van Korea te doorbreken. De internationale gemeenschap legde recent strengere sancties op. In mei jongstleden meldden de Noord-Koreaanse media dat Raúl Castro solidariteit en steun voor Pjongjang had betuigd in het licht van de crisis met Washington. De Noord-Koreaanse vakbondsleider Ju Yong-gil herhaalde deze steun tijdens een bezoek aan Havana waar hij een congres van het Wereldvakverbond WVV bijwoonde. In januari 2017 ontving de Cubaanse vicepresident Salvador Valdés Mesa de derde man van het Noord-Koreaanse regime, Choe Ryong Hae. De Cubaanse en Noord-Koreaanse regimes onderhouden sinds zij in 1960 diplomatieke relaties sloten goede en nauwe betrekkingen.

korea-kim-il-sung-fidel-castro-maart 1986.jpg-fidel

Maart 1986: Fidel Castro ontvangt een onderscheiding van de Noord-Koreaanse president Kim Il sung

Fidel Castro
Vorig jaar stuurde Pyongyang Choe Ryong-hae, de nummer drie van het Juché-regime, naar Havana om de begrafenis van dictator Fidel Castro bij te wonen. Fidel bezocht Noord-Korea in 1986, de eerste en enige keer dat hij de stichter van het land, Kim Il-sung, en zijn zoon en opvolger, Kim Jong-il, respectievelijk grootvader en vader van de huidige Noord-Koreaanse leider, Kim Jong-un, ontmoette.

Bron
* Persbureau EFE, 17 november 2017
Link
Washington Post, 17 november 2017: Amid growing isolation North Korea’s  Foreign minister heads to Cuba 

 

Nieuwe ontslagen bij Ministerie van Cultuur

Drie Cubanen werkzaam op het Ministerie van Cultuur, zijn ontslagen omdat zij in de catalogus van het Theaterfestival van Havana de tekst ‘De Cubaanse ballingengemeenschap in Havana’ hadden opgenomen. De tekst was eerder verschenen op de kritische website 14ymedio en geschreven door de dissidente columniste Regina Coyula. Onder de ontslagenen is de directeur van de kunstinstelling Desarrollo Artístico del CNAE, Noel Bonilla-Chongo.

cultuur-Festival-Departures-Coyula

De gewraakte tekst die in de officiele catalogus werd opgenomen

Voor wie nog twijfelt over de geringe betekenis van de ‘opening’ van de Cubaanse regering, moet het relaas over het ontslag van de drie medewerkers van het Ministerie van Cultuur vanwege de overname van een deel van een theaterrecensie van Coyula, voldoende overtuigend zijn. De medewerkers die zijn ontslagen zijn behalve Noel-Bonilla-Chongo, zijn assistente Marielvis Calzada en Marlén Gutiérrez, vicepresident van de Nationael Raad van Theaterkunst / Consejo Nacional de las Artes Escénicas (CNAE).

Kritische media
Niet de evenwichtige recensie was de oorzaak van de opwinding en de daarop volgende zuivering in het Ministerie van Cultuur. Het ging in de eerste plaats om het feit dat de recensie oorspronkelijk verscheen op de kritische en alternatieve website 14ymedio en was geschreven door de dissidente Regina Coyula. De ‘fout’ vond per ongeluk plaats want de assistente was er zich niet van bewust dat de tekst afkomstig was uit de wereld van de onafhankelijke en kritische media zoals de website 14ymedio. De tekst leek haar geschikt en vervolgens verscheen deze in de catalogus.

cultuur-Director de Desarrollo Artístico del CNAE, Noel Bonilla-Chongo

Noel Bonilla-Chongo (rechts)

Noel Bonilla-Chongo, die vertrouwen had in zijn medewerkers, controleerde de drukproeven niet zelf nogmaals. Kritische kunstenaars die anoniem willen blijven, veroordelen de harde maatregelen die de Minister van Cultuur, Abel Prieto, nam tegen drie van zijn medewerkers, temeer omdat de medewerker de tekst zonder bijbedoelingen in de catalogus opnam. Zij wijzen erop dat het beleid om de bevolking via censuur ver te houden van alternatieve informatiebronnen, nu een boemerangeffect veroorzaakt en medewerkers in dienst van de overheid, extra treft.

Opening
Enkele theaterliefhebbers in Cuba die de website 14ymedio kennen, dachten aanvankelijk te doen te hebben met een bewijs van een mogelijk toleranter beleid tegenover de onafhankelijke media. Maar dat bleek een vergissing. De drie ontslagen onderstrepen nogmaals het bestraffende en totalitaire karakter van een macht die zich beledigd voelt als men kritiek uit.

Bron
* Cubanet, 13 november 2017

New Statesman: hoe het vlaggenschip van Cuba, de gezondheidszorg, achteruitging

In oktober 1960 evalueerde de marxistische historicus Eric Hobsbawm voor de lezers van de New Statesman een inschatting van de eerste stadia van de Cubaanse Revolutie. Bijna twee jaar na de triomf van de rebellen omschreef Hobsbawm het centrale principe van Fidel Castro’s Beweging van de 26e Juli, namelijk dat om ‘’vrij en welvarend te zijn, Cuba vrij moest zijn van imperialisme, armoede en onwetendheid’. Nu we de laatste vijf maanden van het premierschap van Fidel’s broer Raúl ingaan, leert de teloorgang van de Cubaanse gezondheidszorg dat de revolutie deze drie doelstellingen niet met succes heeft verwezenlijkt.

bohemia-fidel-castro-11011959

Het populaire weekblad Bohemia met ‘editie van de vrijheid’, 11 januari 1959.

In januari 1959, in de eerste weken van zijn nieuwe regering, vertelde Fidel Castro het Cubaanse weekblad Bohemia dat hij ‘elke relatie met dictatoriale staten zou verwerpen… in de eerste plaats met de Sovjet-Unie.’ Maar binnen drie jaar verklaarde hij onomwonden: ‘Ik ben marxistisch-leninistisch en ik zal dat tot de laatste dag van mijn leven zijn…’ Binnen vier jaar plaatste hij Sovjetraketten op zijn eiland. De verklaring voor Castro’s ommezwaai had eerder geopolitieke dan ideologische motieven. Het wederzijds wantrouwen tussen Cuba en de Verenigde Staten duwde Castro in de richting van de Sovjet-Unie. Het resultaat was een deal waarbij financiele miljardensteun beschikbaar kwam in ruil voor een basis in de Caraïben. Dankzij dit contract kon de Cubaanse regering, die door de Sovjet-Unie werd gefinancierd, veel van de sociale voorzieningen invoeren waarom het eiland zo geprezen zou worden, waaronder de gezondheidszorg van wereldklasse.

Koude Oorlog
Tot de val van zijn financier in de Koude Oorlog kon Castro’s revolutie veel van de idealen waarmaken. Maar Castro had wel een Faustiaans pact gesloten. Toen de tanks de democratische ambities van de Praagse Lente vermorzelden, weigerde Castro deze wreedheid te veroordelen. Ondanks al zijn nationalistische retoriek en de rol van underdog die hij speelde, was Cuba cliënt van ’s werelds op één na machtigste staat, geworden. Dit contract was het fundament waarop de Cubaanse welvaart rustte en de katalysator voor de democratisering van de gezondheidszorg. Toen de Sovjet-Unie ophield te bestaan, was het ook gedaan met de geldstroom naar Cuba. Het land belandde in een economische crisis die eufemistisch bekend staat als de Speciale Periode. De gezondheidszorg veranderde langzaam in een systeem met twee afdelingen, namelijk voor de gewone Cubaan en de melkkoe speciaal voor de gezondheidstoerist. ‘Alles voor de gezondheidstoerist, wat overblijft is voor ons,’ werd wel gezegd.

Burt Glinn, Castro speaks in Santa Clara, January 5, 1959

Castro spreekt op 5 januari 1959 de inwoners van Santa Clara toe

Verslechtering
Toen Castro’s rebellen de dictator Fulgencio Batista verjoegen, had Cuba meer artsen per hoofd van de bevolking dan de Britse gezondheidsdienst en was de levensverwachting niet veel lager dan die in de VS. De revolutie van 1959 heeft deze voordelen geconsolideerd en uitgebreid, dankzij de financiering door de Sovjet-Unie. Sinds de jaren negentig is de kwaliteit van de gezondheidszorg echter achteruitgegaan. Duizenden Cubaanse artsen werken in het buitenland in het kader van internationale missies in landen als Venezuela en Brazilië. Dat levert de Cubaanse regering ongeveer $2,5 miljard per jaar op. Thuis staan de medische voorzieningen voor gezondheidstoeristen en de politieke elite in schril contrast met de middelmatigheid en schaarste van geneesmiddelen voor de gemiddelde burger in Cuba.

Zwarte markt
Miguel, een veertigjarige muzikant en percussieleraar in de tweede stad van het land, Santiago, moest zo lang wachten op een tandheelkundige ingreep dat hij gedwongen werd dit op de zwarte markt te laten doen. ‘Vaak is er geen water in onze ziekenhuizen en heel vaak, zijn er geen recepten,’ zegt hij. ‘En wanneer de overheid niet beschikt over de recepten die nodig zijn, wordt ons geadviseerd naar de apotheken te gaan, waar het geneesmiddel wel beschikbaar is, maar men in deviezen of convertibele peso’s moet betalen. Dan kunnen je medicijnen meer kosten dan je maandloon. Voor de gezondheidstoerist, alles. Voor ons, wat er nog over is.’

ziekenhuisruimtevoorafnemenbloedmosnters

Ruimte voor afnemen van bloedmonsters

Mauricio, buschauffeur uit de stad Camagüey, vertelt een gelijkaardig verhaal over schaarste en smerigheid bij de gezondheidszorg. ‘Ik was een week in het ziekenhuis en kon geen enkele dag douchen. En toen mijn zus in het ziekenhuis werd opgenomen, weigerde de schoonmaker van de afdeling ook maar iets te doen. De familieleden van de zieke moesten de vloer vegen.’ Het revolutionaire Cuba, dat ooit vrij was van veel vormen van armoede, heeft nu moeite om de basis medische diensten te leveren. Castro is er echter wel in geslaagd om een van de door Hobsbawm vastgestelde kerndoelen te bereiken. Het goed opgeleide Cubaanse volk is zich bewust van de mislukkingen van zijn regime en weet maar al te goed welke tactieken nodig zijn om toch toegang te krijgen tot een dienst die ooit de trots van een volk was. Tyson Gutiérrez (niet zijn echte naam), werkzaam voor de staat in Camagüey, zegt: ‘Ik had pijn in mijn borst, dus ging ik naar de dokter. Hij pakte zijn stethoscoop en zei onverschillig dat hij niet kon zien dat er iets mis was, en adviseerde mij maar weg te gaan. Toen ik hem wat geld toestopte, werd hij plotseling wakker, pakte opnieuw de stethoscoop opnieuw uit en, wonderbaarlijk, zag nu wel wat.’

venceremos-5jaar-cubare-volutie20jaar-1979

In 1979 vierde de solidariteitsbeweging Venceremos in het Amsterdamse Paradiso het 20-jarig bestaan van de Cubaanse revolutie.

Overdaad aan Cuba-utopisme
In het artikel van Hobsbawm uit 1960, vol lof voor de revolutie, lezen we ook een tip, die tot voorzichtigheid maant en waarschuwt voor de ‘moeilijkheden die zich in toenemende mate zullen voordoen, en waarschijnlijk over het hoofd zullen worden gezien bij een teveel aan Cuba-utopisme’. De schrijver toont een vooruitziende blik. Het Cuba-utopisme bestaat vandaag nog steeds wanneer de verdedigers van het regime naar het sociaal beleid van de regering op het gebied van onderwijs, gelijkheid en gezondheidszorg verwijzen. Toch verhult deze retoriek niet dat Cuba zelfs in zijn hoogtijdagen niet op eigen kracht welvarend was, noch werkelijk vrij van imperialisme was. Nu het op eigen benen moet staan, ontdekt Cuba dat armoede weer lelijk toeneemt.

Opvolger
In maart volgend jaar, wanneer Raúl Castro met pensioen gaat, zal Cuba voor de eerste maal in 60 jaar niet door een Castro geregeerd worden. Vooral gezien de rampzalige financiële situatie waarin bondgenoot en goedkope olieleverancier Venezuela verkeert, staat Cuba op een kruispunt. Zal de opvolger van Castro in staat zijn om de ernstige sociale en economische uitdagingen het hoofd te bieden? Daar hangt van af, hoe lang de politieke status quo van het eiland kan voortduren.

Bron
* Daniel Rey, New Statesman, november 2017

José Conrado: ‘Obama stelde geen eisen aan Havana’

José Conrado is pastoor van de kerk van San Francisco de Paula in Trinidad. Conrado is een van de weinige priesters die openlijk kritiek uiten op het regime. Hij kwam daarbij niet alleen in botsing met het Castroregime maar ook met de leiding van de katholieke kerk in Cuba. Hij was recent in Miami voor de presentatie van zijn boek Sueños y pesadillas de un cura en Cuba / Dromen en schrikbeelden van een pastoor in Cuba. Volgens José Conrado heeft de kerk in Cuba ‘niet veel mogelijkheden om hulp te bieden omdat de ruimtes die de regering ter beschikking stelt heel klein zijn en omdat de Cubaanse kerk arm is’. Ook is hij van mening dat de katholieke kerk in Cuba ‘meer lef moet tonen’ in het spreken over mensenrechten.

jose-conrado-trinidad-2017

José Conrado Rodríguez

Hoe ziet u de Cubaanse realiteit?
‘Cuba verkeert in een immense crisis, materieel, economisch, politiek en wat betreft leiderschap. Het is de crisis van een model dat niet meer voldoet en dat niet in staat is de problemen van het land op te lossen, maar onder deze realiteit gaat een diepe geestelijke en morele crisis schuil. Dat is de wortel van die andere crisis. Wat we nu meemaken is niet plotseling ontstaan, maar is het resultaat van ingrijpende beleids- en gedragslijnen die het land naar deze impasse hebben geleid. De onderdrukking in Cuba van de vrijheid en van het godsdienstig bewustzijn gedurende vele jaren heeft de crisis uitgelokt waarin het land is ondergedompeld. Die is het gevolg van de angst die gezaaid is, en die in de botten van de mensen is gaan zitten, in hun intiemste en meest persoonlijke wezen.’

Als u uw stem blijft verheffen binnen Cuba, waarom denkt u dan dat de Cubaanse regering u toestaat te komen en te gaan, missen op te dragen en u zelfs vrij door het land te bewegen?
‘Als je eenmaal een bepaalde publieke en internationale bekendheid hebt, zijn de maatregelen die de repressieve instellingen treffen, anders van aard. Vanwege het feit dat ik pastoor ben, trouw aan mijn overtuigingen en aan mijn pastoraal werk zorgen ze ervoor dat ze van mij geen probleem met de kerk maken. Ik doe niets verkeerds. In geen enkel land ter wereld is het verboden om mensen te bezoeken, bruggen te slaan en de dialoog te bevorderen. Ook is het de realiteit dat iedereen altijd uit Cuba kan vertrekken die het geld voor een paspoort heeft en een visum voor het ontvangende land.’

Voelt u dat u onder toezicht staat van of gevolgd wordt door de Staatsveiligheid?
‘Zeker. In Trinidad is mijn voordeur het grootste openbaar urinoir, bijvoorbeeld. Ik heb dat al vaak aan de kaak gesteld, ook in preken, maar niemand doet er iets aan. Mannen maken hun gulp open en voor het oog van de hele wereld urineren ze tegen de deur van de kerk. Er zijn ook vrouwen die dat doen. Dat is beschamend. Het is geen toeval dat we het al zo vaak aan de kaak hebben gesteld en dat het blijft gebeuren.’

Trinidad is een toeristische trekpleister, maar u kent ook haar armere kant. Hoe is dat deel van die stad die niet voorkomt in de reisgidsen en wat heeft de kerk gedaan om de armoede te verlichten?
‘De kerk heeft niet veel mogelijkheden om hulp te bieden omdat de ruimtes die de regering ter beschikking stelt heel klein zijn en omdat de Cubaanse kerk arm is. De mensen vergissen zich in de kerk omdat ze geeft, maar de realiteit is dat ze geeft van haar armoede. Wanneer de kerk helpt, is dat omdat iemand van buiten het land iets heeft gedoneerd of omdat de gelovigen in Cuba zelf in staat zijn te delen van hun armoede. Het is een grootse prestatie van de Cubaanse kerk dat ze zo veel mensen helpt met zo weinig middelen.’

‘De programma’s van de parochie worden onderhouden dankzij mijn salaris en de donaties van gelovigen. De armoede in de steden is groot, maar die op het platteland nog groter. In de parochie geven we maaltijden aan een groep van ongeveer twintig kinderen die op hun schooltje geen middageten krijgen, maar orkaan Irma heeft het dak van de kerk eraf geblazen. Een deel van het geld uit de verkoop van het boek Sueños y pesadillas de un cura en Cuba is bestemd om deze ruimte te herstellen en een ander deel is voor de slachtoffers van de orkaan in Ciego de Ávila.’

‘We doen wat we kunnen om de mensen te helpen, maar de dienst van het geloof bij een volk zonder hoop is de belangrijkste dienst die we kunnen bieden. Dat is de missie van de kerk.’

Conrado-Rodriguez-Americano-Diaspora-november-2017

Foto: José Conrado Rodríguez (midden) bij de presentatie van zijn boek in het Museo Americano de la Diáspora Cubana/ Amerikaans Museum van de Cubaanse Diaspora vergezeld door Manuel Salvat en Myriam Márquez. (14ymedio)

U hebt vanuit de kerk de diplomatieke dooi tussen Cuba en de VS meegemaakt. Vindt u dat er door de kerkelijke leiders te veel bemoeienis was met dit onderwerp? Hoe ziet u de actuele de relatie tussen Cuba en de VS?

‘De kerk deed wat zij moest doen – ik verwijs naar paus Franciscus. Zonder twijfel bespeur ik een belangrijke breuklijn: het was een akkoord tussen de top van de Cubaanse regering, de kerk en de VS, maar de oplossingen die Cuba nodig heeft, zijn fundamenteler. Als wij als natie een heling tot stand moeten brengen, moeten we dat doen met alle Cubanen, niet alleen de machthebbers. Om die reden is elk akkoord dat alleen de hogere kringen betreft een ontoereikend akkoord.’

‘In Cuba was iedereen enthousiast en hoopvol gestemd over de weg die president Obama insloeg, maar de regering van de VS zwichtte en zwichtte zonder eisen te stellen. Dat is niet de goede manier van onderhandelen. Mensenrechten gaan ieder mens aan en het is niet een onderwerp om aan voorbij te gaan in onderhandelingen met Cuba. Dit verdrag tussen Cuba en de VS bereikte niet wat het moest bereiken.’

cover-Suenos-pesadillas-cura-Cuba-portada-conradoVeel mensen hebben kritiek op het stilzwijgen van de Cubaanse kerktop ten aanzien van onderwerpen als de schending van mensenrechten op het eiland.
‘Ik heb zelf bij diverse gelegenheden gezegd dat stilzwijgen geïnterpreteerd kan worden als medeplichtig zwijgen, maar het zou erg onrechtvaardig zijn om niet te herinneren aan de vele keren dat de katholieke kerk haar stem heeft verheven om te waarschuwen voor gevaar. Als we denken aan het pastoraal schrijven El amor todo lo espera/De liefde waarop iedereen hoopt, of de brieven van de bisschoppen bij het begin van de Revolutie en de documenten van de Encuentro Nacional Eclesial Cubano/Nationale Cubaanse Kerkelijke Ontmoeting, in 1986 kunnen we een veel objectievere afweging maken van de rol van de kerk in de geschiedenis van het land.’

‘Normaal gesproken doet niemand verslag van de preken door priesters en bisschoppen, waarin er ook kritiek is, maar dat blijft niet bij woorden. We hebben meer engagement met de daad dan met het woord. Ik geloof dat er veel onrecht is, maar vooral ook onwetendheid onder hen die zeggen dat de kerk zwijgt.’

Hoeveel is er nog te doen voor de Cubaanse kerk in de begeleiding van de mensen?
‘We zijn in stilte onze weg gegaan, dag na dag, in het vertrouwen van de christelijke bevolking die zij aan zij leefde met het Cubaanse volk en zijn leed ondervond, zijn behoeften deelde en getuigde van de aanwezigheid van God te midden van het volk. De kerk moet vooruit kijken en dat moet het legaat zijn van de Cubaanse kerk.’

‘De kerk loopt het risico van de zelfgenoegzaamheid  waarover paus Franciscus veel spreekt, van een doel op zich te worden. Alsof het alleen maar nodig is dat de kerken steeds machtiger en talrijker worden, maar wij beseffen heel goed dat het niet dát is waardoor we de roeping van de kerk kunnen realiseren.’

‘In deze zin heeft de Cubaanse kerk een voorsprong: ze bevindt zich al langs de zijlijn, maar ze moet meer lef tonen. God roept ons met een bepaald doel en de kerk is geroepen om te dienen, dat is haar roeping: de behoeftigen dienen, hen die zich vervolgd voelen en hen die vermorzeld zijn.’

cobre-kerk-straatbeeld-renek

Conrado presenteerde zijn boek in de kerk van de Ermita de la Caridad/Kapel van de Barmhartigheid in Miami. Hij droeg er zijn boek op aan de Virgen de la Caridad del Cobre/Maagd van Barmhartigheid van El Cobre. Dit bedevaartsoord bij Santiago de Cuba trekt vele duizenden pelgrims per jaar. Foto: René Kerkhoven

Welk leiderschap heeft Cuba nodig om uit de crisis te geraken?
‘Leiderschapstijlen heb je in soorten en maten, bijvoorbeeld die van Fidel Castro, die alle macht in één hand hield en hem weghaalde bij individuen. Er zijn andere leiderschapstijlen, zoals die van Mandela, die geen scheidslijnen trok onder de bevolking, omdat hij begreep dat de ware vrijheid en de beste manier van leider zijn ligt in vergeving en erkenning van de ander.’

‘Ik geloof dat het leiderschap dat Cuba nodig heeft er een is waarin de leider zijn macht ontkent zodat de mensen leren vrij te zijn en met zijn allen en in dienst van allen een vaderland op te bouwen dat voortkomt uit participatie en verantwoordelijkheid ten aanzien van het gezamenlijk welzijn.’

Hoe ziet u de vervanging van Jaime Ortega als kerkelijk leider van het aartsbisdom Havana?
‘Het is nog erg vroeg om die vraag te beantwoorden, maar zoals ik de nieuwe aartsbisschop van Havana ken, namelijk als een diepgelovig man met een heel grote betrokkenheid bij het evangelie, ben ik ervan overtuigd dat zijn aanwezigheid in het aartsbisdom de bevolking van de hoofdstad zeer ten goede zal komen.’

Wat vindt u ervan dat de evangelische kerken steeds meer terrein winnen in Cuba?
‘Als Christus terrein wint in Cuba, winnen we allemaal. Als iemand zich werkelijk tot christen bekeert, verheugt ons dat, of hij nou katholiek of protestant is. Zij die zich geen christen voelen zijn mensen die vanwege hun overtuigingen de weg van de barmhartigheid verlaten. Ik zie in Cuba vooral veel begrip en liefde tussen katholieken en protestanten. Maar zelden reageren mensen agressief tegen een ander geloof.’

Bron
* Mario J. Pentón, website 14ymedio, 4 november 2017