Cuba-beleid van Trump schaadt ook Amerikaanse economie

Cruiseschepen en vliegtuigen uit de VS blijven toekomen in Cuba. Maar het aantal Amerikaanse reizigers is fors gedaald sinds Donald Trump zijn intrek nam in het Witte Huis. De relaties tussen beide landen zijn tot een minimum herleid. Met zijn nieuwe beleid ten aanzien van Cuba verstoorde Trump de dooi die tussen beide landen was ingezet. Maar zijn belofte van juni 2017 dat hij alle bilaterale overeenkomsten van zijn voorganger Barack Obama met de regering van Raúl Castro zou annuleren, werd niet volledig uitgevoerd. Een aantal officiële kanalen blijft open. Zo is de bilaterale commissie waarin vertegenwoordigers van beide landen de thema’s opvolgen waarrond ze samenwerken, nog steeds actief. Ze hield haar zevende bijeenkomst op 14 juni. Ook de vergaderingen over onder meer cyberveiligheid, drugshandel, terrorisme en migratie blijven plaatsvinden.

bandera-cuba-vs-vuistenMaar Washington heeft zijn diplomatiek personeel in Havana wel aanzienlijk verminderd, met enkele mysterieuze gezondheidsincidenten als argument. Het gaf zijn burgers ook een negatief reisadvies, zette 17 Cubaanse diplomaten in Washington het land uit, en verhardde het economische en handelsembargo. ‘Een van de belangrijkste ideeën van Trump, America First, begint te botsen met de Cuba-kwestie’, zegt econoom Luis René Fernández Tabío, Amerika-kenner aan de Universiteit van Havana. Trump ‘wil Amerika opnieuw groot maken, voorrang geven, banen creëren, maar door zijn eigen beleid heeft hij de Cubaanse optie hiervoor gesloten: Cuba kan belangrijke voordelen opleveren voor de bedrijfswereld in zijn land.’

6 miljard dollar
Volgens Fernández heeft Cuba geopolitiek en economisch gezien ‘een strategische positie en een belangrijke markt.’ Twee tot vier jaar na de eventuele opheffing van de blokkade zou de handel tussen beide landen al goed kunnen zijn voor 3 tot 6 miljard dollar. Zeker staten die dicht bij het eiland liggen, zoals Florida of Texas, zouden hiervan profiteren, maar ook andere staten met economische sectoren die complementair zijn met Cuba, kunnen er hun voordeel mee doen.

kip-filet-rijst

Kipfilet is vaak afkomstig uit de VS

Import van landbouwproducten
Jorge Domínguez, Cuba-expert van het David Rockefeller Center for Latin American Studies (DRCLAS) van de Amerikaanse Harvard-universiteit, schreef in een artikel in het Cubaanse tijdschrift Temas, dat Cuba van 2002 tot 2015 voor 5,3 miljard dollar aan landbouwproducten importeerde uit de VS. Deze aankopen werden vooraf betaald, in contanten, en bovendien ging het om eenrichtingsverkeer aangezien Cuba door het embargo niet naar zijn noordelijke buur kan exporteren. ‘In normale handelsrelaties is zoiets onaanvaardbaar en onvoorstelbaar’, zegt Fernandez.

Kredietverbod
Toch is het voor Cuba nog altijd voordeliger bepaalde producten in de VS te kopen, omdat de Amerikaanse landbouw zwaar wordt gesubsidieerd. Niettemin bedroeg de Amerikaanse import in 2017 slechts 250 miljoen dollar. Een rapport dat eind vorig jaar werd gepubliceerd door het tijdschrift Cuba Trade en de US Agriculture Coalition for Cuba, laat zien dat het kredietverbod een van de belangrijkste redenen is waarom landbouwproducten uit de Verenigde Staten slechts een klein percentage vertegenwoordigen van de invoer in Cuba.

blokkade-genocidio

Langs de weg in Cuba. ‘De blokkade is de grootste genocide van de historie’.

Opheffing van het embargo
Het verklaart waarom de Amerikaanse Senaat op 28 juni een wijziging van de landbouwwet goedkeurde waardoor een uitbreiding van de promotieprogramma’s mogelijk wordt om de toegang voor Amerikaanse landbouwproducten tot de Cubaanse markt te vergroten. Volgens Fernández is een meerderheid van de Senaat bereid om nog meer voorstellen goed te keuren die in de richting gaan van de opheffing van bepaalde beperkingen van het economische en handelsembargo dat van kracht is sinds 1960 en versterkt is onder de huidige Amerikaanse regering. Vanwaar die koerswijziging? ‘Door wat er in Cuba gebeurt’, zegt Fernández, ‘door de dynamiek van de buitenlandse investeringen hier, door de voortgang van projecten zoals de Speciale Ontwikkelingszone Mariel, door de bezoeken van bedrijven die geïnteresseerd zijn in handel met Cuba.’

Amerikaanse ondernemers uitgesloten
Naarmate de houding van het Congres of van Trump zelf verandert, zal Washington zich realiseren dat Cuba geen probleem vormt voor de Amerikaanse belangen, maar net grote mogelijkheden biedt om zaken te doen, ook al lijkt dat op het eerste gezicht niet zo. ‘Het zijn net de Amerikaanse ondernemers die uitgesloten zijn van alle soorten voordelen, enkele uitzonderingen daargelaten.’ De Amerikaanse ondernemers weten dat Cuba een groeiende markt is. Ze willen hier zijn wanneer de beperkingen voor Amerikanen om Cuba te bezoeken als toerist of om andere redenen worden opgeheven, zegt Fernández.

cruiseschip-oldtimers

Amerikaanse toeristen bezoeken Havana per cruise.

Minder toeristen
Voor Amerikanen is het sinds 1961 verboden naar Cuba te reizen, maar het herstel van de diplomatieke relaties in 2015 leidde tot een aanzienlijke toename van het Amerikaanse toerisme naar Cuba. De nieuwe verkoeling onder Trump heeft die trend afgezwakt. Tijdens de eerste helft van dit jaar arriveerden 82.269 Amerikaanse reizigers minder dan in dezelfde periode vorig jaar (348.713), stelt het adviesbureau The Havana Consulting Group (THCG).

Bron

* Persbureau IPS, Patricia Grogg, 6 augustus 2018

Advertenties

Koop ijs en leer de ongelijkheid kennen (deel 2)

De nieuwe rijken in Cuba kopen hun ijs niet langer bij Coppelia, maar in exclusievere zaken of ze kopen voor 1 tot 2 dollar verpakt ijs van Nestlé. Deze onderneming is bevoorrecht en werkt via een joint venture met een Cubaans staatsbedrijf (Coralsa) samen. Geen enkele andere grote multinational heeft lokale rechten voor de productie van consumptie-ijs verkregen. De enige potentiële internationale concurrent is Unilever, eigenaar van ijsmerken als Ben en Jerry’s. Voorlopig beperkt de verkoop van dit ijs in Cuba zich echter tot de verkoop aan individuele personen en huisgezinnen.

coppelia-interieur-havana

Coppelia in Havana

Nestlé is nu al het belangrijkste voedselmerk op de Cubaanse markt en het bedrijf omzeilt Cuba’s strenge beperkingen op bedrijfsreclame en toont zijn logo op koelwagens en op koelinstallaties in speciaalzaken. Nestlé wil op langere termijn haar merkproducten doen landen onder de groeiende middenklasse van Cuba. De omvang van deze klasse is moeilijk te bepalen, gezien het gebrek aan marktstudies. Men gokt op ongeveer 20% van de bevolking, samengesteld uit Cubanen met maandelijkse inkomsten van meer dan 100 dollar (met inbegrip van dollaroverdrachten uit het buitenland). Met prijzen van 1 tot 2 dollar voor een beker ijs is die onbereikbaar voor de gemiddelde werknemer in dienst van de staat. Dat ijs zal nooit de onderste sporten op de Cubaanse sociale ladder bereiken. Twee jonge militairen die nieuwsgierig de inhoud van een pas geplaatste koelinstallatie van Nestlé bekijken in een zaak op het platteland, reageren verrast als wij hen een beker aanbieden. Ze accepteren die graag en duiken snel onder in de zoete en koude traktatie.

nestlevrieskistincuba.jpg300x225Nestlé
Net als iedereen in Cuba wordt Nestlé gehinderd door tekorten aan ingrediënten. Maar dankzij de moderne productiefaciliteiten en de grote vloot koelwagens is de kwaliteit van Nestlé-ijs groter dan die van Coppelia. Toch zijn er tekenen dat de smaak van Nestlé al niet voldoet aan de normen van sommige Cubanen. Een econoom klaagde over de chemische bijsmaak. Hij is in dienst van de staat, maar heeft extra inkomsten van familie in het buitenland of rijke lokale verwanten, die hem toegang geven tot het wereldwijde merk. Nestlé lijkt deze klanten met hogere inkomens graag te willen behagen. Het introduceerde al een nieuwe dubbele smaak – aardbei en intense chocolade – als onderdeel van de premium Línea Dorada of Gouden Lijn. Als het wil blijven leveren aan dat groeiende middenklassensegment van de Cubaanse consumentenpiramide, zal het in de toekomst wellicht nog spannender en exclusievere producten moeten lanceren.

Nieuwe rijken
Er is al een kleine, maar levendige markt voor top-ijs. Het is een neveneffect van de economische maatregelen die toenmalig president Raúl Castro in 2010 lanceerde om de Cubaanse economie een boost te geven en de overheidsinkomsten te verhogen. Men stond ondermeer de exploitatie van particuliere kleinschalige bedrijven zoals restaurants, cafetaria’s en ijssalons toe. De succesvollere ondernemers sloten zich aan bij de exclusieve rangen van de ‘nieuwe rijken’, zoals de Cubanen ze noemen. Het homogene sociale systeem waar het onderscheid tussen managers en werknemers altijd klein was, is er door opgeschud. De top (1% van het eiland) bestaat uit een samenraapsel van eigenaren van winstgevende particuliere bedrijven, hooggeplaatste staatsambtenaren, slimme marketeers op de zwarte markt, Cubanen die terugkeren van goedbetaalde overzeese opdrachten en degenen die het geluk hebben om genereuze familieleden in de diaspora te hebben. Deze klasse van goed boerende Cubanen kan het zich veroorloven om het equivalent van 1 tot 2 dollar – of 20 tot 40 keer een Coppelia-ijs – te betalen voor een beker ijs in ijssalons als Gelato en Amore, twee particuliere ijssalons in Italiaanse stijl.

coppelia-havana-prijslijst

De prijskaart van ijssalon Amore

IJssalons
De regenboog van smaken in de gekoelde vitrines van deze ijssalons zijn revolutionair voor Cubanen die zijn opgegroeid met de Coppelia-ervaring. Nu krijgen ze te maken met saloneigenaren en hun kapitalistische aanpak. Amore opent vroeg voor een stevig ontbijt en sluit laat om mensen die van hun werk komen ook iets te bieden. En men biedt speciale smaken, waaronder mojitos doordrenkt met lokale rum. ‘De staat zou ons niet als directe concurrentie moeten zien, aangezien onze prijzen zo veel hoger zijn,’ laat Amore mede-eigenaar Pablo Fernández weten. ‘Ieder van ons richt zich op verschillende consumentenmarkten, gesegmenteerd naar inkomensniveaus,’ zegt de voormalige advocaat in dienst van de overheid. Zijn modieuze locatie in Vedado ligt op slechts een paar blokken van Coppelia, maar oogt geheel anders. Hier geen wachttijd in de hete zon. Amore, dat opereert vanuit een gerenoveerd herenhuis, is voorzien van airconditioning. De vermogende klanten dragen spijkerbroeken en gloednieuwe sneakers van Europese makelij en kunnen elke tafel kiezen die ze leuk vinden.

ijs-verkooppunt-rij-jaren-negentig

IJsverkooppunt in de jaren negentig

Grip van de overheid
Maar zie het succes van de ijssalons niet als een overwinning van het kapitalisme. Ondanks hun mooie decoraties en duizelingwekkende verscheidenheid, zijn ze nog steeds stevig ingebed in de planeconomie van de Cubaanse staat. Yanetsi Azahares, eigenaar van ijssalon Gelato, zorgde voor het nodige kapitaal en verzorgde cursussen ijsmaken in Italië. Vervolgens werd haar winkel in de exclusieve buurt Miramar gevestigd. Maar zij moet nog steeds melk en andere ingrediënten inkopen op de particuliere markten tegen hoge prijzen. En als zij en haar Italiaanse man terugkomen van een buitenlandse reis, zitten hun koffers vol met de noodzakelijke ingrediënten voor de ijsproductie. Kleine ondernemers als zij hebben geen toegang tot de groothandel. Die is nog steeds gereserveerd voor de groothandel in handen van de staat. ‘Misschien vanwege dit soort tegenvallers, zijn er ook maar weinig goede particuliere ijszaken ondanks de groeiende vraag onder de Cubanen die gek zijn op ijs,’ zegt zij. Zij en andere ondernemers zijn overgeleverd aan de genade van de overheid. Vorige zomer schortte deze de uitgifte van nieuwe vergunningen voor particuliere eetgelegenheden op; er werd gezegd dat tegen het einde van het jaar weer vergunningen zouden worden verstrekt, maar dat is tot nu toe niet gebeurd. Hoewel het ontwerp van de nieuwe grondwet van het eiland privé-eigendom erkent, heeft de regering afzonderlijk een nieuwe reeks voorschriften gepubliceerd die bedoeld zijn om particuliere ondernemers te weerhouden van ‘het accumuleren van rijkdom.’

havana 34 coppelia

Winkels van Gelato in Havana serveren een verscheidenheid aan smaken.

Verfijnd
Toch zal de greep van de regering op de economie de Cubanen met veel geld er niet van weerhouden producten aan te schaffen, die aan de internationale normen waaronder die voor ijs, voldoen. Het is ook onwaarschijnlijk dat het de armere Cubanen zal helpen om zich meer te veroorloven dan Coppelia en ander merken van de staat. Wellicht zou de meer en meer verfijnde smaak van een kleine groep Cubanen de ijssalons van de staat kunnen dwingen hun aanbod op te waarderen.

Bron
* Website Cuba Studygroup, Richard E. Feinberg en Claudia Padrón Cueto: To understand Cuba’s emerging class system, try the ice cream, 29 juli 2018

Koop ijs en leer de ongelijkheid kennen (deel 1)

De socialistische regering van Cuba weigert gegevens te publiceren over de wijze waarop de klassentegenstellingen door de geslaagde overgang van Cuba uit het communisme, zich ontwikkelen. Maar wie kijkt waar de Cubaan zijn ijskoude en zoete lekkernijen koopt kan exact vaststellen waar hij staat op de nieuwe sociaal-economische ladder van het eiland. IJssalon Coppelia, ‘de socialistische ijskathedraal in Havana’, is er voor de gewone Cubaan en Nestlé heeft het monopolie op luxe-ijs dat wordt geconsumeerd door de groeiende middenklasse.

coppelia-havana-bezoekersCuba’s snel groeiende ijsmarkt biedt inzicht in de kloof tussen arme en rijke Cubanen. Voor de meeste Cubanen is er slechts de optie van enkele miezerige lepeltjes door de staat geleverd ijs. Voor wie zich meer kan permitteren is er meer keus, van bekers ijs in cafetaria’s tot luxe schalen met ijs. We hebben ze allemaal geproefd en kregen een voorproefje van Cuba’s snel smeltende droom van een egalitaire samenleving.

havana 33 coppelia

De traditionele Cubaanse ijssalon Coppelia in Havana

Voor de pechvogels – 80% van de Cubanen die rondkomen van een karig overheidssalaris van ongeveer $30 per maand – is Coppelia de beste plek om ijs te krijgen in Havana, een uitgestrekte groene ruimte beschut door een modernistische koepel. Hier wordt het communistische ideaal van collectieve consumptie nog gepraktiseerd: sterk gesubsidieerde prijzen, lange wachtrijen, grote gemeenschappelijke tafels, en vandaag de dag een vleugje nostalgie naar een verduisterde utopische visie. Op een zonnige middag staan zowel Cubanen als buitenlandse toeristen in de rij voor een ijsje. De rij wordt zeer langzaam korter, zo langzaam, dat een groep middelbare studenten, nog gestoken in hun blauwe schooluniformen, koekjes van een straatverkoper koopt terwijl zij wachten. ‘Rijen maken deel uit van onze nationale cultuur’, grapt een student. Een paar oudere Spaanse bezoekers kijken hem ongelovig aan: ‘We wachten al bijna een uur,’ klaagt een van hen.

ijs-bronx-new-york-fidel-castro-02041959

Fidel Castro at een ijsje toen hij in april 1959 de dierentuin in de Bronx bezocht. Castro zei ooit tegen een Amerikaanse journaliste: ‘Voor de revolutie waren de Cubanen gek op Howard Johnson’s ijs. Wij maken nu 28 smaken, dat is meer dan Howard Johnson. Dit is onze manier om te bewijzen dat we alles beter kunnen doen dan de Amerikanen’.

Een oudere Cubaanse klant speelt de rol van reisbegeleider: ‘Dit is een eiland waar de autoriteiten een immens en extravagant ijspaviljoen hebben gebouwd. Hardwerkende Cubanen staan graag uren in de rij om een paar lepels diepvriesmelk te consumeren. Deze buitengewone plek  is bedacht door onze onverschrokken leider, die droomde van ijs dat in kwaliteit dat van de dodelijke vijand in het Noorden zou overtreffen. Een ijs Koude Oorlog! Welkom in Coppelia, de socialistische ijskathedraal van Noord- en Zuid-Amerika!’ Coppelia was het persoonlijke project van Fidel Castro en zijn partner Celia Sánchez, die het in 1966 met veel bombarie inwijdde, zeven jaar nadat hij de dictator Fulgencio Batista omverwierp. Sommigen zeggen dat de Commandante en Jefe zelf het recept bedacht met geuren van melk, room en suiker, maar ook vol calcium en andere voedingsstoffen. Het werd in het gehele eiland tegen gesubsidieerde prijzen verkocht. Maar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1990 moest de regering de hoeveelheid smaken – in de topjaren 50 smaken!– terugbrengen tot drie want de Sovjet-Unie weigerde verdere subsidies. ‘In de glorietijd van Coppelia was het ijs rijk en romig, niet zo broos en het smolt ook niet zo snel als het vandaag de dag doet,’ zegt Mario, een gepensioneerde met een inkomen van 12 dollar per maand die een tafel deelt met de studenten en het Spaanse echtpaar. ‘Het lijkt erop dat Fidel het oorspronkelijke recept mee in zijn graf heeft genomen,’ voegt hij er met zachte stem aan toe.

IJs op de zwarte markt
Het is een publiek geheim onder Cubanen dat door de overheid gemaakt ijs vaak wordt verdund tijdens het vervoer en de aflevering. Een pakket ijs kan op de zwarte markt worden verkocht voor 5 tot 10 dollar, ongeveer een derde van een maandsalaris. ‘De echte inkomsten van het werken bij Coppelia komen uit onze verdiensten op de zwarte markt. Onze officiële salarissen zijn lachwekkend,’ geeft een jonge ober toe. ‘Ik werk hier omdat ik wat kan verdienen met dingen die we van de staat stelen.’ Een van de Spaanse toeristen klaagt over de sojasmaak van zijn bananenijs en de gebrande kruimels lijken wel van tarwe. Maar, geeft hij toe, voor een bedrag gelijk aan 5 dollarcenten, is dit waarschijnlijk het goedkoopste ijs dat hij ooit kocht. Voor veel Cubanen, die geen flessenmelk meer via hun libreta of bonnenboekje hebben, is roomijs een manier om hun dagelijks portie melk binnen te krijgen.

coppelia-linea-dorada-nestle

Verpakt ijs van Nestlé in Cuba

Smaak van de middenklasse
De groeiende middenklasse kan zich af en toe storten op het verpakte ijs van Nestlé , dat lokaal wordt vervaardigd in vestigingen van het wereldwijd bekende merk. De multinational maakt al sinds 2003 roomijs in Cuba omdat Fidel Castro toen buitenlands kapitaal nodig had ter vervanging van de verlorengegane Sovjetsteun. Vijftien jaar later is het bedrijf in staat op grote schaal en met een slimme logistiek het hele eiland van verpakt en gestandaardiseerd roomijs te voorzien.

Bron
* Website Cuba Studygroup, Richard E. Feinberg en Claudia Padrón Cueto: To understand Cuba’s emerging class system, try the ice cream, 29 juli 2018

Video
* YouTube met een Engelstalige samenvatting  van dit artikel, 7 minuten.
* Fidel Castro had, volgens de site War is Boring, een bizarre obsessie voor melk en room. De dictator probeerde superkoeien te fokken en de CIA probeerde hem via een milkshake te vergiftigen. Volgens een vriend, de Colombiaanse schrijver Garcia Márquez, at Fidel soms 26 bolletjes ijs in een keer.

Frankrijk investeert 46 miljoen dollar in treinen Cuba

Frankrijk en Cuba werken samen in een ‘ambitieus project’ om de Cubaanse spoorwegen te verbeteren. Frankrijk zal 46,7 miljoen dollar investeren om het verwaarloosde spoorwegennet in Cuba te verbeteren. De Franse spoorwegmaatschappij SNCF en de Unie van Cubaanse Spoorwegen willen twee werkplaatsen voor locomotieven in Havana en Camagüey renoveren, wagons voor passagiers opknappen en de zogeheten Franse trein in ere herstellen. (zie kader)

trein-tren-frances

De Franse trein is een begrip in Cuba. Deze trein op het traject Havana – Santiago de Cuba, werd ruim 20 jaar geleden in Cuba geïntroduceerd. De Cubaanse spoorwegen waren door de crisis van de Speciale Periode ernstig verwaarloosd en verkeerden in crisis. De Franse trein – een gift – met brede gangen, veel ramen en gemakkelijke stoelen was populair maar na enkele jaren slecht onderhoud en technische problemen verdween de goede naam van de Franse trein. De gemiddelde snelheid van de trein is 50 kilomter. Nu zegt men op het station van Havana tegen een reiziger die een kaartje koopt: ‘sale cuando puede’ (hij rijdt als hij kan).

Het bericht werd bekend drie dagen voordat de Franse Minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Yves Le Drian in Cuba aankwam voor een officieel bezoek. Hij ontmoette daar o.a. zijn collega Bruno Rodríguez en Rodrigo Malmierca, Minister van Buitenlandse  Handel en Investeringen. Le Drian vertrok zondag weer; hij was de eerste hoge functionaris van Frankrijk die Cuba bezocht na het bezoek in 2015 van de toenmalige president Francois Hollande. Dit bezoek resulteerde in samenwerkingsverdragen op het gebied van financiën, toerisme, handel, landbouw en transport. In 2016 opende Frankrijk in Havana een kantoor van het ontwikkelingsfonds Francesa de Desarrollo. Dit fonds investeert ook € 25 miljoen in een ontwikkelingsproject voor de veeteeltsector in de provincie Camagüey.

Bronnen
* Persbureaus EFE en AFP, 28 juli 2018

Economische groei van 1,1% blijft voor Cubanen onopgemerkt

De timide economische groei van 1,1% in de eerste helft van dit jaar, zoals aangekondigd door de Cubaanse regeringsleider Miguel Diaz-Canel, zal in de keukens van de meeste Cubanen onopgemerkt blijven. Ook de koopkracht van de Cubanen zal er niet door verbeteren. Dat zeggen diverse economen die door de onafhankelijke website 14ymedio werden geraadpleegd.

cuentapropista-boniato-varadero.jpg

Kleine zelfstandige in Varadero

Cuba gaat gebukt onder de effecten van de crisis van zijn grootste bondgenoot, Venezuela. Het slaagt er niet in de afnemende toeristenstroom uit de VS te compenseren, de export te doen groeien en de effecten van voorbij tropische wervelstormen te bestrijden. Ook speelt de incompetentie van regeringsfunctionarissen een rol bij de algehele stagnering. De Cubaanse hoogleraar en econoom Elías Amor Bravo uit Valencia, Spanje zegt: ‘De feiten alarmeren me. Ik maak me grote zorgen omdat ik denk dat de Cubaanse economie snel uit de hand loopt. De economische groei van verschillende landen in Latijns-Amerika bedraagt meer dan 4%. Cuba ligt onder het gemiddelde. Het is het gebruikelijke verhaal, maar het geeft aan dat de motor van de economie is vastgelopen.’ Amor Bravo legt uit dat de lage economische groei het gevolg is van de terugval in het toerisme, waarmee bij de voorspellingen geen rekening is gehouden. In de eerste helft van dit jaar daalde het aantal toeristen dat naar Cuba reisde met 5%, in het geval van de Amerikanen was de daling 24% (ongeveer 266.000 mensen) ten opzichte van het voorgaande jaar. Het nieuwe beleid van president Donald Trump om toeristische bedrijven die eigendom zijn van het Cubaanse leger aan te pakken, heeft de economie van het land getroffen. De econoom constateert dat de buitenlandse investeringen laag blijven, zeker tegen de achtergrond van het gegeven dat het land 2,5 miljard dollar per jaar aan buitenlandse investeringen nodig heeft. Dan is er de slechte suikeroogst, met 1,1 miljoen ton de slechtste van de afgelopen eeuw, de schade door de orkaan Irma (13,5 miljard dollar) en de storm Alberto. Het handelstekort bedroeg 7,953 miljard dollar in 2016, het laatste jaar waarover statistieken beschikbaar zijn. ‘Het ongecontroleerde overheidstekort gaat jaar na jaar door en dat betekent een opeenstapeling van steeds groter wordende schulden’, voegt Amor toe, wat hij ‘het onvermogen noemt van overheidsambtenaren om de economie te leiden.’

gorbachovfidelcastro2 (2)

Met de komst van Gorbachov kwam er een einde aan de subsidie-stroom uit de Sovjet Unie.

Rusland
Cuba kreeg in 2014 aanzienlijke schuldverlichting met de kwijtschelding van 90 procent van de 35 miljard dollar, die men schuldig was aan de voormalige Sovjet-Unie, nu de Russische Federatie. In 2015 bereikten de Club van Parijs en Havana een akkoord om 8,5 miljard dollar van de 11,1 miljard dollar die het sinds 1986 aan schulden en rente had opgebouwd, kwijt te schelden. Mexico deed hetzelfde met 70% van de 487 miljoen dollar die het aan Cuba eiland had geleend en Japan vergat bijna een miljard van zijn oude schuld in 2014. ‘Het symptoom van ziekte is koorts, maar ziekte is wat de dokter moet bestuderen. Als je de koorts alleen bestrijdt, los je het probleem niet op. De ziekte in het geval van Cuba is gebrek aan evenwicht door een gebrek aan export en het totale gebrek aan controle van de uitgaven van de staat”, verzekert Amor Bravo.

Koopkracht
Meer stroomuitval, meer schaarste in deviezenwinkels en gerantsoeneerde markten zijn het gevolg van de huidige economische situatie op het eiland en hebben geleid tot aanscherping van de controlemaatregelen ten aanzien van de particuliere sector. Volgens econoom Carmelo Mesa-Lago is de koopkracht van de Cubanen nauwelijks 51% van die van 1989. De verslechtering was ook voelbaar in de farmaceutische sector als gevolg van liquiditeitsproblemen bij de betaling van de leveranciers van de grondstoffen van medicijnen. In een sector waar 85% van de bestanddelen van geneesmiddelen wordt geïmporteerd, betekende dat op de helft van 2018, dat 45 basisgeneesmiddelen ontbraken. Hetzelfde gebeurde met de levering van ijs, frisdranken en bier aan het netwerk van kleine ondernemers; de laatste maande zijn deze sterk gedaald. Moeilijkheden bij de aankoop van verpakkingen en grondstoffen in het buitenland hebben veel industrieën, zoals de bekende ijsfabrikant Copelia, ertoe gebracht hun productie te verminderen en sommige fabrieken tijdelijk te sluiten. ijs-jongentje-meisjeMesa-Lago concludeert in een recente studie dat de gemiddelde groei van de economie tussen 2016-2018 0,6% zal bedragen, een zeer laag cijfer in vergelijking met de andere landen in het gebied. Het Internationaal Monetair Fonds voorspelde dit jaar een groei van 1,6 procent voor Latijns-Amerika. Emilio Morales, directeur van de Havana Consulting Group, stelt het groeicijfer door de Cubaanse overheid ter discussie. ‘De groei van 1,1% van het Bruto Binnenlands Product is twijfelachtig wegens de slechte economische resultaten van dit semester. Op dit moment bevindt het land zich in een gespannen financiële situatie en heeft het een groot gebrek aan liquiditeit, waardoor de betalingen aan een belangrijke groep leveranciers van grondstoffen en producten zijn vertraagd”, zegt Morales.

REFINERIA DE PETROLEO

Hugo Chávez en Raúl Castro

Venezuela
Cuba slaagde erin zijn economie een impuls te geven nadat in Venezuela Hugo Chávez aan de macht kwam en waardoor de effecten van de plotselinge subsidiestop uit de Sovjet Unie enigszins werden verzacht. De ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst met Caracas aan het begin van de eeuw en het sturen van tienduizenden medische beroepsuitoefenaars die met gesubsidieerde olie naar Havana werden betaald, leverde de regering van Fidel Castro enige ademruimte op. De crisis in Venezuela heeft daar echter verandering in gebracht. Volgens de laatste officiële gepubliceerde cijfers, daalde de handel tussen de twee landen tot 2,2 miljard dollar in 2016, een historische dieptepunt sinds het begin van het chavisme. In 2012 was dat nog 8,5 miljard dollar. Venezuela, dat in de beste jaren van de Bolivariaanse revolutie dagelijks zo’n 120.000 vaten (zo’n 4 miljard dollar) olie naar Cuba stuurde, heeft de leveranties teruggebracht tot zo’n 55.000 vaten. Door de duizelingwekkende daling van de olieproductie in het land heeft het land op de internationale markten ruwe olie ingekocht, het vervolgens naar Cuba gestuurd voor een bedrag van ongeveer 1,2 miljard dollar.

Omar-Everleny

Omar Everleny

Onopgemerkt
Volgens econoom Omar Everleny Pérez ‘slaagt de regering er al enkele opeenvolgende jaren niet in de jaarlijkse doelen te bereiken’ (…) ‘Een economie moet tussen de 5 en 7% groeien om een goede start te kunnen maken en de Cubaanse economie staat al vier of vijf jaar op een niveau van 2%’, meldt Pérez de redactie van 14ymedio telefonisch. Pérez, die ooit het Centro de Estudios de la Economía Cubana van de Universiteit van Havana leidde, meent dat er sprake is van een vicieuze cirkel waardoor het onmogelijk wordt naar de weg van groei terug te keren. ‘Economische groei van 1% als die in Cuba stelt niets voor. Die komt niet bij de bevolking terecht en die voelt men niet,’ zegt hij.

Bron
* Mario J. Pentón, 14ymedio, 25 juli 2018

Link
* Miami Herald, 26 juli 2018: Cuba badly needs currency reform, but it won’t happen yet, economists say.

Cuba schrapt ‘communisme’ in wetsontwerp grondwet

In het wetsontwerp voor een nieuwe Cubaanse grondwet wordt niet langer gesproken over ‘communisme’. In de nieuwe tekst wordt alleen gesproken over ‘socialisme’ en wordt de doelstelling ‘vooruitgang in de richting van een communistische samenleving’ uit de huidige grondwet van 1976 geschrapt. Strikt formeel neemt het regime hiermee afscheid van het communisme. Ook wordt in het kader van de gecontroleerde liberalisering van het economisch model de erkenning van privé-eigendom in de nieuwe grondwet opgenomen. Zaterdag, zondag en maandag kwam het Cubaans parlement bijeen om nieuwe ontwerpteksten te bediscussiëren. Uiteindelijk werden alle teksten unaniem goedgekeurd. Later spreekt de Cubaanse bevolking zich uit via een volksraaadpleging.

diaz-canel-raul-castro.18072018

Miguel Díaz-Canel en Raúl Castro, president en voormalig president van Cuba, afgelopen woensdag in Havana. Op de voorgrond vice-voorzitter van de Ministerraad, Ramiro Valdés.

In de huidige Grondwet van 1976, gebaseerd naar beeld en gelijkenis van het voormalig socialistische blok, wordt in artikel 5 nog als doelstelling ‘de vooruitgang in de richting van een communistische samenleving’ vermeld. Met de huidige grondwetsherziening verdwijnt dat concept. Het is een verandering van grote historische betekenis, die de overheid presenteert als slechts een aanpassing van de taal aan de nieuwe fase van de revolutionaire continuïteit. ‘Het betekent niet dat we afstand doen van onze ideeën, maar eerder dat we in onze visie streven naar een socialistisch, soeverein, onafhankelijk, welvarend en duurzaam land,’ zegt de voorzitter van de Nationale Vergadering, Esteban Lazo, op vrijdag. Ideologisch zal Cuba zich dan losmaken van het communistisch gedachtengoed in de grondwet, maar anderzijds blijft de Cubaanse Communistische Partij het hoogste bestuursorgaan van het land. Volgens de partijkrant Granma bevestigt het ontwerp grondwet ‘het socialistische karakter van de revolutie en de leidende rol van de partij’ en de ‘onherroepelijkheid van het politieke en economische model’.

Homohuwelijk
Het ontwerp van de nieuwe Cubaanse grondwet opent de deur om het homohuwelijk op het eiland te legaliseren. Volgens Homero Acosta, secretaris van de Staatsraad, definieert artikel 68 het huwelijk als een verbond ‘tussen twee personen (…) en zegt niet van welk geslacht’. De huidige grondwet van 1976 erkent alleen een huwelijk tussen man en vrouw. De legalisatie van het homohuwelijk is een steeds dringender eis van de LGBTI-gemeenschap in Cuba. Mariela Castro, dochter van Raúl Castro en directeur van het Centro Nacional de Educación CENESEX, is daarvan de vaandeldrager. Evangelische groepen hebben de afgelopen dagen op het eiland gedemonstreerd tegen de mogelijke legalisatie van het homohuwelijk.

karl-marx-Fidel

Tijdperk Fidel Castro en Karl Marx is deel van de historie

Markt en kapitaal
In 2011 begon de Cubaanse regering met de actualisering van het economisch model en de afzwakking van de communistische leer. Tijdens het zesde partijcongres werden ook de Richtlijnen van de Economische en Sociale Politiek geformuleerd. In 313 hoofdstukken kreeg de wens van Raúl Castro vorm tot veranderingen die moesten leiden tot dynamisering van de zwakke Cubaanse economie door meer ruimte te bieden aan zelfstandig ondernemerschap en het land open te stellen voor buitenlandse investeringen. Dit Raulisme betekende een verschuiving naar meer pragmatisme ten opzichte van de lijn die Fidel Castro decennialang had opgelegd met een grote terughoudendheid tot de de markt en het vastklampen aan marxistisch-leninistische concepten tot hij zich in 2006 wegens ziekte terugtrok.

Continuiteit
Cuba gaat het post-Castrotijdperk in onder het motto ‘continuïteit’, geleid door president Miguel Díaz-Canel (58 jaar), geboren na de revolutie van 1959 aan wie Raúl Castro (87) in april zijn functie als voorzitter van de Staatsraad overdroeg na hem jarenlang als trouwe opvolger op deze rol te hebben voorbereid. Díaz-Canel stelde een Raad van Ministers samen met veel getrouwen van zijn voorganger. De Nationale Assemblee keurde dit nieuwe kabinet zaterdag jl. goed; 20 van de 34 ministers vervulden deze functie ook al onder Raúl Castro. Deze blijft tot 2021 secretaris-generaal van de Cubaanse Communistische Partij, de hoogste autoriteit op het eiland.

minister-alejandro-gil-fernandez-juli2018

Minister Alejandro Gil

Nieuwe ministers
De belangrijkste nieuwe ontwikkeling rond het kabinet is de benoeming van een andere minister van Financiën, Alejandro Gil, die tot nu toe viceminister was. Sinds Raúl Castro in 2008 het roer overnam, is deze begonnen met een sobere aanpassing van het socialistisch systeem aan de markt en het aantrekken van buitenlandse investeringen. Díaz-Canel zal deze tendensen moeten versnellen en proberen een einde te maken aan de eeuwigdurende tekorten en groeipercentages die bijna nihil zijn. Gil wordt verantwoordelijk voor de gecompliceerde cocktail van enerzijds staatsbemoeiing en anderzijds economische liberalisering. Gil behoort tot de nieuwe generatie van Cubaanse bureaucraten en vervangt Ricardo Cabrisas (81), die een van de vier vicevoorzitters van de Raad van Ministers wordt. Ramiro Valdés (86) is een andere vicevoorzitter die ook tot de historische leiders behoort. Díaz-Canel stond bekend als een technocraat met een open-mind. Sinds twee jaar is zijn benadering rigoureus en conservatief en benadrukt hij dat zijn doelstelling niets anders is dan ‘continuïteit’, vandaag de dag het toverwoord voor de status quo in Cuba.

grondwet-2018-unaniem-aangenomen-22072018

De voorstellen tot wijziging van de grondwet werden unaniem aangenomen.

Unaniem
In zijn team zullen zwaargewichten zoals de bondskanselier en meesterbrein van de betrekkingen met de Verenigde Staten, Bruno Rodríguez (60), Leopoldo Cintra (77), afkomstig uit de inner circle van Raúl Castro en Minister van de Strijdkrachten, viceadmiraal Julio César Gandarilla (75) verantwoordelijk voor het machtige Ministerie van Binnenlandse Zaken, aan zijn zijde staan. Handel en Buitenlandse Investeringen en Toerisme, twee portefeuilles die van bijzonder belang zijn omdat Cuba dringend kapitaal moet aantrekken, blijven in handen van Rodrigo Malmierca en Manuel Marrero. De gemiddelde leeftijd van dit kabinet is 60 jaar. Het bestaat uit 26 mannen en acht vrouwen.

Bron
* El Pais, 21 juli 2018

Linken

* Persbureau Reuters, 21 juli 2018: Cuba Aims to Build Socialism, Not Communism, in Draft Constitution
* Carmen Sesin, NBC Nieuws, 23 juli 2018: With significant constitutional changes, Cuba’s leaders aim for their system’s survival
* Website 14ymedio:
 Reform the Essence of the Constitution, Not the Letter. Boris González, lid van de oppositiegroep MUAD, bekritiseert het gebrek aan een publiek debat in Cuba over de hervorming van de grondwet. Het gaat er, aldus González, niet om de letter van de wet te wijzigen maar vooral de essentie van de grondwet te veranderen.

Honderden Cubanen trekken naar Guyana

Frank Alvarez brengt zijn dagen in Georgetown (Guyana) door met het spreken van Spaans met de vele honderden Cubanen, die wekelijks Guyana bezoeken. Dit Engelssprekende land in Zuid-Amerika heeft al langer te maken met bezoekers uit Cuba. Cubanen hebben voor Guyana geen visum nodig en kunnen in Guyana goedkope T-shirts, schoenen en andere producten uit Azië kopen, die ze naar het eiland mee terugnemen om daar te verkopen. Sinds juni is het bezoekende publiek uit Cuba veranderd. Toen maakten de VS bekend dat een Amerikaans immigratievisum voor Cubanen, enkel kan worden aangevraagd bij de ambassade in Guyana.

guyana-vliegveld

De Cubanen keren terug naar het eiland vanuit de hoofdstad van Guyana met goederen die ze in Georgetown hebben gekocht. Nikes kosten er €4 en elegante slippers €2.

‘Ik denk dat er veel meer Cubanen naar Guyana komen en het aantal vluchten zal toenemen,’ zegt Frank Alvarez, afkomstig uit Santiago de Cuba. Hij kwam ook naar de voormalige Britse kolonie om goederen en kleding in te kopen, maar bleef hangen om als tolk de koopgrage Cubanen te helpen. Hij verdient €70 tot €100 dollar per week voor de dienstverlening aan zijn landgenoten. In de afgelopen twee jaar is Guyana uitgegroeid tot een belangrijke bestemming voor Cubaanse inkopers, samen met Panama en de vrijhandelszone daar en Miami, met de vele Cubaanse-Amerikanen en het grote aanbod aan artikelen. Ambtenaren schatten dat de afgelopen maanden wekelijks 600 tot 700 Cubanen zijn komen winkelen in Guyana. Een deel van hen bezocht daarvoor Ecuador, maar dat land scherpte de visumeisen voor Cubanen in 2015 aan. Bovendien kwam de luchtvaartmaatschappij EasySky uit Honduras eind 2016 met aantrekkelijke tickets voor de vlucht van Havana naar Georgetown. Nu zijn er dagelijks vluchten vanuit Cuba van luchtvaartmaatschappijen als Copa, Caribe en Aruba. De meeste Cubanen blijven vier tot zes dagen en besteden tussen de $2.000 en $3.000 per bezoek, inclusief winkelen, onderdak, voedsel en andere benodigdheden. De lokale ambtenaren schatten dat de bezoekende Cubanen jaarlijks minstens $85 miljoen aan de economie van Guyana bijdragen, een aanzienlijk bedrag voor een natie met een overheidsbegroting van $1,3 miljard dit jaar.

guyana-cuba-mercado-gids

Tips voor Cubanen die naar Guyana gaan.

Immigrantenvisa
In feite zijn Cubanen op dit moment de belangrijkste groep bezoekers aan dit land, dat niet groter is dan de staat Idaho in de VS. De Verenigde Staten verstrekten maandelijks meer dan 800 immigrantenvisa aan Cubanen. Dat was voordat de regering van Trump het consulaire personeel op de Amerikaanse ambassade in Havana had ingekrompen, onder verwijzing naar vermeende ‘aanvallen’ op de gezondheid van Amerikaanse diplomaten daar en het onvermogen van Cuba om Amerikaans personeel te beschermen tegen mysterieuze incidenten die gehoorverlies, duizeligheid en hersenschuddingachtige symptomen veroorzaakten.

guyana-kleding-verkoop
Markt in Guyana

Van Bogota naar Guyana
De Amerikaanse autoriteiten verplaatsten aanvankelijk de visumverwerking naar de ambassade van de VS in Bogota, Colombia, na de terugtrekking van het grootste deel van hun personeel uit Havana. Maar de Cubanen kregen daar te maken met obstakels omdat ze een Colombiaans visum nodig hadden. Voor Cubanen die een visum willen voor de Verenigde Staten, is de reis naar Guyana noch snel, noch goedkoop. Een vlucht van Havana naar Georgetown duurt bijna vier uur, maar de meeste luchtvaartmaatschappijen maken een tussenlanding, waardoor de reis langer duurt. Retourvluchten kosten gemiddeld tussen de $800 en $1.200, hoewel sommige Cubanen koopjes onder de $700 vinden. De visumaanvragers moeten ook een medisch onderzoek in Guyana ondergaan, dat ongeveer $90 per volwassene kost, zeggen medewerkers van de VS-ambassade in Guyana. Cubanen die in Guyana een visumaanvraag doen hebben ongeveer 2 weken nodig voor de procedures waaronder een afspraak op de ambassade. Kosten van overnachting variëren, maar een groep Cubanen biedt woonruimte aan voor 70 dollar per dag. Daar komen nog onkosten bij zoals die voor vervoer, bezoeken aan de Amerikaanse ambassade en de rit van 45 minuten van het vliegveld naar het centrum van de stad. Een reis kan zo gemakkelijk 2.000 tot 3.000 dollar kosten. Voor Guyana is sprake van een onverwachte inkomstenbron van tientallen miljoenen dollars groot. Er zijn ook obstakels. Zo is er een tekort aan vluchten naar Guyana. Cubanen die al een afspraak hadden gemaakt met de ambassade, konden weken lang geen vlucht boeken.

guyana-cheddi-jagan-fidel-castro-1975
Fidel Castro in gesprek met Cheddi Jagan (wit overhemd) in 1975

 

Guyana – VS
De Minister van Buitenlandse Zaken van Guyana, benadrukt dat het besluit van de VS tot visumverstrekking aan Cubanen ‘een besluit van de Amerikanen’ is. Hij wijst erop dat de relaties tussen Cuba en Guyana ‘altijd vriendschappelijk’ zijn geweest. Sinds Guyana in 1966 onafhankelijk werd van Engeland, levert Cuba medisch personeel aan Guyana en trainde er artsen. Maar de band tussen Guyanezen en de VS is ook intensief. Amerikaans ambassadeur Perry Holloway wijst op de grote aantallen Guyanezen die in de jaren zeventig/tachtig naar de VS vertrokken ten tijde van de socialistische president Chedi Jaggan. Er wonen nu meer Guyanezen en hun nakomelingen in New York, Florida en elders in de VS, dan in Guyana zelf. Rond de 800.000 schat ambassadeur Holloway. Guyanezen in de VS, Canada en andere landen sturen jaarlijk honderden miljoenen aan dollars naar hun geboorteland, een kwart van de economie in Guyana.

Bron
* El Nuevo Herald, Doreen Hemlock, 28 juni 2018