Gesjoemel met gewicht bevroren kip (deel 1)

Vijf uur lang stond hij in de rij, maar kwam toch opgewekt weer thuis met een doos bevroren kippendijen, gekocht in het winkelcentrum Plaza Carlos III in Havana. Toen hij de doos opende, bleken er 6 stukken kip te ontbreken. De gaten waren opgevuld met stukken ijs. Zo bleef het gewicht op de verpakking hetzelfde

kip-aanbieding

Speciale aanbieding: dozen kip met 6% korting

Het gewicht van een product vervalsen is een gangbare praktijk, vooral bij winkels die de convertibele peso of CUC gebruiken. De commercialisering van de groothandel heeft dit verergerd. Voedsel wordt dan makkelijk vervangen dooor ijs, karton of plastic tot ergernis van de bedrogen klanten die teveel betalen. Deze maandag protesteerden minstens vier klanten tegen de diefstal van stukken kip, hoewel de dozen die de slagerij op de benedenverdieping van Plaza de Carlos III verkoopt, zijn dichtgeplakt. Het advies luidt: het pakket te wegen ‘voor men de zaak verlaat’, maar dat voorkomt geen fraude. ‘Het heeft geen zin om het gewicht te controleren omdat de stukken ijs er dan al in zijn gestopt en het gewicht op de doos hetzelfde is als op de weegschaal,’ klaagt Omara, een 47-jarige inwoner van Havana, die beweert minstens acht kippendijen te missen uit een doos die ze hier kocht. ‘Het gebeurt niet alleen hier, het gebeurt overal”, verzekert ze. ‘Ze vervalsen schoonmaakmiddelen door deze met water aan te lengen. Er zullen nog detectiepoortjes nodig zijn om te kunnen zien of er kip wordt gemist’, zegt Omara die vertelt dat dergelijke vervalsingen ook voorkomen bij producten die gekocht worden via internet bij Cubaanse emigranten. De afnemende economische steun van Venezuela heeft de tekorten vergroot en sommige voedingsmiddelen zijn uit de winkelschappen verdwenen of ontbreken vaak.

Personeel
‘Op de dozen staat het gewicht van de dozen met kip. Wij hebben geen tijd om de inhoud te veranderen want zodra de kip per vrachtwagen wordt aangevoerd is het voedsel al verkocht. De kip wordt nooit opgeslagen, maar direct verkocht omdat er zoveel vraag naar is’, zegt een medewerker van het winkelcentrum die vraagt anoniem te blijven. ‘Als de klant inhoud mist, dan is de kip niet hier in het winkelcentrum achterovergedrukt’. Hij geeft de schuld aan de distributiemagazijnen en mogelijk de diefstal in de haven. ‘Iedereen geeft ons de schuld, maar het probleem raakt ook ons want wij moeten naar de klachten en de beschuldigingen luisteren’, legt hij uit.

Bron
* Marcelo Hernández, website 14ymedio, 2 oktober 2018

Advertenties

Vanavond VRT Eén: Last Days in Havana

De Vlaamse documentairemaakster Lieve Blancquaert maakte voor de VRT een serie over oud worden. De aflevering van vanavond gaat over ouderen in Havana, Cuba.

ouderen-havana-lieve-blanquart

Midden: Lieve Blanquaert

Cuba telt het hoogste aantal 60-plussers van heel Latijns-Amerika en de cijfers blijven stijgen. De bejaarden op dit socialistische eiland groeiden op onder het regime van Fidel Castro. Lieve wil weten welke erfenis hij heeft achtergelaten en wat het betekent om vandaag in Cuba oud te worden en te sterven.

VRT Eén, 2 oktober, 20.35 uur

Cuba importeert suiker uit Frankrijk voor eigen bevolking

De suiker die in september op basis van de rantsoenering via de libreta aan Cubanen is verkocht, komt uit het verre Frankrijk. De tegenvallende resultaten van de suikeroogst dwongen de Cubaanse overheid suiker te importeren, een product dat tot een paar jaar geleden het symbool van het land was.

suiker-frankrijk
In onberispelijke witte zakken wordt de suiker aan de staatswinkels of bodega’s geleverd en zorgt daar vanwege de kwaliteit voor tevredenheid onder de klanten. ‘Het is prima suiker, het is niet vochtig en er zit geen vuil tussen’, zegt Norberto, een winkelier in de wijk La Timba, vlakbij het Plein van de Revolutie. ‘ We hebben suiker uit Brazilië gehad, maar dit is de eerste keer dat het uit Frankrijk komt,” voegt hij er aan toe. Informatie van een medewerker van het suikerstaatsbedrijf Grupo Empresarial Azucarero (Azcuba) die liever anoniem wil blijven, bevestigt dit. ‘We moesten Franse suiker kopen omdat het grootste deel van de nationale oogst bestemd is voor internationale opkopers,’ zegt hij.

Hoge binnenlandse consumptie
Cuba heeft een hoge consumptie van suiker en er is ongeveer 700.000 ton per jaar nodig om te voldoen aan de vraag van de gerantsoeneerde markt, de lokale industrieën en de sector van kleine zelfstandigen. Het eiland heeft een handelsovereenkomst met China om elk jaar 400.000 ton te verkopen, maar dit jaar dekte de productie niet de binnenlandse consumptie en export. In 2017-2018 produceerde het eiland iets meer dan 1 miljoen ton ruwe suiker, veel minder dan de 1,6 miljoen ton die de autoriteiten hadden gepland. ‘Het is niet gelukt de geplande hoeveelheid suiker ook te realiseren,’ aldus de voorzitter van Azcuba, Julio García.

Vlaggenschip
De Cubaanse suikerindustrie was decennialang het vlaggenschip van de economie op het eiland en ging voorop in de export. In 1991 werd 8 miljoen ton geproduceerd, vlak voor de ineenstorting van de Sovjet-Unie waardoor de Cubaanse economie bezweek  en bijzondere schade in deze sector werd aangericht. Op dit moment blijven de opbrengsten uit de suikerproductie ver achter bij die uit het toerisme, de dollarovermakingen van Cubaanse emigranten en de verkoop van diensten op het gebied van de gezondheidszorg aan het buitenland. De suiker, ooit de oude motor van de economie van het eiland, speelt geen leidende rol meer.

fidel-zafra-suikerriet

Fidel Castro kapt suiker

In 2002 begon, onder leiding van Fidel Castro het proces van ontmanteling van tientallen suikercentrales, met als argument dat de daling van de prijs van het product op de internationale markt de industrie onhoudbaar maakte. In 2011 werd het Ministerie van Suiker opgeheven en werden de functies ervan overgenomen door Azcuba. Vijftien jaar later blijft 64% van de ingenios gesloten, zijn de werknemers elders aan de slag en worden veel suikerrietvelden gebruikt voor andere gewassen. Bij de recente oogst werken slechts 54 suikercentrales en moest het oogsten eerder dan verwacht worden stilgezet vanwege de hevige regens in het voorjaar, waardoor het moeilijker werd riet te kappen en de kwaliteit van het product snel achteruitging.

Bron
* Marcelo Hernández, website 14ymedio, 23 september 2018

Het schandaal van de 15.000 appels

Cuba is in de ban van het schandaal van de 15.000 appels. Aanleiding was de gecoördineerde aankoop in de supermarkt van La Puntilla in de wijk Miramar in Havana, door een groep van een tiental jongeren van 150 dozen appels in enkele minuten voor een bedrag van 6.750 dollar. Het gaat om georganiseerde hamsterpraktijken, bedoeld om appels en andere consumptieartikelen elders tegen een hogere prijs te verkopen. De zaak leidde tot scherpe discussies en veroordelingen van deze wanpraktijken.

appels-schandaal-la-puntillaGeconfronteerd met Cuba’s chronische tekort aan consumptie-artikelen, deels een gevolg van het inefficiënte overheidsbeleid, proberen de autoriteiten nu het ‘hamsteren’ in te dammen. Het kopen van grote hoeveelheden goederen voor doorverkoop tegen een hogere prijs is zeer gebruikelijk, maar de controverse met de 15.000 appels groeide uit tot een publiekelijk schandaal. De supermarkt La Puntilla kreeg op 31 augustus een grote partij appels aangeboden. De appels, schaars in deze tijd van het jaar, werden geleverd in doosjes met 100 appels. De instructie luidde: één doos per persoon. Toen de appels in de verkoop gingen, doken een tiental jongeren op die de 150 dozen met 15.000 appels voor 6.750 dollar kochten en er vandoor gingen, tot ongenoegen van de rest van de klanten.

Mafia
De regimevriendelijke journalist Iroël Sánchez was getuige van deze massale aankoop die hij later op zijn weblog onder de titel De Overval van Puntilla aan de kaak stelde. De staatswebsite Cubadebate nam het artikel over en dat leidde tot woede onder de bevolking en de bemoeienis van de autoriteiten. De site spreekt over een bijna militair uitgevoerde operatie. Sánchez wees erop dat de partij uiteindelijk naar één klant ging. Hij bevestigde dat deze kleine maffiose groepjes hetzelfde doen met luiers, kipfilet, kaas en andere schaarse producten. Vervolgens worden deze producten via de eigen distributienetwerken op de zwarte markt verkocht tegen hogere prijzen dan op de markten van de staat. Cuba importeert bijna al het voedsel dat het consumeert. Volgens de officiële website Cubadebate staan appels ook op die lijst. Veel van de producten uit de eigen landbouw zijn seizoensgebonden en men kan niet voldoen aan de vraag van de 11 miljoen inwoners.

appels-wagen-cimex

Cimexwagen betrokken bij het appelschandaal

Ontslagen
De medeplichtigheid van functionarissen van de supermarkten en betrokken ambtenaren in de bezorgketen is daarbij onmisbaar. Zij verdienen schamele overheidssalarissen van ongeveer $30 per maand en doen graag een oogje dicht in ruil voor een extraatje om informatie door te brieven of zelfs goederen aan speculanten over te dragen en hen te helpen bij het vervoer. Het artikel van Sánchez op de staatswebsite Cubadebate leidde tot een maatschappelijk debat waar CIMEX, de ondernemersgroep van de Cubaanse staat, die de distributie monopoliseert van veel goederen en voedsel, niet ongeschonden uitkomt. Uit fotomateriaal blijkt dat voertuigen van CIMEX betrokken waren bij de transactie met de appels. CIMEX heeft ondertussen het ontslag van 8 functionarissen aangekondigd. Een supermarktmanager van La Puntilla vertelde persbureau EFE, op voorwaarde van anonimiteit, dat de affaire ‘minder lelijk is als ze zeggen’. Hij ontkent betrokken te zijn bij de hamsteractiviteiten. ‘Iedere man nam het maximum aan appels mee dat was toegestaan’ en hij vertelt dat hij en zijn ondergeschikten werden onderworpen aan een streng onderzoek door de autoriteiten en vrezen hun baan te verliezen.

Bron
* Diverse persbureaus, 19 september 2018

Linken
* De publikatie van Iroël op zijn weblog La Pupila Insomne, 8 september 2018
* De publicatie van hetzelfde artikel op de staatswebsite Cubadebate leverde ruim 650 reacties op, 9 september 2018

Cuba-beleid van Trump schaadt ook Amerikaanse economie

Cruiseschepen en vliegtuigen uit de VS blijven toekomen in Cuba. Maar het aantal Amerikaanse reizigers is fors gedaald sinds Donald Trump zijn intrek nam in het Witte Huis. De relaties tussen beide landen zijn tot een minimum herleid. Met zijn nieuwe beleid ten aanzien van Cuba verstoorde Trump de dooi die tussen beide landen was ingezet. Maar zijn belofte van juni 2017 dat hij alle bilaterale overeenkomsten van zijn voorganger Barack Obama met de regering van Raúl Castro zou annuleren, werd niet volledig uitgevoerd. Een aantal officiële kanalen blijft open. Zo is de bilaterale commissie waarin vertegenwoordigers van beide landen de thema’s opvolgen waarrond ze samenwerken, nog steeds actief. Ze hield haar zevende bijeenkomst op 14 juni. Ook de vergaderingen over onder meer cyberveiligheid, drugshandel, terrorisme en migratie blijven plaatsvinden.

bandera-cuba-vs-vuistenMaar Washington heeft zijn diplomatiek personeel in Havana wel aanzienlijk verminderd, met enkele mysterieuze gezondheidsincidenten als argument. Het gaf zijn burgers ook een negatief reisadvies, zette 17 Cubaanse diplomaten in Washington het land uit, en verhardde het economische en handelsembargo. ‘Een van de belangrijkste ideeën van Trump, America First, begint te botsen met de Cuba-kwestie’, zegt econoom Luis René Fernández Tabío, Amerika-kenner aan de Universiteit van Havana. Trump ‘wil Amerika opnieuw groot maken, voorrang geven, banen creëren, maar door zijn eigen beleid heeft hij de Cubaanse optie hiervoor gesloten: Cuba kan belangrijke voordelen opleveren voor de bedrijfswereld in zijn land.’

6 miljard dollar
Volgens Fernández heeft Cuba geopolitiek en economisch gezien ‘een strategische positie en een belangrijke markt.’ Twee tot vier jaar na de eventuele opheffing van de blokkade zou de handel tussen beide landen al goed kunnen zijn voor 3 tot 6 miljard dollar. Zeker staten die dicht bij het eiland liggen, zoals Florida of Texas, zouden hiervan profiteren, maar ook andere staten met economische sectoren die complementair zijn met Cuba, kunnen er hun voordeel mee doen.

kip-filet-rijst

Kipfilet is vaak afkomstig uit de VS

Import van landbouwproducten
Jorge Domínguez, Cuba-expert van het David Rockefeller Center for Latin American Studies (DRCLAS) van de Amerikaanse Harvard-universiteit, schreef in een artikel in het Cubaanse tijdschrift Temas, dat Cuba van 2002 tot 2015 voor 5,3 miljard dollar aan landbouwproducten importeerde uit de VS. Deze aankopen werden vooraf betaald, in contanten, en bovendien ging het om eenrichtingsverkeer aangezien Cuba door het embargo niet naar zijn noordelijke buur kan exporteren. ‘In normale handelsrelaties is zoiets onaanvaardbaar en onvoorstelbaar’, zegt Fernandez.

Kredietverbod
Toch is het voor Cuba nog altijd voordeliger bepaalde producten in de VS te kopen, omdat de Amerikaanse landbouw zwaar wordt gesubsidieerd. Niettemin bedroeg de Amerikaanse import in 2017 slechts 250 miljoen dollar. Een rapport dat eind vorig jaar werd gepubliceerd door het tijdschrift Cuba Trade en de US Agriculture Coalition for Cuba, laat zien dat het kredietverbod een van de belangrijkste redenen is waarom landbouwproducten uit de Verenigde Staten slechts een klein percentage vertegenwoordigen van de invoer in Cuba.

blokkade-genocidio

Langs de weg in Cuba. ‘De blokkade is de grootste genocide van de historie’.

Opheffing van het embargo
Het verklaart waarom de Amerikaanse Senaat op 28 juni een wijziging van de landbouwwet goedkeurde waardoor een uitbreiding van de promotieprogramma’s mogelijk wordt om de toegang voor Amerikaanse landbouwproducten tot de Cubaanse markt te vergroten. Volgens Fernández is een meerderheid van de Senaat bereid om nog meer voorstellen goed te keuren die in de richting gaan van de opheffing van bepaalde beperkingen van het economische en handelsembargo dat van kracht is sinds 1960 en versterkt is onder de huidige Amerikaanse regering. Vanwaar die koerswijziging? ‘Door wat er in Cuba gebeurt’, zegt Fernández, ‘door de dynamiek van de buitenlandse investeringen hier, door de voortgang van projecten zoals de Speciale Ontwikkelingszone Mariel, door de bezoeken van bedrijven die geïnteresseerd zijn in handel met Cuba.’

Amerikaanse ondernemers uitgesloten
Naarmate de houding van het Congres of van Trump zelf verandert, zal Washington zich realiseren dat Cuba geen probleem vormt voor de Amerikaanse belangen, maar net grote mogelijkheden biedt om zaken te doen, ook al lijkt dat op het eerste gezicht niet zo. ‘Het zijn net de Amerikaanse ondernemers die uitgesloten zijn van alle soorten voordelen, enkele uitzonderingen daargelaten.’ De Amerikaanse ondernemers weten dat Cuba een groeiende markt is. Ze willen hier zijn wanneer de beperkingen voor Amerikanen om Cuba te bezoeken als toerist of om andere redenen worden opgeheven, zegt Fernández.

cruiseschip-oldtimers

Amerikaanse toeristen bezoeken Havana per cruise.

Minder toeristen
Voor Amerikanen is het sinds 1961 verboden naar Cuba te reizen, maar het herstel van de diplomatieke relaties in 2015 leidde tot een aanzienlijke toename van het Amerikaanse toerisme naar Cuba. De nieuwe verkoeling onder Trump heeft die trend afgezwakt. Tijdens de eerste helft van dit jaar arriveerden 82.269 Amerikaanse reizigers minder dan in dezelfde periode vorig jaar (348.713), stelt het adviesbureau The Havana Consulting Group (THCG).

Bron

* Persbureau IPS, Patricia Grogg, 6 augustus 2018

Koop ijs en leer de ongelijkheid kennen (deel 2)

De nieuwe rijken in Cuba kopen hun ijs niet langer bij Coppelia, maar in exclusievere zaken of ze kopen voor 1 tot 2 dollar verpakt ijs van Nestlé. Deze onderneming is bevoorrecht en werkt via een joint venture met een Cubaans staatsbedrijf (Coralsa) samen. Geen enkele andere grote multinational heeft lokale rechten voor de productie van consumptie-ijs verkregen. De enige potentiële internationale concurrent is Unilever, eigenaar van ijsmerken als Ben en Jerry’s. Voorlopig beperkt de verkoop van dit ijs in Cuba zich echter tot de verkoop aan individuele personen en huisgezinnen.

coppelia-interieur-havana

Coppelia in Havana

Nestlé is nu al het belangrijkste voedselmerk op de Cubaanse markt en het bedrijf omzeilt Cuba’s strenge beperkingen op bedrijfsreclame en toont zijn logo op koelwagens en op koelinstallaties in speciaalzaken. Nestlé wil op langere termijn haar merkproducten doen landen onder de groeiende middenklasse van Cuba. De omvang van deze klasse is moeilijk te bepalen, gezien het gebrek aan marktstudies. Men gokt op ongeveer 20% van de bevolking, samengesteld uit Cubanen met maandelijkse inkomsten van meer dan 100 dollar (met inbegrip van dollaroverdrachten uit het buitenland). Met prijzen van 1 tot 2 dollar voor een beker ijs is die onbereikbaar voor de gemiddelde werknemer in dienst van de staat. Dat ijs zal nooit de onderste sporten op de Cubaanse sociale ladder bereiken. Twee jonge militairen die nieuwsgierig de inhoud van een pas geplaatste koelinstallatie van Nestlé bekijken in een zaak op het platteland, reageren verrast als wij hen een beker aanbieden. Ze accepteren die graag en duiken snel onder in de zoete en koude traktatie.

nestlevrieskistincuba.jpg300x225Nestlé
Net als iedereen in Cuba wordt Nestlé gehinderd door tekorten aan ingrediënten. Maar dankzij de moderne productiefaciliteiten en de grote vloot koelwagens is de kwaliteit van Nestlé-ijs groter dan die van Coppelia. Toch zijn er tekenen dat de smaak van Nestlé al niet voldoet aan de normen van sommige Cubanen. Een econoom klaagde over de chemische bijsmaak. Hij is in dienst van de staat, maar heeft extra inkomsten van familie in het buitenland of rijke lokale verwanten, die hem toegang geven tot het wereldwijde merk. Nestlé lijkt deze klanten met hogere inkomens graag te willen behagen. Het introduceerde al een nieuwe dubbele smaak – aardbei en intense chocolade – als onderdeel van de premium Línea Dorada of Gouden Lijn. Als het wil blijven leveren aan dat groeiende middenklassensegment van de Cubaanse consumentenpiramide, zal het in de toekomst wellicht nog spannender en exclusievere producten moeten lanceren.

Nieuwe rijken
Er is al een kleine, maar levendige markt voor top-ijs. Het is een neveneffect van de economische maatregelen die toenmalig president Raúl Castro in 2010 lanceerde om de Cubaanse economie een boost te geven en de overheidsinkomsten te verhogen. Men stond ondermeer de exploitatie van particuliere kleinschalige bedrijven zoals restaurants, cafetaria’s en ijssalons toe. De succesvollere ondernemers sloten zich aan bij de exclusieve rangen van de ‘nieuwe rijken’, zoals de Cubanen ze noemen. Het homogene sociale systeem waar het onderscheid tussen managers en werknemers altijd klein was, is er door opgeschud. De top (1% van het eiland) bestaat uit een samenraapsel van eigenaren van winstgevende particuliere bedrijven, hooggeplaatste staatsambtenaren, slimme marketeers op de zwarte markt, Cubanen die terugkeren van goedbetaalde overzeese opdrachten en degenen die het geluk hebben om genereuze familieleden in de diaspora te hebben. Deze klasse van goed boerende Cubanen kan het zich veroorloven om het equivalent van 1 tot 2 dollar – of 20 tot 40 keer een Coppelia-ijs – te betalen voor een beker ijs in ijssalons als Gelato en Amore, twee particuliere ijssalons in Italiaanse stijl.

coppelia-havana-prijslijst

De prijskaart van ijssalon Amore

IJssalons
De regenboog van smaken in de gekoelde vitrines van deze ijssalons zijn revolutionair voor Cubanen die zijn opgegroeid met de Coppelia-ervaring. Nu krijgen ze te maken met saloneigenaren en hun kapitalistische aanpak. Amore opent vroeg voor een stevig ontbijt en sluit laat om mensen die van hun werk komen ook iets te bieden. En men biedt speciale smaken, waaronder mojitos doordrenkt met lokale rum. ‘De staat zou ons niet als directe concurrentie moeten zien, aangezien onze prijzen zo veel hoger zijn,’ laat Amore mede-eigenaar Pablo Fernández weten. ‘Ieder van ons richt zich op verschillende consumentenmarkten, gesegmenteerd naar inkomensniveaus,’ zegt de voormalige advocaat in dienst van de overheid. Zijn modieuze locatie in Vedado ligt op slechts een paar blokken van Coppelia, maar oogt geheel anders. Hier geen wachttijd in de hete zon. Amore, dat opereert vanuit een gerenoveerd herenhuis, is voorzien van airconditioning. De vermogende klanten dragen spijkerbroeken en gloednieuwe sneakers van Europese makelij en kunnen elke tafel kiezen die ze leuk vinden.

ijs-verkooppunt-rij-jaren-negentig

IJsverkooppunt in de jaren negentig

Grip van de overheid
Maar zie het succes van de ijssalons niet als een overwinning van het kapitalisme. Ondanks hun mooie decoraties en duizelingwekkende verscheidenheid, zijn ze nog steeds stevig ingebed in de planeconomie van de Cubaanse staat. Yanetsi Azahares, eigenaar van ijssalon Gelato, zorgde voor het nodige kapitaal en verzorgde cursussen ijsmaken in Italië. Vervolgens werd haar winkel in de exclusieve buurt Miramar gevestigd. Maar zij moet nog steeds melk en andere ingrediënten inkopen op de particuliere markten tegen hoge prijzen. En als zij en haar Italiaanse man terugkomen van een buitenlandse reis, zitten hun koffers vol met de noodzakelijke ingrediënten voor de ijsproductie. Kleine ondernemers als zij hebben geen toegang tot de groothandel. Die is nog steeds gereserveerd voor de groothandel in handen van de staat. ‘Misschien vanwege dit soort tegenvallers, zijn er ook maar weinig goede particuliere ijszaken ondanks de groeiende vraag onder de Cubanen die gek zijn op ijs,’ zegt zij. Zij en andere ondernemers zijn overgeleverd aan de genade van de overheid. Vorige zomer schortte deze de uitgifte van nieuwe vergunningen voor particuliere eetgelegenheden op; er werd gezegd dat tegen het einde van het jaar weer vergunningen zouden worden verstrekt, maar dat is tot nu toe niet gebeurd. Hoewel het ontwerp van de nieuwe grondwet van het eiland privé-eigendom erkent, heeft de regering afzonderlijk een nieuwe reeks voorschriften gepubliceerd die bedoeld zijn om particuliere ondernemers te weerhouden van ‘het accumuleren van rijkdom.’

havana 34 coppelia

Winkels van Gelato in Havana serveren een verscheidenheid aan smaken.

Verfijnd
Toch zal de greep van de regering op de economie de Cubanen met veel geld er niet van weerhouden producten aan te schaffen, die aan de internationale normen waaronder die voor ijs, voldoen. Het is ook onwaarschijnlijk dat het de armere Cubanen zal helpen om zich meer te veroorloven dan Coppelia en ander merken van de staat. Wellicht zou de meer en meer verfijnde smaak van een kleine groep Cubanen de ijssalons van de staat kunnen dwingen hun aanbod op te waarderen.

Bron
* Website Cuba Studygroup, Richard E. Feinberg en Claudia Padrón Cueto: To understand Cuba’s emerging class system, try the ice cream, 29 juli 2018

Koop ijs en leer de ongelijkheid kennen (deel 1)

De socialistische regering van Cuba weigert gegevens te publiceren over de wijze waarop de klassentegenstellingen door de geslaagde overgang van Cuba uit het communisme, zich ontwikkelen. Maar wie kijkt waar de Cubaan zijn ijskoude en zoete lekkernijen koopt kan exact vaststellen waar hij staat op de nieuwe sociaal-economische ladder van het eiland. IJssalon Coppelia, ‘de socialistische ijskathedraal in Havana’, is er voor de gewone Cubaan en Nestlé heeft het monopolie op luxe-ijs dat wordt geconsumeerd door de groeiende middenklasse.

coppelia-havana-bezoekersCuba’s snel groeiende ijsmarkt biedt inzicht in de kloof tussen arme en rijke Cubanen. Voor de meeste Cubanen is er slechts de optie van enkele miezerige lepeltjes door de staat geleverd ijs. Voor wie zich meer kan permitteren is er meer keus, van bekers ijs in cafetaria’s tot luxe schalen met ijs. We hebben ze allemaal geproefd en kregen een voorproefje van Cuba’s snel smeltende droom van een egalitaire samenleving.

havana 33 coppelia

De traditionele Cubaanse ijssalon Coppelia in Havana

Voor de pechvogels – 80% van de Cubanen die rondkomen van een karig overheidssalaris van ongeveer $30 per maand – is Coppelia de beste plek om ijs te krijgen in Havana, een uitgestrekte groene ruimte beschut door een modernistische koepel. Hier wordt het communistische ideaal van collectieve consumptie nog gepraktiseerd: sterk gesubsidieerde prijzen, lange wachtrijen, grote gemeenschappelijke tafels, en vandaag de dag een vleugje nostalgie naar een verduisterde utopische visie. Op een zonnige middag staan zowel Cubanen als buitenlandse toeristen in de rij voor een ijsje. De rij wordt zeer langzaam korter, zo langzaam, dat een groep middelbare studenten, nog gestoken in hun blauwe schooluniformen, koekjes van een straatverkoper koopt terwijl zij wachten. ‘Rijen maken deel uit van onze nationale cultuur’, grapt een student. Een paar oudere Spaanse bezoekers kijken hem ongelovig aan: ‘We wachten al bijna een uur,’ klaagt een van hen.

ijs-bronx-new-york-fidel-castro-02041959

Fidel Castro at een ijsje toen hij in april 1959 de dierentuin in de Bronx bezocht. Castro zei ooit tegen een Amerikaanse journaliste: ‘Voor de revolutie waren de Cubanen gek op Howard Johnson’s ijs. Wij maken nu 28 smaken, dat is meer dan Howard Johnson. Dit is onze manier om te bewijzen dat we alles beter kunnen doen dan de Amerikanen’.

Een oudere Cubaanse klant speelt de rol van reisbegeleider: ‘Dit is een eiland waar de autoriteiten een immens en extravagant ijspaviljoen hebben gebouwd. Hardwerkende Cubanen staan graag uren in de rij om een paar lepels diepvriesmelk te consumeren. Deze buitengewone plek  is bedacht door onze onverschrokken leider, die droomde van ijs dat in kwaliteit dat van de dodelijke vijand in het Noorden zou overtreffen. Een ijs Koude Oorlog! Welkom in Coppelia, de socialistische ijskathedraal van Noord- en Zuid-Amerika!’ Coppelia was het persoonlijke project van Fidel Castro en zijn partner Celia Sánchez, die het in 1966 met veel bombarie inwijdde, zeven jaar nadat hij de dictator Fulgencio Batista omverwierp. Sommigen zeggen dat de Commandante en Jefe zelf het recept bedacht met geuren van melk, room en suiker, maar ook vol calcium en andere voedingsstoffen. Het werd in het gehele eiland tegen gesubsidieerde prijzen verkocht. Maar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1990 moest de regering de hoeveelheid smaken – in de topjaren 50 smaken!– terugbrengen tot drie want de Sovjet-Unie weigerde verdere subsidies. ‘In de glorietijd van Coppelia was het ijs rijk en romig, niet zo broos en het smolt ook niet zo snel als het vandaag de dag doet,’ zegt Mario, een gepensioneerde met een inkomen van 12 dollar per maand die een tafel deelt met de studenten en het Spaanse echtpaar. ‘Het lijkt erop dat Fidel het oorspronkelijke recept mee in zijn graf heeft genomen,’ voegt hij er met zachte stem aan toe.

IJs op de zwarte markt
Het is een publiek geheim onder Cubanen dat door de overheid gemaakt ijs vaak wordt verdund tijdens het vervoer en de aflevering. Een pakket ijs kan op de zwarte markt worden verkocht voor 5 tot 10 dollar, ongeveer een derde van een maandsalaris. ‘De echte inkomsten van het werken bij Coppelia komen uit onze verdiensten op de zwarte markt. Onze officiële salarissen zijn lachwekkend,’ geeft een jonge ober toe. ‘Ik werk hier omdat ik wat kan verdienen met dingen die we van de staat stelen.’ Een van de Spaanse toeristen klaagt over de sojasmaak van zijn bananenijs en de gebrande kruimels lijken wel van tarwe. Maar, geeft hij toe, voor een bedrag gelijk aan 5 dollarcenten, is dit waarschijnlijk het goedkoopste ijs dat hij ooit kocht. Voor veel Cubanen, die geen flessenmelk meer via hun libreta of bonnenboekje hebben, is roomijs een manier om hun dagelijks portie melk binnen te krijgen.

coppelia-linea-dorada-nestle

Verpakt ijs van Nestlé in Cuba

Smaak van de middenklasse
De groeiende middenklasse kan zich af en toe storten op het verpakte ijs van Nestlé , dat lokaal wordt vervaardigd in vestigingen van het wereldwijd bekende merk. De multinational maakt al sinds 2003 roomijs in Cuba omdat Fidel Castro toen buitenlands kapitaal nodig had ter vervanging van de verlorengegane Sovjetsteun. Vijftien jaar later is het bedrijf in staat op grote schaal en met een slimme logistiek het hele eiland van verpakt en gestandaardiseerd roomijs te voorzien.

Bron
* Website Cuba Studygroup, Richard E. Feinberg en Claudia Padrón Cueto: To understand Cuba’s emerging class system, try the ice cream, 29 juli 2018

Video
* YouTube met een Engelstalige samenvatting  van dit artikel, 7 minuten.
* Fidel Castro had, volgens de site War is Boring, een bizarre obsessie voor melk en room. De dictator probeerde superkoeien te fokken en de CIA probeerde hem via een milkshake te vergiftigen. Volgens een vriend, de Colombiaanse schrijver Garcia Márquez, at Fidel soms 26 bolletjes ijs in een keer.