Geroofde wereldatlas terug in Cuba

Een zeldzaam exemplaar van een moderne atlas, die tussen 1991 en 1993 uit de Nationale Bibliotheek van het eiland verdween, is weer terug in Cuba. Van deze  atlas bestaan slechts drie kopieën op de wereld. Het Theatrum Orbis Terrarum van Abraham Ortelius werd in 1570 in Antwerpen uitgegeven. De huidige eigenaar, het Boston Athenaeum in de VS vond het een ‘een zaak van ethiek’ de wereldatlas terug te geven.

atlas-Cuba-recupera-ejemplar-historia-06042017

De directeur van de Nationale Bibliotheek van Cuba, Eduardo Torres Cuevas, neemt de atlas in ontvangst. Hij spreekt van ‘een ethisch en eervol gebaar.’ Na terugkeer in Havana sprak hij met de pers; de buitenlandse media waren voor deze persconferentie niet uitgenodigd.

Torres Cuevas zei dat het boek na de diefstal in Florida opdook en verkocht werd aan de antiquair David L. O’Neill in Boston. Tevergeefs is geprobeerd de eigendomszegels van de Nationale Bibliotheek van Cuba te verwijderen. Boston Athenaeum betaalde in 1999 een flinke prijs voor het exemplaar en daar ontdekte men ook wie de werkelijke eigenaren waren, namelijk de Bibliotheek José Martí in Havana. Het proces van teruggave duurde lang ondermeer omdat de Cubaanse bibliotheek de vermissing niet officieel bekend had gemaakt.

Speciale Periode
Hoe een zo’n waardevol voorwerp uit het Cubaans erfgoed, het land kon verlaten wijt de historicus Cuevas aan de Speciale Periode (1989-1994) toen Cuba een economische en politieke crisis doormaakte en ‘kunstdieven enkele instituten van ons land onveilig maakten,’ aldus Cuevas.

atlas-Cuba-in-de-atlas-06042017

De atlas Theatrum Orbis Terrarum wordt beschouwd als de eerste moderne atlas van de wereld, gepubliceerd in 1570 door de Vlaamse geleerde Abraham Ortelius (1527-1598) uit Antwerpen. De atlas kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog in handen van een Cubaanse verzamelaar, die deze na zijn dood aan de Nationale Bibliotheek van Cuba schonk.

Hij zei verder dat de Cubaanse bibliotheek in deze periode ander werk had verloren (waaronder 6 miljoen boeken), maar verzekerde ‘dat alles dat in die periode verloren ging, terugkomt.’ In 2014 werd bekend dat een groot aantal kunstwerken uit het Nationale Museum voor Schone Kunsten uit Havana was gestolen, voornamelijk werk van Cubaanse kunstenaar; de Cubaanse autoriteiten publiceerden daar een overzicht van om illegale verkoop buiten Cuba te voorkomen.

Bron
* Persbureau EFE
* De Cubaanse website Cubadebate en de persconferentie van Cuevas

Gouverneur Mississippi: ‘Zet dialoog met Cuba voort’

De Republikeinse gouverneur van de staat Mississippi, Phil Bryant dringt er bij president Donald Trump op aan de dialoog met Cuba voort te zetten. Hij deed dit tijdens een bezoek aan Cuba waar hij o.a. sprak met de Cubaanse Minister van Buitenlandse Handel en Buitenlandse Investeringen, Rodrigo Malmierca. Een groep van oud-militairen, eveneens op bezoek in Cuba, keerde na terugkeer terug met een zelfde pleidooi.

malmierca-gouverneur-missisipi-bryant-19042017

Ontmoeting woensdag jl. tussen minister Malmierca (rechts) en de gouverneur van Mississippi.

Bryant: ‘Dit is de eerste stap, trachten te bewerkstelligen dat de dialoog op een positieve manier wordt voortgezet.’ Bryant is de tweede gouverneur van een Amerikaanse staat die Cuba bezoekt, sinds Trump tot president werd geïnstalleerd. In februari bezocht de gouverneur van Colorado, de Democraat John Hickenlooper het land. Tijdens zijn gesprek met minister  Malmierca was gouverneur Bryant vergezeld van een groep ondernemers en hoge ambtenaren. Zij hadden ontmoetingen met vertegenwoordigers van de ministeries van Toerisme, Landbouw en Voedselverwerking. Minister Malmierca benadrukte dat er sinds december 2104 toen het proces van normalisering van de relaties begon, er veel vooruitgang was geboekt maar het Amerikaanse commercieel en economisch embargo van de VS tegen Cuba – ’het belangrijkste struikelblok’ –  bleef gehandhaafd. Bryant en zijn delegatie bezochten donderdag de Speciale Ontwikkelingszone van Mariel en de gouverneur onderhield zich met de directeur –generaal VS van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Josefina Vidal, die de gesprekken met de VS de afgelopen jaren heeft geleid.

Minder delegaties
Sinds de verkiezing van Trump bezocht de Republikeinse senator van Mississippi, William Thad Cochran Cuba en tekende samenwerkingscontracten tussen Cubaanse havens en die van Pascagoula en Gulfport in de staat Mississippi. Ook de gouverneur van Colorado, de burgemeester van Newark (New Jersey), Ras J. Baraka, een economische lobbygroep uit Chicago en twee delegaties parlementariërs gingen op bezoek. Dat is een groot contrast met de golf van hoge bezoekers uit de VS die vanwege het herstel van de betrekkingen in 2015 en 2016 Cuba bezochten.

eerste-mei-2015-amerikaanse-studenten

Amerikaanse studenten die zich in 2015 aansloten bij de Eén Mei betoging in Havana

Ex-militairen
Voormalige Amerikaanse militairen hebben Trumps’ adviseur Nationale Veiligheid, Coaster eveneens gevraagd de normalisering van de relatie met Cuba voort te zetten. In een brief dringen de 16 hooggeplaatste militairen erop aan de handel en de stroom van informatie met Cuba uit te breiden ‘ter wille van de versterking van de nationale veiligheid en de stabiliteit in de regio’.(…)  ‘Wij erkennen dat het huidige regime meer moet bijdragen aan een politieke opening en aan de dialoog met het Cubaanse volk. Maar als wij ons nu niet politiek en economisch laten gelden, is het zeker dat China, Rusland en andere belangengroepen die tegenover ons staan, het zullen doen. Wij hebben nu de gelegenheid om hier vorm aan te geven en een strategische leegte te vullen.’ De militairen wijzen ook op problemen als het terrorisme, grenscontroles, drugssmokkel, milieubehoud en preventie van natuurrampen. In dit kader zijn de afgelopen twee jaar akkoorden gesloten tussen Havana en Washington. Zes van de ondertekenaars van de brief bezochten tussen 14 en 17 maart Cuba en hadden o.a. een gesprek met 12 hooggeplaatste medewerkers van het Cubaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken. Ook zij bezochten de haven en het ontwikkelingsproject van Mariel. Er vond geen gesprek met dissidenten plaats. Stephen Cheney, een van de militairen zei dat ‘dat niet de bedoeling was van de reis. Wij wilden luisteren naar leden van de regering om een idee te krijgen hoe het allemaal functioneert en wat hun belangen zijn.’

Bron
* Websites Diario de Cuba en 14ymedio, 20 april 2017

Cubanen 1 jaar na Obama’s bezoek ontgoocheld (2)

De mensenrechtenactivisten met wie Obama tijdens zijn bezoek aan Cuba achter gesloten deuren sprak, maken na 12 maanden ook de balans op van zijn bezoek.

obama-dissidenten-22032016

Obama’s ontmoeting met dissidenten

Voor Dagoberto Valdés, directeur van het onafhankelijke tijdschrift Convivencia, was het belangrijkste resultaat van dit bezoek dat aangetoond werd dat ‘de vijand’ zoals gewoonlijk omschreven in het jargon van het regiem, bereid was een witte roos aan te bieden, zoals Obama liet zien tijdens zijn toespraak in het theater van Havana. Deze toespraak, rechtstreeks uitgezonden door de staatstelevisie, wordt door velen, aldus Valdés, als het beste onderdeel van de presidentiële reis gezien. Maar hij erkent dat ‘de situatie, jammer genoeg, een jaar later is verslechterd.’ Hij wijst op de repressie, de terugkeer van de aanvallen op de VS in het officiële jargon vol verbale confrontaties. De politieke opposant Manuel Cuesta Morúa was ook aanwezig in de Amerikaanse ambassade in Havana vorig jaar. Hij wijst erop dat met de komst van de Democratische Obama het ook duidelijk werd dat ‘onze problemen van ons zelf zijn en dat ze niet worden veroorzaakt door de VS. Obama hielp ons bij het onschadelijk maken van de historische spanning tussen nationalisme en democratie.’

marha-beatriz-roque1-300x191Nul
Maar de dissidente Martha Beatriz Roque, die tijdens het bezoek van Obama in het buitenland was, noemt het effect van de reis van Obama ‘nul’. ‘Hij liet ons achter met hoop’, maar ‘ hij maakte een einde aan de natte- voeten/droge-voeten-politiek’. De voormalig politieke gevangene uit de periode van de Zwarte Lente (2003), denkt dat men niet met dankbaarheid aan het bezoek terugdenkt. ‘Iedereen was vol verwachting en erg gelukkig maar het beeld is na een jaar compleet veranderd.’

Van buiten?
Columniste Miriam Celaya gelooft dat hoe men ook over Obama’s bezoek denkt ‘één ding niet ontkend kan worden en dat is dat hij als geen enkele Amerikaanse president die hem de laatste 50 jaar voorging, het Cubabeleid tekende.’ Celaya zegt dat hij ‘een einde maakte aan het uitzonderlijke karakter van de Cubaanse kwestie ‘door de buitenlandse vijand van het regime weg te nemen.’ Daarbij zijn rekeningen vereffend want ‘het opheffen van het droge-voeten-natte voetenbeleid maakte deel uit van het uitzonderlijke migratiebeleid voor Cubanen die naar de VS wilden.’ Voor Celaya is het duidelijk dat ‘de hooggespannen verwachtingen inmiddels volledig in rook zijn opgegaan. Velen zien Obama als geliefd en gehaat tegelijk. Dat is een houding die het idee versterkt dat de oplossingen in de VS zijn te vinden en van buiten moeten komen,’ aldus de onafhankelijk journaliste.

bezoek-obama-man-vrouw-televisieInteger
De leider van de Patriottische Unie van Cuba / Unión Patriótica de Cuba (Unpacu), José Daniel Ferrer, meent dat ‘Obama al het mogelijke heeft gedaan de bevolking te helpen in de crisis waarin zij door het Castrobeleid is terechtgekomen, ‘maar het regime sloot alle deuren.’ Hij riep als scheidend Amerikaans president Raúl Castro op ‘zich open te stellen voor zijn bevolking en toe te staan dat het volk meer ruimte zou krijgen’, maar in plaats daarvan bleven de autoriteiten verschanst in hun oude positie waar bij alles wordt gecontroleerd en er niets gedaan wordt dat de totale controle die zij over de samenleving uitoefenen, in gevaar brengt.’ ¿Qué bolá, Cuba?’*, twitterde Obama toen zijn vliegtuig op het punt stond te landen in Havana. ‘Waar ga je heen?’ Vandaag de dag zijn er op deze vraag meer dan ooit onzekerheden dan antwoorden.

Bron
* Luz Escobar, website 14ymedio, 19 maart 2017

Noot
* Cubaanse uitdrukking. Synoniemen voor deze volkstaal zijn: ‘Waar ga je naar toe?’ of ‘Wat ga je doen?’  Het kan ook een roep van herkenning zijn, wanneer een Cubaan een bekende op straat tegenkomt: ‘Que bola, asere?’

Cubanen 1 jaar na Obama’s bezoek ontgoocheld (deel 1)

Vorig jaar 20 maart begon Barack Obama zijn historische bezoek aan Cuba. De verwachtingen bij veel betrokkenen waren hoog gespannen. Een jaar later maken Cubanen de balans op over wat er gebeurd is en vooral wat niet gebeurde.

obama-enthousiaste-cubanen-kant-van-de wegDe bewoner van het Witte Huis wekte enthousiasme op tijdens zijn wandeling door de straten van Havana. Parallel met zijn officiële agenda, sprak hij met jonge ondernemers, nam deel aan een humoristisch programma, bezocht een paladar en ontmoette leden van de civil society. Veel van de sympathie verdween toen hij in januari 2017 besloot een einde te maken aan de politiek van pies secos/ pies mojados (droge voeten, natte voeten). Tot dan toe mochten Cubanen die het vasteland van Amerika bereikten, blijven. Degenen die op zee onderschept werden door de autoriteiten, werden teruggestuurd. Wie nu op de straten in Cuba vragen stelt over Obama’s bezoek, krijgt in meerderheid kritische antwoorden, verbitterde reacties en het gevoel verraden te zijn.

50.000 emigranten
‘Ik verloor mijn leven,’ vertelt Luis Pedroso aan een journalist van de website 14ymedio. Hij is geluidstechnicus en verkocht al zijn bezittingen om een illegale reis naar de VS te kunnen bekostigen. Hij reisde van Cuba naar de Dominicaanse Republiek, stak over naar Mexico en kwam precies op 12 januari bij Nuevo Laredo met de grens van Mexico en VS aan toen er een einde kwam aan de gunstige migratiepolitiek voor de Cubanen. ‘Waarom deed hij dat?’, vraagt Pedroso zich af. ‘De Cubanen drukten Obama aan hun hart en hij heeft ons verraden.’ Hij slaapt nu op de sofa bij zijn zus thuis en hoopt ‘opnieuw geld te kunnen verdienen om weg te kunnen.’ Hij gelooft dat ‘Trump minder sympathiek is’, maar misschien ‘loyaler.’ Na het bezoek van de Amerikaanse president groeide het aantal Cubanen die de VS binnenkwamen. In het fiscaal jaar 2016 (januari – september) kwamen volgens de Amerikaanse douane 50.000 Cubanen het land binnen.

bezoek-obama-Bay Rays y el equipo nacional de Cuba-22032016

Het gezin Obama en president Raúl Castro tijdens honkbalwedstrijd

Kleine zelfstandige
Norma  werkt als verkoopster in een cafetaria in de Chinese buurt van Havana. Zij herinnert zich hoe de mensen de gekste dingen uithaalden om Obama te kunnen zien. Zelf stond ze met honderden anderen aan de Paseo del Prado toen de presidentiële auto met de familie Obama passeerde. Zij is teleurgesteld over de geringe economische voordelen die het bezoek opleverde. ‘Alles leek er op dat er van alles geregeld zou worden en dat de kleine zelfstandigen nu de mogelijkheid zouden krijgen om producten en goederen uit de VS te kunnen invoeren’, dacht zij, maar ‘alles bleef even ingewikkeld.’ De zakenvrouw die een ijsmachine wilde invoeren uit de VS, wilde een lening aanvragen of een investeerder vinden die haar wilde helpen’. Maar de belemmeringen van de zijde van de Cubaanse douane bemoeilijkte de import van het apparaat. Ook vanuit de VS verliep het project moeizaam.

bezoek-obama-beeld-jose-marti21032016Platteland
Ook op het platteland zijn de verwachtingen niet langer hooggespannen. Landbouwer Luis García die buiten Cienfuegos rijst teelt, zegt dat ‘alles erg is vertraagd’. De versoepelde regels die Obama lanceerde en vooral bedoeld waren voor de particuliere sector en de landbouw ‘ hebben tot nu toe geen voordeel opgeleverd,’ stelt de boer. Hij blijft de aarde bewerken met een oud koppel ossen. Hij is niet vergeten hoe men tijdens het bezoek verhalen hoorde over ‘gereedschappen, kleine tractoren en zaadgoed’ die beschikbaar zouden komen, ‘maar alles is onveranderd hetzelfde’. Toch gelooft hij dat ‘Obama de beste president van de VS is, die ons heeft geraakt, een integere man,’ aldus Luis Garcia.

Bron
* Luz Escobar, website 14ymedio, 19 maart 2017

Tweespalt binnen Cubaanse ‘reguetoneros’ over houding tegenover regime

De Cubaanse muziekgroep Gente de Zona loopt de kans de pas ontvangen sleutels van de stad Miami weer in te moeten leveren. ‘Zij die zingen in Miami moeten voorzichtig zijn,’ waarschuwde de burgemeester van Miami, Tomás Regalado, in een interview met América TeVé (3 minuten). Aanleiding was een optreden van de groep waar de persoonlijke bodyguard en kleinzoon van Raúl Castro opvallend aanwezig was

Gente de Zona, Alexander Delgado, left, and Randy Martinez

Reggaetonduo Gente de Zona, Alexander Delgado (links) en Randy Martinez

Onder Cubaanse reguetoneros binnen Cuba (waartoe de groep Gente de Zona behoort) en die in de VS, ontstond een polemiek over de nauwe banden met het regime van deze muziekgroep. In een video die op sociale media circuleert, is te zien hoe Raúl Guillermo Rodríguez Castro, kleinzoon van generaal Raúl Castro, tijdens een concert van het duo Gente de Zona het podium beklimpt en uitbundig meedanst met de reguetongroep. De video zou, volgens Alexander Delgado van Gente de Zona, al een jaar eerder zijn opgenomen. Raúl Guillermo Rodríguez Castro, in het Cubaanse uitgaansleven beter bekend als ‘de kreeft’, is de persoonlijke bodyguard van Raúl Castro. Hij is de zoon van Deborah Castro, oudste dochter van Raúl en van Luis Alberto Rodríguez López-Calleja, die het economische zakenimperium GAESA van het Cubaanse leger leidt. Het ouderpaar is al enige  tijd gescheiden. Tomás Regalado, burgemeester van Miami, betreurt het gedrag van de groep: ‘Jammer genoeg zijn deze personen zich niet bewust van het feit, alhoewel we één Cuba zijn, dat wij overtuigde medestanders van de vrijheid en democratie moeten zijn.’  In januari 2016 ontving de groep uit handen van deze burgemeester de sleutels van de stad.

raul-castro-neef-bodyguard-Raúl Guillermo Rodríguez Castro-Ortega-cahvez

Waar Raúl Castro is, is ook zijn persoonlijke bodyguard Luis Alberto Rodríguez López-Calleja

Kritiek
Gente de Zona heeft meer kritiek gekregen op de kritiekloze houding van de groep tegenover de regering van het eiland en hoe zij de hele wereld bereizen terwijl men ‘een medeplichtige stilte’ bewaart over wat er in Cuba gebeurt. Een deel van de Cubaanse dissidenten en de oppositie omschrijven reguetoneros als ‘voorbeeld van de tirannie’ en personen met ‘een dubbele moraal’. De reguetonzanger Osmani García nam het op voor het zangduo: ‘Wij hebben geen mening over politiek’, sprak hij en benadrukte dat Gente de Zona‘ de sleutels, de deur en het venster van de stad verdient. Hoe gaan jullie de sleutels van Gente de Zona afnemen?’, aldus Osmani. Eerder werden de sleutels van Miami afgepakt van de voormalige Minister van Handel, de Cubaanse-Amerikaan Carlos Gutiérrez. Hij had zich uitgesproken voor de toenaderingspolitiek van president Obama tegenover Cuba.

raul-castro-neef-bodyguard-Raúl Guillermo Rodríguez Castro-nachtleven-fles-water

Luis Alberto Rodríguez in actie

Linken
* Beelden van de dansende Luis Alberto Rodríguez López-Calleja en het duo Gente de Zona.

* Interview met Tomás Regalado, burgemeester van Miami, 3 minuten.

* Reguetonner Osmani Garcia verdedigt Gente de Zona, 11 minuten

Laatste Cubaanse spion in Amerikaanse cel blijft gevangen

Ondanks de verbeterde relaties tussen de VS en Cuba, lijkt het erg onwaarschijnlijk dat de laatste Cubaanse spion in Amerikaanse gevangenschap, eerder wordt vrijgelaten. Ana Belén Montes (1957) moet nog 9 jaar uitzitten van een straf van 25 jaar; zij zal dan 69 jaar oud zijn. Op 28 februari vierde ze in de extra zwaar bewaakte gevangenis van Fort Worth in Texas haar 60ste verjaardag. De voormalige top-analist van het Pentagon en een expert op het gebied van de Cubaanse strijdkrachten, werd in 2001 gearresteerd. Zeventien jaar lang had ze voor Cuba gespioneerd; niet om het geld maar vanwege haar politieke idealen. Alles wijst erop dat de Cubaanse autoriteiten niet van plan zijn om grote campagnes te organiseren voor Montes’ vrijlating, zoals ze dat eerder wel deden voor de zogeheten Cuban Five, die uiteindelijk alle vijf terugkeerden naar Cuba. Op 1 juli 2027 heeft Montes haar straf volledig uitgezeten.

Ana-Belen-montes-campagne-affiche

Affiche voor Montes’ vrijlating

Montes is in Cuba vrijwel onbekend omdat nooit grote campagnes werden gevoerd voor haar vrijlating. De website Revolución – een oersaaie revolutionaire website van de partij –  publiceerde vorige maand een artikel over Montes. In juni 2016 meldde de Spaanstalige krant El Nuevo Herald dat vertegenwoordigers van Cuba op bezoek in de VS, na afloop van een overleg naar haar hadden gevraagd. Een paar maanden eerder vroeg de Cubaanse zanger Silvio Rodríguez om haar vrijlating tijdens een concert in Spanje. Een paar dagen geleden deed hij dit opnieuw tijdens een optreden in Puerto Rico. De dochter van de Cubaanse president Raúl Castro, Mariela Castro, plaatste een verslag op Facebook van het officiële persbureau van Venezuela waarin werd aangekondigd dat in Cuba een campagne voor vrijlating van Montes werd georganiseerd. En de blogger en journalist Harold Cárdenas schreef op de verjaardag van Montes: ‘De voorzichtigheid van het Cubaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken is te begrijpen. De stilte in de nationale media is echter beschamend.’

Geen uitruil
Er is herhaaldelijk gespeculeerd dat de VS en Cuba onderhandelingen voerden over de uitruil van Montes tegen Assata Shakur, de leider van de Black Panthers die ervan wordt beschuldigd een politieofficier in New Yersey te hebben doodgeschoten en die er in slaagde in 1984 naar Cuba te ontkomen en daar politiek asiel vroeg. Zij behoort tot de tien meest gezochte Amerikanen in het buitenland. Uit interne documenten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in de VS bleek uitwisseling geen levensvatbare optie te zijn.

Ana Belén Montes en 1997 junto al entonces director de la CIA, George Tenet

Ana Belén Montes in 1997 met de toenmalige directeur van de CIA, George Tenet

Conservatief
Montes wordt beschouwd als de Cubaanse spion die als geen ander, zeer diep in de Amerikaanse geheime dienst was binnengedrongen. Ze was analist van het Pentagon en werd in 1984 door Havana gerekruteerd. Nadat ze een training onderging, zou ze dagelijks via een korte golfradio aan haar opdrachtgevers in Havana hebben gerapporteerd. Ze maakte nooit kopieën van documenten want ze had een opmerkelijk goed geheugen. Ze begon als een typist en zou vliegensvlug carrière maken en werd steeds opnieuw weer aanbevolen, ook door het toenmalige hoofd van de CIA. Ze was geboren uit Puertoricaanse ouders op een Amerikaanse basis in Duitsland. Twee van haar familieleden werkten al voor de FBI en haar ex-vriend was functionaris op het Pentagon. Montes kreeg top-secret-informatie in handen bijvoorbeeld over de identiteit van vier Amerikanse spionnen die in Cuba actief waren of over de activiteiten van de VS in Centraal Amerika. Zij weigerde betaling voor haar spionagewerkzaamheden en vertelde de rechter in 2002 dat ze handelde uit ‘liefde’ voor Cuba omdat ze vond dat het land ‘wreed’ door de VS werd behandeld. De voormalige CIA-analist Brian Latell werkte met Montes en noemt haar ‘verbitterd’ en ‘bereid haar leven te riskeren uit liefde voor Fidel Castro en zijn revolutie.’ Piero Gleijeses, een expert in de buitenlandse politiek van de VS was in de jaren tachtig een van de docenten Internationale Studies van Montes aan de Johns Hopkins University. Hij noemt haar ‘een briljante student’ die in haar klas als ‘conservatief’ te boek stond. Tien jaar later kreeg hij bezoek van zijn vroegere studente, die ogenschijnlijk met hem in discussie wilde gaan over een tekst die hij schreef over Cuba maar in werkelijkheid uit was op informatie over Cuba. ‘Ik vertelde dat wanneer ik al vertrouwelijke informatie zou hebben, ik haar die niet zou geven omdat ik wist waar zij werkte en ik het niet eens was met de Amerikaanse buitenlandse politiek.’

cover-ana-belen-montes-true-believerZelfmoord en gevangenis
Een jaar later schreef Montes vanuit haar cel aan familieleden: ‘Er zijn bepaalde zaken in het leven die het waard zijn om ervoor de cel in te gaan. Of die het waard zijn om na uitvoering ervan, zelfmoord te plegen,’ aldus Montes die bij haar collega’s van de intelligence de bijnaam kreeg Koningin van Cuba. In 2016 vertelde een familielid van Montes dat zij vanwege borstkanker was geopereerd; officieel is dit nooit bevestigd.

Bron
* El Pais, 7 maart 2017

Noot
* In Cuba is het Cubaans Instituut voor de Vriendschap onder de Volkeren (ICAP) actief bij activiteiten voor de vrijlating van Montes en verscheen haar foto tijdens bijeenkomsten. In oktober 2015 werd het Comité Cubano Pro Libertad de Ana Belén Montes / Cubaans Comité voor de Vrijheid van Ana Belén Montes opgericht, met o.a. afdelingen in Venezuela en Spanje. Een kaartenactie aan het adres van president Obama moest haar vrijlating bewerken.

De Cubaanse kant van Guantánamo Bay

Bij Guantánamo Bay denken we allemaal aan de beruchte Amerikaanse gevangenis voor terreurverdachten. Maar voor Cubanen is het veel meer dan een detentiekamp: het is het laatste stukje Cuba dat illegaal bezet wordt door Amerika, het is de ‘eerste loopgraaf tegen het imperialisme’. Een kijkje achter de schermen in het dorp naast de baai, geschreven door Pamela Kalkman voor de site MO.be

guantanamo-wandkaart-bezet-gebied

Landkaart in Guantánamo:’illegaal bezet grondgebied door de VS van Amerika’

Rodi Rodriguez (84) herinnert zich het nog goed, de dag dat de Amerikaanse mariniers alle Cubaanse arbeiders opriepen om naar Amerika te emigreren. De reden? Het guerrillaleger onder leiding van Fidel Castro zou zo goed als zeker generaal Batista verslaan. Op de Amerikaanse radio’s hoorden ze dat alles slechter zou worden. In de VS konden ze rekenen op werk, geld, en onderdak, voor hun hele familie. ‘De Amerikaanse generaal die mijn baas was riep mij bij zich en vroeg me wat ik wilde doen. Ik zei: generaal, ik heb mijn vrouw en mijn kind hier en bovendien steun ik de revolutie. Ik blijf.’ Rodi, toen een jongeman van nog geen 25 uit Guantánamo stad, zou de rest van zijn leven blijven werken op de marinebasis. De Amerikanen zijn nooit weggegaan. Guantánamo Bay roept voor velen associaties op met terreurverdachten in oranje pakken, die op een obscure plek worden gemarteld in de context van de ‘war on terror’. De gevangenis wordt ook gezien als de grote schandvlek van de regering Obama, die de verkiezingsbelofte van sluiting niet wist na te komen. Maar voor de Cubanen staat deze plek symbool voor een heel ander soort vernedering. Zij zien de baai in de oostelijke provincie Guantánamo als het laatste stukje Cuba dat illegaal bezet wordt door hun historische vijand Amerika.

guantanamo-wegwijzer-cubaansezijde

Checkpoint

Drie checkpoints
De plek waar die vijandschap het meest tastbaar is, is Caimanera, het Cubaanse dorp dat het dichtst bij de Amerikaanse marinebasis aan de baai ligt. Het hek dat Cuba van Amerika scheidt loopt dwars door het water en langs het dorp. Als bewoners Caimanera in en uit moeten, om bijvoorbeeld naar de dichtstbijzijnde stad Guantánamo te gaan, moeten zij een speciaal pasje laten zien bij de drie checkpoints die het dorp omringen. Dit alles is een militaire zone, niet zomaar toegankelijk voor journalisten. Dus ook niet voor mij en de collega met wie ik naar Cuba ben gekomen om onderzoek te doen voor een documentaire over de Cubaans-Amerikaanse grens. Na lang onderhandelen en verplichte bezoekjes aan historici in Havana hebben wij toestemming om onder begeleiding van een lokale gids, aan ons toegewezen door het Cubaanse regime, Caimanera te bezoeken.

Vredig
Niet toevallig blijkt de jongeman ook politieagent te zijn. Met hem in de auto passeren we moeiteloos de checkpoints en het grote toegangsbord tot het dorp: ‘Eerste loopgraaf tegen het imperialisme’. We rijden langs Cuba’s grootste zoutmijnen, waarachter een van de grootse mijnenvelden in het westelijk halfrond ligt. De oude toegangspoort in het hek dat Cuba van Amerika scheidt leest ‘Dit gaat om vaderland of dood.’ Eenmaal bij het water aangekomen zien we in de verte, achter het deel van het hek dat dwars door het water loopt, een wachtpost versierd met de Amerikaanse vlag. Vlak daartegenover staat een Cubaanse wachtpost. Twee militairen met mitrailleurs om de hals turen door een verrekijker.

guantanamo-uitzicht-vanaf-het-enige-hotel-in-caimanera-achter-het-hek-dat-dwars-door-het-water-loopt-ligt-de-amerikaanse-marinebasis

Guantánamo, uitzicht vanaf het enige hotel in Caimanera. Achter het hek dwars door het water loopt, ligt de Amerikaanse marinebasis

De stilte van het lome dorp Caimanera staat in schil contrast met deze militaire omgeving. Houten huisjes hebben plaatsgemaakt voor – inmiddels vervallen – Sovjet flats die eenzaam uitkijken over de baai van Guantánamo. Op het golvende water proberen vissers, met een hoedje beschermd tegen de brandende zon, hun gammele bootjes in balans te houden. Onverzorgde straathonden snuffelen in groepjes rond op de autovrije straten terwijl op het verlaten dorpsplein oude mannen ontspannen potjes domino spelen. Drie jonge meisjes in matchende jurkjes met glitteropdruk poseren ondeugend voor mijn camera. Ze zijn op weg naar hun families en buren, die rondom een drietal fruitkraampjes in de schaduw wachten op de vrachtwagen die eens per week aardappels komt uitdelen. Mogelijkheid tot werken is hier nauwelijks dus zijn de meeste inwoners afhankelijk van voedselbonnen en – leveringen.

Isolement
De ‘Caimanerenses’, zoals de bewoners zichzelf noemen, leven geïsoleerd van vrienden en familie, van wie velen naar Amerika of het westen van Cuba vertrokken. Van de overgeblevenen lijkt iedereen elkaar te kennen. Hier valt niet veel te beleven, blijkt ook uit het feit dat in het enige café aan de baai vroeg in de middag de eerste mannen al zichtbaar dronken zijn van bier en goedkope rum. ‘Je moet een speciaal soort mens zijn om het hier te kunnen volhouden,’ aldus inwoner Luisa, een actief lid van de Communistische Partij en oud-lid van de vrijwillige grensbrigade, ‘een echte patriot’. (…) ‘Iedereen hier in Caimanera heeft een verhaal’, vertelt een oudere man zittend aan de rand van het plein. Hijzelf komt uit het westen van Cuba, en is hier blijven hangen nadat hij tijdens zijn militaire dienst als grenswachter verliefd werd op zijn huidige vrouw. Ik word doorverwezen naar Angel, een sombere man van rond de zestig die op een wit plastic stoeltje voor het geschiedenismuseum langs de baai zit. Zijn twee broers staken vele jaren geleden, toen zij nog maar 9 en 12 jaar oud waren, ‘s nachts het mijnenveld over naar de Amerikaanse marinebasis, op zoek naar een beter leven. Via een oud-collega van zijn vader, die vroeger als arbeider op de basis werkte, vernam zijn familie later dat ze veilig waren aangekomen in Amerika. De oudste is nog 1 keer op bezoek gekomen. Een buurvrouw die naast hem staat benadrukt dat Angel lang niet de enige in Caimanera is die, dankzij de nabije grens met de vijand, zo’n tragische familiegeschiedenis heeft.

guantanamo-wijk-ballu-hoerenbuurt-vs-soldaten

De wijk Ballu in Guantanamo, de voormalige hoerenbuurt voor de Amerikaanse soldaten

Rough Riders
Al sinds eind 19e eeuw bezitten de Amerikanen grofweg de halve baai van Guantánamo en het grondgebied daaromheen. Tijdens de onafhankelijkheidsoorlog tegen de Spaanse koloniale overheersers schoten Amerikaanse troepen in 1898 de Cubaanse rebellen te hulp, veelal aan land gekomen via de strategisch gelegen baai van Guantánamo. Theodore Roosevelt, die kort daarna president van Amerika zou worden, vocht zelfs mee als leidinggevende van de Rough Riders, een bijnaam voor het vrijwilligersbataljon dat volgens de Amerikanen een belangrijke rol speelde bij de genadeslag tegen het Spaanse leger. Daarna werd het al snel duidelijk: ze waren gekomen om te blijven. Onder grote druk van Amerika ging de eerste president van Cuba in 1903 akkoord met het zogenaamde Platt Amendment, welke voorschreef dat Cuba de baai van Guantánamo aan de VS zou leasen voor een marinebasis. Ook schreef het voor dat Amerika het recht had om Cuba binnen te vallen als zij vond dat de ‘Cubaanse souvereiniteit’ geschonden werd. Cuba werd daarmee feitelijk een Amerikaans protectoraat. Niet alleen was het Amerikaanse leger permanent gelegerd in het oosten, ook trok Amerika aan de touwtjes in het bedrijfsleven, de politiek, en de landbouw. Zo’n dertig jaar later werd het permanente karakter van de marinebasis nogmaals bevestigd in een nieuw Cubaans-Amerikaans verdrag dat stelde dat alleen bij opzegging door beide landen, of door vrijwillig vertrek van de Amerikanen, het grondgebied rondom de baai van Guantánamo weer terug in Cubaanse handen zou vallen. De huurprijs? Het equivalent van 4000 dollar in 1934, dat netjes jaarlijks werd (en wordt) overgemaakt. Dat verdrag is nog steeds van kracht, al weigeren de gebroeders Castro sinds de revolutie de huurprijs te innen uit protest tegen de afspraak die zij als onwettig beschouwen.

Yanki No!
‘Ik denk niet dat de Amerikanen het ons snel terug zullen geven.’ Ofelia García Campusano, directrice van het geschiedenismuseum in Caimanera, wijst naar de marinebasis aan de overkant en haalt haar schouders op.

* Lees verder voor het volledige artikel op de website MO-be 

* Noot
De auteur Pamela Kalkman reisde in 2016 twee keer naar Cuba als tolk en onderzoeker voor de Nederlandse BNN-VARA serie De Muur. Zij maakte ook de foto’s. De aflevering over Guantánamo Bay werd afgelopen december op NPO 2 uitgezonden en is on-line terug te zien.