Handel VS en Cuba stijgt ondanks beleid Trump

De handel tussen de VS en Cuba groeit ondanks de verharding van het Cubabeleid die president Trump in Miami jl. aankondigde. Het aantal vluchten naar Cuba in het eerste kwartaal van 2017 steeg met 180% vergeleken met dezelfde periode in 2016. Volgens de Raad van Commercie en Economie van de Verenigde Staten-Cuba steeg de export van voedsel en landbouwproducten in juni 2017 tot 24,6 miljoen dollar vergeleken met de 11,2 miljoen dollar een maand eerder.

toerisme-JetBlue-first commercial flight in 50 years-Fort Lauderdale, Fla., to Santa Clara, Cuba31082016

Welkom in augustus 2016 voor de eerste commerciele vlucht van JetBlue, van Fort Lauderdale naar Santa Clara

‘De aankoop door Cuba van voedsel in de VS is dit jaar wat teruggelopen, maar de maatregelen die president Obama afkondigde hebben geleid tot groei op andere terreinen zoals het aantal vluchten, de telecommunicatie en de dollarovermakingen,’ aldus Emilio Morales, directeur van de Havana Consulting Group (THCG). In de eerste 6 maanden van 2017 vonden 8.287 vluchten naar Cuba plaats; dat zijn er 180% meer dan in de eerste heeft van 2016. ‘Dat cijfer is 3,4 maal hoger dan in januari 2014 toen de verbetering van de relatie tussen Cuba en de VS werd ingezet’. Hoewel de toestellen vaak maar voor de helft zijn gevuld, gelooft Morales dat de belangrijkste maatschappijen zullen blijven vliegen en zich klaar maken voor de toekomst.

Anti-embargo
In het verleden schortte Cuba bij politieke spanningen tussen de VS en Cuba de import van voedsel als rijst en kippen tijdelijk op en kocht deze dan tegen hogere prijzen op andere markten. Dit leidde weer tot druk van de Amerikaanse ondernemers op de Amerikaanse regering om het embargo tegenover het eiland te versoepelen. Volgens John S. Kavulich, voorzitter van de Raad van Commercie en Economie van de Verenigde Staten – Cuba /  Consejo de Comercio y Economía de Estados Unidos-Cuba, steeg de export van voedsel en landbouwproducten in juni 2017 tot 24,6 miljoen dollar, vergeleken met de 11,2 miljoen dollar een maand eerder en de 9,5 miljoen dollar in juni 2015. Volgens het Cubaans Bureau voor de Statistiek (ONEI) voerde Cuba vorig jaar voor 261,7 miljoen dollar aan voedsel uit de VS in.

grafiek-toeristen-vs-naar-cuba

De groei van het Amerikaans toerisme naar Cua (The Economist)

Schade individuele reizen
Volgens ONEI werd in het eerste half jaar van 2016 voor een waarde van 1.800 miljoen dollar aan vluchten geboekt. Volgens Morales ‘hebben de maatregelen van Trump geen nadelig gevolg voor deze handel’ hoewel hij erkent dat het verbod op individuele reizen naar Cuba in het kader van people-to-people-contacten een belemmering is en heeft geleid tot een kleinere reserve bij het verhuurbedrijf Airbnb. Vorig jaar reisden 613.937 personen van de VS naar Cuba; 329.000 van hen waren Cubanen en 284.937 Amerikanen. Het toerisme meldde een brutowinst van 3.068 miljoen dollar.

Dollarovermakingen
Morales: ‘Een ander belangrijk aspect zijn de dollarovermakingen, die niet-commercieel zijn maar afkomstig van individuen en vitaal voor de Cubaanse economie.’ Volgens de THCG ging het in 2016 om 3,4 miljard dollar, 2,7% meer dan in 2015. De migratiegolf van 160.000 Cubanen in de laatste vijf jaar naar de VS heeft daar sterk aan bijgedragen.

mobieletelefoonmaleconBeltegoed opladen
Ook de groei in de sector telecommunicatie is opvallend. Volgens THCG ontving Cuba eind 2016 meer dan 200 miljoen dollar enkel voor het opladen van mobiele telefoons vanuit het buitenland. ‘In december 2015 werd 800.000 maal een mobiele telefoon van een Cubaanse burger vanuit het buitenland opgeladen. Dat is het dubbele vergeleken met december 2014. Morales merkt wel op dat we nog enige maanden moeten wachten voordat we de werkelijke effecten van het nieuwe beleid van president Trump kennen die in september werden gepubliceerd door het Oficina de Control de Bienes Extranjeros / Office of Foreign Assets Control (OFAC), de afdeling an het Amerikaanse Ministerie van Financiën die de naleving van de embargowetgeving tegen Cuba controleert.

Bron
* 14ymedio, Mario J. Pentón, 18 augustus 2017

En vervolgens gebeurt er niets…

In Cuba krijg je de indruk dat iedereen altijd alleen maar wacht. Waarop? Op iets anders, iets beters. Op het moment dat je niet meer hoeft te emigreren, aldus Cees Zoon in De Groene van 9 augustus.

Traffic at Malecon, Havana, CubaToeristen, vooral de Europese, zeggen na hun bezoek aan Cuba steevast dat de Cubanen zo vrolijk zijn. Ik deel die constatering geenszins. Voor mij is het gros van de Cubanen vooral gedeprimeerd, en dat ben ik zelf na een paar dagen op het eiland ook altijd. Het is niet om vrolijk van te worden wanneer alles om je heen kapot is of niet werkt en er niets leuks of lekkers te krijgen is maar alleen het minimale, en dat pas na een flinke inspanning. Uitzichtloos is een woord dat het dagelijks leven van veel Cubanen aardig dekt. Gretel Marín, maakster van de documentaire El último país (Het laatste land) en tevens de vertelster, klinkt de hele film door zelf ook behoorlijk depressief.

Een halve eeuw stilstand
Cuba is zo romantisch, zeggen de toeristen ook. Al die mooie oude auto’s en zo, alsof de tijd heeft stilgestaan. Maar een halve eeuw stilstand in de steden of op het platteland is geen feest. Wel is het een verademing dat je op straat niet gebukt gaat onder de schreeuwerige reclames van elders. In ruil daarvoor word je natuurlijk wel bedolven onder de ‘ouderwets-romantische’ agitprop, de revolutie-propaganda, de afbeeldingen en leuzen van Che, Fidel en Raúl.

Voor goed vertrekken
In Cuba krijg je de indruk dat iedereen altijd alleen maar staat en zit te wachten. Wachten waarop? Op iets anders, iets beters. En wie niet wacht vertrekt. Cubanen blijven het liefst voorgoed van het eiland vertrekken, hoewel ze tegenwoordig naar het buitenland mogen reizen en weer terugkomen. Alleen al in Mexico komen ze met honderden tegelijk aan met bootjes en luxe-jachten die ze voor een forse prijs oppikken, of via de Midden-Amerika-route. Dat loopt uit op een desillusie, want de Verenigde Staten mogen ze niet meer in. Dat heeft Donald Trump met het tenietdoen van een deel van de opening die Obama bood natuurlijk niet teruggedraaid. De Cubanen kregen altijd een voorkeursbehandeling, in ruil voor de stemmen van de Cubaanse gemeenschap in Miami.

Lees verder op de website van De Groene

Twee Cubaanse medewerkers van ambassade in VS uitgewezen

Het Amerikaanse State Department heeft twee Cubaanse medewerkers van de Cubaanse ambassade in Washington uitgewezen na een serie incidenten waarbij Amerikaanse ambassade-medewerkers in Havana het doelwit waren. Het State Department bevestigde dat de Cubanen op 23 mei is verzocht het land te verlaten vanwege ‘gemelde incidenten die hebben geleid tot verscheidene fysieke symptomen.’ Meer details werden niet verstrekt.

ambassade-cuba-washington-wacht

De erewacht bij de Cubaanse ambassade in juli 2015, vlak na de heropening van de Cubaanse ambassade in Washington.

Een official – die anoniem wilde blijven –  zei dat het eerste incident in Cuba plaatsvond aan het einde van het vorig jaar en dat, na herhaling van de incidenten de Amerikanen gedwongen waren twee medewerkers uit Cuba terug te halen en een daad te stellen tegenover de Cubaanse diplomaten in de VS. Wanneer de Cubanen de VS verlieten is niet gemeld. De incidenten werden voor het eerste gemeld door CBS Radio News. Officials zeggen de zaak ‘zeer serieus’ te nemen en onderzoek te doen naar ‘oorzaak en gevolgen.’  Het ministerie heeft Cuba gewezen op de internationale verplichting buitenlandse diplomaten te beschermen. Cuba heeft gezegd dit te doen en passende maatregelen te nemen. Het lastig vallen van Amerikaanse diplomaten in Cuba was in het verleden niet uitzonderlijk, maar het aantal incidenten nam af dat in de jaren zeventig de relaties tussen beide landen gedeeltelijk waren hersteld.

Bron
* Matthew Lee, The Associated Press, 9 augustus 2017

Record dollaroverboekingen VS naar Cuba

De dollarzendingen van de VS naar Cuba zijn in 2016 gestegen met 2,7% vergeleken met een jaar daarvoor, aldus een onderzoek van de Havana Consulting Group. In 2011 vonden dollarzendingen naar Cuba plaats ter waarde van 2,2 miljard dollar, in 2011 voor 3,3 miljard en verleden jaar werd het recordbedrag van 3,4 miljard dollar bereikt.

yankee-go-home-Osvaldo Gutierrez Gomez

Cartoon Osvaldo Gutierrez Gómez

Oorzaak van deze stijging is vooral de toegenomen migratie van Cubanen naar de VS. In 2016 profiteerden 50.082 Cubanen van de soepeler reismogelijkheden naar de VS, daar langere tijd te verblijven en zelfs betaald werk te verrichten. Een tweede belangrijke reden zijn de vele vluchten vanuit de VS naar Cuba sinds half 2016. De tickets voor deze vluchten zijn soms wel 50% goedkoper dan die van chartervluchten die 450 dollar kosten. Er zijn Cubanen die daardoor meerdere malen per jaar de VS kunnen bezoeken; een eenmaal verkregen Amerikaans visum biedt hen 5 jaar lang die mogelijkheid. Ook 30.000 Cubanen met een Spaanse nationaliteit bezoeken Cuba veelvuldig, vaak om er tijdelijk te werken.

western-union-sinds-lente-2016-geldovermakingen naar-cuba

De locaties van Western Union in Cuba

Hegemonie Western Union
Het onderzoek van THC constateert ook dat de belangrijkste dollartransactiebedrijven in de VS op dit moment een plek proberen te veroveren op de Cubaanse markt waardoor er een einde kan komen aan ‘de hegemonie van Western Union’, de marktleider wereldwijd voor deze wereldwijde betalingen. Deze financiële activiteiten kunnen de poort vormen voor Cubaanse bankinstellingen en Noordamerikaanse banken om directe relaties aan te gaan zonder tussenkomst van derden. De VS voeren 90% van alle dollartransacties naar Cuba uit.

Bron
* The Havana Consulting Group

Dramatische daling van Cubaanse bootvluchtelingen naar VS

Volgens cijfers van de Amerikaanse kustwacht daalde het aantal aangehouden Cubaanse balseros/bootvluchtelingen in de eerste helft van dit jaar tot 322 immigranten. In dezelfde periode in 2016 waren dat er 2.297.

kustwach-vsOorzaak van de daling is de intrekking van de zogeheten pies secos – pies mojados / droge voeten – natte voeten regeling waardoor Cubanen sinds januari 2017 niet langer vanzelf een verblijfsvergunning kregen als ze voet op Amerikaans grondgebied zetten. De natte voeten-droge voetenregeling, die sinds 1995 bestond, werd door president Barack Obama in januari 2017 op de valreep van zijn presidentschap per direct beëindigd. Het aantal vluchtpogingen via de Golf van Florida is volgens de Amerikaanse kustwacht daardoor dramatisch  afgenomen. De wet van ex-president Barack Obama (2009-2017) werd op 9 januari 2017 van kracht. Ook Cubanen moeten nu over geldige papieren beschikken om de VS binnen te komen. Cubanen die politiek asiel aanvragen en voor wie de terugkeer naar Cuba risico’s kan inhouden, moeten een langdurige procedure doorlopen en kunnen maanden worden opgesloten voor hun verzoek wordt gehonoreerd. In het fiscaal jaar (tussen 1 oktober 2015 en 30 september 2016) werden 7.411 Cubanen op zee door de Amerikaanse kustwacht onderschept.

Bron
* Persbureau EFE, 21 juli 2017

Kan Trump over Cuba wedijveren met Obama?

Op 16 juni liet president Trump een enthousiast gehoor in Miami weten, dat hij daadwerkelijk brak met de ‘compleet eenzijdige deal’ met Cuba die de vorige administratie had gesloten. De nog levende veteranen van de inval van de Varkensbaai (1961) en hun familie en vrienden waren opgetogen. Volgens Cubaspecialist Jorge I. Domínguez, hoogleraar bestuurskunde in Harvard in de New York Times van 27 juni zijn veel maatregelen van Obama van kracht gebleven.

straat-oud-havana-che-in-spiegelTrump heeft met zijn uitspraken van 20 januari en die in Miami op 12 juni een aantal besluiten rond Cuba bekrachtigd, die al langer zowel door Republikeinen en Democraten werden gesteund. Dat betreft bijvoorbeeld de logistieke samenwerking met Cuba rond de Amerikaanse marinebasis Guantánamo, de samenwerking in de lucht en op zee bij het onderscheppen en vervolgen van drugshandel en de samenwerking tussen de kustwacht en Cuba in de Golf van Florida ondermeer om illegale migratie vanuit Cuba te bestrijden. De Trump-administratie heeft het immigratiebeleid van Obama eveneens onderschreven en er een einde kwam aan de voorkeursbehandeling van Cubaanse migranten zonder papieren. Ook de diplomatieke betrekkingen zijn in stand gebleven, de commerciële vluchten vanuit de VS naar Cuba en de 12 categorieën die Obama formuleerde waardoor groepsreizen naar Cuba mogelijk zijn. Ook cruiseschepen blijven naar Cuba varen en de onbeperkte dollaroverboekingen uit de VS naar Cuba plus de landbouwexporten uit de VS gaan gewoon door. Die landbouwexporten leverden de VS 5 miljard dollar op sinds president George W. Bush daar in 2001 toestemming voor gaf.

toerisme-badende-mannen

Hotel met zwembad

Wat veranderde er sinds 16 juni?
Ga daarvoor naar de website van het Ministerie van Financiën en ontdek hoe daar in de rubriek Veelgestelde vragen herhaaldelijk de zinsnede opduikt: ’De aangekondigde veranderingen zijn niet van kracht totdat nieuw beleidsmaatregelen zijn vastgesteld.’ Een tekst van het Witte Huis meldt dat het uitvaardigen van deze nieuwe maatregelen ‘een proces is dat enkele maanden kan duren’. Daardoor kunnen bureaucratische en politieke debatten over het beleid weer opleven. De meest waarschijnlijke maatregel die genomen kan worden is het stopzetten van ‘individuele reizen die door de bezoeker zelf worden georganiseerd’. De papierwinkel zal groter worden voor hen die met deze reizen vorm willen geven aan hun engagement met Cuba. Het meest intrigerende probleem is dat van de aangekondigde blokkade van fondsen voor het Cubaans staatstoerisme en andere bedrijven en instellingen die verbonden zijn met het Cubaanse leger. Als dit letterlijk wordt genomen, mogen Amerikaanse toeristen geen kamers meer boeken in de grote hotels die eigendom zijn van de staat. De trage inwerkingstelling en de toespraak van de president zelf, sluiten de mogelijkheid om met Cuba te onderhandelen niet uit.

trump-g20-juli2017

Trump tijdens de G20-onderhandelingen op 20 juli 2017

Onderhandelingen
Kern van Trump’s boodschap aan de Cubaanse leider was feitelijk een overgave zonder voorwaarden. Nu zei de president ook: ‘We dagen Cuba uit om aan tafel te komen met een nieuw voorstel’ en hij gaf meer details. Trump noemde de terugkeer van de ‘politiemoordenaar Joanne Chesimard’ waar één persoon over kan besluiten en de ‘vrijlating van de politieke gevangenen.’ Volgens Amnesty International gaat het om 10 personen, maar volgens de Cubaanse oppositie zijn het er minstens 30. Volgens de tekst van het Witte Huis wordt ook verwezen naar mogelijke ‘verdere verbeteringen in de Amerikaans-Cubaanse relaties’ die afhangen van ‘concrete stappen’ van Cuba.

Onderhandelingsruimte
Zijn zulke onderhandelingen waarschijnlijk? De Koude Oorlogretoriek van Trump en de aanwezigheid van de veteranen uit de tijd van de inval in de Varkensbaai, doet vermoeden dat de president afziet van onderhandelingen. De woorden van de president hebben zijn onderhandelingspositie ondermijnd. Cuba onderhandelt het best in zich wijzigende omstandigheden. Toen de twee regeringen op 17 december 2014 de veranderingen in hun relatie aankondigden, kondigde president Raúl Castro ook zijn ‘eenzijdig genomen besluit’ af om twee dozijn gevangenen vrij te laten ‘waar de  regering van de VS belang in hadden gesteld’. Concessie? Nee. Maar wel parallelle gebaren in het kader van de samenwerking.

Reactie Havana
De eerste reactie van de regering van Cuba op de toespraak van Trump verried enige verontwaardiging. Maar nu gezien in zijn context, is sprake van gematigdheid: ’De regering van Cuba herhaalt dat het een respectvolle dialoog en de onderhandelingen over zaken van wederzijds belang willen voortzetten.’ Zij onderstreept dat in de afgelopen twee jaar bewezen is dat de twee landen ‘kunnen samenwerken op een beschaafde wijze naast elkaar kunnen bestaan ondanks bestaande verschillen, maar gericht op zorg voor alles dat beide landen en volkeren ten voordeel strekt.’ De Cubaanse Minister van Buitenlandse Zaken bekritiseerde de toon en de inhoud van de toespraak van de president, maar weet dit aan ‘slechte adviseurs’ en niet aan de president. Minister Bruno Rodriguez bevestigde dat Cuba ‘de verdragen zal honoreren die gesloten zijn’ en open staat om over andere zaken rond de bilaterale verdragen onderhandelingen te voeren, maar niet over interne aangelegenheden van Cuba. Hij wees erop dat Cuba politiek asiel had gegarandeerd aan personen die de VS waren ontvlucht, maar hij reageerde ook op een specifiek thema uit de toespraak van de president. De minister herinnerde aan de 12 Amerikaanse vluchtelingen die aan de VS werden overgedragen. Zowel de asielzaken en de repatriatie van criminelen waren ‘eenzijdige’ daden van goede wil en in overeenstemming met de Cubaanse en internationale wetten.

ambassade-vs-havana2

Deze week heeft het Witte Huis een nieuwe ambassadeur in Havana benoemd. Scott Hamilton was de tweede man op deze ambassade die in juli 2015 is geopend. Hij volgt Jeffrey DeLaurentis op die het proces van normalisatie van de relaties tussen Cuba en de VS sinds juni 2014 leidde. Op de foto toont een bezoeker het visum dat hij op de ambassade in Havana kreeg.

Pressie en onderhandelen
Zou president Trump weten hoe druk uit te oefenen en te onderhandelen met een Cubaans leiderschap dat 11 presidenten van de VS overleefde en zich verzette tegen de soort sancties die Trump’s regering weer wil opleggen? President Obama slaagde erin enkele dozijnen politieke gevangenen vrij te krijgen uit Cubaanse gevangenis en een dozijn criminele vluchtelingen die repatrieerden naar de VS. De score van Trump is op dit moment nul. Zal Trump met Obama kunnen wedijveren op basis van de uitgangspunten die hij formuleerde?

Bron
* Jorge I. Domínguez in de New York Times, 27 juni 2017
Link
* In de New York Times van 7 juli 2017 verscheen een instemmende reactie op dit opinieartikel van Domínguez van de hand van Vicki Huddleston, voormalig hoofd van de Amerikaanse vertegenwoordiging / United States Interests Section in Havana van 1999 tot 2002.
* Huffington Post, 13 juli 2017: De acht hoofdzaken die u moet kennen over het Cubabeleid van president Trump.

Dollar terug bij informeel betalingsverkeer

Het alter ego van de Cubaanse peso is niet de Cubaanse convertibele peso (CUC), maar de dollar. Dat schrijft Marcelo Hernández, medewerker van de website 14ymedio. Het duale muntsysteem in Cuba bestaat al zo lang dat veel Cubaanse jongeren nooit hebben geleefd onder een systeem met een enkele nationale peso. Maar de Cubaanse convertibele peso CUC of chavito lijkt het in populariteit van de dollar te verliezen.

peso-convertibele-shirt

Van boven naar beneden: een biljet van 100 nationale peso’s, de dollar en een biljet van 3 nationale peso’s met de beeltenis van ‘Che’ Guevara. Estamos pa’to of Estamos para Todos of Wij accepteren Alles.

De geruchten over een mogelijke eenwording van de twee munten (CUC of de nationale peso CUP) lijken de meeste Cubanen niet meer te horen en mensen lijken te berusten in het bestaan van twee munten. De belofte die Raúl Castro ooit deed om de financiële chaos op te lossen, lijkt één van zijn niet nagekomen beloften te worden voor hij in februari volgend jaar aftreedt. Er zijn twee zekerheden bij deze economische schizofrenie; het alter ego van de Cubaanse peso is niet de Cubaanse convertibele peso of CUC maar veel eerder de dollar. De zogenoemde chavito of CUC dateert uit de jaren negentig en is een vervanging van de dollar (‘de munteenheid van de vijand’) en een dekmantel die het gezicht van Abraham Lincoln en het hoofd van Benjamin Franklin verborgen houdt.

Dollar keert terug
Maar beetje bij beetje keren deze biljetten via de informele zwarte markt weer terug. De dollar wint terrein. Niet alleen in de advertenties op de website van de Cubaanse Marktplaats is veelvuldig te lezen dat ook Amerikaanse dollars worden geaccepteerd. Maar er is ook een wisselcircuit, parallel aan het officiële banksysteem waar dollarbiljetten worden verhandeld tegen een prijs die varieert van 0.95 tot 0.97 CUC. Het wordt ook duidelijk door de foto die hierbij is geplaatst en waar de CUC of chavito ontbreken op het T-shirt van de man. Uiteindelijk is de CUC niet meer dan de imitatie van het geld van Uncle Sam.

Bron
* Marcelo Hernández, website 14ymedio, 4 juli 2017 en vertaald op de website Translating Cuba